Csanád (wódz): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 17: Linia 17:
 
[[Plik:Csanád Érsekcsanád.JPG|thumb|280px|Csanád (Mónus Béla alkotása)]]
 
[[Plik:Csanád Érsekcsanád.JPG|thumb|280px|Csanád (Mónus Béla alkotása)]]
  
Csanád, syn Ispána Doboki, był wasalem wojskowym wodza Ajtony, a następnie w 1028 roku zasłynął z porażki. Jest pierwszym ispanem i imiennikiem hrabstwa Csanád, założycielem klanu Csanád.
+
'''Csanád''', syn ''[[ispán]]a'' Doboki, był wasalem wojskowym wodza [[Ajtony]], a następnie w 1028 roku zasłynął z porażki. Jest pierwszym ''[ispan]]em'' i imiennikiem komitatu [[Csanád]], założycielem klanu [[Csanád]].
 
 
'''Csanád''', [[Doboka (ispán)|Doboka ispán]] fia, [[Ajtony vezér]] katonai vazallusa volt, majd legyőzésével vált híressé [[1028]]-ban. [[Csanád vármegye]] első ispánja és névadója, a [[Csanád nemzetség]] megalapítója.
 
  
 
== Jego życie ==
 
== Jego życie ==
  
Zwrócił się przeciwko byłemu głównemu dowódcy Csanáda, Ajtony'emu, prawdopodobnie przekroczył Cisę pod Rév-Kanizsa (dzisiejsza Magyarkanizsa) i pokonał swojego byłego naczelnego dowódcę w dwudniowej bitwie pod Nagyősz nad wodami Harangod (Aranka) i ścięto Ajtony'emu.
+
Zwrócił się przeciwko byłemu głównemu dowódcy Csanádu, Ajtony'emu, prawdopodobnie przekroczył Cisę pod Rév-Kanizsa (dzisiejsza [[Magyarkanizsa]]) i pokonał swojego byłego naczelnego dowódcę w dwudniowej [[bitwa pod Nagyősz|bitwie pod Nagyősz]] nad wodami Harangod (Aranka), po której ścięto Ajtony'emu.
 
 
Csanád egykori fővezére, Ajtony ellen fordult, valószínűleg Rév-Kanizsánál (a mai [[Magyarkanizsa]]) átkelt a [[Tisza|Tiszán]], és a Harangod (Aranka) vizénél [[Nagyősz]] mellett egy két napig tartó csatában megverte volt fővezérének seregét, Ajtonyt pedig lefejezte.
 
 
 
Csanád został ochrzczony po zwycięstwie nad Ajtony, otrzymał majątki, a jego krewny, István I., powierzył mu organizację diecezji Marosmenti, której został małżonkiem. Nowa jednostka administracyjna otrzymała jego imię, stając się tym samym powiatem Csanád. Powiat zajmował olbrzymi obszar, cały narożnik Tisza-Maros, który był później dzielony przez 4-5 powiatów. Żupania Csanád istniała w mniejszej formie aż do osadnictwa powiatowego w 1950 roku, następnie jego terytorium zostało podzielone i podzielone między okręgi Békés i Csongrád.
 
  
Csanád az Ajtony felett aratott győzelem után megkeresztelkedett, birtokokat kapott, és rokona, [[I. István magyar király|I. István]] megbízta a [[maros]]menti egyházmegye megszervezésével, amelynek [[ispán]]ja lett. Az új közigazgatási egység az ő nevét kapta, így lett [[Csanád vármegye]]. A megye hatalmas területet foglalt el, a teljes Tisza-Maros zugot, amin később már 4-5 vármegye osztozott. Csanád vármegye kisebb formájában egészen az [[1950-es megyerendezés]]ig fennállt, majd területét feldarabolták és felosztották [[Békés megye|Békés]] és [[Csongrád megye|Csongrád megyék]] között.
+
Csanád został ochrzczony po zwycięstwie nad Ajtonym, otrzymał majątki, a jego krewny, [[I. István]], powierzył mu organizację diecezji Maros, której został ''[[ispán]]em''. Nowa jednostka administracyjna otrzymała jego imię, stając się tym samym komitatem [[Csanád]]. Komitat zajmował olbrzymi obszar, cały narożnik Tisza-Maros, który został później podzielony przez 4-5 komitatów. Komitat Csanád istniał w mniejszej formie aż do podziału w 1950 roku, następnie jego terytorium zostało podzielone między okręgi Békés i Csongrád.
  
== A kivágott nyelv legendája ==
+
== Legenda o odciętym języku ==
  
Legenda o języku wycinanek
+
Według legendy Csanáda przed bitwą pojawił się przed nim św. Jerzy w postaci lwa i zachęcił go do walki. Pomio tego, że armia Csanád i Gyula została pokonana pod Kőkenyér przez doświadczoną armię Ajtony, lecz ostatecznie zwycięzyła w bitwie pod Nagyősz. Csanád triumfalnie odciął Ajtony'emu głowę, a następnie wyciął mu język i schował go do torby. Nieświadomy tego Gyula zabrał odciętą głowę Ajtony'ego do św. Stefana, przypisując sobie heroiczny czyn. Następnie Csanád wyjął język Ajtony'emu z torby i udowodnił, że pokonał przywódcę, a Gyula został wygnany.
 
 
Według legendy Csanáda przed bitwą pojawił się przed nim św. Jerzy w postaci lwa i zachęcił go do walki. Jednak armia Csanád i Gyula została poprowadzona pod Kőkenyér przez doświadczoną armię Ajtony, ale ostatecznie została pokonana w bitwie pod Nagyősz. Csanád triumfalnie odciął Ajtony'emu głowę, a następnie wyciął mu język i schował go do torby. Nieświadomy tego Gyula zabrał odciętą głowę Ajtony'ego do św. Stefana, przypisując sobie heroiczny czyn. Następnie Csanád wyjął język Ajtony'emu z tarsoly i udowodnił, że pokonał przywódcę, a Gyula został wygnany.
 
 
 
Csanád mondája szerint a csata előtt [[Szent György]] jelent meg előtte oroszlán képében és harcra buzdította. Csanád és Gyula seregét azonban Kőkenyérnél Ajtony tapasztalt serege megfutamította, de végül a nagyőszi csatában legyőzték. Csanád diadalmasan vágta le Ajtony fejét, majd nyelvét kivágta és a tarsolyában elrejtette. Gyula erről mit sem tudva, Ajtony levágott fejét Szent Istvánhoz vitte, magának tulajdonítva a hőstettet. Ekkor Csanád a tarsolyból elővette Ajtony nyelvét, és bebizonyította, hogy ő győzte le a vezért, Gyulát pedig száműzték.
 
  
 
== Jego pamięć ==
 
== Jego pamięć ==
  
Powiat odnoszący się do powiatu Csanád znowu istnieje. Od 4 czerwca 2020 r. Funkcjonuje jako powiat Csongrád-Csanád. Osady położone na terenie dawnego powiatu w wielu miejscach wciąż zachowują pamięć o Csanádzie. W ten sposób plac Makón został nazwany jego imieniem, a między dwiema wojnami światowymi nazywał się dzisiejsze liceum im. Józsefa Attili; W Mezőkovácsházie znajduje się publiczny pomnik i miejscowa szkoła podstawowa, natomiast w Medgyesegyháza park pamięci zachował nazwę Csanád.
+
Okręg nawiązujący do komitatu Csanád znowu istnieje. Od 4 czerwca 2020 r. funkcjonuje jako okręg Csongrád-Csanád. Osady położone na terenie dawnego komitatu w wielu miejscach wciąż zachowują pamięć o Csanádzie. W ten sposób plac w Makó został nazwany jego imieniem, a między dwiema wojnami światowymi nazywał się dzisiejsze liceum im. Józsefa Attili; W Mezőkovácsházie znajduje się publiczny pomnik i miejscowa szkoła podstawowa, natomiast w Medgyesegyháza park pamięci zachował nazwę Csanád.
 
 
Újra létezik Csanád vármegyére utaló megye. 2020. június 4-től [[Csongrád-Csanád megye]] néven jött létre. Az egykori vármegye területén fekvő települések sok helyen a mai napig őrzik Csanád emlékét. Így [[Makó]]n [[Csanád vezér tér|teret neveztek el róla]], a két világháború között az ő nevét viselte a mai [[József Attila Gimnázium (Makó)|József Attila Gimnázium]]; [[Mezőkovácsháza|Mezőkovácsházán]] köztéri szobor és a [https://web.archive.org/web/20100114185413/http://csanadvezersuli.uw.hu/index.php helyi általános iskola], míg [[Medgyesegyháza|Medgyesegyházán]] emlékpark őrzi Csanád nevét.
 
 
 
Diecezja Szeged-Csanád nadal nosi nazwę dawnego hrabstwa - stąd też nazwa Csanád.
 
  
A [[Szeged-Csanádi Egyházmegye]] a mai napig viseli az egykori vármegye - így Csanád nevét.
+
Diecezja Szeged-Csanád nadal nosi nazwę dawnego komitatu - stąd też nazwa Csanád.
  
 
==  Żródła ==
 
==  Żródła ==
Linia 69: Linia 55:
 
[http://digit.bibl.u-szeged.hu/00000/00016/00003/historica_003_001-039.pdf A Magyar Államszervezés Néhány Problémája: István és Ajtony Harca]
 
[http://digit.bibl.u-szeged.hu/00000/00016/00003/historica_003_001-039.pdf A Magyar Államszervezés Néhány Problémája: István és Ajtony Harca]
  
 +
{{SORTUJ:Arpadowie, Csanád}}
  
[[Kategoria:Csanád vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Arpadowie]]
[[Kategoria:Árpád-ház]]
+
[[Kategoria:Historia]]
[[Kategoria:Magyar hadvezérek]]
+
[[Kategoria:Historia Węgier]]

Wersja z 10:09, 1 mar 2021

Plik:Csanád Érsekcsanád.JPG
Csanád (Mónus Béla alkotása)

Csanád, syn ispána Doboki, był wasalem wojskowym wodza Ajtony, a następnie w 1028 roku zasłynął z porażki. Jest pierwszym [ispan]]em i imiennikiem komitatu Csanád, założycielem klanu Csanád.

Jego życie

Zwrócił się przeciwko byłemu głównemu dowódcy Csanádu, Ajtony'emu, prawdopodobnie przekroczył Cisę pod Rév-Kanizsa (dzisiejsza Magyarkanizsa) i pokonał swojego byłego naczelnego dowódcę w dwudniowej bitwie pod Nagyősz nad wodami Harangod (Aranka), po której ścięto Ajtony'emu.

Csanád został ochrzczony po zwycięstwie nad Ajtonym, otrzymał majątki, a jego krewny, I. István, powierzył mu organizację diecezji Maros, której został ispánem. Nowa jednostka administracyjna otrzymała jego imię, stając się tym samym komitatem Csanád. Komitat zajmował olbrzymi obszar, cały narożnik Tisza-Maros, który został później podzielony przez 4-5 komitatów. Komitat Csanád istniał w mniejszej formie aż do podziału w 1950 roku, następnie jego terytorium zostało podzielone między okręgi Békés i Csongrád.

Legenda o odciętym języku

Według legendy Csanáda przed bitwą pojawił się przed nim św. Jerzy w postaci lwa i zachęcił go do walki. Pomio tego, że armia Csanád i Gyula została pokonana pod Kőkenyér przez doświadczoną armię Ajtony, lecz ostatecznie zwycięzyła w bitwie pod Nagyősz. Csanád triumfalnie odciął Ajtony'emu głowę, a następnie wyciął mu język i schował go do torby. Nieświadomy tego Gyula zabrał odciętą głowę Ajtony'ego do św. Stefana, przypisując sobie heroiczny czyn. Następnie Csanád wyjął język Ajtony'emu z torby i udowodnił, że pokonał przywódcę, a Gyula został wygnany.

Jego pamięć

Okręg nawiązujący do komitatu Csanád znowu istnieje. Od 4 czerwca 2020 r. funkcjonuje jako okręg Csongrád-Csanád. Osady położone na terenie dawnego komitatu w wielu miejscach wciąż zachowują pamięć o Csanádzie. W ten sposób plac w Makó został nazwany jego imieniem, a między dwiema wojnami światowymi nazywał się dzisiejsze liceum im. Józsefa Attili; W Mezőkovácsházie znajduje się publiczny pomnik i miejscowa szkoła podstawowa, natomiast w Medgyesegyháza park pamięci zachował nazwę Csanád.

Diecezja Szeged-Csanád nadal nosi nazwę dawnego komitatu - stąd też nazwa Csanád.

Żródła

  • Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. ISBN 963-05-6722- 9.
  • Szent Gellért legendája
  • Magyarország Története: Előzmények és Magyar Történet 1242-ig. Föszerk. Székely György. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1984.

Więcej informacji

Gesta Hungarorum eredeti latin szövege

Gesta Hungarorum magyar fordítása

Szent Gellért élete és írásai latinul

Szent Gellért nagyobbik legendája a Csanád epizóddal

Szegfű, László: Az Ajtony-monda. Acta Universitatis Szegediensis : acta historica, (40). pp. 3-30. (1972)

  • Szegfű László egyedi megközelítése és hipotézisei a témában

A Magyar Államszervezés Néhány Problémája: István és Ajtony Harca