Déli-Kárpátok: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
=== Cztery główne grupy górskie [[Déli-Kárpátok]] (''Karpat Południowych'') ===
+
'''Karpaty Południowe''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|53]]) są częścią [[Karpaty|Karpat]] położoną na terenie [[Rumunia|Rumunii]], rozciągają się od przełęczy [[Predeal (przełęcz)|Predeal]] na wschodzie, po przełom [[Żelazna Brama|Żelaznej Bramy]] na zachodzie. Najwyższym szczytem jest [[Moldoveanu]] w [[Góry Fogaraskie|Górach Fogaraskich]] (2543 m [[n.p.m.]]); Karpaty Południowe nie są więc najwyższą częścią Karpat, ale za to najbardziej wyniosłą, posiadającą największą [[Wysokość względna|wysokość względną]].
  
−
* skrajnie wschodnia [[Bucegi-Leaota-Piatra Craiului]];
+
== Morfologia ==
−
* wschodnia [[Iezer-Păpușa-Făgăraș]];
 
−
* centralna [[Șureanu-Parâng-Lotrului]] i
 
−
* zachodnia [[Retyezát-Godján|Retezat-Godeanu]].
 
  
−
'''Karpaty Południowe''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|53]]) są częścią [[Karpaty|Karpat]] położoną na terenie [[Rumunia|Rumunii]], rozciągają się od przełęczy [[Predeal (przełęcz)|Predeal]] na wschodzie, po przełom [[Żelazna Brama|Żelaznej Bramy]] na zachodzie. Najwyższym szczytem jest [[Moldoveanu]] w [[Góry Fogaraskie|Górach Fogaraskich]] (2543 m [[n.p.m.]]); Karpaty Południowe nie są więc najwyższą częścią Karpat, ale za to najbardziej wyniosłą, posiadającą największą [[Wysokość względna|wysokość względną]]. Zbudowane są głównie ze skał [[skały krystaliczne|krystalicznych]] i [[skały metamorficzne|metamorficznych]], na zachodzie częściowo przykrytych seriami [[wapień|wapiennymi]].
+
Zbudowane są głównie ze skał [[skały krystaliczne|krystalicznych]] i [[skały metamorficzne|metamorficznych]], na zachodzie częściowo przykrytych seriami [[wapień|wapiennymi]]. Góry zostały sfałdowane w [[kreda (okres)|kredzie]]. W [[paleogen]]ie nastąpiło zrównanie wypiętrzonych mas skalnych, a następnie w paleogenie i [[neogen]]ie podnoszenie razem z całym blokiem karpackim. [[Plejstocen]] przyniósł zlodowacenie najwyższych partii górskich, co nadało im charakter wysokogórskich. Najsilniej zlodowacone było pasmo Gór Fogaraskich, dobrze wykształcone formy rzeźby polodowcowej znajdują się też w masywach [[Parâng]], [[Masyw Retezat|Retezat]], [[Godján-hegység|Godeanu]], [[Munții Lotrului|Lotru]] i [[Góry Țarcu|Ţarcu]].
  
−
[[Plik:LageVidraru.jpg|thumb|left|250px|Karpaty Południowe, mapa ukształtowania terenu]]
 
 
[[Plik:Bucegi Mountains.jpg|thumb|250px|Góry Bucegi]]
 
[[Plik:Bucegi Mountains.jpg|thumb|250px|Góry Bucegi]]
−
Góry zostały sfałdowane w [[kreda (okres)|kredzie]]. W [[paleogen]]ie nastąpiło zrównanie wypiętrzonych mas skalnych, a następnie w paleogenie i [[neogen]]ie podnoszenie razem z całym blokiem karpackim. [[Plejstocen]] przyniósł zlodowacenie najwyższych partii górskich, co nadało im charakter wysokogórskich. Najsilniej zlodowacone było pasmo Gór Fogaraskich, dobrze wykształcone formy rzeźby polodowcowej znajdują się też w masywach [[Parâng]], [[Masyw Retezat|Retezat]], [[Godeanu]], [[Lotru]] i [[Góry Țarcu|Ţarcu]].
+
 
 +
== Podział ==
  
 
W Karpatach Południowych wyróżnia się główne pasmo – [[Właściwe Karpaty Południowe]], złożone z kilku grup górskich ([[Grupa Fogaraska|Fogaraskiej]], [[Grupa Parângu|Parângu]], [[Grupa Godeanu-Retezat|Godeanu-Retezat]] i [[Poiana Ruscă]]) rozdzielonych głębokimi przełomami i przełęczami, skrajną zachodnią grupę [[Góry Banackie|Gór Banackich]] oraz luźno związany z głównym pasmem pas [[Subkarpaty Południowe|Subkarpat Południowych]] (Getyckich).
 
W Karpatach Południowych wyróżnia się główne pasmo – [[Właściwe Karpaty Południowe]], złożone z kilku grup górskich ([[Grupa Fogaraska|Fogaraskiej]], [[Grupa Parângu|Parângu]], [[Grupa Godeanu-Retezat|Godeanu-Retezat]] i [[Poiana Ruscă]]) rozdzielonych głębokimi przełomami i przełęczami, skrajną zachodnią grupę [[Góry Banackie|Gór Banackich]] oraz luźno związany z głównym pasmem pas [[Subkarpaty Południowe|Subkarpat Południowych]] (Getyckich).
Linia 38: Linia 35:
  
 
Geografia rumuńska zalicza Góry Banackie i Poiana Ruscă nie do Karpat Południowych, lecz do Gór Zachodniorumuńskich (oba te regiony są jednak rozumiane inaczej, niż w geografii polskiej).
 
Geografia rumuńska zalicza Góry Banackie i Poiana Ruscă nie do Karpat Południowych, lecz do Gór Zachodniorumuńskich (oba te regiony są jednak rozumiane inaczej, niż w geografii polskiej).
 +
 +
=== Cztery główne grupy górskie [[Déli-Kárpátok]] (''Karpat Południowych'') ===
 +
 +
* skrajnie wschodnia [[Bucegi-Leaota-Piatra Craiului]];
 +
* wschodnia [[Iezer-Păpușa-Făgăraș]];
 +
* centralna [[Șureanu-Parâng-Lotrului]] i
 +
* zachodnia [[Retyezát-Godján|Retezat-Godeanu]].
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==

Wersja z 12:55, 19 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Karpaty Południowe (53) są częścią Karpat położoną na terenie Rumunii, rozciągają się od przełęczy Predeal na wschodzie, po przełom Żelaznej Bramy na zachodzie. Najwyższym szczytem jest Moldoveanu w Górach Fogaraskich (2543 m n.p.m.); Karpaty Południowe nie są więc najwyższą częścią Karpat, ale za to najbardziej wyniosłą, posiadającą największą wysokość względną.

Morfologia

Zbudowane są głównie ze skał krystalicznych i metamorficznych, na zachodzie częściowo przykrytych seriami wapiennymi. Góry zostały sfałdowane w kredzie. W paleogenie nastąpiło zrównanie wypiętrzonych mas skalnych, a następnie w paleogenie i neogenie podnoszenie razem z całym blokiem karpackim. Plejstocen przyniósł zlodowacenie najwyższych partii górskich, co nadało im charakter wysokogórskich. Najsilniej zlodowacone było pasmo Gór Fogaraskich, dobrze wykształcone formy rzeźby polodowcowej znajdują się też w masywach Parâng, Retezat, Godeanu, Lotru i Ţarcu.

Plik:Bucegi Mountains.jpg
Góry Bucegi

Podział

W Karpatach Południowych wyróżnia się główne pasmo – Właściwe Karpaty Południowe, złożone z kilku grup górskich (Fogaraskiej, Parângu, Godeanu-Retezat i Poiana Ruscă) rozdzielonych głębokimi przełomami i przełęczami, skrajną zachodnią grupę Gór Banackich oraz luźno związany z głównym pasmem pas Subkarpat Południowych (Getyckich).

Geografia rumuńska zalicza Góry Banackie i Poiana Ruscă nie do Karpat Południowych, lecz do Gór Zachodniorumuńskich (oba te regiony są jednak rozumiane inaczej, niż w geografii polskiej).

Cztery główne grupy górskie Déli-Kárpátok (Karpat Południowych)

Bibliografia

  1. Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa–Wrocław 1983/84
  2. Jerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym, „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z. 3–4, 1996, s. 457–466
  3. Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
  4. Andrzej Maryański Rumunia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973

Linki zewnętrzne

Karpaty Południowe

Plik:Carpathians Southern.svg
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Karpaty Południowe
Zajmowane
jednostki
administracyjne 		Rumunia
– okręg Braszów
– okręg Prahova
– okręg Dîmboviţa
– okręg Argeş
– okręg Sybin
– okręg Vâlcea
– okręg Alba
– okręg Hunedoara
– okręg Timiş
– okręg Gorj
– okręg Caraş-Severin
– okręg Mehedinţi
Multimedia w Wikimedia Commons
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Déli-Kárpátok&oldid=50499”