Šumiac: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:1o]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
Linia 26: Linia 26:
 
  |
 
  |
  
−
'''Šumiac''' ({{v jazyku|deu|Königsberg bei Großrauschenbach}}) je [[obec (slovenská správna jednotka)|obec]] na [[Slovensko|Slovensku]] v okrese [[okres Brezno|Brezno]].
+
'''Šumiac''' (pol. ''Šumiac'', węg. ''Királyhegyalja'', niem. ''Königsberg bei Großrauschenbach'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1573<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>. Wieś znajduje się w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]] na południowych zboczach masywu [[Kráľova hoľa]] i dla turystów jest popularnym punktem wypadowym na ten szczyt<ref name=lacika>Ján Lacika: ''Niżne Tatry''. Bratislava: Dajama, 2001. ISBN 80-88975-33-6.</ref>. Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1316 osób, w tym 687 kobiet i 629 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref><ref>[http://www.sumiac.sk/?id=hist História obce Šumiac] </ref>.
−
Z tejto obce vedie cesta na [[Kráľova hoľa|Kráľovu hoľu]] a aj ku [[Vysielač Kráľova hoľa|vysielaču Kráľova hoľa]]. Je to historicky jedna z najzápadnejších obcí v minulosti osídlených [[Rusíni|rusínskym obyvateľstvom]]<ref>[http://www.sumiac.sk/?id=hist História obce Šumiac] </ref>.
 
−
 
 
−
Šumiac (niem. Königsberg bei Großrauschenbach) to wieś na Słowacji, w powiecie Brezno. Z tej miejscowości droga prowadzi do Kráľova hoľa, a także do nadajnika Kráľova hoľa. Jest to historycznie jedna z najbardziej wysuniętych na zachód wsi w przeszłości zamieszkanych przez ludność ruską [1].
 
−
 
 
−
'''Šumiac''' (pol. ''Šumiac'', węg. ''Királyhegyalja'', niem. ''Königsberg bei Großrauschenbach'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1573<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>. Wieś znajduje się w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]] na południowych zboczach masywu [[Kráľova hoľa]] i dla turystów jest popularnym punktem wypadowym na ten szczyt<ref name=lacika>Ján Lacika: ''Niżne Tatry''. Bratislava: Dajama, 2001. ISBN 80-88975-33-6.</ref>. Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1316 osób, w tym 687 kobiet i 629 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 
−
 
 
−
== Populacja ==
 
−
 
 
−
W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011345/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>:
 
−
* [[Słowacy]] – 83,03%
 
−
* [[Czesi]] – 0,27%
 
−
* [[Romowie]] – 16,36%
 
−
 
 
−
=== Wyznania ===
 
−
 
 
−
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 
−
* [[Kościół katolicki|Katolicy rzymscy]] – 16,09%
 
−
* [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego|Grekokatolicy]] – 75,12%
 
−
* [[Ewangelicy]] – 0,88%
 
−
* [[Prawosławie|Prawosławni]] – 2,57%
 
−
* [[Ateizm|Ateiści]] – 2,43%
 
−
* Nie podano – 1,76%
 
  
 
== Historia
 
== Historia
  
−
Wieś powstała w XV wieku w wyniku kolonizacji na prawie wołoskim. Šumiac pojawia się w księgach podatkowych około 1566 r., Dokument jest udokumentowany dopiero w 1575 r. Najstarsze znane prawa wsi pochodzą z 1573 r., Należała do majątku Murán i miała dziedzicznego burmistrza. Pierwotnymi mieszkańcami byli Rusini, całkowicie konsekrowani w XVII wieku. Ludność zajmowała się hodowlą bydła i owiec, obróbką drewna, sprzedażą gontów. Głównym zajęciem mieszkańców było pasterstwo, furmanstvo, drwalnictwo, palenie węgla drzewnego. W XVII wieku znajdował się tu tartak i huta szkła. Wydobywano również rudy ołowiu i cynku. W 1898 roku Šumiac został pochłonięty przez wielki pożar. Wieś wpisała się w słynną historię SNP, została wyzwolona 23 stycznia 1945 r. Od 1960 r. Do gminy należy również wieś Červená Skala. [6]
+
Wieś powstała w XV wieku w wyniku kolonizacji na prawie wołoskim. Šumiac pojawia się w księgach podatkowych około 1566 r., dokument jest udokumentowany dopiero w 1575 r. Najstarsze znane prawa wsi pochodzą z 1573 r., Należała do majątku Murán i miała dziedzicznego burmistrza. Pierwotnymi mieszkańcami byli Rusini, całkowicie konsekrowani w XVII wieku. Ludność zajmowała się hodowlą bydła i owiec, obróbką drewna, sprzedażą gontów. Głównym zajęciem mieszkańców było pasterstwo, wozactwo, drwalnictwo, palenie węgla drzewnego. W XVII wieku znajdował się tu tartak i huta szkła. Wydobywano również rudy ołowiu i cynku. W 1898 roku Šumiac został zniszcozny przez wielki pożar. Wieś wpisała się w słynną historię SNP, została wyzwolona 23 stycznia 1945 r. Od 1960 r. do gminy należy również wieś [[Červená Skala (Šumiac)|Červená Skala]].<ref name="IBN">{{Citácia elektronického dokumentu
−
 
 
−
Obec vznikla v [[15. storočie|15. storočí]] [[kolonizácia (osídľovanie)|kolonizáciou]] na valašskom práve. V daňových registroch sa Šumiac objavuje okolo roku [[1566]], listina je doložená až v roku [[1575]]. Najstaršie známe práva obce sú z roku [[1573]], patrila [[Muránsky hrad|Muránskemu panstvu]] a mala dedičného [[richtár]]a. Pôvodní obyvatelia boli [[Rusíni]], v [[17. storočie|17. storočí]] úplne poslovenčení. Obyvateľstvo sa zaoberalo chovom dobytka a oviec, spracúvaním dreva, predajom šindľov. Hlavným zamestnaním obyvateľov bolo pastierstvo, [[furman]]stvo, drevorubačstvo, pálenie dreveného uhlia. V 17. storočí tu bola píla a sklenená huta. Ťažila sa tiež olovená a zinková ruda. V roku [[1898]] Šumiac zachvátil veľký požiar. Obec sa zapísala do slávnej histórie [[SNP]], oslobodená bola [[23. január]]a [[1945]]. Od roku [[1960]] patrí k obci aj osada [[Červená Skala (Šumiac)|Červená Skala]].<ref name="IBN">{{Citácia elektronického dokumentu
 
 
   | titul = Obec Šumiac - Infobulletin
 
   | titul = Obec Šumiac - Infobulletin
 
   | url = http://www.sumiac.sk/matros/sumiac_infobulletin.pdf
 
   | url = http://www.sumiac.sk/matros/sumiac_infobulletin.pdf
Linia 74: Linia 50:
 
=== Etymologia nazwy ===
 
=== Etymologia nazwy ===
  
−
Nazwa miejscowości pochodzi od otaczających miejscowość lasów szumawskich i szumu czystej wody zasilającej koryto Hronu. [1]
+
Nazwa miejscowości pochodzi od otaczających miejscowość lasów szumawskich i szumu czystej wody zasilającej koryto Hronu.<ref name="IBN"></ref>
 +
 
 +
== Populacja ==
 +
 
 +
W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011345/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>:
 +
* [[Słowacy]] – 83,03%
 +
* [[Czesi]] – 0,27%
 +
* [[Romowie]] – 16,36%
 +
 
 +
=== Wyznania ===
  
−
Názov obce je odvodený od šumiackych lesov obklopujúcich obec a šumu bystrých vôd, napájajúcich  [[Koryto vodného toku|koryto]] [[Hron]]a.<ref name="IBN"></ref>
+
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 +
* [[Kościół katolicki|Katolicy rzymscy]] – 16,09%
 +
* [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego|Grekokatolicy]] – 75,12%
 +
* [[Ewangelicy]] – 0,88%
 +
* [[Prawosławie|Prawosławni]] – 2,57%
 +
* [[Ateizm|Ateiści]] – 2,43%
 +
* Nie podano – 1,76%
  
−
== Kultúra a zaujímavosti ==
+
== Kultura i atrakcje ==
−
=== Pamiatky ===
+
=== Pomniki ===
−
* [[Gréckokatolícka cirkev na Slovensku|Gréckokatolícky]] kostol Nanebovstúpenia Pána, jednoloďová [[barok|baroková]] stavba s polkruhovým ukončením [[presbytérium|presbytéria]] a predstavanou vežou z roku [[1775]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
+
[[Plik:Šumiac - Kaplička - panoramio.jpg|thumb|left|200px|Kaplica Najświętszej Marii Panny Siedmiu Boleści]]
 +
* Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego, jednonawowa barokowa budowla z półkolistym zakończeniem prezbiterium i wieżą z 1775 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
 
   | meno =  
 
   | meno =  
Linia 92: Linia 84:
 
   | miesto =  
 
   | miesto =  
 
   | jazyk =  
 
   | jazyk =  
−
}} </ref> Veža kostola je dekorovaná pilastrami a ukončená ihlancovou helmicou.
+
}} </ref> Wieża kościoła ozdobiona jest pilastrami i zakończona ostrosłupowym hełmem.
−
* Kaplnka Sedembolestnej [[Mária (matka Ježiša)|Panny Márie]] z roku [[1823]], fasáda kaplnky je lemovaná nárožným kvádrovaním a ukončená segmentovým štítom s reliéfnym zobrazením božieho oka.  
+
* Kaplica Najświętszej Marii Panny Siedmiu Bolesnych z 1823 r., elewacja kaplicy wyłożona narożnymi kwadratami i zakończona szczytem segmentowym z reliefowym przedstawieniem oka boskiego.
−
* Súbor zrubových [[Ľudová architektúra na Slovensku|ľudových domov]], z ktorých je viacero pamiatkovo chránených.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
+
* Zespół domów ludowych z bali, z których kilka jest wymienionych.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
 
   | meno =  
 
   | meno =  
Linia 107: Linia 99:
 
   | jazyk =  
 
   | jazyk =  
 
}} </ref>  
 
}} </ref>  
−
<gallery>
+
{{clear}}
−
Súbor:Šumiac - Kaplička - panoramio.jpg|Kaplnka Sedembolestnej Panny Márie
+
 
−
</gallery>
+
== Osobowości wioski ==
−
== Osobnosti obce ==
+
=== Tubylcy ===
−
=== Rodáci ===
+
* [[Michal Petro]] (* 1916, † 1945), pseudonim Katin - antyfaszystowski bojownik, oficer, pomocnik generała Viesta, najbliższego towarzysza kpt. J. Naklejka.
−
* [[Michal Petro]] (* [[1916]] – † [[1945]]), krycie meno Katin - protifašistický bojovník, dôstojník, pobočník generála Viesta, najbližší spolubojovník kpt. J. Nálepku.
+
* [[Klára Jarunková]] (* 1922, † 2005), powieściopisarka, publicystka, autorka literatury dla dzieci i młodzieży, była jedną z najczęściej tłumaczonych słowackich autorów, jej książki ukazały się w 39 językach w ponad 150 edycje.
−
* [[Klára Jarunková]] (* [[1922]] – † [[2005]]), prozaička, publicistka, autorka literatúry pre deti a mládež, patrila k najprekladanejšej slovenskej autorke, jej knihy vyšli v 39 jazykoch sveta vo vyše 150 vydaniach.
+
* [[Juraj Kriváň]] (* 1926, † 1960), mistrz świata w skokach spadochronowych, mistrz sportu, lekkoatleta, pedagog.
−
* [[Juraj Kriváň]] (* [[1926]] – † [[1960]]), majster sveta v parašutizme, majster športu, športovec, pedagóg.
+
* [[Pavel Hoffman]], ekonomista, urzędnik publiczny, pracownik kilku instytutów badawczych, pierwszy wiceprzewodniczący Państwowej Komisji Planowania, minister rządu Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej.
−
* [[Pavel Hoffman]], ekonóm, verejný činiteľ, pracovník viacerých výskumných ústavov, prvý podpredseda Štátnej plánovacej komisie, minister vlády ČSFR.
 
  
−
=== Pôsobili tu ===
+
=== Pracowali tutaj ===
−
* [[František Kreutz]] (* [[1920]] – † [[2004]]), spisovateľ pre deti a mládež, prozaik, pôsobil ako riaditeľ ZŠ v Šumiaci.
+
* [[František Kreutz]] (* 1920, † 2004), pisarz dla dzieci i młodzieży, prozaik, dyrektor szkoły podstawowej w Šumiac.
  
−
== Pozri aj ==
+
== Zobacz także ==
−
* [[Červená Skala (Šumiac)|Červená Skala]] - miestna časť obce Šumiac
+
* [[Červená Skala (Šumiac)|Červená Skala]] − miejscowa część wsi Šumiac
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==

Wersja z 07:27, 7 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[5] [6] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Šumiac (pol. Šumiac, węg. Királyhegyalja, niem. Königsberg bei Großrauschenbach) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1573[1]. Wieś znajduje się w Niżnych Tatrach na południowych zboczach masywu Kráľova hoľa i dla turystów jest popularnym punktem wypadowym na ten szczyt[2]. Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1316 osób, w tym 687 kobiet i 629 mężczyzn[3][4].

== Historia

Wieś powstała w XV wieku w wyniku kolonizacji na prawie wołoskim. Šumiac pojawia się w księgach podatkowych około 1566 r., dokument jest udokumentowany dopiero w 1575 r. Najstarsze znane prawa wsi pochodzą z 1573 r., Należała do majątku Murán i miała dziedzicznego burmistrza. Pierwotnymi mieszkańcami byli Rusini, całkowicie konsekrowani w XVII wieku. Ludność zajmowała się hodowlą bydła i owiec, obróbką drewna, sprzedażą gontów. Głównym zajęciem mieszkańców było pasterstwo, wozactwo, drwalnictwo, palenie węgla drzewnego. W XVII wieku znajdował się tu tartak i huta szkła. Wydobywano również rudy ołowiu i cynku. W 1898 roku Šumiac został zniszcozny przez wielki pożar. Wieś wpisała się w słynną historię SNP, została wyzwolona 23 stycznia 1945 r. Od 1960 r. do gminy należy również wieś Červená Skala.[5]

Historyczne nazwy miejscowości [5]

Etymologia nazwy

Nazwa miejscowości pochodzi od otaczających miejscowość lasów szumawskich i szumu czystej wody zasilającej koryto Hronu.[5]

Populacja

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[6]:

Wyznania

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[6]:

Kultura i atrakcje

Pomniki

Plik:Šumiac - Kaplička - panoramio.jpg
Kaplica Najświętszej Marii Panny Siedmiu Boleści
  • Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego, jednonawowa barokowa budowla z półkolistym zakończeniem prezbiterium i wieżą z 1775 r.[7] Wieża kościoła ozdobiona jest pilastrami i zakończona ostrosłupowym hełmem.
  • Kaplica Najświętszej Marii Panny Siedmiu Bolesnych z 1823 r., elewacja kaplicy wyłożona narożnymi kwadratami i zakończona szczytem segmentowym z reliefowym przedstawieniem oka boskiego.
  • Zespół domów ludowych z bali, z których kilka jest wymienionych.[8]

Osobowości wioski

Tubylcy

  • Michal Petro (* 1916, † 1945), pseudonim Katin - antyfaszystowski bojownik, oficer, pomocnik generała Viesta, najbliższego towarzysza kpt. J. Naklejka.
  • Klára Jarunková (* 1922, † 2005), powieściopisarka, publicystka, autorka literatury dla dzieci i młodzieży, była jedną z najczęściej tłumaczonych słowackich autorów, jej książki ukazały się w 39 językach w ponad 150 edycje.
  • Juraj Kriváň (* 1926, † 1960), mistrz świata w skokach spadochronowych, mistrz sportu, lekkoatleta, pedagog.
  • Pavel Hoffman, ekonomista, urzędnik publiczny, pracownik kilku instytutów badawczych, pierwszy wiceprzewodniczący Państwowej Komisji Planowania, minister rządu Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej.

Pracowali tutaj

  • František Kreutz (* 1920, † 2004), pisarz dla dzieci i młodzieży, prozaik, dyrektor szkoły podstawowej w Šumiac.

Zobacz także

Linki zewnętrzne
Šumiac
wieś
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Časti Šumiac, Červená Skala
Vodné toky Šumiacky potok, Havraník
Powierzchnia 81,76 km² (8176 ha) [9]
Populacja 1 267 (31. 12. 2020) [10]
Gęstość 15,5 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka 		1573[11]
1760[12]
Starosta Jarmila Gordanová[13] (SMER-SD)
PSČ 976 71
ŠÚJ 509043
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu 		Jegorovova 414
Adres e-mail [email protected]
Telefón 048/618 00 70
Fax 048/61 813 18
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Strona: sumiac.sk
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°50′24″S 20°07′47″V

Przypisy

  1. ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  2. ↑ Ján Lacika: Niżne Tatry. Bratislava: Dajama, 2001. ISBN 80-88975-33-6.
  3. ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. ↑ História obce Šumiac
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Obec Šumiac - Infobulletin [online]. Obec Šumiac, 2008, [cit. 2012-10-05]. Dostupné online.
  6. ↑ 6,0 6,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  7. ↑ Šumiac [online]. Najkrajší kraj. Dostupné online.
  8. ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  9. ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  10. ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  11. ↑ [1]
  12. ↑ [2]
  13. ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Šumiac&oldid=54215”