|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | {{Uwaga polska|
| + | #PATRZ [[II. Lajos]] |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_II_Jagiello%C5%84czyk
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ludwik_II_Jagiello%C5%84czyk&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | '''Ludwik II Jagiellończyk''' (ur. [[1 lipca]] [[1506]] w [[Buda (Budapeszt)|Budzie]], zm. [[29 sierpnia]] [[1526]] pod [[Mohacz]]em) – [[władcy Czech|król Czech]] (jako '''Ludwik I'''), [[władcy Węgier|Węgier i Chorwacji]] panujący samodzielnie w latach 1516–1526.
| |
| − | | |
| − | Syn króla Czech i Węgier [[Władysław II Jagiellończyk|Władysława II Jagiellończyka]] i [[Anna de Foix-Candale|Anny de Foix]]. W 1515 został adoptowany przez [[Święty cesarz rzymski|cesarza]] [[Maksymilian I Habsburg|Maksymiliana I Habsburga]], a w 1522 ożenił się z jego wnuczką [[Maria Habsburżanka (1505-1558)|Marią Habsburżanką]], wypełniając postanowienia [[zjazd wiedeński|zjazdu wiedeńskiego]]. Był kawalerem [[Order Złotego Runa|Orderu Złotego Runa]].
| |
| − | | |
| − | Był władcą nieudolnym, nie interesował się polityką, w jego imieniu rządzili walczący o władzę możni, zwłaszcza niemieccy.
| |
| − | | |
| − | Zginął w wieku 20 lat w [[bitwa pod Mohaczem|bitwie z Turkami pod Mohaczem]]. Po jego śmierci władzę w Czechach i na Węgrzech, zgodnie z układem z 1515, objął [[Ferdynand I Habsburg]] – brat Marii Habsburżanki i zarazem mąż [[Anna Jagiellonka (1503–1547)|Anny Jagiellonki]], siostry Ludwika.
| |
| − | | |
| − | == Pochodzenie i losy do śmierci ojca ==
| |
| − | Był drugim dzieckiem, a zarazem jedynym synem [[Władysław II Jagiellończyk|Władysława II Jagiellończyka]], króla Czech i Węgier, i jego trzeciej żony [[Anna de Foix-Candale|Anny de Foix]], córki [[Gaston II de Foix-Candale|Gastona II]], hrabiego Candale i Benauges. Imię otrzymał na część [[Ludwik IX Święty|Ludwika IX Świętego]], dalekiego przodka Anny i Władysława, albo po [[Ludwik Węgierski|Ludwiku Węgierskim]], [[Andegawenowie|andegaweńskim]] królu Węgier i Polski.
| |
| − | | |
| − | Ludwik był wcześniakiem, a jego matka zmarła cztery tygodnie po narodzinach syna na skutek [[Zakażenie połogowe|gorączki połogowej]]. Władysław zaraz po przyjściu na świat Ludwika rozpoczął starania o zapewnienia mu następstwa. 4 czerwca 1508 roku w [[Katedra Panny Marii w Székesfehérvár|Székesfehérvárze]] Ludwik został koronowany na króla Węgier, a 11 marca 1509 roku w [[Praga|Pradze]] na króla Czech.
| |
| − | | |
| − | Kształceniem Ludwika zajmowali się [[Jan Pethö z Geres]] i [[Stefan Istvánffy]]. Syn Władysława Jagiellończyka znał kilka języków: węgierski, czeski, niemiecki, łacinę, a biernie także włoski, francuski i polski.
| |
| − | | |
| − | Jeszcze przed narodzinami Ludwika, 20 marca 1506 roku w [[Wiener Neustadt]], Władysław zawarł układ z Habsburgami, który zakładał małżeństwo jeszcze nienarodzonego syna czeskiego i węgierskiego władcy z Marią, wnuczką cesarza Maksymiliana I Habsburga.
| |
| − | | |
| − | 12 listopada 1507 roku w Budzie układ ten trochę zmodyfikowano – Ludwika miała poślubić Katarzyna, inna wnuczka Maksymiliana, a dopiero w razie jej śmierci – Maria; ustalenia te potwierdzono 20 maja 1515 roku w [[Bratysława|Pożoniu]]. 19 lipca 1515 roku na [[Zjazd wiedeński|zjeździe wiedeńskim]] Ludwik został adoptowany przez cesarza Maksymiliana I, a trzy dni później, 22 lipca, postanowiono podwójne małżeństwa jagiellońsko-habsburskie: Ludwik miał poślubić Marię, z kolei Anna, siostra Ludwika, miała zostać żoną jednego z braci Marii, [[Karol V Habsburg|Karola]] lub [[Ferdynand I Habsburg|Ferdynanda]].
| |
| − | | |
| − | == Początki panowania, regencja ==
| |
| − | 13 marca 1516 roku zmarł Władysław II Jagiellończyk, a Ludwik formalnie został królem Czech i Węgier. W kwietniu tego samego roku na sejmie węgierskim rozstrzygnięto o ustanowieniu regencji. Przedstawiciele partii dworskiej nie dopuścili do Rady Regencyjnej przedstawicieli polskiego króla [[Zygmunt I Stary|Zygmunta I Starego]], stryja i najbliższego męskiego krewnego Ludwika, a wojewodę siedmiogrodzkiego i przywódcę stronnictwa antyhabsburskiego, [[Jan Zápolya|Jana Zápolyę]] zmusili do wycofania się do swoich dóbr. W takiej sytuacji opiekunami Ludwika zostali jego brat cioteczny [[Jerzy Hohenzollern-Ansbach]], arcybiskup ostrzyhomski [[Tamás Bakócz]] i [[Jan Bornemisza]], burgrabia budziński.
| |
| − | | |
| − | W 1517 roku w [[Królestwo Czech|Czechach]] powołano Radę Koronną, która uznała za opiekunów Ludwika cesarza Maksymiliana oraz Zygmunta Starego. W 1519 roku Zygmunt I Stary jako jego prawny opiekun przyczynił się do wyboru [[Karol V Habsburg|Karola V Habsburga]] na [[Święty cesarz rzymski|cesarza]]<ref>[[Zdzisław Spieralski]], ''Jan Tarnowski 1488-1561'', Warszawa 1977, s. 82–83.</ref>.
| |
| − | [[Plik:Hans Krell 001.jpg|thumb|left|200px|Ludwik Jagiellończyk (mal. Hans Krell, 1522)]]
| |
| − | Ludwik – w odróżnieniu od ojca – miał więcej energii i inteligencji, jednak regenci z premedytacją zaniedbali jego wychowanie i młodego króla kierowali ku przyjemnościom i zabawom, a nie ku nauce rządzenia. O skandalicznych stosunkach panujących na dworze w [[Buda (Budapeszt)|Budzie]] głośno było w całej Europie. Szczególnie negatywny wpływ na Ludwika miał Jerzy Hohenzollern. W 1523 polski wysłannik na Węgrzech tak opisywał [[Kanclerz wielki koronny|kanclerzowi]] [[Krzysztof Szydłowiecki|Szydłowieckiemu]] młodego Jagiellona:
| |
| − | | |
| − | {{cytat|„Im bardziej król rośnie w latach, tym bardziej głupieje. Ma on zupełnie zdeprawowane obyczaje i u tych, co z nimi żyją na dworze nie ma najmniejszego szacunku ani poważania (...) kto chce, wypisuje sobie nadania, które on bez czytania podpisuje i pieczętuje swoim sygnetem”<ref>Cyt. za L. Kolankowski, ''Polityka ostatnich Jagiellonów'', w „Kwartalnik Historyczny”, R. 25, 1911, s. 57.</ref>}}
| |
| − | | |
| − | == Walki stronnictw, groźba inwazji tureckiej ==
| |
| − | W roku 1521 Ludwik ukończył 15 lat i uznano go za pełnoletniego. Doszło wówczas do dawno zaplanowanego ślubu z Marią Habsburg. Oficjalne przejęcie władzy i małżeństwo niewiele jednak zmieniło na dworze. Król nadal zajmował się głównie uciechami, nie mając realnego wpływu na wydarzenia w kraju. Tymczasem nad Węgrami zawisło niebezpieczeństwo tureckie. W roku objęcia rządów wojska tureckie pod wodzą [[Sulejman Wspaniały|Sulejmana Wspaniałego]] zaatakowały i zdobyły [[Belgrad]], główną twierdzę Węgier, chroniącą kraj od strony Bałkanów. Upadek miasta otworzył imperium osmańskiemu drogę do centrum państwa.
| |
| − | | |
| − | W opozycji do kliki dworskiej, która miała największy wpływ na młodego monarchę, pozostawał najpotężniejszy magnat węgierski i wojewoda [[Siedmiogród|siedmiogrodzki]], Jan Zápolya. Swoją pozycję polityczną opierał on na średniej szlachcie, a popularność zdobył w walce z Turkami, między innymi w wyprawach na [[Wołoszczyzna|Wołoszczyznę]], gdzie udaremnił tureckie plany przyłączenia tego kraju do imperium osmańskiego. Zápolya był przywódcą stronnictwa narodowego, którego celem było przeciwdziałanie wpływom niemieckim na Węgrzech i niedopuszczenie do przejęcia tronu przez Habsburgów, co było przewidziane przez liczne umowy dynastyczne, zawarte przez poprzedników Ludwika II. Za czasów panowania Ludwika walka między stronnictwami przybrała cechy wojny domowej. Szlachta na dwóch kolejnych sejmach w roku 1525 przedstawiła królowi szereg żądań, w tym usunięcia dotychczasowych doradców i oddania godności [[Palatyn (tytuł)|palatyna]] Janowi Zápolyi. Te propozycje popierał także stryj Ludwika, król Polski Zygmunt Stary. Ludwik początkowo zgodził się na postulaty szlacheckie, jednak po powrocie do stolicy wycofał się z obietnic<ref name="Duczmal">Małgorzata Duczmal, ''Izabela Jagiellonka. Królowa Węgier'', Warszawa 2000, s. 120–123.</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Wojna z Turcją – bitwa pod Mohaczem ==
| |
| − | [[Plik:Information icon.svg|15px]] ''Zobacz więcej w osobnym artykule: [[Bitwa pod Mohaczem]].''
| |
| − | | |
| − | W końcu kwietnia 1526 roku wyruszyła na Węgry ze [[Stambuł]]u wyprawa wojenna sułtana. Sulejman Wspaniały zgromadził siły liczące ponad 60 tys. żołnierzy. W odpowiedzi na zagrożenie Ludwik nakazał stawić się wojskom węgierskim w [[Tolna (miasto)|Tolnie]] 12 czerwca. Wojska zbierały się jednak powoli i 22 czerwca trzeba było ponowić wezwanie. Sam król również nie śpieszył się z wyjazdem i stolicę opuścił dopiero 20 lipca. W tym czasie wojska tureckie zdobyły kilka twierdz na pograniczu węgierskim.
| |
| − | [[Plik:II. Lajos holttestének megtalálása (Székely Bertalan, 1860).jpg|thumb|300px|Odnalezienie zwłok króla Ludwika pod Mohaczem (mal. [[Bertalan Székely]], 1861)]]
| |
| − | Dał o sobie również znać konflikt między królem a Janem Zápolyą, który jako pan Siedmiogrodu dysponował największym w kraju korpusem wojsk (ok. 10 tysięcy zbrojnych). Niechętny wpływom Jana dwór doprowadził do sytuacji, w której Zápolya rozkaz wymarszu do Tolny otrzymał dopiero w lipcu. Ludwik dotarł do swojej armii 5 sierpnia i natychmiast z zebranym wojskiem w sile 25 tysięcy ludzi wyruszył na nieprzyjaciela. 16 sierpnia przybył z armią do [[Báta]], gdzie podjęto decyzję o rozlokowaniu wojsk do bitwy pod [[Mohacz]]em<ref name="Duczmal" />.
| |
| − | | |
| − | Do samej bitwy doszło 29 sierpnia 1526 roku. Starcie było krótkie, a pogrom wojsk węgierskich całkowity. Sam Ludwik zginął w trakcie ucieczki z pola bitwy, przy czym podawano różne wersje jego śmierci. Oficjalnie miał utonąć z koniem w rzeczce [[Csele]]. Według pogłosek króla jednak zabito ciosami zadanymi od tyłu, tzn. rzekomo poniósł śmierć z rąk własnych towarzyszy{{fakt|data=2010-10}}. Jedna z wersji o zabójstwie wskazywała jako winowajcę brata Jana Zápolyi – [[Jerzy Zápolya|Jerzego]], który po bitwie jakoby napadł na króla w chacie, w której się on schronił<ref name="Duczmal" />.
| |
| − | | |
| − | == Genealogia ==
| |
| − | <!-- To drzewo genealogiczne zostało wygenerowane skryptem. Jeżeli potrzebujesz podobne, skontaktuj się z wikipedystami: WarX lub Wiktoryn. --><!-- Przodkowie -->
| |
| − | {| width="100%" style="text-align:center; vertical-align:middle;" cellspacing="0" cellpadding="0"
| |
| − | |-
| |
| − | | colspan="2"| [[Kazimierz IV Jagiellończyk]]<br />ur. 30 XI 1427<br />zm. 7 VI 1492
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2"| [[Elżbieta Rakuszanka|Elżbieta<br />Rakuszanka]]<br />ur. 1436<br />zm. 30 VIII 1505
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2"| [[Gaston II de Foix-Candale|Gaston II<br />de Foix-Candale]]
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2"| [[Katarzyna de Foix]]
| |
| − | |-
| |
| − | | style="border-right:1px black solid;"|
| |
| − | | colspan="4" style="border-bottom:1px black solid; border-right:1px black solid;"|
| |
| − | | colspan="4" style= ""|
| |
| − | | colspan="4" style="border-bottom:1px black solid; border-left:1px black solid;"|
| |
| − | | style="border-left:1px black solid;"|
| |
| − | |-
| |
| − | | colspan="3"|
| |
| − | | colspan="8" style="border-left:1px black solid; border-right:1px black solid;"|
| |
| − | | colspan="3"|
| |
| − | |-
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2"| [[Władysław II Jagiellończyk]]<br />ur. 1 III 1456<br />zm. 13 III 1516
| |
| − | | colspan="6"|
| |
| − | | colspan="2"| [[Anna de Foix-Candale|Anna de Foix]]<br />ur. po 1469<br />zm. 26 VII 1506
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | |-
| |
| − | | colspan="3" style="border-right:1px black solid;"|
| |
| − | | colspan="8" style="border-bottom:1px black solid;"|
| |
| − | | colspan="3" style="border-left:1px black solid;"|
| |
| − | |-
| |
| − | | colspan="7" style="border-right:1px black solid;"|
| |
| − | | colspan="7"|
| |
| − | |-
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | | width="7.14%"|
| |
| − | |}
| |
| − | <!-- Żony i dzieci -->
| |
| − | {| style="width:100%; text-align:center; vertical-align:top;" cellspacing="0" cellpadding="0"
| |
| − | |- style="vertical-align:top;"
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2" style="vertical-align:middle;"| '''Ludwik II Jagiellończyk'''<br />ur. 1 VII 1506<br />zm. 29 VIII 1526
| |
| − | | colspan="2"|
| |
| − | | colspan="2"| [[Maria Habsburżanka (1505-1558)|Maria Habsburżanka]]<br />ur. 17 IX 1505<br />zm. 18 X 1558
| |
| − | |-
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | | style="width:10%;"|
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | <!-- nie kasuj tego szablonu --><!-- koniec drzewa genealogicznego -->
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca = Ludwik II
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura = z łaski Bożej król Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Kumanii i Bułgarii oraz książę Śląska i Luksemburga, jak również margrabia Moraw i Łużyc etc.
| |
| − | |grafika = Lajos II.jpg
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb = Ludwik.png
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[Władcy Czech|Król Czech]]
| |
| − | |1. od = [[11 marca]] [[1509]]
| |
| − | |1. do = [[29 sierpnia]] [[1526]]
| |
| − | |1. koronacja =
| |
| − | |1. poprzednik = [[Władysław II Jagiellończyk]]
| |
| − | |1. następca = [[Ferdynand I Habsburg]]
| |
| − | |2. tytuł = [[Władcy Węgier|Król Węgier i Chorwacji]]
| |
| − | |2. od = [[4 czerwca]] [[1508]]
| |
| − | |2. do = [[29 sierpnia]] [[1526]]
| |
| − | |2. koronacja =
| |
| − | |2. poprzednik = [[Władysław II Jagiellończyk]]
| |
| − | |2. następca = [[Ferdynand I Habsburg]]<br />[[Jan Zápolya]]
| |
| − | |dynastia = [[Jagiellonowie]]
| |
| − | |data urodzenia = [[1 lipca]] [[1506]]
| |
| − | |miejsce urodzenia =
| |
| − | |data śmierci = [[29 sierpnia]] [[1526]]
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |przyczyna śmierci =
| |
| − | |miejsce spoczynku =
| |
| − | |ojciec = [[Władysław II Jagiellończyk]]
| |
| − | |matka = [[Anna de Foix-Candale|Anna de Foix]]
| |
| − | |rodzeństwo =
| |
| − | |1. związek = żona
| |
| − | |1. związek z = [[Maria Habsburżanka (1505-1558)|Maria Habsburżanka]]
| |
| − | |1. związek od =
| |
| − | |1. związek do =
| |
| − | |1. dzieci = [[János Wass]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons = Category:Louis II of Hungary and Bohemia
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Jagiellonowie]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Czech]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1506]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1526]]
| |
| − | [[Kategoria:Ludzie urodzeni w Budapeszcie]] | |
