Arpadowie: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| + | |||
| + | {| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box | ||
| + | |- | ||
| + | | | ||
| + | {{Dynastia infobox | ||
| + | |dynastia = Arpadowie | ||
| + | |herb = Arpad.gif | ||
| + | |kraj = [[Królestwo Węgier]] | ||
| + | |tytuły = | ||
| + | |założyciel = Csák (grandson of chieftain Szabolcs?) | ||
| + | |ostatni władca = ??? | ||
| + | |obecny władca = ??? | ||
| + | |rok założenia = X wiek | ||
| + | |rok rozwiązania = | ||
| + | |rok złożenia z funkcji = ??? | ||
| + | |etniczność = węgierska | ||
| + | |dynastia macierzysta = | ||
| + | |gniazda = | ||
| + | |gałęzie = „12 gałęzi”, w tym: <br /> gałąź Újlak <br /> podgałąź Trencsén | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
[[Plik:Arpad.gif|thumb|150px|right|<center>Tarcza Arpadowiczów]] | [[Plik:Arpad.gif|thumb|150px|right|<center>Tarcza Arpadowiczów]] | ||
'''Arpadowie'''<ref>Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, ''Arpadowie'', (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; ''Encyklopedia popularna PWN'', wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; Stanisław A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku'', Bydgoszcz 2000, s. 135.</ref> (rzadziej '''Arpadzi'''<ref>Taka forma w: Benedykt Zientara, ''Henryk Brodaty i jego czasy'', Warszawa 1997, s. 410.</ref>, czasem: '''dynastia Arpadowiczów''') – [[dynastia]] książąt (889-1001), a następnie królów [[Węgry|węgierskich]] (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa. | '''Arpadowie'''<ref>Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, ''Arpadowie'', (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; ''Encyklopedia popularna PWN'', wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; Stanisław A. Sroka, ''Historia Węgier do 1526 roku'', Bydgoszcz 2000, s. 135.</ref> (rzadziej '''Arpadzi'''<ref>Taka forma w: Benedykt Zientara, ''Henryk Brodaty i jego czasy'', Warszawa 1997, s. 410.</ref>, czasem: '''dynastia Arpadowiczów''') – [[dynastia]] książąt (889-1001), a następnie królów [[Węgry|węgierskich]] (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa. | ||
Wersja z 04:42, 17 wrz 2019
| |||||||||||||||||||||
Arpadowie[1] (rzadziej Arpadzi[2], czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.
Spis treści
Dzieje
Za założyciela uznawany jest prawie legendarny Arpad, wódz plemion madziarskich, które osiedliły się w kotlinie, zwanej dziś Niziną Węgierską. Od niego też została wzięta nazwa dynastii.
Prawnuk Arpada, Géza (zm. 997 r.) ochrzcił się w 974 roku. Do trwałego schrystianizowania Węgrów przyczynił się jego syn Wajk, który na chrzcie w 997 roku przyjął imię Stefan. W sposób bezwzględny podporządkował on sobie wszystkie plemiona madziarskie. W Święto Bożego Narodzenia w 1000 roku został koronowany na króla Węgier. Zmarł w 1038 roku. Mając na uwadze jego zasługi dla chrześcijaństwa 45 lat później został uznany za świętego oraz patrona dynastii i Węgier (stąd określenie Korona Świętego Stefana).
Arpadowie systematycznie powiększali swe władztwo. W 1089 roku Władysław I Święty włączył się do walk o Królestwo Chorwacji po śmierci tamtejszego króla Zwonimira (był jego szwagrem). Ostatecznie oba królestwa połączone zostały unią personalną w 1102 roku.
W skład monarchii węgierskiej wchodziły już tereny Siedmiogrodu i Slawonii. Od połowy XI wieku zaczęli stopniowo wkraczać też na tereny Słowacji. Pod koniec XII wieku Arpadowie podporządkowali sobie również ziemię halicko-włodzimierską (rywalizowali na tym terenie m.in. z Polakami). W 1215 roku Koloman, młodszy syn króla Andrzeja II, został ogłoszony królem Halicza, jednak już w następnym roku musiał zrezygnować z tego tytułu.
Dynastia wygasła na królu Andrzeju III w 1301 roku. Do walk o tron węgierski włączyli się Wittelsbachowie i Przemyślidzi. Ostatecznie w 1307 roku koronę otrzymali Andegawenowie z Neapolu w osobie Karola Roberta. Był wnukiem Marii, siostry króla Władysława IV Kumana, przedostatniego władcy Węgier z dynastii Arpadów.
Pierwsi książęta węgierscy
- do 907 Arpad
- 907-945 Solt (Zoltan) (syn)
- 945-950 Fajsz (wnuk Arpada)
- 950-970 Toksys (Taksony) (syn Solta)
- 970-997 Geza (syn)
Królowie Kroacji
- 1091–1127 Almos (syn Gejzy I, króla Węgier)
Książęta Kroacji
- 1214–1241 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier)
- 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
Książęta Halicza
- 1214–1216 Koloman (syn Andrzeja II, króla Węgier, koronowany na króla 1215, usunięty)
- 1219–1221 Koloman (ponownie, usunięty zm.1241)
- 1226–1234 Andrzej (brat)
Książęta Slawonii i Dalmacji
- 1261–1269 Bela (syn Beli IV króla Węgier)
- 1269–1271 Stefan Pogrobowiec (syn Andrzeja II króla Węgier)
- 1271–1278 Andrzej (syn Stefana V, króla Węgier)
Drzewo genealogiczne
| Álmos | House of Árpád | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Árpád | House of Árpád | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Zoltán | House of Aba | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Taksony | House of Orseolo | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Michael | Géza | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vazul | Stephen I 1001–1038 | Helen? | Sarolta? | Samuel 1041–1044 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Andrew I 1046–1060 | Béla I 1060–1063 | Peter 1038–1041 1044–1046 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Solomon 1063–1074 | Géza I 1074–1077 | Ladislaus I 1077–1095 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Coloman 1095–1116 | Álmos | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stephen II 1116–1131 | Béla II 1131–1141 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Géza II 1141–1162 | Ladislaus II 1162–1163 | Stephen IV 1163–1164 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stephen III 1162–1172 | Béla III 1172–1196 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Emeric 1196–1204 | Andrew II 1205–1235 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ladislaus III 1204–1205 | Béla IV 1235–1270 | Stephen | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Stephen V 1270–1272 | Andrew III 1290–1301 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ladislaus IV 1272–1290 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zobacz też
Bibliografia
- W. Dworzaczek, Genealogia, cz.2: Tablice, Warszawa 1959, tabl. 84-85.
Przypisy
- ↑ Wersja najbardziej popularna: J. Tyszkiewicz, Arpadowie, (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, s. 31; Encyklopedia popularna PWN, wyd. 27, Warszawa 1997, s. 46; Stanisław A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku, Bydgoszcz 2000, s. 135.
- ↑ Taka forma w: Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, s. 410.
Linki zewnętrzne
- Genealogia dynastii w: M.Marek, Genealogy.Eu
