András szlavóniai herceg: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "{{Uwaga polska| |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_w%C4%99gierski_(1268-1278) |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrzej_w%C4%99gierski_...")
 
Linia 13: Linia 13:
 
  |
 
  |
  
 +
'''Andrzej''' '''Slawoński''', węg. ''András szlavóniai herceg'' (ur. [[1268]], zm. [[1278]]) – książę [[Slawonia|Slawonii]] i [[Władcy Chorwacji|Chorwacji]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Młodszy syn króla [[Stefan V węgierski|Stefana V]] i [[Elżbieta Kumanka (królowa węgierska)|Elżbiety Kumanki]],  córki wodza Kumanów ([[Połowcy|Połowców]]), [[Kocjan (chan)|Kötenyego]] (Kocjana), brat króla [[Władysław IV Kumańczyk|Władysława IV]].
 +
 +
== Życiorys ==
 +
Andrew urodził się w 1268 roku{{odn|Kristó|Makk|1996|loc=Appendix 5|s=274}}.  Był drugim synem (i najmłodszym dzieckiem) Stefana V, który nosił tytuł ''Młodszego Króla Węgier'', gdyż w czasie narodzin Andrzeja, Stefan współrządził ze swoim ojcem (dziadkiem Andrzeja), [[Bela IV|Bélą IV]], ''Straszym Królem''{{odn|Kristó|Makk|1996|loc=Appendix 5|s=274}}.  Matką Andrzeja była Elżbieta Kumanka{{odn|Kristó|Makk|1996|loc=Appendix 5|s=274}}.
 +
 +
Po śmierci Béli IV w 1270 roku, ojciec Andrzeja został jedynym królem Węgier, ale zmarł dwa lata później{{odn|Engel|2001|s=107}}. Ponieważ Andrzej był młodszym synem Stefana, na tron wstąpił starszy syn Stefana, dziesięcioletni [[Władysław IV Kumańczyk|Władysław IV]]{{odn|Engel|2001|s=107-108}}. I choć to on teoretycznie był władca, to formalnie władzę sprawowała jego matka Elżbiety jako regenta. Jednak w rzeczywistości o kontrolę nad rządami walczyły, konkurujące ze sobą klany najbogatszych rodów szlacheckich, w tym rody [[Ród Csáks|Csáks]] i [[Ród Kőszegis|Kőszegis]]{{odn|Engel|2001|s=108}}.
 +
 +
== Książę Slawonii ==
 +
[[Henryk Kőszegi]], ban Slawonii, razem ze wspólnikiem [[Joachim Gutkeled|Joachimem Gutkeledem]] (dwukrotnym skarbnikiem królestwa Węgier, który wcześniej trzymał Władysława IV w niewoli), porwał sześcioletniego Andrzeja. w lipcu 1274 roku, zabierając go do Slavonii i próbował wykorzystać w rozgrywkach dynastycznych  przeciwko jego bratu Władysławowi{{odn|Engel|2001|s=108}}{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=170}}{{odn|Zsoldos|2007|s=9}}. Jednak rywal Kőszegiego i Gutkeleda, [[Piotr Csák|Peter Csák]] wraz ze stronnikami, pokonali wojska porywaczy pod koniec września i uwolnili Andrzeja{{odn|Engel|2001|s=108}}{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=170}}.  To wówczas w liście datowanym na koniec 1274 roku, Andrzej jest wymieniany jako ''książę Slawonii i Chorwacji'' (poza tym był on także nazwany ''księciem Andrzejem''){{odn|Zsoldos|2007|s=16}}. Zgodnie z teorią naukowców, poprzedni tytuł był używany tylko dla podkreślenia, że Andrzej był prawowitym spadkobiercą jego 12-letniego starszego brata i został użyty w czasie, w którym planowano małżeństwo Andrzejem z krewną [[Rudolf I Habsburg|Rudolfa I Habsburga]]{{odn|Zsoldos|2007|s=16}}.
 +
 +
Andrzej zmarł w wieku dziesięciu lat, między 6 kwietnia a 6 listopada 1278 roku{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=173}}.
 +
 +
== Dwóch fałszywych Andrzejów ==
 +
Bezdzietny brat Andrzeja, Władysław IV został zamordowany 10 lipca 1290 roku{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=181}}{{odn|Engel|2001|s=109-110}}. Na tronie zastąpił go jego daleki krewny, [[Andrzej III]] i został koronowany na króla 23 lipca{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=181}}{{odn|Engel|2001|s=110}}. Jednak pewien poszukiwacz przygód ogłosił, że jest prawdziwym, młodszym bratem króla Władysława, twierdząc, że ma on za sobą Węgry przeciwko Andrzejowi III{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=181}}. Poprzez pokazanie swojego specyficznego znamię, podobnego do znamienia zmarłego księcia, oszusta przekonał nawet siostrę Stefana V - [[Święta Kinga|Kingę]], żonę [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], księcia krakowskiego{{odn|Zsoldos|2015|s=53}}. Fałszywy książę Andrzej najechał Węgry z Polski, ale dowódca króla Andrzeja, Jerzy Baksa stawił mu opór, zmuszając do powrotu do Polski przed 18 listopada{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=182}}.  Pretendent został w krótkim czasie zamordowany przez swoich węgierskich protektorów{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=182}}.
 +
 +
W 1317 nowy poszukiwacz przygód ogłosił się księciem Andrzejem, tym razem na [[Majorka|Majorce]]{{odn|Zsoldos|2015|s=53}}. On i jego uwięzienie, zostały opisane w korespondencji pomiędzy [[Sancho I (król Majorki)|Sancho]], [[Królowie Majorki|królem Majorki]], a [[Robert I Mądry|Robertem]], [[Królestwo Neapolu|królem Neapolu]], który był stryjem [[Karol Robert|Karola I]] na Węgrzech{{odn|Zsoldos|2015|s=53}}. Los drugiego fałszywego księcia Andrzeja jest nieznany.
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
* [[Włodzimierz Dworzaczek|Dworzaczek W.]], ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 85.
 +
* Romisics Ignác, ''Historia Węgier'', wyd. Media Rodzina, Poznań 2018,
 +
 +
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
 +
* Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). "Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]"; [w:] Solymosi, László. ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [Historyczna chronologia Węgier, Tom I: Od początku do 1526] (węg.). Akadémiai Kiadó. pp. 79–187. {{ISBN|963-05-2661-1}}.
 +
* Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [Władcy dynastii Arpadów] (węgr.). I.P.C. Könyvek. {{ISBN|963-7930-97-3}}.
 +
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawa rodzinna: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w 1260] (węg.). História, MTA Történettudományi Intézete. {{ISBN|978-963-9627-15-4}}.
 +
* Zsoldos, Attila (2015). "''[https://mult-kor.hu/arpad-hazi-remhistoriak-20150527 <nowiki>Meghal a király: Árpád-házi rémhistóriák [Król umiera: horrory z dynastii Árpádów]</nowiki>]''". ''Múlt-kor'' (węg.) (Nyár (Lato)): 49–53. {{ISSN|2061-3563}}.
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 +
|
 
{{Władca infobox
 
{{Władca infobox
 
  |władca            = Andrzej Slawoński
 
  |władca            = Andrzej Slawoński
Linia 49: Linia 80:
 
  |wikicytaty        =  
 
  |wikicytaty        =  
 
}}
 
}}
−
'''Andrzej''' '''Slawoński''', węg. ''András szlavóniai herceg'' (ur. [[1268]], zm. [[1278]]) – książę [[Slawonia|Slawonii]] i [[Władcy Chorwacji|Chorwacji]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Młodszy syn króla [[Stefan V węgierski|Stefana V]] i [[Elżbieta Kumanka (królowa węgierska)|Elżbiety Kumanki]],  córki wodza Kumanów ([[Połowcy|Połowców]]), [[Kocjan (chan)|Kötenyego]] (Kocjana), brat króla [[Władysław IV Kumańczyk|Władysława IV]].
+
|}
−
 
 
−
== Życiorys ==
 
−
Andrew urodził się w 1268 roku{{odn|Kristó|Makk|1996|loc=Appendix 5|s=274}}.  Był drugim synem (i najmłodszym dzieckiem) Stefana V, który nosił tytuł ''Młodszego Króla Węgier'', gdyż w czasie narodzin Andrzeja, Stefan współrządził ze swoim ojcem (dziadkiem Andrzeja), [[Bela IV|Bélą IV]], ''Straszym Królem''{{odn|Kristó|Makk|1996|loc=Appendix 5|s=274}}.  Matką Andrzeja była Elżbieta Kumanka{{odn|Kristó|Makk|1996|loc=Appendix 5|s=274}}.
 
−
 
 
−
Po śmierci Béli IV w 1270 roku, ojciec Andrzeja został jedynym królem Węgier, ale zmarł dwa lata później{{odn|Engel|2001|s=107}}. Ponieważ Andrzej był młodszym synem Stefana, na tron wstąpił starszy syn Stefana, dziesięcioletni [[Władysław IV Kumańczyk|Władysław IV]]{{odn|Engel|2001|s=107-108}}. I choć to on teoretycznie był władca, to formalnie władzę sprawowała jego matka Elżbiety jako regenta. Jednak w rzeczywistości o kontrolę nad rządami walczyły, konkurujące ze sobą klany najbogatszych rodów szlacheckich, w tym rody [[Ród Csáks|Csáks]] i [[Ród Kőszegis|Kőszegis]]{{odn|Engel|2001|s=108}}.
 
−
 
 
−
== Książę Slawonii ==
 
−
[[Henryk Kőszegi]], ban Slawonii, razem ze wspólnikiem [[Joachim Gutkeled|Joachimem Gutkeledem]] (dwukrotnym skarbnikiem królestwa Węgier, który wcześniej trzymał Władysława IV w niewoli), porwał sześcioletniego Andrzeja. w lipcu 1274 roku, zabierając go do Slavonii i próbował wykorzystać w rozgrywkach dynastycznych  przeciwko jego bratu Władysławowi{{odn|Engel|2001|s=108}}{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=170}}{{odn|Zsoldos|2007|s=9}}. Jednak rywal Kőszegiego i Gutkeleda, [[Piotr Csák|Peter Csák]] wraz ze stronnikami, pokonali wojska porywaczy pod koniec września i uwolnili Andrzeja{{odn|Engel|2001|s=108}}{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=170}}.  To wówczas w liście datowanym na koniec 1274 roku, Andrzej jest wymieniany jako ''książę Slawonii i Chorwacji'' (poza tym był on także nazwany ''księciem Andrzejem''){{odn|Zsoldos|2007|s=16}}. Zgodnie z teorią naukowców, poprzedni tytuł był używany tylko dla podkreślenia, że Andrzej był prawowitym spadkobiercą jego 12-letniego starszego brata i został użyty w czasie, w którym planowano małżeństwo Andrzejem z krewną [[Rudolf I Habsburg|Rudolfa I Habsburga]]{{odn|Zsoldos|2007|s=16}}.
 
−
 
 
−
Andrzej zmarł w wieku dziesięciu lat, między 6 kwietnia a 6 listopada 1278 roku{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=173}}.
 
−
 
 
−
== Dwóch fałszywych Andrzejów ==
 
−
Bezdzietny brat Andrzeja, Władysław IV został zamordowany 10 lipca 1290 roku{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=181}}{{odn|Engel|2001|s=109-110}}. Na tronie zastąpił go jego daleki krewny, [[Andrzej III]] i został koronowany na króla 23 lipca{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=181}}{{odn|Engel|2001|s=110}}. Jednak pewien poszukiwacz przygód ogłosił, że jest prawdziwym, młodszym bratem króla Władysława, twierdząc, że ma on za sobą Węgry przeciwko Andrzejowi III{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=181}}. Poprzez pokazanie swojego specyficznego znamię, podobnego do znamienia zmarłego księcia, oszusta przekonał nawet siostrę Stefana V - [[Święta Kinga|Kingę]], żonę [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], księcia krakowskiego{{odn|Zsoldos|2015|s=53}}. Fałszywy książę Andrzej najechał Węgry z Polski, ale dowódca króla Andrzeja, Jerzy Baksa stawił mu opór, zmuszając do powrotu do Polski przed 18 listopada{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=182}}.  Pretendent został w krótkim czasie zamordowany przez swoich węgierskich protektorów{{odn|Érszegi|Solymosi|1981|s=182}}.
 
−
 
 
−
W 1317 nowy poszukiwacz przygód ogłosił się księciem Andrzejem, tym razem na [[Majorka|Majorce]]{{odn|Zsoldos|2015|s=53}}. On i jego uwięzienie, zostały opisane w korespondencji pomiędzy [[Sancho I (król Majorki)|Sancho]], [[Królowie Majorki|królem Majorki]], a [[Robert I Mądry|Robertem]], [[Królestwo Neapolu|królem Neapolu]], który był stryjem [[Karol Robert|Karola I]] na Węgrzech{{odn|Zsoldos|2015|s=53}}. Los drugiego fałszywego księcia Andrzeja jest nieznany.
 
−
 
 
−
== Bibliografia ==
 
−
* [[Włodzimierz Dworzaczek|Dworzaczek W.]], ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 85.
 
−
* Romisics Ignác, ''Historia Węgier'', wyd. Media Rodzina, Poznań 2018,
 
−
 
 
−
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
 
−
* Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). "Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]"; [w:] Solymosi, László. ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [Historyczna chronologia Węgier, Tom I: Od początku do 1526] (węg.). Akadémiai Kiadó. pp. 79–187. {{ISBN|963-05-2661-1}}.
 
−
* Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [Władcy dynastii Arpadów] (węgr.). I.P.C. Könyvek. {{ISBN|963-7930-97-3}}.
 
−
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawa rodzinna: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w 1260] (węg.). História, MTA Történettudományi Intézete. {{ISBN|978-963-9627-15-4}}.
 
−
* Zsoldos, Attila (2015). "''[https://mult-kor.hu/arpad-hazi-remhistoriak-20150527 <nowiki>Meghal a király: Árpád-házi rémhistóriák [Król umiera: horrory z dynastii Árpádów]</nowiki>]''". ''Múlt-kor'' (węg.) (Nyár (Lato)): 49–53. {{ISSN|2061-3563}}.
 
−
 
 
−
== Przypisy ==
 
−
{{izvori}}
 
  
 
[[Kategoria:Arpadowie]]
 
[[Kategoria:Arpadowie]]

Wersja z 08:46, 7 lut 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Andrzej Slawoński, węg. András szlavóniai herceg (ur. 1268, zm. 1278) – książę Slawonii i Chorwacji z dynastii Arpadów. Młodszy syn króla Stefana V i Elżbiety Kumanki, córki wodza Kumanów (Połowców), Kötenyego (Kocjana), brat króla Władysława IV.

Życiorys

Andrew urodził się w 1268 roku[1]. Był drugim synem (i najmłodszym dzieckiem) Stefana V, który nosił tytuł Młodszego Króla Węgier, gdyż w czasie narodzin Andrzeja, Stefan współrządził ze swoim ojcem (dziadkiem Andrzeja), Bélą IV, Straszym Królem[1]. Matką Andrzeja była Elżbieta Kumanka[1].

Po śmierci Béli IV w 1270 roku, ojciec Andrzeja został jedynym królem Węgier, ale zmarł dwa lata później[2]. Ponieważ Andrzej był młodszym synem Stefana, na tron wstąpił starszy syn Stefana, dziesięcioletni Władysław IV[3]. I choć to on teoretycznie był władca, to formalnie władzę sprawowała jego matka Elżbiety jako regenta. Jednak w rzeczywistości o kontrolę nad rządami walczyły, konkurujące ze sobą klany najbogatszych rodów szlacheckich, w tym rody Csáks i Kőszegis[4].

Książę Slawonii

Henryk Kőszegi, ban Slawonii, razem ze wspólnikiem Joachimem Gutkeledem (dwukrotnym skarbnikiem królestwa Węgier, który wcześniej trzymał Władysława IV w niewoli), porwał sześcioletniego Andrzeja. w lipcu 1274 roku, zabierając go do Slavonii i próbował wykorzystać w rozgrywkach dynastycznych przeciwko jego bratu Władysławowi[4][5][6]. Jednak rywal Kőszegiego i Gutkeleda, Peter Csák wraz ze stronnikami, pokonali wojska porywaczy pod koniec września i uwolnili Andrzeja[4][5]. To wówczas w liście datowanym na koniec 1274 roku, Andrzej jest wymieniany jako książę Slawonii i Chorwacji (poza tym był on także nazwany księciem Andrzejem)[7]. Zgodnie z teorią naukowców, poprzedni tytuł był używany tylko dla podkreślenia, że Andrzej był prawowitym spadkobiercą jego 12-letniego starszego brata i został użyty w czasie, w którym planowano małżeństwo Andrzejem z krewną Rudolfa I Habsburga[7].

Andrzej zmarł w wieku dziesięciu lat, między 6 kwietnia a 6 listopada 1278 roku[8].

Dwóch fałszywych Andrzejów

Bezdzietny brat Andrzeja, Władysław IV został zamordowany 10 lipca 1290 roku[9][10]. Na tronie zastąpił go jego daleki krewny, Andrzej III i został koronowany na króla 23 lipca[9][11]. Jednak pewien poszukiwacz przygód ogłosił, że jest prawdziwym, młodszym bratem króla Władysława, twierdząc, że ma on za sobą Węgry przeciwko Andrzejowi III[9]. Poprzez pokazanie swojego specyficznego znamię, podobnego do znamienia zmarłego księcia, oszusta przekonał nawet siostrę Stefana V - Kingę, żonę Bolesława Wstydliwego, księcia krakowskiego[12]. Fałszywy książę Andrzej najechał Węgry z Polski, ale dowódca króla Andrzeja, Jerzy Baksa stawił mu opór, zmuszając do powrotu do Polski przed 18 listopada[13]. Pretendent został w krótkim czasie zamordowany przez swoich węgierskich protektorów[13].

W 1317 nowy poszukiwacz przygód ogłosił się księciem Andrzejem, tym razem na Majorce[12]. On i jego uwięzienie, zostały opisane w korespondencji pomiędzy Sancho, królem Majorki, a Robertem, królem Neapolu, który był stryjem Karola I na Węgrzech[12]. Los drugiego fałszywego księcia Andrzeja jest nieznany.

Bibliografia

  • Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 85.
  • Romisics Ignác, Historia Węgier, wyd. Media Rodzina, Poznań 2018,
  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. .
  • Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). "Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]"; [w:] Solymosi, László. Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig [Historyczna chronologia Węgier, Tom I: Od początku do 1526] (węg.). Akadémiai Kiadó. pp. 79–187. .
  • Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów] (węgr.). I.P.C. Könyvek. .
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawa rodzinna: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w 1260] (węg.). História, MTA Történettudományi Intézete. .
  • Zsoldos, Attila (2015). "Meghal a király: Árpád-házi rémhistóriák [Król umiera: horrory z dynastii Árpádów]". Múlt-kor (węg.) (Nyár (Lato)): 49–53. Szablon:ISSN.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Kristó i Makk 1996 ↓, Appendix 5, str. 274.
  2. ↑ Engel 2001 ↓, str. 107.
  3. ↑ Engel 2001 ↓, str. 107-108.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Engel 2001 ↓, str. 108.
  5. ↑ 5,0 5,1 Érszegi i Solymosi 1981 ↓, str. 170.
  6. ↑ Zsoldos 2007 ↓, str. 9.
  7. ↑ 7,0 7,1 Zsoldos 2007 ↓, str. 16.
  8. ↑ Érszegi i Solymosi 1981 ↓, str. 173.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Érszegi i Solymosi 1981 ↓, str. 181.
  10. ↑ Engel 2001 ↓, str. 109-110.
  11. ↑ Engel 2001 ↓, str. 110.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Zsoldos 2015 ↓, str. 53.
  13. ↑ 13,0 13,1 Érszegi i Solymosi 1981 ↓, str. 182.

Andrzej Slawoński

— książę Slawonii i Chorwacji —
Plik:Arpad.png
Dane biograficzne
Dynastia Arpadowie
Państwo {{{państwo}}}
Urodziny 1268
Śmierć 1278
Ojciec Stefan V
Matka Elżbieta Kumanka
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=András_szlavóniai_herceg&oldid=19700”