Liburnia: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 19: | Linia 19: | ||
[[File:Map of the Western Balkans around 814 AD.png|thumb|left|800px|Księstwo „Dalmacji i Liburni” jako jednego z adriatyckich „Sklaviniae” ok. 800]] | [[File:Map of the Western Balkans around 814 AD.png|thumb|left|800px|Księstwo „Dalmacji i Liburni” jako jednego z adriatyckich „Sklaviniae” ok. 800]] | ||
| − | Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i prawdopodobnie już od 490 r. Liburnia w Dalmacji przeszła pod panowanie Ostrogotów, które trwało sześć dekad. Region Savia został administracyjnie dodany do gotyckiej prowincji Dalmacji; stolicą obu prowincji była Salona (Solin), siedziba władcy | + | Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i prawdopodobnie już od 490 r. Liburnia w Dalmacji przeszła pod panowanie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ostrogoci Ostrogotów], które trwało sześć dekad. Region Savia został administracyjnie dodany do gotyckiej prowincji Dalmacji; stolicą obu prowincji była Salona (Solin), siedziba władcy „''comes Dalmatiarum et Saviae''”<ref>A. Uglešić, ''Nakit istočnih Gota na području rimske provincije Dalmacije, Hrvati Goti'', Marjan tisak, Split, 2003, pages 17-18, 99-100</ref> |
| − | + | Gotowie stracili większość Dalmacji i części Liburnii na południowym wschodzie wokół Skradina w 536 r., w wojnie z bizantyjskim cesarzem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Justynian_I_Wielki Justynianem Wielkim], który rozpoczął odbudowę terytoriów byłego Cesarstwa Zachodniego (patrz [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_Bizancjum_z_Ostrogotami Wojna Gotycka]), podczas gdy część Liburni w Ravni Kotari z Zadarem poddała się Bizantyjczykom w 552 r. [2] Jednak północna Liburnia i reszta klasycznej Liburni pozostały w rękach gotyckich do 555 r.; po bizantyjskim podboju Savii (540 r.) i Istrii (543 r.) została zorganizowana w specjalnej jednostce administracyjno-terytorialnej państwa gotyckiego, znanej jako „Liburnia Tarsatica”, prowincji wojskowej podlegającej bezpośrednio ''comes Gotharum'' osiedlonemu w Akwilei<ref>N. Klaić, ''Povijest Hrvata u srednjem vijeku'', page 16</ref>. | |
| − | + | Ten region „morsko-wojskowy”, chroniony przez ciężką flotę, stał się '''barierą dla kroku''' armii bizantyjskiej do Liki i Gorskiego Kotaru, utrzymując bezpieczną drogę kontynentalną przez Tarsaticę do Akwilei i północnych Włoch. Według anonimowego [https://en.wikipedia.org/wiki/Ravenna_Cosmography kosmografa z Rawenny] (VI lub VII wiek) Liburnia Tarsatica '''rozważała''' wszystkie przybrzeżne miasta od Albony (Labin) do Elony (Aenona, Nin) klasycznych osad Liburnia i Japodian w głębi lądu (Lika).<ref>M. Suić, ''Liburnia Tarsaticencis, Adriatica prehistorica et antique'', Zbornik G. Novak, Filozofski fakultet u Zagrebu, Zagreb, 1970, pages 706-716</ref><ref>J. Medini, ''Provincia Liburnia'', Diadora, vol. 9, Zadar, 1980, pages 395, 414</ref> | |
| − | <small><small><small><small> | + | <small><small><small><small>This "military-naval" region, protected by heavy fleet, became a barrier to the Byzantine army step to [[Lika]] and [[Gorski Kotar]], keeping safe continental road route over ''Tarsatica'' to [[Aquileia]] and northern Italy. According to anonymous [[Ravenna Cosmography|Cosmographer of Ravenna]] (6th or 7th century), ''Liburnia Tarsatica'' considered all coastal cities from ''Albona'' ([[Labin]]) to ''Elona'' (''Aenona'', [[Nin, Croatia|Nin]]) of Classical Liburnia and [[Iapodes|Iapodian]] settlements in the inland ([[Lika]]). </small></small></small></small> |
| − | + | Od 550 i 551 r. Słowianie (''Sclabenoi'') zaczęli się przedzierać do Ilirii i Dalmacji, jak odnotował [https://pl.wikipedia.org/wiki/Prokopiusz_z_Cezarei Prokopiusz z Cezarei]; niektórzy sądzili, że był to początek kolonizacji słowiańskiej, która trwała przez kilka następnych stuleci. Początkowe jądro etniczne pod chorwacką nazwą pochodzi z liburniańskiego lądu, skąd wkrótce rozprzestrzeniło się na całą Liburnię, a stamtąd na inne regiony byłej prowincji Illyricum. W epoce przedromańskiej Liburnianie byli zorganizowani w 14 gminach (tetradekapolis), Chorwaci prawdopodobnie korzystali z istniejącej struktury gminy iliryjskiej i mieli 14 żupanii, starych chorwackich form polityczno-jurysdykcyjnych (gmin), jak donosi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstantyn_VII_Porfirogeneta Konstantyn VII Porfirogeneta], podczas gdy wiele z dwunastu plemion starochorwackich osiedlono w Liburni. W następnych stuleciach język chorwacki nakładał się na język dalmatyński używany w Liburni i Dalmacji<ref>I. Mužić, ''Hrvatska povijest IX stoljeća'', Naklada Bošković, Split, 2007, page 117, 145</ref>, a już pod koniec IX wieku na wyspach wodnych w Zadarze ponad 70% toponimów stanowiły formy słowiańskie<ref>Nada Klaić, Ivo Petricioli, ''Prošlost Zadra – knjiga II, Zadar u srednjem vijeku do 1409''., Filozofski fakultet Zadar, 1976, page 59</ref>. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | Od 550 i 551 r. Słowianie (Sclabenoi) zaczęli się przedzierać do Ilirii i Dalmacji, jak odnotował | ||
| − | |||
| − | |||
Od VI do IX wieku nazwy Liburnia i Dalmacja były stale używane w osobnych źródłach, co niekoniecznie oznacza, że Liburnia była odrębną jednostką polityczną, ale z pewnością była używana jak w przypadku zasięgu klasycznego Liburnia. Pod koniec VIII wieku Karol Wielki podbił Panonię i Dację, następnie Istrę, Liburnię i Dalmację, ale główne wybrzeża Liburni i Dalmacji pozostały jednak pod kontrolą bizantyjską, zorganizowane w archipelm Dalmacji z Jaderą (Zadar) w statusie prowincjonalna metropolia. Większość Liburni znajdowała się pod bezpośrednim panowaniem Franków (król, książę friulski) i oddzielona od chorwackiego Księstwa Dalmacji do 820 r. Według niektórych przypuszczeń, chorwacki książę Borna był frankońskim wasalem wysłanym z Liburni do Dalmacji, aby zorganizować go w państwo wasalne do Imperium Franków; w 820 r. Ludwik Pobożny nagrodził go za zasługi i oddanie, przekazując także Liburnię swojej jurysdykcji. Borna cieszyła się tytułem „dux Dalmatiae atque Liburniae” [8]. | Od VI do IX wieku nazwy Liburnia i Dalmacja były stale używane w osobnych źródłach, co niekoniecznie oznacza, że Liburnia była odrębną jednostką polityczną, ale z pewnością była używana jak w przypadku zasięgu klasycznego Liburnia. Pod koniec VIII wieku Karol Wielki podbił Panonię i Dację, następnie Istrę, Liburnię i Dalmację, ale główne wybrzeża Liburni i Dalmacji pozostały jednak pod kontrolą bizantyjską, zorganizowane w archipelm Dalmacji z Jaderą (Zadar) w statusie prowincjonalna metropolia. Większość Liburni znajdowała się pod bezpośrednim panowaniem Franków (król, książę friulski) i oddzielona od chorwackiego Księstwa Dalmacji do 820 r. Według niektórych przypuszczeń, chorwacki książę Borna był frankońskim wasalem wysłanym z Liburni do Dalmacji, aby zorganizować go w państwo wasalne do Imperium Franków; w 820 r. Ludwik Pobożny nagrodził go za zasługi i oddanie, przekazując także Liburnię swojej jurysdykcji. Borna cieszyła się tytułem „dux Dalmatiae atque Liburniae” [8]. | ||
Wersja z 05:52, 8 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Średniowieczna LiburniaPlik:Map of the Western Balkans around 814 AD.png Księstwo „Dalmacji i Liburni” jako jednego z adriatyckich „Sklaviniae” ok. 800 Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i prawdopodobnie już od 490 r. Liburnia w Dalmacji przeszła pod panowanie Ostrogotów, które trwało sześć dekad. Region Savia został administracyjnie dodany do gotyckiej prowincji Dalmacji; stolicą obu prowincji była Salona (Solin), siedziba władcy „comes Dalmatiarum et Saviae”[1] Gotowie stracili większość Dalmacji i części Liburnii na południowym wschodzie wokół Skradina w 536 r., w wojnie z bizantyjskim cesarzem Justynianem Wielkim, który rozpoczął odbudowę terytoriów byłego Cesarstwa Zachodniego (patrz Wojna Gotycka), podczas gdy część Liburni w Ravni Kotari z Zadarem poddała się Bizantyjczykom w 552 r. [2] Jednak północna Liburnia i reszta klasycznej Liburni pozostały w rękach gotyckich do 555 r.; po bizantyjskim podboju Savii (540 r.) i Istrii (543 r.) została zorganizowana w specjalnej jednostce administracyjno-terytorialnej państwa gotyckiego, znanej jako „Liburnia Tarsatica”, prowincji wojskowej podlegającej bezpośrednio comes Gotharum osiedlonemu w Akwilei[2]. Ten region „morsko-wojskowy”, chroniony przez ciężką flotę, stał się barierą dla kroku armii bizantyjskiej do Liki i Gorskiego Kotaru, utrzymując bezpieczną drogę kontynentalną przez Tarsaticę do Akwilei i północnych Włoch. Według anonimowego kosmografa z Rawenny (VI lub VII wiek) Liburnia Tarsatica rozważała wszystkie przybrzeżne miasta od Albony (Labin) do Elony (Aenona, Nin) klasycznych osad Liburnia i Japodian w głębi lądu (Lika).[3][4] This "military-naval" region, protected by heavy fleet, became a barrier to the Byzantine army step to Lika and Gorski Kotar, keeping safe continental road route over Tarsatica to Aquileia and northern Italy. According to anonymous Cosmographer of Ravenna (6th or 7th century), Liburnia Tarsatica considered all coastal cities from Albona (Labin) to Elona (Aenona, Nin) of Classical Liburnia and Iapodian settlements in the inland (Lika). Od 550 i 551 r. Słowianie (Sclabenoi) zaczęli się przedzierać do Ilirii i Dalmacji, jak odnotował Prokopiusz z Cezarei; niektórzy sądzili, że był to początek kolonizacji słowiańskiej, która trwała przez kilka następnych stuleci. Początkowe jądro etniczne pod chorwacką nazwą pochodzi z liburniańskiego lądu, skąd wkrótce rozprzestrzeniło się na całą Liburnię, a stamtąd na inne regiony byłej prowincji Illyricum. W epoce przedromańskiej Liburnianie byli zorganizowani w 14 gminach (tetradekapolis), Chorwaci prawdopodobnie korzystali z istniejącej struktury gminy iliryjskiej i mieli 14 żupanii, starych chorwackich form polityczno-jurysdykcyjnych (gmin), jak donosi Konstantyn VII Porfirogeneta, podczas gdy wiele z dwunastu plemion starochorwackich osiedlono w Liburni. W następnych stuleciach język chorwacki nakładał się na język dalmatyński używany w Liburni i Dalmacji[5], a już pod koniec IX wieku na wyspach wodnych w Zadarze ponad 70% toponimów stanowiły formy słowiańskie[6]. Od VI do IX wieku nazwy Liburnia i Dalmacja były stale używane w osobnych źródłach, co niekoniecznie oznacza, że Liburnia była odrębną jednostką polityczną, ale z pewnością była używana jak w przypadku zasięgu klasycznego Liburnia. Pod koniec VIII wieku Karol Wielki podbił Panonię i Dację, następnie Istrę, Liburnię i Dalmację, ale główne wybrzeża Liburni i Dalmacji pozostały jednak pod kontrolą bizantyjską, zorganizowane w archipelm Dalmacji z Jaderą (Zadar) w statusie prowincjonalna metropolia. Większość Liburni znajdowała się pod bezpośrednim panowaniem Franków (król, książę friulski) i oddzielona od chorwackiego Księstwa Dalmacji do 820 r. Według niektórych przypuszczeń, chorwacki książę Borna był frankońskim wasalem wysłanym z Liburni do Dalmacji, aby zorganizować go w państwo wasalne do Imperium Franków; w 820 r. Ludwik Pobożny nagrodził go za zasługi i oddanie, przekazując także Liburnię swojej jurysdykcji. Borna cieszyła się tytułem „dux Dalmatiae atque Liburniae” [8]. From the 6th to 9th century, names Liburnia and Dalmatia were continually used for separate specifics in the sources, not necessarily meaning that Liburnia was a separate political unit, but it was certainly used as for Classical Liburnia territorial range. At the end of the 8th century Charlemagne conquered Pannonia and Dacia, then Istria, Liburnia and Dalmatia, but the main littoral Liburnian and Dalmatian cites, however, remained under Byzantine control, organized to a Dalmatian archonty with Jadera (Zadar) in status of a provincial metropolis. The most of Liburnia was under direct Frankish rule (king, Friulian duke) and separated from Croatian Principality of Dalmatia until 820 AD. By some suppositions, Croatian prince Borna was a Frankish vassal sent from Liburnia to Dalmatia to organize it into a vassal state to the Frankish Empire; in 820 AD, Louis the Pious rewarded him for his merits and devotion, by giving also Liburnia to his jurisdiction. Borna enjoyed a title of "dux Dalmatiae atque Liburniae".[7] Po Bornie chorwaccy władcy zamienili „Liburnia” na „Chorwacja” w swoich tytułach i nieprzerwanie po panowaniu Držislava (969-997) byli królami „Dalmacji i Chorwacji”; [9] stąd nazwa geograficzna Liburnia zniknęła z oficjalnego użytku i był dalej używany tylko na terenie historycznym. After Borna, Croatian rulers replaced "Liburnia" with "Croatia" in their titles and continually after reign of Držislav (969-997) they were the kings of "Dalmatia and Croatia";[8] thus geographical name Liburnia has disappeared from official use and has been further used only for a historical land. Zobacz takżeBibliografia
|
- ↑ A. Uglešić, Nakit istočnih Gota na području rimske provincije Dalmacije, Hrvati Goti, Marjan tisak, Split, 2003, pages 17-18, 99-100
- ↑ N. Klaić, Povijest Hrvata u srednjem vijeku, page 16
- ↑ M. Suić, Liburnia Tarsaticencis, Adriatica prehistorica et antique, Zbornik G. Novak, Filozofski fakultet u Zagrebu, Zagreb, 1970, pages 706-716
- ↑ J. Medini, Provincia Liburnia, Diadora, vol. 9, Zadar, 1980, pages 395, 414
- ↑ I. Mužić, Hrvatska povijest IX stoljeća, Naklada Bošković, Split, 2007, page 117, 145
- ↑ Nada Klaić, Ivo Petricioli, Prošlost Zadra – knjiga II, Zadar u srednjem vijeku do 1409., Filozofski fakultet Zadar, 1976, page 59
- ↑ I. Mužić, Hrvatska povijest IX stoljeća, Naklada Bošković, Split, 2007, pages 82, 83
- ↑ I. Guberina, Državna politika, I., page 158
