Ajtony: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 17: | Linia 17: | ||
'''Ajtony''' ('''Ahtum''', '''Ohtum''') – książę [[Banat (kraina)|Banatu]] na przełomie X i XI wieku. | '''Ajtony''' ('''Ahtum''', '''Ohtum''') – książę [[Banat (kraina)|Banatu]] na przełomie X i XI wieku. | ||
| − | Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami [[Dunaj]] i [[Temesz]] i w dorzeczu [[Marusza|Maruszy]]. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy [[Cenad]] położony Rumunii<ref name=" | + | Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami [[Dunaj]] i [[Temesz]] i w dorzeczu [[Marusza|Maruszy]]. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy [[Cenad]] położony Rumunii<ref name="Awarzy">W. Szymański, E. Dąbrowska: ''Awarzy. Węgrzy''. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 174-176, 217-219, 229.</ref>. |
Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki ''[[Gesta Hungarorum]]'' anonimowego autora z początku XIII wieku i ''Legendy o świętym Gerardzie'' (''Sancti Gerardi'') z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – [[Glad]]a, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem [[Stefan I Święty|Stefanem I]]<ref name="Nik149"> {{Cytuj książkę |nazwisko=Nikołow |imię=G. |tytuł= Centralizm i regionalizm |strony=149}}</ref><ref>{{Cytuj książkę |tytuł= Koj Koj e w Srednowekowna Byłgaria. |adres rozdziału= |nazwisko r=Pawłow |imię r= P. |autor r link= Płamen Pawłow |strony=302-303}} | Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki ''[[Gesta Hungarorum]]'' anonimowego autora z początku XIII wieku i ''Legendy o świętym Gerardzie'' (''Sancti Gerardi'') z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – [[Glad]]a, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem [[Stefan I Święty|Stefanem I]]<ref name="Nik149"> {{Cytuj książkę |nazwisko=Nikołow |imię=G. |tytuł= Centralizm i regionalizm |strony=149}}</ref><ref>{{Cytuj książkę |tytuł= Koj Koj e w Srednowekowna Byłgaria. |adres rozdziału= |nazwisko r=Pawłow |imię r= P. |autor r link= Płamen Pawłow |strony=302-303}} | ||
| Linia 25: | Linia 25: | ||
W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok [[Kalan]]a i [[Gyula Młodszy|Gyuli Młodszego]]) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy<ref name="Dąbr217"/>. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw [[Wołosi|wołoskich]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Dimitrow |imię=Ch. |tytuł=Byłgaro-ungarski otnoszenija |strony=47}}</ref>. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym<ref name="Nik149"/><ref name="Dim83">{{Cytuj książkę |nazwisko= Dimitrow |imię=Ch. |tytuł=Byłgaro-ungarski otnoszenija |strony=83-84}}</ref>. | W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok [[Kalan]]a i [[Gyula Młodszy|Gyuli Młodszego]]) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy<ref name="Dąbr217"/>. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw [[Wołosi|wołoskich]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Dimitrow |imię=Ch. |tytuł=Byłgaro-ungarski otnoszenija |strony=47}}</ref>. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym<ref name="Nik149"/><ref name="Dim83">{{Cytuj książkę |nazwisko= Dimitrow |imię=Ch. |tytuł=Byłgaro-ungarski otnoszenija |strony=83-84}}</ref>. | ||
| − | Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę [[Gyula Starszy]] przyjął chrzest w [[Konstantynopol]]u. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim [[Samuel Komitopul|Samuelem]]<ref name=" | + | Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę [[Gyula Starszy]] przyjął chrzest w [[Konstantynopol]]u. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim [[Samuel Komitopul|Samuelem]]<ref name="Awarzy" />. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela [[Gabriel Radomir|Gabriela Radomira]] była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Priwatricz |imię=S. |tytuł= Samuiłowata dyrżawa|strony=133}}</ref> |
W 1002 roku cesarz bizantyński [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazyli II]] obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego [[Widin|Widyń]]. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając [[Tracja|Trację]]. Z trudności cara skorzystał król węgierski [[Stefan I Święty|Stefan I]] atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego<ref name="Dąbr174"/><ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Runciman |imię = Steven |autor link = Steven Runciman |tytuł = Bulgarian Empire| strony=233-234}} {{Cytuj książkę |nazwisko= Stawowy-Kawka |imię=I. | autor link =Irena Stawowy-Kawka |tytuł= Historia Macedonii |strony=63}} Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)</ref>. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Szymański |imię=W. |autor link=Wojciech Szymański (archeolog) |nazwisko2= Dąbrowska |imię2=E. |tytuł= Awarzy. Węgrzy |strony=219 i 229}} Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)</ref> | W 1002 roku cesarz bizantyński [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazyli II]] obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego [[Widin|Widyń]]. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając [[Tracja|Trację]]. Z trudności cara skorzystał król węgierski [[Stefan I Święty|Stefan I]] atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego<ref name="Dąbr174"/><ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Runciman |imię = Steven |autor link = Steven Runciman |tytuł = Bulgarian Empire| strony=233-234}} {{Cytuj książkę |nazwisko= Stawowy-Kawka |imię=I. | autor link =Irena Stawowy-Kawka |tytuł= Historia Macedonii |strony=63}} Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)</ref>. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko= Szymański |imię=W. |autor link=Wojciech Szymański (archeolog) |nazwisko2= Dąbrowska |imię2=E. |tytuł= Awarzy. Węgrzy |strony=219 i 229}} Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)</ref> | ||
Wersja z 12:16, 8 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Ajtony (Ahtum, Ohtum) – książę Banatu na przełomie X i XI wieku. Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami Dunaj i Temesz i w dorzeczu Maruszy. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy Cenad położony Rumunii[1]. Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki Gesta Hungarorum anonimowego autora z początku XIII wieku i Legendy o świętym Gerardzie (Sancti Gerardi) z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – Glada, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem Stefanem I[2][3]. Plik:Ahtum sermon03 01.png Księstwo Ajtonya W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok Kalana i Gyuli Młodszego) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy[4]. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw wołoskich[5]. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym[2][6]. Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę Gyula Starszy przyjął chrzest w Konstantynopolu. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim Samuelem[1]. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela Gabriela Radomira była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier[7] W 1002 roku cesarz bizantyński Bazyli II obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego Widyń. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając Trację. Z trudności cara skorzystał król węgierski Stefan I atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego[8][9]. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad[10] Przypisy
Bibliografia
|
| |||||||||||||||||
- Strony z zepsutymi przypisami
- Szablon cytuj do sprawdzenia
- Szablon cytuj książkę – gołe linki
- Szablon cytuj książkę – autorzy do sprawdzenia
- 1d
- Strony importowane z polskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Pierwsze państwo bułgarskie
- Średniowieczne Węgry
- Historia Rumunii
- Urodzeni w X wieku