|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:0]] | + | #PATRZ [[III. Béla magyar király]] |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bela_III
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bela_III&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {| | + | {{Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {| | |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | [[Plik:III-Béla--magyar-király-sír.jpg|thumb|left|200px|Grobowiec Beli III]]
| |
| − | | |
| − | '''III. Béla''' (pol. ''Bela III'', chor. ''Bela III.'', słow. ''Belo III.'', cz. ''Béla III. Uherský'', ukr. ''Бела III'') (* [[1148]], † 23 kwietnia [[1196]]) – [[władcy Węgier|król Węgier i Chorwacji]] w latach 1172–1196 z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]].
| |
| − | | |
| − | == Życiorys ==
| |
| − | Był synem króla [[Gejza II|Gejzy II]] i księżniczki ruskiej [[Eufrozyna Mścisławówna|Eufrozyny]], córki księcia [[Mścisław I Harald|Mścisława I]].
| |
| − | | |
| − | W roku 1161 jego ojciec nadał mu tytuł księcia [[Chorwacja|Chorwacji]]. Nadanie to po śmierci ojca 31 maja 1162 roku potwierdził brat Beli, król [[Stefan III węgierski|Stefan III]]. W roku 1164 na podstawie postanowień traktatu między Stefanem III a [[cesarze bizantyńscy|cesarzem bizantyjskim]] [[Manuel I Komnen|Manuelem I Komnenem]], Bela został wysłany na nauki do [[Konstantynopol]]a. Cesarz Manuel, który nie miał ślubnych synów, planował ożenić Belę ze swoją córką – Marią Komneną i uczynić go swoim następcą. Zaręczyny miały miejsce w 1163 roku. Bela otrzymał greckie imię ''Aleksy''. W 1166 roku urodził się jednak [[Aleksy II Komnen|Aleksy]] – syn Manuela I i jego drugiej żony, [[Maria z Antiochii|Marii z Antiochii]], a zaręczyny Beli zerwano. Manuel zaaranżował małżeństwo Beli z [[Agnieszka z Châtillon|Agnieszką z Châtillon]], przyrodnią siostrą Marii z Antiochii, i tak on i Bela zostali szwagrami.
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Hungary,_Croatia,_Bosnia_and_Galicia_in_the_12th_century.jpg|tumb|left|300px|Węgry w czasach Beli III]]
| |
| − | | |
| − | 4 marca 1172 roku zmarł bezdzietnie brat Beli – [[II. István|Stefan II]], a Bela zastąpił go na tronie Węgier. Jego matka Eufrozyna i niektórzy baronowie woleli jednak widzieć na tronie jego młodszego brata, Gejzę. Bela porozumiał się z Manuelem I, który dostarczył mu pieniędzy w zamian za obietnicę, że Bela nie zaatakuje Bizancjum za życia cesarza i jego syna. Kiedy Bela przybył na Węgry, Lukas, arcybiskup [[Ostrzyhom]]ia odmówił koronowania go, Bela napisał do [[papież]]a [[Aleksander III (papież)|Aleksandra III]] i ten wyznaczył arcybiskupa [[Kalocsa]]. Drugi arcybiskup koronował Belę 13 stycznia 1173 roku. Po koronacji Bela aresztował brata, ale Gejzie udało się uciec do [[Austria|Austrii]]. Bela razem z księciem Czech zaatakował Austrię, która nie wydała mu Gejzy. Jednak Czesi ujęli Gejzę przy próbie jego przedostania się do Niemiec.
| |
| − | | |
| − | W czasie swego panowania umocnił pozycję Węgier odzyskując [[Slawonia|Slawonię]]. Wraz z wielkim żupanem [[Serbia|Serbii]] [[Stefan Nemania|Stefanem Nemania]] zdobył [[Belgrad]] i [[Nisz]]. Przeprowadził skutecznie reformę urzędów państwowych i usprawnił system ściągania podatków co według spisu z [[1186]] roku zapewniło dochód roczny 160 000 grzywien srebra. Dzięki temu Bela był jednym z najbogatszych władców europejskich. Zbudował również pałac królewski w [[Ostrzyhom]]iu oraz sprowadził na Węgry [[Cystersi|zakon cystersów]]. Za czasów jego panowania został zbudowany również pałac w [[Ostrzyhom]]iu.
| |
| − | | |
| − | Pochowany został w [[Katedra Panny Marii w Székesfehérvár|katedrze w Székesfehérvár]]. 12 grudnia 1848 roku odkryto jego grób wraz z grobem małżonki. W październiku 1898 szczątki przeniesiono do [[Kościół Macieja w Budapeszcie|kościoła Macieja w Budapeszcie]], gdzie odbył się uroczysty, powtórny pogrzeb pary królewskiej.
| |
| − | | |
| − | == Przodkowie ==
| |
| − | {{Tree
| |
| − | | osoba = Bela III
| |
| − | | matka = [[Eufrozyna Mścisławówna|Eufrozyna]]
| |
| − | | ojciec = [[Gejza II]]
| |
| − | | matka_matki = NN
| |
| − | | ojciec_matki = [[Mścisław I Harald]]
| |
| − | | matka_ojca = Helena
| |
| − | | ojciec_ojca = [[Bela II Ślepy]]
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | == Żony i potomstwo ==
| |
| − | Około 1170 roku ożenił z Agnieszką de Châtillon (1154–1184), córką [[Renald z Châtillon|Renalda z Châtillon]] i [[Konstancja z Antiochii|Konstancji z Antiochii]]. Ich ślub miał miejsce w 1172 roku. Mieli 6 dzieci:
| |
| − | # [[Emeryk węgierski|Emeryk Arpadowicz]] (1174–1204), [[Władcy Węgier|król Węgier]] w latach 1174–1204 (koronowany w 1182 roku);
| |
| − | # [[Małgorzata Węgierska (cesarzowa bizantyńska)|Małgorzata Węgierska]] (1175–1223), poślubiła cesarza [[Izaak II Angelos|Izaaka II Angelosa]], a następnie Bonifacego de Montferrat;
| |
| − | # [[Andrzej II węgierski|Andrzej II]] (1176–1235), król Węgier w latach 1205–1235;
| |
| − | # Salamon (zmarł w dzieciństwie);
| |
| − | # István (zmarł w dzieciństwie);
| |
| − | # [[Konstancja węgierska (zm. 1240)|Konstancja]] (ur. ok. 1180 roku lub w 1181–1240), poślubiła króla [[Czechy|Czech]] [[Przemysł Ottokar I|Przemysła Ottokara I]].
| |
| − | | |
| − | * [[Małgorzata francuska (królowa Węgier)|Małgorzata]] (córka króla [[Francja|Francji]] [[Ludwik VII Młody|Ludwika VII Młodego]] i jego drugiej żony [[Konstancja Kastylijska|Konstancji Kastylijskiej]]). Ich ślub miał miejsce w 1186 roku. Małgorzata była wdową po [[Henryk Młody Król|Henryku Młodym Królu]]. Nie mieli potomstwa.
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona: ''Wielka Historia Świata Tom 4 Kształtowanie średniowiecza''. T. 4. Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 412. ISBN 83-85719-85-7.
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * [http://histmag.org/?id=6847 Michał Kozłowski, ''Węgier na tronie w Konstantynopolu?'']
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca = III. Béla (węg.)<br>Bela III (pol.)<br>Bela III. (chor.)<br>Belo III. (słow.)<br>Béla III. Uherský (cz.)<br>Бела III (ukr.)
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura = [[Władcy Węgier|Król Węgier i Chorwacji]]<br>[[Król Galicji]]
| |
| − | |grafika = Bela 3.jpg
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb = Coa Hungary Country History Bela III (1172-1196).svg
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[Władcy Węgier|Król Węgier i Chorwacji]]
| |
| − | |1. od = [[1172]]
| |
| − | |1. do = [[1196]]
| |
| − | |1. koronacja = 13 stycznia 1173
| |
| − | |1. poprzednik = [[Stefan III]]
| |
| − | |1. następca = [[Emeryk]]
| |
| − | | |
| − | |2. tytuł = [[Król Galicji]]
| |
| − | |2. od = 2 kwietnia 1189
| |
| − | |2. do = końca 1189<ref>realny władca</ref>/23 kwietnia 1196<ref>tytularny władca</ref>
| |
| − | |2. koronacja = 2 kwietnia 1189<ref>''[http://shron1.chtyvo.org.ua/Isayevych_Yaroslav/Do_istorii_tytulatury_volodariv_u_Skhidnii_Yevropi.pdf ДО ІСТОРІЇ ТИТУЛАТУРИ ВОЛОДАРІВ У СХІДНІЙ ЄВРОПІ]''</ref>
| |
| − | |2. poprzednik = [[Mścisław I Harald]]
| |
| − | |2. następca = [[Andrzej II]]
| |
| − | | |
| − | |dynastia = [[Arpadowie]]
| |
| − | |data urodzenia = [[1148]]
| |
| − | |miejsce urodzenia =
| |
| − | |data śmierci = [[23 kwietnia]] [[1196]]
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |przyczyna śmierci =
| |
| − | |miejsce spoczynku = [[Katedra Panny Marii w Székesfehérvár]]
| |
| − | |ojciec = [[Gejza II]]
| |
| − | |matka = [[Eufrozyna Mścisławówna|Eufrozyna]]
| |
| − | |rodzeństwo =
| |
| − | |1. związek = żona
| |
| − | |1. związek z = [[Agnieszka z Châtillon]]<br />[[Małgorzata francuska (królowa Węgier)|Małgorzata Kapet]]
| |
| − | |1. związek od =
| |
| − | |1. związek do =
| |
| − | |1. dzieci = [[Emeryk]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />[[Magyarországi Margit bizánci császárné|Małgorzata]]<br />[[Andrzej II]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />Salamon<br />István<br />[[Konstancja węgierska (zm. 1240)|Konstancja]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons = Category:Béla III of Hungary
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Arpadowie, Bela 03}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Arpadowie]]
| |
| − | [[Kategoria:Dynasta]]
| |
| − | [[Kategoria:Królowie Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Węgierscy monarchowie]]
| |
| − | [[Kategoria:Węgierscy władcy]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1148]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1196]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w XII wieku]]
| |
