Ernuszt II. János: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 45: Linia 45:
 
'''Ernuszt II. János''', znany także jako '''''Hampó János''''' (pol. ''Jan II Ernuszt'', chor. ''Ivan II. Ernušt Čakovečki'', łac. ''Johannes Ernusth'') (* ok.1465, † po 20 listopada [[1528]] r.), węgierski baron żydowskiego pochodzenia. [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii|ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] (1508-1510).
 
'''Ernuszt II. János''', znany także jako '''''Hampó János''''' (pol. ''Jan II Ernuszt'', chor. ''Ivan II. Ernušt Čakovečki'', łac. ''Johannes Ernusth'') (* ok.1465, † po 20 listopada [[1528]] r.), węgierski baron żydowskiego pochodzenia. [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii|ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] (1508-1510).
  
−
<small>'''John Ernuszt de Csáktornya, Jr.''' ({{lang-hu|csáktornyai Ernuszt János}}; {{circa}} 1465&nbsp;– after 20 November 1528), also known as '''John Hampó''', was a Hungarian baron, who served as [[Ban of Croatia, Dalmatia and Slavonia]] between 1508 and 1510. </small>
+
Syn [[Ernuszt I. János|Jana I]]. Rozszerzył swoje posiadłości rodzinne na zamki Đurđevac, Prodavić (dziś Virje) i Koprivnica, i otrzymał świadectwo własności majątku w Međimurje. Cieszył się, podobnie jak jego ojciec, przyjaźnią króla [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]] (1458–1490) i [[Vladislav II. Jagelović|Władysława II]] (1490–1516), co zapewniało mu stały dostęp do pieniędzy królestwa.<ref>[http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5740 Ivan Ernušt - Hrvatski biografski leksikon]</ref>
  
−
Syn [[Ernuszt I. János|Jana I]]. Rozszerzył swoje posiadłości rodzinne na zamki Đurđevac, Prodavić (dziś Virje) i Koprivnica, i otrzymał świadectwo własności majątku w Međimurje. Cieszył się, podobnie jak jego ojciec, przyjaźnią króla [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]] (1458–1490) i [[Vladislav II. Jagelović|Władysława II]] (1490–1516), co zapewniało mu stały dostęp do pieniędzy królestwa.<ref name="Fedeles">Fedeles, Tamás (2010). ''Püspökök, prépostok, kanonokok: Fejezetek Pécs középkori egyháztörténetéből'' [''Biskupi, kapłani, kanonicy: Rozdziały o historii średniowiecznego kościoła w Peczu'']. Szegedi Tudományegyetem Történeti Intézet. str. 106, 116-117.</ref>
 
  
−
<small><small>Bio je sin [[Ivan I. Kaniški|Ivana I.]], bana ''cijele Slavonije''. Proširio je obiteljske posjede na kaštele Đurđevac, Prodavić (danas Virje) i Koprivnicu, a dobio je i potvrdu prava na posjede u [[Međimurje|Međimurju]]. Uživao je, kao i njegov otac, naklonost kralja [[Matija Korvin|Matije Korvina]] (1458.-1490.) te [[Vladislav II. Jagelović|Vladislava II.]] (1490.-1516.) kojima je osiguravao potrebna novčana sredstva.<ref>[http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5740 Ivan Ernušt - Hrvatski biografski leksikon]</ref> </small></small>
 
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
−
János urodził się około 1465 r. w węgierskiej rodzinie szlacheckiej żydowskiego pochodzenia jako młodszy syn [[Ernuszt I. János|Jana I]] i pewnej Katarzyny o nieznanym nazwisku.<ref name="Fedeles" /> Jego starszym bratem był [[Ernuszt Zsigmond|Zygmunt]], który urodził się około 1445 roku, a król [[Maciej Korwin]] mianował go [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]] w [[1473]] roku.<ref name="Fedeles" />
+
János urodził się około 1465 r. w węgierskiej rodzinie szlacheckiej żydowskiego pochodzenia jako młodszy syn [[Ernuszt I. János|Jana I]] i pewnej Katarzyny o nieznanym nazwisku.<ref name="Fedeles">Fedeles, Tamás (2010). ''Püspökök, prépostok, kanonokok: Fejezetek Pécs középkori egyháztörténetéből'' [''Biskupi, kapłani, kanonicy: Rozdziały o historii średniowiecznego kościoła w Peczu'']. Szegedi Tudományegyetem Történeti Intézet. str. 106, 116-117.</ref> Jego starszym bratem był [[Ernuszt Zsigmond|Zygmunt]], który urodził się około 1445 roku, a król [[Maciej Korwin]] mianował go [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]] w [[1473]] roku.<ref name="Fedeles" />
  
−
<small>He was born around 1465 [[Ernuszt family|into a Hungarian noble family of Jewish origin]] as the younger son of [[John I Ernuszt]] and a certain Catherine from an unidentified family.{{sfn|Fedeles|2010|p=106}} His elder brother was [[Sigismund Ernuszt|Sigismund]], who was born around 1445 and [[Matthias Corvinus]] made him [[Bishop of Pécs]] in 1473.{{sfn|Fedeles|2010|p=106}} </small>
+
János był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Anna Pálóci, jedyna córka [[Pálóci II. Imre|Emeryka II Pálóci]] i [[Rozgonyi Dorottya|Doroty Rozgonyi]]. Anna zmarła w [[1494]] roku, gdy János miał około trzydziestu lat.<ref>Engel: Genealógia (Pányoki kinship 1. Pálóci - gałąź).</ref> Następnie (około 1500 r.) wziął ślub z księżniczką Małgorzatą Żagańską (Żagań), córką [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_II_Szalony| Jana II Szalonego] i wdową po [[Bánffy de Alsólendva Miklós|Mikołaju Bánffy de Alsólendva]]. Miał z nią dwóch synów: [[Ernuszt Ferenc|Franciszka]], który zginął w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]] w 1526 r., i [[Ernuszt III. János|Jana III]].{{sfn|Wehli|2012|p=150}} János adoptował także dzieci swojej żony z pierwszego małżeństwa; [[Bánffy IV. János|Jana]] - późniejszego [[palatyn]]a, autorkę [[Bánffy Katalin|Katarzynę]] i [[Bánffy Margit|Małgorzatę]]. Zarządzał gałęzią [[Verőce]] majątków rodziny [[Bánffy]] w imieniu swojego małoletniego pasierba. Jan II został wdowcem po raz drugi między około 1507 a 1513.<ref name="Kubinyi2001">Kubinyi, András (2001). "Ernuszt Zsigmond pécsi püspök rejtélyes halála és hagyatékának sorsa: A magyar igazságszolgáltatás nehézségei a középkor végén [''Tajemnicza śmierć Zsigmonda Ernuszta, biskupa Peczu i los jego dziedzictwa'']. Századok. Magyar Történelmi Társulat. '''135''' (2): str. 319, 322, 325-327.</ref> Pod koniec życia ożenił się z [[Ország Borbála|Barbarą Ország]], córką zmarłego [[Ország László|Władysława Országa]] i Magdaleny Maróti. Jej pierwszym mężem był [[Drágfi de Béltek György|György Dagfi]].<ref name="Engel">Engel: Genealógia (Genus Gutkeled 6. Ország de Gút - gałąź).</ref> Mieli dwóch synów: Farkasa i Gaspara, który był ostatnim męskim członkiem rodziny [[Ernuszt]]ów.<ref name="Kubinyi2001" />
−
 
 
−
János był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Anna Pálóci, jedyna córka [[Pálóci II. Imre|Emeryka II Pálóci]] i [[Rozgonyi Dorottya|Doroty Rozgonyi]]. Anna zmarła w [[1494]] roku, gdy János miał około trzydziestu lat.<ref>Engel: Genealógia (Pányoki kinship 1. Pálóci - gałąź).</ref> Następnie (około 1500 r.) wziął ślub z księżniczką Małgorzatą Żagańską (Żagań), córką [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_II_Szalony| Jana II Szalonego] i wdową po [[Bánffy de Alsólendva Miklós|Mikołaju Bánffy de Alsólendva]]. Miał z nią dwóch synów: [[Ernuszt Ferenc|Franciszka]], który zginął w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]] w 1526 r., i [[Ernuszt III. János|Jana III]]. János adoptował także dzieci swojej żony z pierwszego małżeństwa; [[Bánffy IV. János|Jana]] - późniejszego [[palatyn]]a, autorkę [[Bánffy Katalin|Katarzynę]] i [[Bánffy Margit|Małgorzatę]]. Zarządzał gałęzią [[Verőce]] majątków rodziny [[Bánffy]] w imieniu swojego małoletniego pasierba. Jan II został wdowcem po raz drugi między około 1507 a 1513.<ref name="Kubinyi2001">Kubinyi, András (2001). "Ernuszt Zsigmond pécsi püspök rejtélyes halála és hagyatékának sorsa: A magyar igazságszolgáltatás nehézségei a középkor végén [''Tajemnicza śmierć Zsigmonda Ernuszta, biskupa Peczu i los jego dziedzictwa'']. Századok. Magyar Történelmi Társulat. '''135''' (2): str. 319, 322, 325-327.</ref> Pod koniec życia ożenił się z [[Ország Borbála|Barbarą Ország]], córką zmarłego [[Ország László|Władysława Országa]] i Magdaleny Maróti. Jej pierwszym mężem był [[Drágfi de Béltek György|György Dagfi]].<ref name="Engel">Engel: Genealógia (Genus Gutkeled 6. Ország de Gút - gałąź).</ref> Mieli dwóch synów: Farkasa i Gaspara, który był ostatnim męskim członkiem rodziny [[Ernuszt]]ów.<ref name="Kubinyi2001" />
 
−
 
 
−
<small>John II married three times during his lifetime. His first wife was Anna Pálóci, the only daughter of [[Emeric II Pálóci|Emeric Pálóci]] and Dorothy Rozgonyi. Anna died in 1494, when John II was around thirty years old.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Pányoki kinship 1. Pálóci branch)</ref> Following that (around 1500) he married Princess Margaret of Sagan (Żagań), daughter of [[Jan II the Mad]] and widow of Nicholas Bánffy de Alsólendva. Their marriage produced two sons, [[Francis Ernuszt|Francis]], who was killed in the [[Battle of Mohács]] in 1526, and John III.{{sfn|Wehli|2012|p=150}} John Ernuszt also adopted his wife's children from her first marriage; [[John Bánffy]], [[Palatine of Hungary]], author [[Katalin Bánffy]] and Margaret Bánffy. He governed the Verőce branch of the Bánffy family's estates on behalf of his minor stepson. John II became a widower for the second time between around 1507 and 1513.{{sfn|Kubinyi|2001|p=322}} Towards the end of his life, he married Barbara Ország, daughter of the late [[Ladislaus Ország]] and Magdalene Maróti. Her first husband was George Drágfi.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Gutkeled 6. Ország de Gút branch)</ref> They had two sons: Farkas and [[Caspar Ernuszt|Caspar]], who was the last male member of the Ernuszt family.{{sfn|Kubinyi|2001|p=327}} </small>
 
  
 
==Kariera==
 
==Kariera==
Linia 64: Linia 58:
 
János po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1470 roku jako dziecko.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 310, 447.</ref> Później gdy jego starszy brat został biskupem i zajmował różne stanowiska na dworze królewskim, János zarządzał majątkami rodzinnymi w Čakovcu i [[Međimurje]] (obecnie w Chorwacji). Zlecił budowę fortyfikacji i modernizację zamku w wieży Csák, w tym okresie zbudowano kilka kościołów.<ref>Wehli, Tünde (2012). "A három Ernuszt [''Troje z rodziny Ernusztów'']. Budapesti Könyvszemle''. Budapesti Könyvszemle Alapítvány. '''24''' (2): str. 150.</ref> W 1486 roku został wymieniony jako [[stolnik królewski]], zachowując godność jednocześnie z [[Turóci György|Jerzym Turócim]].<ref name="Tóth">C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). ''Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók'' [''Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baranowie'']. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. str. 99, 111, 119.</ref>
 
János po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1470 roku jako dziecko.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 310, 447.</ref> Później gdy jego starszy brat został biskupem i zajmował różne stanowiska na dworze królewskim, János zarządzał majątkami rodzinnymi w Čakovcu i [[Međimurje]] (obecnie w Chorwacji). Zlecił budowę fortyfikacji i modernizację zamku w wieży Csák, w tym okresie zbudowano kilka kościołów.<ref>Wehli, Tünde (2012). "A három Ernuszt [''Troje z rodziny Ernusztów'']. Budapesti Könyvszemle''. Budapesti Könyvszemle Alapítvány. '''24''' (2): str. 150.</ref> W 1486 roku został wymieniony jako [[stolnik królewski]], zachowując godność jednocześnie z [[Turóci György|Jerzym Turócim]].<ref name="Tóth">C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). ''Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók'' [''Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baranowie'']. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. str. 99, 111, 119.</ref>
  
−
Zygmunt i János podejmowali kilka prób odzyskania majątków, które Maciej Korwin skonfiskował ich ojcu na początku lat 70. XV wieku. Przekonali nieślubnego syna nieżyjącego króla, [[Corvin János|Jana Korwina]], aby podarował im dawne kopalnie miedzi ich ojca w [[Beszterce]] (obecnie Bańska Bystrzyca, Słowacja) w [[1494]] r.<ref name="Fedeles" /> Wkrótce wydzierżawili kopalnie Janowi i Jerzemu Thurzónom na 10 lat. Odzyskali również [[Szklabonya]] (dzisiaj Sklabiná na Słowacji) od Antona Poki, który był zwolennikiem Jana Korwina. Bracia Ernuszt, którzy posiadali ponad 3500 domów chłopskich, należeli do najbogatszych właścicieli ziemskich na Węgrzech w 1494 r. [9]
+
Zygmunt i János podejmowali kilka prób odzyskania majątków, które Maciej Korwin skonfiskował ich ojcu na początku lat 70. XV wieku. Przekonali nieślubnego syna nieżyjącego króla, [[Corvin János|Jana Korwina]], aby podarował im dawne kopalnie miedzi ich ojca w [[Beszterce]] (obecnie Bańska Bystrzyca, Słowacja) w [[1494]] r.<ref name="Fedeles" /> Wkrótce wydzierżawili kopalnie Janowi i Jerzemu Thurzónom na 10 lat. Odzyskali również [[Szklabonya]] (dzisiaj Sklabiná na Słowacji) od Antona Poki, który był zwolennikiem Jana Korwina. Bracia Ernuszt, którzy posiadali ponad 3500 domów chłopskich, należeli do najbogatszych właścicieli ziemskich na Węgrzech w 1494 r.<ref name="Fedeles" />
−
 
 
−
<small>Sigismund and John made several attempts to regain the estates that Matthias Corvinus had confiscated from their father in the early 1470s. They persuaded the late King's illegitimate son, [[John Corvinus]] to give them their father's former copper mines at Besztercebánya (now [[Banská Bystrica]] in Slovakia) in 1494.{{sfn|Fedeles|2010|p=116}} Before long, they leased the mines to [[János Thurzó|John]] and George Thurzó for 10 years. They also regained Szklabonya ([[Sklabiná]] in Slovakia) from Anton Poki, a retainer of John Corvinus. The Ernuszt brothers who held more than 3,500 peasant households were among the wealthiest landowners in Hungary in 1494.{{sfn|Fedeles|2010|p=116}} </small>
 
  
 
[[File:Čakovec Stari Grad.jpg|thumb|left|Zamek [[Csáktornya]] (obecnie Čakovec, Słowenia)]]
 
[[File:Čakovec Stari Grad.jpg|thumb|left|Zamek [[Csáktornya]] (obecnie Čakovec, Słowenia)]]
Linia 73: Linia 65:
  
 
János został mianowany [[koniuszy|koniuszym królewskim]] przez króla [[II. Ulászló|Władysława II]] w 1493 r., po śmierci Władysława Országa, ojca przyszłej trzeciej żony Jánosa.<ref name="Tóth" /> Utrzymywał tę godność do 1505 r., gdy zastąpił go [[Báthori V. György|Jerzy V Batory]].<ref name="Markó" /> W 1495 r. Otrzymał od króla majątek Munkacz (Mukaczewo, Ukraina).<ref name="Markó" /> Według współczesnych źródeł János Jr. był znacznie mniej błyskotliwy niż jego ojciec i brat - [[Hans Dernschwam]], '''komercyjny''' powiernik [[Fugger]]ów na Węgrzech, scharakteryzował go jako „prostego pobożnego człowieka” (niem. ''Ein freÿer einfältiger Mann'').<ref name="Kubinyi2001" /> W 1503 r. został ekskomunikowany przez Stolicę Apostolską z powodu fizycznego znęcania się nad lokalnym nauczycielem w Verőce (Virovitica, Chorwacja), jednak diecezja Pecz uniewinniła go.<ref name="Kubinyi2001" />
 
János został mianowany [[koniuszy|koniuszym królewskim]] przez króla [[II. Ulászló|Władysława II]] w 1493 r., po śmierci Władysława Országa, ojca przyszłej trzeciej żony Jánosa.<ref name="Tóth" /> Utrzymywał tę godność do 1505 r., gdy zastąpił go [[Báthori V. György|Jerzy V Batory]].<ref name="Markó" /> W 1495 r. Otrzymał od króla majątek Munkacz (Mukaczewo, Ukraina).<ref name="Markó" /> Według współczesnych źródeł János Jr. był znacznie mniej błyskotliwy niż jego ojciec i brat - [[Hans Dernschwam]], '''komercyjny''' powiernik [[Fugger]]ów na Węgrzech, scharakteryzował go jako „prostego pobożnego człowieka” (niem. ''Ein freÿer einfältiger Mann'').<ref name="Kubinyi2001" /> W 1503 r. został ekskomunikowany przez Stolicę Apostolską z powodu fizycznego znęcania się nad lokalnym nauczycielem w Verőce (Virovitica, Chorwacja), jednak diecezja Pecz uniewinniła go.<ref name="Kubinyi2001" />
−
 
−
<small>John Ernuszt was appointed [[Master of the horse (Kingdom of Hungary)|Master of the horse]] by King [[Vladislaus II of Hungary|Vladislaus II]] in 1493, following the death of Ladislaus Ország, father of John's future third wife.{{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=119}} He held that dignity until 1505, when he was replaced by [[George V Báthory|George Báthory]].{{sfn|Markó|2006|p=447}} In 1495, he received the estate of Munkács ([[Mukacheve]], [[Ukraine]]) from the King.{{sfn|Markó|2006|p=447}} According to contemporary sources, John Ernuszt, Jr. was much less brilliant mind than his father and brother – [[Hans Dernschwam]], commercial trustee of the [[Fugger]]s in Hungary characterized him as a "simple-minded pious man" ({{lang-de|ein freÿer einfältiger Mann}}).{{sfn|Kubinyi|2001|p=319}} In 1503, he was excommunicated by the [[Holy See]] due to physical abuse of the local schoolmaster in Verőce ([[Virovitica]], Croatia), however the Diocese of Pécs acquitted him.{{sfn|Kubinyi|2001|p=319}} </small>
 
  
 
Jego brat, biskup Zygmunt, został zamordowany latem [[1505]] r. Trzej zabójcy (Jan Gyulai, Ludwik Szerecsen i Albert Cupi) dusili go, aby przejąć jego majątek.<ref name="Fedeles" /> Prawnym spadkobiercą Zygmunta był jego młodszy brat, János zgodnie z ostatnią wolą uniknięcia pełnego przejęcia przez królewski skarb.<ref name="Kubinyi2000">Kubinyi, András (2000). [https://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/historia/00-04/ch06.html "Egy különös középkori per. Ernuszt Zsigmond püspök meggyilkolása és hagyatéka elsikkasztása"]. ''História''. '''22''' (4).</ref> János wytoczył oskarżenie przeciwko zabójcom wiosną 1506 r., oskarżając ich także za sprzeniewierzenie majątku Ernuszta. Jednak ci nigdy nie zostali skazani. Podczas śledztwa, które nastąpiło po morderstwie, znaleziono 300 000 złotych florenów i skonfiskowano na rzecz królewskiego skarbca.<ref name="Markó" /> W ramach rekompensaty János został  w styczniu 1508 r. mianowany [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii|banem Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]].<ref name="Tóth" /> Następnie wydzierżawił królewskie kopalnie miedzi firmie Thurzó-Fugger na trzy lata w zamian za 20 złotych florenów rocznie.<ref name="Markó" />
 
Jego brat, biskup Zygmunt, został zamordowany latem [[1505]] r. Trzej zabójcy (Jan Gyulai, Ludwik Szerecsen i Albert Cupi) dusili go, aby przejąć jego majątek.<ref name="Fedeles" /> Prawnym spadkobiercą Zygmunta był jego młodszy brat, János zgodnie z ostatnią wolą uniknięcia pełnego przejęcia przez królewski skarb.<ref name="Kubinyi2000">Kubinyi, András (2000). [https://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/historia/00-04/ch06.html "Egy különös középkori per. Ernuszt Zsigmond püspök meggyilkolása és hagyatéka elsikkasztása"]. ''História''. '''22''' (4).</ref> János wytoczył oskarżenie przeciwko zabójcom wiosną 1506 r., oskarżając ich także za sprzeniewierzenie majątku Ernuszta. Jednak ci nigdy nie zostali skazani. Podczas śledztwa, które nastąpiło po morderstwie, znaleziono 300 000 złotych florenów i skonfiskowano na rzecz królewskiego skarbca.<ref name="Markó" /> W ramach rekompensaty János został  w styczniu 1508 r. mianowany [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii|banem Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]].<ref name="Tóth" /> Następnie wydzierżawił królewskie kopalnie miedzi firmie Thurzó-Fugger na trzy lata w zamian za 20 złotych florenów rocznie.<ref name="Markó" />
−
 
−
<small>His brother, Bishop Sigismund was murdered in summer 1505. His three retainers (John Gyulai, Louis Szerecsen and Albert Cupi) strangled him to seize his wealth.{{sfn|Fedeles|2010|p=117}} Sigismund's legal heir was his younger brother, John according to his last will to avoid full confiscation for the royal treasury.{{sfn|Kubinyi|2000|p=}} John Ernuszt brought charges against the assassins in spring 1506, also accusing them of misappropriation of the Ernuszt property. However they were never sentenced. During the investigation which followed the murder, 300,000 gold florins were found and confiscated for the royal treasury.{{sfn|Markó|2006|p=310}} As a compensation, John Ernuszt was appointed Ban of Croatia, Dalmatia and Slavonia in January 1508.{{sfn|C. Tóth|Horváth|Neumann|Pálosfalvi|2016|p=99}} He rented out the royal copper mines to the Thurzó–Fugger company for three years in exchange for 20 gold florins annually.{{sfn|Markó|2006|p=447}} </small>
 
  
 
W 1514 r. János wszczął drugi proces przeciwko trzem zabójcom przed arcybiskupem [[Bakócz Tamás|Tomaszem Bakóczem]], który również działał w tym czasie jako legat papieski. Prawnicy Jánosa oskarżyli podejrzanych o morderstwo, fałszowanie ostatniej woli Zygmunta i defraudację 1,3 miliona złotych florenów. Sąd kościelny orzekł na korzyść Jánosa, ale tekst wyroku nie jest dokładnie znany. Jednak zarówno powodowie, jak i oskarżeni odwołali się do papieża [[Leon X|Leona X]].<ref name="Kubinyi2000" /> Węgierski dwór królewski ze względów politycznych i skomplikowanych relacji między grupami '''baronialnymi''' uniemożliwił kontynuowanie procesu za granicą. Po śmierci Jánosa jego jedyny żyjący syn Gaspar rozpoczął nową rozprawę w 1536 r., ale zmarł w 1540 r. a wraz z nim skończył się ród Ernusztów, czyniąc proces nieaktualnym.<ref name="Kubinyi2000" />
 
W 1514 r. János wszczął drugi proces przeciwko trzem zabójcom przed arcybiskupem [[Bakócz Tamás|Tomaszem Bakóczem]], który również działał w tym czasie jako legat papieski. Prawnicy Jánosa oskarżyli podejrzanych o morderstwo, fałszowanie ostatniej woli Zygmunta i defraudację 1,3 miliona złotych florenów. Sąd kościelny orzekł na korzyść Jánosa, ale tekst wyroku nie jest dokładnie znany. Jednak zarówno powodowie, jak i oskarżeni odwołali się do papieża [[Leon X|Leona X]].<ref name="Kubinyi2000" /> Węgierski dwór królewski ze względów politycznych i skomplikowanych relacji między grupami '''baronialnymi''' uniemożliwił kontynuowanie procesu za granicą. Po śmierci Jánosa jego jedyny żyjący syn Gaspar rozpoczął nową rozprawę w 1536 r., ale zmarł w 1540 r. a wraz z nim skończył się ród Ernusztów, czyniąc proces nieaktualnym.<ref name="Kubinyi2000" />
−
 
−
<small>In 1514, John initiated a second lawsuit against the three retainers before Archbishop [[Thomas Bakócz]], who also acted as a [[papal legate]] during that time. John's lawyers accused the suspects of murder, the falsification of Sigismund's last will and [[embezzlement]] of 1,3 million gold florins. The ecclesiastical court ruled in the favour of John Ernuszt, however the text of the judgment is not accurately known. Nevertheless, both plaintiff and the defendants appealed to [[Pope Leo X]].{{sfn|Kubinyi|2000|p=}} The Hungarian royal court, for political reasons and intricate relationship between the baronial groups, prevented the lawsuit continued abroad. Following John's death, his only living son Caspar has initiated a new trial in 1536, however he died in 1540 and the House of Ernuszt became extinct, making the lawsuit is obsolete.{{sfn|Kubinyi|2000|p=}} </small>
 
  
 
W celu wojny z [[Imperium Omańskie|Imperium Osmańskim]] János przyłączył swoje oddziały wojskowe do armii królewskiej [[II. Lajos|Ludwika II]]. Jego syn Franciszek zginął w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]] 29 sierpnia [[1526]] r. Pozostali synowie Jánosa byli jeszcze nieletni.<ref name="Kubinyi2001" /> W walkach dynastycznych po bitwie stanął po stronie [[Szapolyai I. János|Jan Zápolya]]. Po jego niepowodzeniach wojskowych János złożył przysięgę wierności [[Ferdynand I|Ferdynandowi I]] podczas koronacji tego ostatniego w Székesfehérvár w dniu 5 listopada 1527 r.<ref name="Kubinyi2001" /> Następnie zbuntował się i ponownie poparł Zápolyę. Później dołączył ponownie do Ferdynandu, za co otrzymał majątek [[biskup Zagrzebia|biskupa Zagrzebia]] Simona Erdődy'ego, zwolennika Jana Zápolyi.Engel: Genealógia (Pányoki kinship 1. Pálóci - gałąź). Ostatni raz wspominano Jánosa w aktach z 20 listopada 1528 r.<ref name="Kubinyi2001" />
 
W celu wojny z [[Imperium Omańskie|Imperium Osmańskim]] János przyłączył swoje oddziały wojskowe do armii królewskiej [[II. Lajos|Ludwika II]]. Jego syn Franciszek zginął w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]] 29 sierpnia [[1526]] r. Pozostali synowie Jánosa byli jeszcze nieletni.<ref name="Kubinyi2001" /> W walkach dynastycznych po bitwie stanął po stronie [[Szapolyai I. János|Jan Zápolya]]. Po jego niepowodzeniach wojskowych János złożył przysięgę wierności [[Ferdynand I|Ferdynandowi I]] podczas koronacji tego ostatniego w Székesfehérvár w dniu 5 listopada 1527 r.<ref name="Kubinyi2001" /> Następnie zbuntował się i ponownie poparł Zápolyę. Później dołączył ponownie do Ferdynandu, za co otrzymał majątek [[biskup Zagrzebia|biskupa Zagrzebia]] Simona Erdődy'ego, zwolennika Jana Zápolyi.Engel: Genealógia (Pányoki kinship 1. Pálóci - gałąź). Ostatni raz wspominano Jánosa w aktach z 20 listopada 1528 r.<ref name="Kubinyi2001" />
−
 
−
<small>For the war against the Ottoman Empire, John sent his troops to the royal army of [[Louis II of Hungary|Louis II]]. His son, Francis Ernuszt was killed in the Battle of Mohács on 29 August 1526. John's other sons were still minors during that time.{{sfn|Kubinyi|2001|p=325}} The Hungarian throne was empty, [[John Zápolya]] and the [[Habsburgs]] both claimed it for themselves. John Ernuszt became a supporter of King John. Following the military setbacks, Ernuszt took an oath of allegiance to [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|Ferdinand I]] during the latter's coronation in [[Székesfehérvár]] on 5 November 1527.{{sfn|Kubinyi|2001|p=325}} He was last mentioned by records on 20 November 1528.{{sfn|Kubinyi|2001|p=326}} </small>
 
  
  

Wersja z 07:56, 21 cze 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Stolnik królewski
(1486) 		Następca:
Turóci György Turóci György
Poprzednik: Koniuszy królewski
(1493-1505) 		Następca:
Ország László Báthori V. György
Poprzednik: Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
(1508-1509/1510)
Współrządzący:
Kanizsai György 		Następca:
Marko Mišljenović Both András

Ernuszt II. János, znany także jako Hampó János (pol. Jan II Ernuszt, chor. Ivan II. Ernušt Čakovečki, łac. Johannes Ernusth) (* ok.1465, † po 20 listopada 1528 r.), węgierski baron żydowskiego pochodzenia. ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii (1508-1510).

Syn Jana I. Rozszerzył swoje posiadłości rodzinne na zamki Đurđevac, Prodavić (dziś Virje) i Koprivnica, i otrzymał świadectwo własności majątku w Međimurje. Cieszył się, podobnie jak jego ojciec, przyjaźnią króla Macieja Korwina (1458–1490) i Władysława II (1490–1516), co zapewniało mu stały dostęp do pieniędzy królestwa.[1]


Rodzina

János urodził się około 1465 r. w węgierskiej rodzinie szlacheckiej żydowskiego pochodzenia jako młodszy syn Jana I i pewnej Katarzyny o nieznanym nazwisku.[2] Jego starszym bratem był Zygmunt, który urodził się około 1445 roku, a król Maciej Korwin mianował go biskupem Peczu w 1473 roku.[2]

János był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Anna Pálóci, jedyna córka Emeryka II Pálóci i Doroty Rozgonyi. Anna zmarła w 1494 roku, gdy János miał około trzydziestu lat.[3] Następnie (około 1500 r.) wziął ślub z księżniczką Małgorzatą Żagańską (Żagań), córką Jana II Szalonego i wdową po Mikołaju Bánffy de Alsólendva. Miał z nią dwóch synów: Franciszka, który zginął w bitwie pod Mohaczem w 1526 r., i Jana III.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} János adoptował także dzieci swojej żony z pierwszego małżeństwa; Jana - późniejszego palatyna, autorkę Katarzynę i Małgorzatę. Zarządzał gałęzią Verőce majątków rodziny Bánffy w imieniu swojego małoletniego pasierba. Jan II został wdowcem po raz drugi między około 1507 a 1513.[4] Pod koniec życia ożenił się z Barbarą Ország, córką zmarłego Władysława Országa i Magdaleny Maróti. Jej pierwszym mężem był György Dagfi.[5] Mieli dwóch synów: Farkasa i Gaspara, który był ostatnim męskim członkiem rodziny Ernusztów.[4]

Kariera

János po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1470 roku jako dziecko.[6] Później gdy jego starszy brat został biskupem i zajmował różne stanowiska na dworze królewskim, János zarządzał majątkami rodzinnymi w Čakovcu i Međimurje (obecnie w Chorwacji). Zlecił budowę fortyfikacji i modernizację zamku w wieży Csák, w tym okresie zbudowano kilka kościołów.[7] W 1486 roku został wymieniony jako stolnik królewski, zachowując godność jednocześnie z Jerzym Turócim.[8]

Zygmunt i János podejmowali kilka prób odzyskania majątków, które Maciej Korwin skonfiskował ich ojcu na początku lat 70. XV wieku. Przekonali nieślubnego syna nieżyjącego króla, Jana Korwina, aby podarował im dawne kopalnie miedzi ich ojca w Beszterce (obecnie Bańska Bystrzyca, Słowacja) w 1494 r.[2] Wkrótce wydzierżawili kopalnie Janowi i Jerzemu Thurzónom na 10 lat. Odzyskali również Szklabonya (dzisiaj Sklabiná na Słowacji) od Antona Poki, który był zwolennikiem Jana Korwina. Bracia Ernuszt, którzy posiadali ponad 3500 domów chłopskich, należeli do najbogatszych właścicieli ziemskich na Węgrzech w 1494 r.[2]

Plik:Čakovec Stari Grad.jpg
Zamek Csáktornya (obecnie Čakovec, Słowenia)

1

János został mianowany koniuszym królewskim przez króla Władysława II w 1493 r., po śmierci Władysława Országa, ojca przyszłej trzeciej żony Jánosa.[8] Utrzymywał tę godność do 1505 r., gdy zastąpił go Jerzy V Batory.[6] W 1495 r. Otrzymał od króla majątek Munkacz (Mukaczewo, Ukraina).[6] Według współczesnych źródeł János Jr. był znacznie mniej błyskotliwy niż jego ojciec i brat - Hans Dernschwam, komercyjny powiernik Fuggerów na Węgrzech, scharakteryzował go jako „prostego pobożnego człowieka” (niem. Ein freÿer einfältiger Mann).[4] W 1503 r. został ekskomunikowany przez Stolicę Apostolską z powodu fizycznego znęcania się nad lokalnym nauczycielem w Verőce (Virovitica, Chorwacja), jednak diecezja Pecz uniewinniła go.[4]

Jego brat, biskup Zygmunt, został zamordowany latem 1505 r. Trzej zabójcy (Jan Gyulai, Ludwik Szerecsen i Albert Cupi) dusili go, aby przejąć jego majątek.[2] Prawnym spadkobiercą Zygmunta był jego młodszy brat, János zgodnie z ostatnią wolą uniknięcia pełnego przejęcia przez królewski skarb.[9] János wytoczył oskarżenie przeciwko zabójcom wiosną 1506 r., oskarżając ich także za sprzeniewierzenie majątku Ernuszta. Jednak ci nigdy nie zostali skazani. Podczas śledztwa, które nastąpiło po morderstwie, znaleziono 300 000 złotych florenów i skonfiskowano na rzecz królewskiego skarbca.[6] W ramach rekompensaty János został w styczniu 1508 r. mianowany banem Dalmacji, Chorwacji i Slawonii.[8] Następnie wydzierżawił królewskie kopalnie miedzi firmie Thurzó-Fugger na trzy lata w zamian za 20 złotych florenów rocznie.[6]

W 1514 r. János wszczął drugi proces przeciwko trzem zabójcom przed arcybiskupem Tomaszem Bakóczem, który również działał w tym czasie jako legat papieski. Prawnicy Jánosa oskarżyli podejrzanych o morderstwo, fałszowanie ostatniej woli Zygmunta i defraudację 1,3 miliona złotych florenów. Sąd kościelny orzekł na korzyść Jánosa, ale tekst wyroku nie jest dokładnie znany. Jednak zarówno powodowie, jak i oskarżeni odwołali się do papieża Leona X.[9] Węgierski dwór królewski ze względów politycznych i skomplikowanych relacji między grupami baronialnymi uniemożliwił kontynuowanie procesu za granicą. Po śmierci Jánosa jego jedyny żyjący syn Gaspar rozpoczął nową rozprawę w 1536 r., ale zmarł w 1540 r. a wraz z nim skończył się ród Ernusztów, czyniąc proces nieaktualnym.[9]

W celu wojny z Imperium Osmańskim János przyłączył swoje oddziały wojskowe do armii królewskiej Ludwika II. Jego syn Franciszek zginął w bitwie pod Mohaczem 29 sierpnia 1526 r. Pozostali synowie Jánosa byli jeszcze nieletni.[4] W walkach dynastycznych po bitwie stanął po stronie Jan Zápolya. Po jego niepowodzeniach wojskowych János złożył przysięgę wierności Ferdynandowi I podczas koronacji tego ostatniego w Székesfehérvár w dniu 5 listopada 1527 r.[4] Następnie zbuntował się i ponownie poparł Zápolyę. Później dołączył ponownie do Ferdynandu, za co otrzymał majątek biskupa Zagrzebia Simona Erdődy'ego, zwolennika Jana Zápolyi.Engel: Genealógia (Pányoki kinship 1. Pálóci - gałąź). Ostatni raz wspominano Jánosa w aktach z 20 listopada 1528 r.[4] 


U dinastičkim borbama, nakon Mohačke bitke 1526. godine, bio je na strani Ivana Zapolje. Dana 5. studenog 1527. godine položio je zakletvu Ferdinandu I. kao kralju, da bi se potom odmetnuo i opet podržao Zapolju. Kasnije se ponovno pridružio Ferdinandu, zbog čega mu je poharao posjede zagrebački biskup Šimun Erdődy, pristaša Ivana Zapolje.[10]

Przypisy

  1. ↑ Ivan Ernušt - Hrvatski biografski leksikon
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Fedeles, Tamás (2010). Püspökök, prépostok, kanonokok: Fejezetek Pécs középkori egyháztörténetéből [Biskupi, kapłani, kanonicy: Rozdziały o historii średniowiecznego kościoła w Peczu]. Szegedi Tudományegyetem Történeti Intézet. str. 106, 116-117.
  3. ↑ Engel: Genealógia (Pányoki kinship 1. Pálóci - gałąź).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Kubinyi, András (2001). "Ernuszt Zsigmond pécsi püspök rejtélyes halála és hagyatékának sorsa: A magyar igazságszolgáltatás nehézségei a középkor végén [Tajemnicza śmierć Zsigmonda Ernuszta, biskupa Peczu i los jego dziedzictwa]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 135 (2): str. 319, 322, 325-327.
  5. ↑ Engel: Genealógia (Genus Gutkeled 6. Ország de Gút - gałąź).
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 310, 447.
  7. ↑ Wehli, Tünde (2012). "A három Ernuszt [Troje z rodziny Ernusztów]. Budapesti Könyvszemle. Budapesti Könyvszemle Alapítvány. 24 (2): str. 150.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók [Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baranowie]. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. str. 99, 111, 119.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Kubinyi, András (2000). "Egy különös középkori per. Ernuszt Zsigmond püspök meggyilkolása és hagyatéka elsikkasztása". História. 22 (4).
  10. ↑ Ivan Ernušt - Hrvatski biografski leksikon

Źródła

  • C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók [Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baranowie]. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-4160-35-9.
  • Fedeles, Tamás (2010). Püspökök, prépostok, kanonokok: Fejezetek Pécs középkori egyháztörténetéből [Biskupi, kapłani, kanonicy: Rozdziały o historii średniowiecznego kościoła w Peczu]. Szegedi Tudományegyetem Történeti Intézet. ISBN 978-963-482-990-4.
  • Kubinyi, András (2001). "Ernuszt Zsigmond pécsi püspök rejtélyes halála és hagyatékának sorsa: A magyar igazságszolgáltatás nehézségei a középkor végén [Tajemnicza śmierć Zsigmonda Ernuszta, biskupa Peczu i los jego dziedzictwa]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 135 (2): str. 301–361.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Wehli, Tünde (2012). "A három Ernuszt [Troje z rodziny Ernusztów]. Budapesti Könyvszemle. Budapesti Könyvszemle Alapítvány. 24 (2): str. 142–151.

Linki zewnętrzne

Ernust II. János (węg.)
Hampó János (węg.)
Jan II Ernuszt (pol.)
Ivan II. Ernušt Čakovečki (chor.)
Johannes Ernusth (łac.)

— Stolnik królewski
Koniuszy królewski
Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii		 —
Herb rodu
Herb rodu
Stolnik królewski
Okres 1486
Poprzednik Turóci György
Następca Turóci György
Koniuszy królewski
Okres od 1493
do 1505
Poprzednik Ország László
Następca Báthori V. György
Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
Okres od 1508
do 1509/1510
Poprzednik Marko Mišljenović
Następca Both András
Dane biograficzne
Ród Ernušt
Pochodzenie żydowskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok.1465
Śmierć po 20 listopada 1528
Ojciec I. János
Matka Nn Katarin
żona 1 Pálóci Anna
żona 2 Małgorzata Żagańska
Żona Ország Borbála
Dzieci Francis
III. János
Farkas
Caspar
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Ernuszt_II._János&oldid=35397”