Péter, syn Töre: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
(→Źródła) |
|||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1b]] |
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
|} | |} | ||
| − | '''Péter''', ''syn Töre'' (także ''Turoy'', ''Turwey'' lub ''Toraj'') [ | + | '''Péter''', ''syn Töre'' (także ''Turoy'', ''Turwey'' lub ''Toraj'')<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 209, 290.</ref> (pol. ''Piotr, syn Töre'') (* nieznana, † stracony w 1213), węgierski władca, [[sędzia królewski]] w 1198 r. za panowania króla Węgier [[Emeryk]]a. |
| − | Piotr przewodził grupie węgierskich '''baronów''', którzy zamordowali królową [[Gertruda|Gertrudę]] 28 września 1213 r. | + | Piotr przewodził grupie węgierskich '''baronów''', którzy zamordowali królową [[Gertruda|Gertrudę]] 28 września 1213 r.<ref name="Markó" /> |
<small>Peter led a group of Hungarian magnates, who assassinated [[Gertrude of Merania|Queen Gertrude]] on 28 September 1213.<ref name='Markó_290'>Markó 2006, p. 290.</ref> </small> | <small>Peter led a group of Hungarian magnates, who assassinated [[Gertrude of Merania|Queen Gertrude]] on 28 September 1213.<ref name='Markó_290'>Markó 2006, p. 290.</ref> </small> | ||
| Linia 34: | Linia 34: | ||
==Kariera== | ==Kariera== | ||
| − | Péter, według '''nieautentycznych czarterów''' służył jako [[ispán]] komitatu [[Pozsony]] od 1193 do 1195 podczas późnego panowania króla [[III. Béla|Beli III]]. [ | + | Péter, według '''nieautentycznych czarterów''' służył jako [[ispán]] komitatu [[Pozsony]] od 1193 do 1195 podczas późnego panowania króla [[III. Béla|Beli III]].<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 27, 65, 126, 138, 146, 183, 196, 209.</ref> Został wymieniony jako [[ispán]] komitatu [[Bihar]] w 1197 r.<ref name="Zsoldos" /> Król Emeryk mianował go [[sędzia|sędzią królewskim]] w następnym roku, zastępując [[Ézsau (sędzia)|Ézsaua]]. [4] Poza tym działał również jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]] [5]. Do 1199 r. stracił obie godności, zastąpiony odpowiednio przez [[Ják Mika|Mikę Jáka]] i Ampuda II (syna [[palatyn]]a [[Ampud]]a).<ref name="Zsoldos" /> |
<small>Peter was the son of Töre (also Turoy, Turwey or Toraj).<ref name='Markó_290'/> According to non-authentic charters, he served as ''[[ispán]]'' of [[Pozsony County]] from 1193 to 1195 during the late reign of King [[Béla III of Hungary|Béla III]].<ref name='Zsoldos_183'>Zsoldos 2011, p. 183.</ref> He was mentioned as ''ispán'' of [[Bihar County]] in 1197.<ref name='Zsoldos_138'>Zsoldos 2011, p. 138.</ref> King Emeric appointed him Judge royal in the following year, replacing [[Esau (judge royal)|Esau]].<ref name='Zsoldos_27'>Zsoldos 2011, p. 27.</ref> Beside that he also functioned as ''ispán'' of [[Szolnok County]].<ref name='Zsoldos_209'>Zsoldos 2011, p. 209.</ref> By 1199, he lost both dignities replacing by [[Mika Ják]] and [[Ampud II|Ampud]] (son of [[Palatine of Hungary|Palatine]] [[Ampud]]) respectively.<ref name='Zsoldos_27'/><ref name='Zsoldos_209'/> </small> | <small>Peter was the son of Töre (also Turoy, Turwey or Toraj).<ref name='Markó_290'/> According to non-authentic charters, he served as ''[[ispán]]'' of [[Pozsony County]] from 1193 to 1195 during the late reign of King [[Béla III of Hungary|Béla III]].<ref name='Zsoldos_183'>Zsoldos 2011, p. 183.</ref> He was mentioned as ''ispán'' of [[Bihar County]] in 1197.<ref name='Zsoldos_138'>Zsoldos 2011, p. 138.</ref> King Emeric appointed him Judge royal in the following year, replacing [[Esau (judge royal)|Esau]].<ref name='Zsoldos_27'>Zsoldos 2011, p. 27.</ref> Beside that he also functioned as ''ispán'' of [[Szolnok County]].<ref name='Zsoldos_209'>Zsoldos 2011, p. 209.</ref> By 1199, he lost both dignities replacing by [[Mika Ják]] and [[Ampud II|Ampud]] (son of [[Palatine of Hungary|Palatine]] [[Ampud]]) respectively.<ref name='Zsoldos_27'/><ref name='Zsoldos_209'/> </small> | ||
| − | Jego posiadłości leżały w [[Syrmia|Syrmii]] i na południe od komitatu [[Bács]]. | + | Jego posiadłości leżały w [[Syrmia|Syrmii]] i na południe od komitatu [[Bács]].<ref name="Markó" /> Centrum jego posiadłości znajdowało się w [[Pétervárad]] - dziś Petrovaradin, część aglomeracji Nowego Sadu w Serbii - która została nazwana jego imieniem<ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 90-91, 98.</ref>. W 1201 r. sprawował funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sopron]].<ref name="Zsoldos" /> |
<small>His lands were laying in [[Syrmia]] and south of [[Bács County]].<ref name='Markó_290'/> The centre of his estates was Pétervárad – today [[Petrovaradin]], part of the agglomeration of [[Novi Sad]], [[Serbia]] – which was named after him.<ref name='Engel_91'>Engel 2001, p. 91.</ref> In 1201, he held the position of ''ispán'' of [[Sopron County]].<ref name='Zsoldos_196'>Zsoldos 2011, p. 196.</ref> </small> | <small>His lands were laying in [[Syrmia]] and south of [[Bács County]].<ref name='Markó_290'/> The centre of his estates was Pétervárad – today [[Petrovaradin]], part of the agglomeration of [[Novi Sad]], [[Serbia]] – which was named after him.<ref name='Engel_91'>Engel 2001, p. 91.</ref> In 1201, he held the position of ''ispán'' of [[Sopron County]].<ref name='Zsoldos_196'>Zsoldos 2011, p. 196.</ref> </small> | ||
| − | Do 1207 r. Péter '''znikał''' ze współczesnych źródeł, przypuszczalnie popierał zbuntowanego księcia [[II. András|Andrzeja]] przeciwko królowi Emerykowi, a tym samym nie mógł sprawować żadnych funkcji politycznych na dworze królewskim. Po wstąpieniu Andrzeja na tron w 1205 r. Péter należał do królewskiego dworu królowej | + | Do 1207 r. Péter '''znikał''' ze współczesnych źródeł, przypuszczalnie popierał zbuntowanego księcia [[II. András|Andrzeja]] przeciwko królowi Emerykowi, a tym samym nie mógł sprawować żadnych funkcji politycznych na dworze królewskim. Po wstąpieniu Andrzeja na tron w 1205 r. Péter należał do królewskiego dworu królowej<ref name="Markó" />. W latach 1207–1210 pełnił funkcję sędziego królewskiego królowej [[Gertruda|Gertrudy]] (łac. ''curialis come regine''), a następnie zastąpił go [[Bár-Kalán Bánk|Bánk Bar-Kalán]] na tej funkcji<ref name="Zsoldos" />. Ponadto Péter po raz drugi funkcjonował również jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]] (1207) [5] oraz [[ispán]] komitatu [[Csanád]] od 1207 do śmierci<ref name="Zsoldos" />. W końcu sprawował także urząd [[ispán]] komitatu [[Bács]] między 1210 a 1212.<ref name="Zsoldos" /> W 1211 r. Péter uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko [[Halicz|Księstwu Halickiemu]]<ref name="Markó" />. |
<small>Until 1207, Peter disappeared from contemporary sources, it is presumable that he supported the rebellious [[Andrew II of Hungary|Duke Andrew]] against King Emeric, thus unable to hold any political offices in the royal court. Following Andrew's accession to the throne in 1205, Peter belonged to the Queen's royal household.<ref name='Markó_290'/> Between 1207 and 1210, he served as Judge royal for Queen Gertrude ({{lang-la|curialis comes regine}}), after that he was replaced by [[Bánk Bár-Kalán]] in that position.<ref name='Zsoldos_65'>Zsoldos 2011, p. 65.</ref> In addition, Peter also functioned as ''ispán'' of Szolnok County for the second time (1207)<ref name='Zsoldos_209'/> and ''ispán'' of [[Csanád County]] from 1207 until his death.<ref name='Zsoldos_146'>Zsoldos 2011, p. 146.</ref> Finally he also held the office of ''ispán'' of Bács County between 1210 and 1212.<ref name='Zsoldos_126'>Zsoldos 2011, p. 126.</ref> In 1211, Peter participated in the royal campaign against the [[Principality of Halych]].<ref name='Markó_290'/> </small> | <small>Until 1207, Peter disappeared from contemporary sources, it is presumable that he supported the rebellious [[Andrew II of Hungary|Duke Andrew]] against King Emeric, thus unable to hold any political offices in the royal court. Following Andrew's accession to the throne in 1205, Peter belonged to the Queen's royal household.<ref name='Markó_290'/> Between 1207 and 1210, he served as Judge royal for Queen Gertrude ({{lang-la|curialis comes regine}}), after that he was replaced by [[Bánk Bár-Kalán]] in that position.<ref name='Zsoldos_65'>Zsoldos 2011, p. 65.</ref> In addition, Peter also functioned as ''ispán'' of Szolnok County for the second time (1207)<ref name='Zsoldos_209'/> and ''ispán'' of [[Csanád County]] from 1207 until his death.<ref name='Zsoldos_146'>Zsoldos 2011, p. 146.</ref> Finally he also held the office of ''ispán'' of Bács County between 1210 and 1212.<ref name='Zsoldos_126'>Zsoldos 2011, p. 126.</ref> In 1211, Peter participated in the royal campaign against the [[Principality of Halych]].<ref name='Markó_290'/> </small> | ||
| Linia 48: | Linia 48: | ||
== Zabójstwo królowej Gertrudy == | == Zabójstwo królowej Gertrudy == | ||
| − | Gdy Andrzej II opuścił Węgry z nową kampanię przeciwko Haliczowi, grupa węgierskich władców wykorzystujących nieobecność króla schwytała i zamordowała królową Gertrudę i wielu jej dworzan na '''Wzgórzach''' [[Pilis]] (węg. ''pilisi apátság'') 28 września 1213 r. | + | Gdy Andrzej II opuścił Węgry z nową kampanię przeciwko Haliczowi, grupa węgierskich władców wykorzystujących nieobecność króla schwytała i zamordowała królową Gertrudę i wielu jej dworzan na '''Wzgórzach''' [[Pilis]] (węg. ''pilisi apátság'') 28 września 1213 r.<ref name="Engel" /> Ciało Gertrudy zostało rozerwane na strzępy, podczas gdy jej brat [[Bertold]], [[arcybiskup Kalocsa]] i [[Leopold VI]], książę Austrii, ledwo uszli z życiem. Gertruda została pochowana w Castle Abbey.<ref name="Körmendi2009b">Körmendi, Tamás (2009b): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a külhoni elbeszélő forrásokban'' [''Morderczy atak na królową Gertrudis według zagranicznych źródeł narracyjnych'']. ''Történeti Szemle'' Vol. 51. str. 155, 165, 168, 186, 193.</ref> Według współczesnych raportów Péter osobiście zamordował królową, podczas gdy [[palatyn]] Bán Bar-Kalán, bracia [[Kacsics]] ([[Kacsics I. Simon|Simon]] i [[Kacsics Mihály|Michał]]) i inni '''panowie''' byli również zaangażowani w spisek<ref name="Körmendi2009a">Körmendi, Tamás (2009a): ''A Gertrúd királyné elleni merénylet a magyar gestaszerkesztményben'' [''Morderczy atak na królową Gertrudis według Gest Hungarian'']. W: Körmendi, Tamás – Thoroczkay, Gábor (red.): ''Auxilium historiae. Tanulmányok a hetvenesztendős Bertényi Iván tiszteletére'', Eötvös Loránd University, Budapest. str. 196, 198.</ref>. |
<small>When Andrew II left Hungary for a new campaign against Halych, a group of Hungarian lords, taking advantage of the King's absence, captured and murdered Queen Gertrude and many of her courtiers in the [[Pilis Hills]] on 28 September 1213.<ref name='Engel_91'/> Gertrude's body was torn to pieces, while her brother [[Berthold (patriarch of Aquileia)|Berthold]], the [[Archbishop of Kalocsa-Bács|Archbishop of Kalocsa]] and [[Leopold VI, Duke of Austria]] narrowly escaped with their lives. Gertrude was buried in the [[Pilis Abbey]].<ref name='Körmendi-b_155'>Körmendi 2009b, p. 155.</ref> According to the contemporary reports, Peter personally slaughtered the Queen, while Palatine Bánk Bár-Kalán, the [[Kacsics|Kacsics brothers]] ([[Simon Kacsics|Simon]] and [[Michael Kacsics|Michael]]) and other lords were also involved in the conspiracy.<ref name='Körmendi-a_196'>Körmendi 2009a, p. 196.</ref> </small> | <small>When Andrew II left Hungary for a new campaign against Halych, a group of Hungarian lords, taking advantage of the King's absence, captured and murdered Queen Gertrude and many of her courtiers in the [[Pilis Hills]] on 28 September 1213.<ref name='Engel_91'/> Gertrude's body was torn to pieces, while her brother [[Berthold (patriarch of Aquileia)|Berthold]], the [[Archbishop of Kalocsa-Bács|Archbishop of Kalocsa]] and [[Leopold VI, Duke of Austria]] narrowly escaped with their lives. Gertrude was buried in the [[Pilis Abbey]].<ref name='Körmendi-b_155'>Körmendi 2009b, p. 155.</ref> According to the contemporary reports, Peter personally slaughtered the Queen, while Palatine Bánk Bár-Kalán, the [[Kacsics|Kacsics brothers]] ([[Simon Kacsics|Simon]] and [[Michael Kacsics|Michael]]) and other lords were also involved in the conspiracy.<ref name='Körmendi-a_196'>Körmendi 2009a, p. 196.</ref> </small> | ||
| − | Motywacja morderców jest niepewna. Według późniejszej tradycji brat królowej Gertrudy (Bertold) zgwałcił żonę Bánka. Bánk zabił królową, ponieważ wypromowała swojego brata | + | Motywacja morderców jest niepewna. Według późniejszej tradycji brat królowej Gertrudy (Bertold) zgwałcił żonę Bánka. Bánk zabił królową, ponieważ wypromowała swojego brata.<ref name="Engel" /> Ta wersja pojawiła się w ''Chronic Rhythmicum '' 1270 r.<ref name="Körmendi2009b" />, którą powtórzyły XIV-wieczne kroniki węgierskie (''[[Chronica Hungarorum]]'', ''[[Annales Posonienses]]'' itp.). Były językoznawca [[Horváth János|János Horváth]] argumentował, że kronikarze w rzeczywistości opisywali śmierć zabójcy Gertrudy, odwołując się do próby zamachu na [[Záh III. Felicián|Feliksa Záha]] (1330) przeciwko królowi Węgier [[I. Károly|Karolowi I]]<ref name="Körmendi2009a" />. Opera ''Ban Bánk'' [[Katona József|Józsefa Katony]] ('''który został skomponowany do muzyki''' [[Erkel Ferenc|Ferenca Erkel]]), w którym Péter występuje jako Ban Petúr, również zachował i rozpowszechnił tę wersję.<ref name="Markó" /> Dalsze zapisy z XV wieku, oparte na ''De fundatoribus monasterii Diessensis'', mówią, że Gertrude została niewinnie zamordowana, ponieważ nie znała zamiarów i zbrodni Bertolda<ref name="Körmendi2009b" />. |
<small>The motivation of the murderers is uncertain. According to later tradition, Queen Gertrude's brother (Berthold) raped Bánk's wife. Bánk killed the Queen because he felt she had encouraged her brother.<ref name='Engel_91'/> This version appeared in the ''Chronicon rhythmicum Austriacum'' around 1270,<ref name='Körmendi-b_193'>Körmendi 2009b, p. 193.</ref> which was repeated by the 14th-century Hungarian chronicles (''[[Chronica Hungarorum]]'', ''[[Annales Posonienses]]'' etc.). Formerly linguist János Horváth argued the chroniclers in fact referred to the coeval [[Felician Záh]]'s assassination attempt (1330) against [[Charles I of Hungary]], when describing Gertrude's death.<ref name='Körmendi-a_198'>Körmendi 2009a, p. 198.</ref> [[József Katona]]'s ''[[Bánk bán]]'' (which was set to music by [[Ferenc Erkel]]), where Peter appears as ''Ban Petúr'', also preserved and spread this version.<ref name='Markó_209'>Markó 2006, p. 209.</ref> Further records from the 15th century, based on ''De fundatoribus monasterii Diessensis'', says Gertrude was innocently murdered, because she had not known Berthold's intention and crime.<ref name='Körmendi-b_186'>Körmendi 2009b, p. 186.</ref> </small> | <small>The motivation of the murderers is uncertain. According to later tradition, Queen Gertrude's brother (Berthold) raped Bánk's wife. Bánk killed the Queen because he felt she had encouraged her brother.<ref name='Engel_91'/> This version appeared in the ''Chronicon rhythmicum Austriacum'' around 1270,<ref name='Körmendi-b_193'>Körmendi 2009b, p. 193.</ref> which was repeated by the 14th-century Hungarian chronicles (''[[Chronica Hungarorum]]'', ''[[Annales Posonienses]]'' etc.). Formerly linguist János Horváth argued the chroniclers in fact referred to the coeval [[Felician Záh]]'s assassination attempt (1330) against [[Charles I of Hungary]], when describing Gertrude's death.<ref name='Körmendi-a_198'>Körmendi 2009a, p. 198.</ref> [[József Katona]]'s ''[[Bánk bán]]'' (which was set to music by [[Ferenc Erkel]]), where Peter appears as ''Ban Petúr'', also preserved and spread this version.<ref name='Markó_209'>Markó 2006, p. 209.</ref> Further records from the 15th century, based on ''De fundatoribus monasterii Diessensis'', says Gertrude was innocently murdered, because she had not known Berthold's intention and crime.<ref name='Körmendi-b_186'>Körmendi 2009b, p. 186.</ref> </small> | ||
| − | Bardziej prawdopodobne jest, że panami węgierskimi kierował Péter, który był zasmucony faworyzowaniem przez królową Gertrudę jej niemieckiej świty, obawiając się trwałej utraty pozycji dworskiej i wpływów. Dawniej dwaj bracia Gertrudy, Ekbert, biskup Bamberg i Henryk II, margrabia z Istrii, uciekli na Węgry w 1208 r. po tym, jak zostali oskarżeni o udział w zabójstwie Filipa, króla Niemców [17]. Bertold z Kalocsa (od 1206 r.) został również mianowany [[Ban całej Slawonii|banem całej Slawonii]] w 1209 r., a później [[wojewoda|wojewodą siedmiogrodzkim]] w 1212 r., odpowiednio przez zwolnienia Bánka Bar-Kalána i Michała Kacsicsa. Hojność Andrzeja w stosunku do niemieckich krewnych i dworzan jego żony najwyraźniej nie odpowiadała lokalnym władcom. Niezidentyfikowany autor ''Gesta Hungarorum'' odniósł się także do Niemców ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, gdy sarkastycznie wspomnieli, że „teraz ... Rzymianie patrzą na dobra Węgier”. | + | Bardziej prawdopodobne jest, że panami węgierskimi kierował Péter, który był zasmucony faworyzowaniem przez królową Gertrudę jej niemieckiej świty, obawiając się trwałej utraty pozycji dworskiej i wpływów. Dawniej dwaj bracia Gertrudy, Ekbert, biskup Bamberg i Henryk II, margrabia z Istrii, uciekli na Węgry w 1208 r. po tym, jak zostali oskarżeni o udział w zabójstwie Filipa, króla Niemców [17]. Bertold z Kalocsa (od 1206 r.) został również mianowany [[Ban całej Slawonii|banem całej Slawonii]] w 1209 r., a później [[wojewoda|wojewodą siedmiogrodzkim]] w 1212 r., odpowiednio przez zwolnienia Bánka Bar-Kalána i Michała Kacsicsa. Hojność Andrzeja w stosunku do niemieckich krewnych i dworzan jego żony najwyraźniej nie odpowiadała lokalnym władcom. Niezidentyfikowany autor ''Gesta Hungarorum'' odniósł się także do Niemców ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, gdy sarkastycznie wspomnieli, że „teraz ... Rzymianie patrzą na dobra Węgier”.<ref>Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (rodz. 9), str. 27.</ref> Niektóre źródła wspominają również o słynnym liście [[Merániai János|Jan]] [[arcybiskup Esztergom|arcybiskupie Esztergom]] (''[[Reginam occidere]]'').<ref name='Körmendi-b_165'>Körmendi 2009b, p. 165.</ref> Historian Tamás Körmendi considered Peter's personal motivation behind the murder.<ref name='Körmendi2014_120'>Körmendi 2014, p. 120.</ref> </small> |
==Egzekucja== | ==Egzekucja== | ||
| − | Gdy Andrzej II usłyszał wieści o morderstwie swojej żony, przerwał kampanię w Haliczu i wrócił do domu. Nakazał egzekucję mordercy, Péter, syna Töre, który został osadzony jesienią 1213 r., a jego ziemie zostały również skonfiskowane | + | Gdy Andrzej II usłyszał wieści o morderstwie swojej żony, przerwał kampanię w Haliczu i wrócił do domu. Nakazał egzekucję mordercy, Péter, syna Töre, który został osadzony jesienią 1213 r., a jego ziemie zostały również skonfiskowane<ref name="Engel" />. Według kroniki [[Magnus von Reichersberg|Magnusa von Reichersberga]], Péter został zamordowany wraz z żoną i całą rodziną<ref name="Körmendi2009b" />. Jednak wspólnicy Péter, w tym palatyn Bánk, nie otrzymali aż tak surowych kar z powodu aktualnej sytuacji politycznej i niestabilności władzy Andrzeja<ref name="Engel" />. Zajmowali nadal kilka wpływowych urzędów nawet po zamachu<ref name="Markó" />. |
<small><small>When Andrew II heard the news of his wife's murder, he interrupted the campaign in Halych and returned to home. He ordered the execution of the murderer, Peter, son of Töre, who was [[Impalement|impaled]] in the autumn of 1213 and his lands were also confiscated.<ref name='Engel_91'/> According to the continuation of [[Magnus von Reichersberg]]'s chronicle, Peter was murdered along with his wife and entire family.<ref name='Körmendi-b_168'>Körmendi 2009b, p. 168.</ref> However, Peter's accomplices, including Palatine Bánk, did not receive severe punishments, due to the current political situation and Andrew's power instability.<ref name='Engel_91'/> Bánk also held several influential positions even after the assassination.<ref name='Markó_209'/> </small></small> | <small><small>When Andrew II heard the news of his wife's murder, he interrupted the campaign in Halych and returned to home. He ordered the execution of the murderer, Peter, son of Töre, who was [[Impalement|impaled]] in the autumn of 1213 and his lands were also confiscated.<ref name='Engel_91'/> According to the continuation of [[Magnus von Reichersberg]]'s chronicle, Peter was murdered along with his wife and entire family.<ref name='Körmendi-b_168'>Körmendi 2009b, p. 168.</ref> However, Peter's accomplices, including Palatine Bánk, did not receive severe punishments, due to the current political situation and Andrew's power instability.<ref name='Engel_91'/> Bánk also held several influential positions even after the assassination.<ref name='Markó_209'/> </small></small> | ||
| − | Tylko książę [[IV. Béla|Bela]], syn Andrzeja i Gertrudy, zemścił się po nominacji na księcia Siedmiogrodu i zaczął rewidować politykę ojca. W 1228 r. Skonfiskował majątki Bánka i braci [[Kacsics]]ów, którzy spiskowali przeciwko jego matce | + | Tylko książę [[IV. Béla|Bela]], syn Andrzeja i Gertrudy, zemścił się po nominacji na księcia Siedmiogrodu i zaczął rewidować politykę ojca. W 1228 r. Skonfiskował majątki Bánka i braci [[Kacsics]]ów, którzy spiskowali przeciwko jego matce<ref name="Engel" />. Według królewskiej karty wydanej w 1237 r. Bela IV, wówczas już jako król, przekazał dawne ziemie Péter nowo powstałemu opactwu cystersów [[Bélakút]], które należało do archidiecezji Kalocsa<ref name="Markó" />. |
<small><small>Only [[Béla IV of Hungary|Duke Béla]], son of Andrew and Gertrude, took revenge after he was nominated [[Duke of Transylvania]] and started to revise his father's policy. In 1228, he confiscated the estates of Bánk and the Kacsics brothers, who had plotted against his mother.<ref name='Engel_98'>Engel 2001, p. 98.</ref> According to a royal charter issued in 1237, Béla IV, now as king, donated Peter's former lands to the newly founded the [[Cistercians|Cistercian]] [[Bélakút Abbey]], which belonged to the [[Archdiocese of Kalocsa-Bacs|Archdiocese of Kalocsa]].<ref name='Markó_290'/> </small></small> | <small><small>Only [[Béla IV of Hungary|Duke Béla]], son of Andrew and Gertrude, took revenge after he was nominated [[Duke of Transylvania]] and started to revise his father's policy. In 1228, he confiscated the estates of Bánk and the Kacsics brothers, who had plotted against his mother.<ref name='Engel_98'>Engel 2001, p. 98.</ref> According to a royal charter issued in 1237, Béla IV, now as king, donated Peter's former lands to the newly founded the [[Cistercians|Cistercian]] [[Bélakút Abbey]], which belonged to the [[Archdiocese of Kalocsa-Bacs|Archdiocese of Kalocsa]].<ref name='Markó_290'/> </small></small> | ||
Wersja z 15:31, 23 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Péter, syn Töre (także Turoy, Turwey lub Toraj)[1] (pol. Piotr, syn Töre) (* nieznana, † stracony w 1213), węgierski władca, sędzia królewski w 1198 r. za panowania króla Węgier Emeryka. Piotr przewodził grupie węgierskich baronów, którzy zamordowali królową Gertrudę 28 września 1213 r.[1] Peter led a group of Hungarian magnates, who assassinated Queen Gertrude on 28 September 1213.[2] KarieraPéter, według nieautentycznych czarterów służył jako ispán komitatu Pozsony od 1193 do 1195 podczas późnego panowania króla Beli III.[3] Został wymieniony jako ispán komitatu Bihar w 1197 r.[3] Król Emeryk mianował go sędzią królewskim w następnym roku, zastępując Ézsaua. [4] Poza tym działał również jako ispán komitatu Szolnok [5]. Do 1199 r. stracił obie godności, zastąpiony odpowiednio przez Mikę Jáka i Ampuda II (syna palatyna Ampuda).[3] Peter was the son of Töre (also Turoy, Turwey or Toraj).[2] According to non-authentic charters, he served as ispán of Pozsony County from 1193 to 1195 during the late reign of King Béla III.[4] He was mentioned as ispán of Bihar County in 1197.[5] King Emeric appointed him Judge royal in the following year, replacing Esau.[6] Beside that he also functioned as ispán of Szolnok County.[7] By 1199, he lost both dignities replacing by Mika Ják and Ampud (son of Palatine Ampud) respectively.[6][7] Jego posiadłości leżały w Syrmii i na południe od komitatu Bács.[1] Centrum jego posiadłości znajdowało się w Pétervárad - dziś Petrovaradin, część aglomeracji Nowego Sadu w Serbii - która została nazwana jego imieniem[8]. W 1201 r. sprawował funkcję ispána komitatu Sopron.[3] His lands were laying in Syrmia and south of Bács County.[2] The centre of his estates was Pétervárad – today Petrovaradin, part of the agglomeration of Novi Sad, Serbia – which was named after him.[9] In 1201, he held the position of ispán of Sopron County.[10] Do 1207 r. Péter znikał ze współczesnych źródeł, przypuszczalnie popierał zbuntowanego księcia Andrzeja przeciwko królowi Emerykowi, a tym samym nie mógł sprawować żadnych funkcji politycznych na dworze królewskim. Po wstąpieniu Andrzeja na tron w 1205 r. Péter należał do królewskiego dworu królowej[1]. W latach 1207–1210 pełnił funkcję sędziego królewskiego królowej Gertrudy (łac. curialis come regine), a następnie zastąpił go Bánk Bar-Kalán na tej funkcji[3]. Ponadto Péter po raz drugi funkcjonował również jako ispán komitatu Szolnok (1207) [5] oraz ispán komitatu Csanád od 1207 do śmierci[3]. W końcu sprawował także urząd ispán komitatu Bács między 1210 a 1212.[3] W 1211 r. Péter uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko Księstwu Halickiemu[1]. Until 1207, Peter disappeared from contemporary sources, it is presumable that he supported the rebellious Duke Andrew against King Emeric, thus unable to hold any political offices in the royal court. Following Andrew's accession to the throne in 1205, Peter belonged to the Queen's royal household.[2] Between 1207 and 1210, he served as Judge royal for Queen Gertrude (), after that he was replaced by Bánk Bár-Kalán in that position.[11] In addition, Peter also functioned as ispán of Szolnok County for the second time (1207)[7] and ispán of Csanád County from 1207 until his death.[12] Finally he also held the office of ispán of Bács County between 1210 and 1212.[13] In 1211, Peter participated in the royal campaign against the Principality of Halych.[2] Zabójstwo królowej GertrudyGdy Andrzej II opuścił Węgry z nową kampanię przeciwko Haliczowi, grupa węgierskich władców wykorzystujących nieobecność króla schwytała i zamordowała królową Gertrudę i wielu jej dworzan na Wzgórzach Pilis (węg. pilisi apátság) 28 września 1213 r.[8] Ciało Gertrudy zostało rozerwane na strzępy, podczas gdy jej brat Bertold, arcybiskup Kalocsa i Leopold VI, książę Austrii, ledwo uszli z życiem. Gertruda została pochowana w Castle Abbey.[14] Według współczesnych raportów Péter osobiście zamordował królową, podczas gdy palatyn Bán Bar-Kalán, bracia Kacsics (Simon i Michał) i inni panowie byli również zaangażowani w spisek[15]. When Andrew II left Hungary for a new campaign against Halych, a group of Hungarian lords, taking advantage of the King's absence, captured and murdered Queen Gertrude and many of her courtiers in the Pilis Hills on 28 September 1213.[9] Gertrude's body was torn to pieces, while her brother Berthold, the Archbishop of Kalocsa and Leopold VI, Duke of Austria narrowly escaped with their lives. Gertrude was buried in the Pilis Abbey.[16] According to the contemporary reports, Peter personally slaughtered the Queen, while Palatine Bánk Bár-Kalán, the Kacsics brothers (Simon and Michael) and other lords were also involved in the conspiracy.[17] Motywacja morderców jest niepewna. Według późniejszej tradycji brat królowej Gertrudy (Bertold) zgwałcił żonę Bánka. Bánk zabił królową, ponieważ wypromowała swojego brata.[8] Ta wersja pojawiła się w Chronic Rhythmicum 1270 r.[14], którą powtórzyły XIV-wieczne kroniki węgierskie (Chronica Hungarorum, Annales Posonienses itp.). Były językoznawca János Horváth argumentował, że kronikarze w rzeczywistości opisywali śmierć zabójcy Gertrudy, odwołując się do próby zamachu na Feliksa Záha (1330) przeciwko królowi Węgier Karolowi I[15]. Opera Ban Bánk Józsefa Katony (który został skomponowany do muzyki Ferenca Erkel), w którym Péter występuje jako Ban Petúr, również zachował i rozpowszechnił tę wersję.[1] Dalsze zapisy z XV wieku, oparte na De fundatoribus monasterii Diessensis, mówią, że Gertrude została niewinnie zamordowana, ponieważ nie znała zamiarów i zbrodni Bertolda[14]. The motivation of the murderers is uncertain. According to later tradition, Queen Gertrude's brother (Berthold) raped Bánk's wife. Bánk killed the Queen because he felt she had encouraged her brother.[9] This version appeared in the Chronicon rhythmicum Austriacum around 1270,[18] which was repeated by the 14th-century Hungarian chronicles (Chronica Hungarorum, Annales Posonienses etc.). Formerly linguist János Horváth argued the chroniclers in fact referred to the coeval Felician Záh's assassination attempt (1330) against Charles I of Hungary, when describing Gertrude's death.[19] József Katona's Bánk bán (which was set to music by Ferenc Erkel), where Peter appears as Ban Petúr, also preserved and spread this version.[20] Further records from the 15th century, based on De fundatoribus monasterii Diessensis, says Gertrude was innocently murdered, because she had not known Berthold's intention and crime.[21] Bardziej prawdopodobne jest, że panami węgierskimi kierował Péter, który był zasmucony faworyzowaniem przez królową Gertrudę jej niemieckiej świty, obawiając się trwałej utraty pozycji dworskiej i wpływów. Dawniej dwaj bracia Gertrudy, Ekbert, biskup Bamberg i Henryk II, margrabia z Istrii, uciekli na Węgry w 1208 r. po tym, jak zostali oskarżeni o udział w zabójstwie Filipa, króla Niemców [17]. Bertold z Kalocsa (od 1206 r.) został również mianowany banem całej Slawonii w 1209 r., a później wojewodą siedmiogrodzkim w 1212 r., odpowiednio przez zwolnienia Bánka Bar-Kalána i Michała Kacsicsa. Hojność Andrzeja w stosunku do niemieckich krewnych i dworzan jego żony najwyraźniej nie odpowiadała lokalnym władcom. Niezidentyfikowany autor Gesta Hungarorum odniósł się także do Niemców ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, gdy sarkastycznie wspomnieli, że „teraz ... Rzymianie patrzą na dobra Węgier”.[22] Niektóre źródła wspominają również o słynnym liście Jan arcybiskupie Esztergom (Reginam occidere).[23] Historian Tamás Körmendi considered Peter's personal motivation behind the murder.[24] EgzekucjaGdy Andrzej II usłyszał wieści o morderstwie swojej żony, przerwał kampanię w Haliczu i wrócił do domu. Nakazał egzekucję mordercy, Péter, syna Töre, który został osadzony jesienią 1213 r., a jego ziemie zostały również skonfiskowane[8]. Według kroniki Magnusa von Reichersberga, Péter został zamordowany wraz z żoną i całą rodziną[14]. Jednak wspólnicy Péter, w tym palatyn Bánk, nie otrzymali aż tak surowych kar z powodu aktualnej sytuacji politycznej i niestabilności władzy Andrzeja[8]. Zajmowali nadal kilka wpływowych urzędów nawet po zamachu[1]. When Andrew II heard the news of his wife's murder, he interrupted the campaign in Halych and returned to home. He ordered the execution of the murderer, Peter, son of Töre, who was impaled in the autumn of 1213 and his lands were also confiscated.[9] According to the continuation of Magnus von Reichersberg's chronicle, Peter was murdered along with his wife and entire family.[25] However, Peter's accomplices, including Palatine Bánk, did not receive severe punishments, due to the current political situation and Andrew's power instability.[9] Bánk also held several influential positions even after the assassination.[20] Tylko książę Bela, syn Andrzeja i Gertrudy, zemścił się po nominacji na księcia Siedmiogrodu i zaczął rewidować politykę ojca. W 1228 r. Skonfiskował majątki Bánka i braci Kacsicsów, którzy spiskowali przeciwko jego matce[8]. Według królewskiej karty wydanej w 1237 r. Bela IV, wówczas już jako król, przekazał dawne ziemie Péter nowo powstałemu opactwu cystersów Bélakút, które należało do archidiecezji Kalocsa[1]. Only Duke Béla, son of Andrew and Gertrude, took revenge after he was nominated Duke of Transylvania and started to revise his father's policy. In 1228, he confiscated the estates of Bánk and the Kacsics brothers, who had plotted against his mother.[26] According to a royal charter issued in 1237, Béla IV, now as king, donated Peter's former lands to the newly founded the Cistercian Bélakút Abbey, which belonged to the Archdiocese of Kalocsa.[2] Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[Kategoria:Ród nieznanay]]
