I. László: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 33: | Linia 33: | ||
== Wczesne lata (przed 1064) == | == Wczesne lata (przed 1064) == | ||
| − | László był drugim synem króla [[I. Béla|Beli I]] i jego żony [[Richeza|Richezy]] (lub Adelajdy), która była córką króla Polski Mieszka II. [ | + | László był drugim synem króla [[I. Béla|Beli I]] i jego żony [[Richeza|Richezy]] (lub Adelajdy), która była córką króla Polski Mieszka II.<ref name="Makk">Makk, Ferenc (1994). ''I. (Szt.) László'' [''I (Święty) Władysław'']. W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (red.). ''Korai magyar történeti lexikon (9–14. század)'' [''Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)'']. Akadémiai Kiadó. str. 394.</ref><ref name="Kristó">Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [''Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 78–79, 94, 106–110, 114, 116–123, 133.</ref> László i jego starszy brat, Gejza, urodzili się w Polsce, gdzie Bela osiedlił się w latach 30. Xi wieku po wygnaniu z Węgier<ref name="Kristó" /><ref name="Bárány">Bárány, Attila (2012). ''The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages (1000–1490)'' [''Ekspansja Królestwa Węgier w średniowieczu (1000–1490)'']. W: Berend, Nóra (red.). ''The Expansion of Central Europe in the Middle Ages''. Ashgate Variorum. str. 338–340, 345.</ref> László urodził się około 1040 r.<ref name="Kristó" /> Według „Legendy z końca XII wieku” László „''fizyczny i duchowy '''makijaż''' świadczy o Bożej łaskawej woli nawet przy jego narodzinach''”<ref name="Klaniczay" />. Niemal współcześnie [[Gall Anonim]] napisał, że László „''wychowany w dzieciństwie w Polsce''” i prawie stał się „'''''Polakiem w sposobie życia'''''”<ref name="Bárány" />><ref name="Czyny">''The Deeds of the Princes of the Poles'' [''Czyny książąt Polski''] (tłum. i adnotacje: Paul W. Knoll i Frank Schaer, wstęp Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. (rozdz. 27.), str. 97.</ref> Otrzymał słowiańskie imię: „Władysław” pochodzące od „[[Vladislav]]”<ref name="Kristó" />. |
[[File:Béla elnyeri a koronát.jpg|thumb|left|alt=A bearded elderly man seizes a crown from the head of a child and a bearded elderly man wearing a gilded cloth is crowned king by the same crown | Ladislaus's father, [[Béla I of Hungary|Béla I]] is crowned king after his nephew, [[Solomon of Hungary|Solomon]] is deprived of the crown (from the ''[[Képes Krónika]]'').]] </small></small> | [[File:Béla elnyeri a koronát.jpg|thumb|left|alt=A bearded elderly man seizes a crown from the head of a child and a bearded elderly man wearing a gilded cloth is crowned king by the same crown | Ladislaus's father, [[Béla I of Hungary|Béla I]] is crowned king after his nephew, [[Solomon of Hungary|Solomon]] is deprived of the crown (from the ''[[Képes Krónika]]'').]] </small></small> | ||
| Linia 39: | Linia 39: | ||
Bela i jego rodzina wrócili na Węgry około 1048 r.<ref name="Kristó" /> Bela otrzymał od swojego brata, króla Węgier [[I. András|Andrzeja I]]<ref name="Kontler">Kontler, László (1999).''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. str. 60–64.</ref><ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 30–34, 37, 43, 115.</ref><ref name="Kristó" /> tak zwane „Księstwo”, które obejmowało jedną trzecią królestwa. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina, że syn Andrzeja, [[Salomon]], „''został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów Gejzę i László''”<ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 65.92), str. 115.</ref> w 1057 lub 1058 r.<ref name="Kristó" /> | Bela i jego rodzina wrócili na Węgry około 1048 r.<ref name="Kristó" /> Bela otrzymał od swojego brata, króla Węgier [[I. András|Andrzeja I]]<ref name="Kontler">Kontler, László (1999).''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. str. 60–64.</ref><ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 30–34, 37, 43, 115.</ref><ref name="Kristó" /> tak zwane „Księstwo”, które obejmowało jedną trzecią królestwa. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina, że syn Andrzeja, [[Salomon]], „''został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów Gejzę i László''”<ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 65.92), str. 115.</ref> w 1057 lub 1058 r.<ref name="Kristó" /> | ||
| − | Bela, który był spadkobiercą Andrzeja przed koronacją [[Salomon]]a, wyjechał do Polski w 1059 r. w towarzystwie swoich synów.<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi">Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). ''Az Árpádok királysága, 1000–1301'' [''Monarchia Arpadów, 1000–1301'']. W: Solymosi, László (red.). ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [''Chronologia historyczna Węgier, Volume I: Od początku do 1526 r.'']. Akadémiai Kiadó. str. 88–90, 92–93.</ref> Wrócili później z polskimi posiłkami i rozpoczęli bunt przeciwko [[I. András|Andrzejowi]].<ref name="Kontler" /><ref name="Engel" /> Po pokonaniu Andrzeja Bela został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.<ref name="Engel" /> [[Salomon]] opuścił kraj, szukając schronienia w Świętym Cesarstwie Rzymskim<ref name="Kontler" /> | + | Bela, który był spadkobiercą Andrzeja przed koronacją [[Salomon]]a, wyjechał do Polski w 1059 r. w towarzystwie swoich synów.<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi">Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). ''Az Árpádok királysága, 1000–1301'' [''Monarchia Arpadów, 1000–1301'']. W: Solymosi, László (red.). ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [''Chronologia historyczna Węgier, Volume I: Od początku do 1526 r.'']. Akadémiai Kiadó. str. 88–90, 92–93.</ref> Wrócili później z polskimi posiłkami i rozpoczęli bunt przeciwko [[I. András|Andrzejowi]].<ref name="Kontler" /><ref name="Engel" /> Po pokonaniu Andrzeja Bela został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.<ref name="Engel" /> [[Salomon]] opuścił kraj, szukając schronienia w Świętym Cesarstwie Rzymskim<ref name="Kontler" /><ref name="Robinson">Robinson, I. S. (1999). ''Henry IV of Germany, 1056–1106''. Cambridge University Press. str. 53, 191, 263.</ref> [[I. Béla|Bela I]] zmarł 11 września 1063 r., na jakiś czas przed wkroczeniem wojsk niemieckich na Węgry w celu przywrócenia rządów [[Salomon]]a<ref name="Érszegi" />. László i jego bracia [[I. Géza|Gejza]] i [[Lampert magyar királyi herceg|Lampert]] wrócili do Polski, a [[Salomon]] został ponownie koronowany na króla w [[Székesfehérvár]].<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi" /> Trzej bracia powrócili, gdy Niemcy opuścili Węgry<ref name="Bartl">Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). ''Slovak History: Chronology & Lexicon''. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. str. 26–27.</ref>. Aby uniknąć kolejnej wojny domowej, bracia podpisali traktat z [[Salomon]]em w dniu 20 stycznia 1064 r.<ref name="Bartl" /><ref name="Érszegi" />, uznając panowanie Salomona w zamian za księstwo ojca.<ref name="Érszegi" /><ref name="Bartl" /> |
== Książę na Węgrzech (1064-1077) == | == Książę na Węgrzech (1064-1077) == | ||
| − | László i Gejza prawdopodobnie podzielili administrację swojego księstwa; Wydaje się, że László otrzymał regiony wokół [[Bihar]] (obecnie [[Biharia]], Rumunia). | + | László i Gejza prawdopodobnie podzielili administrację swojego księstwa; Wydaje się, że László otrzymał regiony wokół [[Bihar]] (obecnie [[Biharia]], Rumunia).<ref name="Makk" /><ref name="Steinhübel" /><ref name="Kristó" /> Gejza i László współpracowali z królem [[Salomon]]em między 1064 a 1071.<ref name="Kristó" /> Najbardziej popularna historia w późniejszych legendach László - jego walka z wojownikiem „Kumanem”, który porwał chrześcijańską dziewicę - miała miejsce w tym okresie.<ref name="Klaniczay" /><ref name="Kristó" /> Relacje między królem a jego kuzynami stały się napięte na początku lat 70. XI wieku<ref name="Kristó" />. Kiedy Gejza towarzyszył [[Salomon]]owi w kampanii wojskowej przeciwko [[Bizancjum]] w 1072 r., László został pozostawiony z połową wojsk książęcych w [[Nyírség]], aby „''pomścić brata mocną ręką''”<ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz 79.111), str. 119.</ref>, jeśli [[Salomon]] skrzywdził Gejzę.<ref name="Kristó" /><ref name="Kosztolnyik">Kosztolnyik, Z. J. (1981). ''Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome''. Boulder. str. 85, 93–94, 100–105, 108.</ref> |
| − | Zdając sobie sprawę, że kolejna wojna domowa była nieunikniona, król i książęta rozpoczęli negocjacje w celu uzyskania pomocy obcych mocarstw<ref name="Kristó" /><ref name="Kosztolnyik" /> Najpierw László odwiedził [[Ruś Kijowska|Ruś Kijowską]], ale wrócił bez posiłków. | + | Zdając sobie sprawę, że kolejna wojna domowa była nieunikniona, król i książęta rozpoczęli negocjacje w celu uzyskania pomocy obcych mocarstw<ref name="Kristó" /><ref name="Kosztolnyik" /> Najpierw László odwiedził [[Ruś Kijowska|Ruś Kijowską]], ale wrócił bez posiłków.<ref name="Makk" /><ref name="Kosztolnyik" /> Następnie udał się na [[Morawy|Morawy]] i przekonał księcia [[Ota I. Olomoucký|Otto I z Ołomuńca]], aby towarzyszył mu z powrotem na Węgry z wojskami czeskimi.<ref name="Makk" /><ref name="Kristó" /> Zanim wrócili na Węgry, armia królewska zaatakowała księstwo i rozgromiła oddziały Gejzy w [[Bitwa pod Kemej|bitwie pod Kemej]] 26 lutego 1074 r.<ref name="Kristó" /><ref name="Steinhübel" /><ref name="Érszegi" /> László spotkał swojego uciekającego brata w [[Vác]] i postanowili kontynuować walkę z [[Salomon]]em.<ref name="Steinhübel" /> Legenda zachowana w ''[[Képes Krónika]]'' wspomina, że przed bitwą László „''widział w świetle dziennym wizję z nieba''” anioła nakładającego koronę na głowę Gejzy.<ref name="Klaniczay" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 83.120), str. 123.</ref> Kolejny legendarny epizod przewidywał także zwycięstwo książąt nad królem: „''gronostaj z czystej bieli''” przeskoczył z kolczastego krzaka na lancę László, a następnie na jego klatkę piersiową.<ref name="Klaniczay" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 85.121), str. 124.</ref> Decydująca [[Mogyoród|bitwa pod Mogyoródem]] została stoczona 14 marca 1074 r.<ref name="Steinhübel" /><ref name="Érszegi" /> László dowodził „oddziałami z Byhora” na lewej flance.<ref name="Steinhübel" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 84.121), str. 124.</ref> [[Salomon]] został pokonany<ref name="Érszegi" />, ale zamiast poddać się kuzynom, uciekł do zachodnich granic królestwa, by szukać pomocy u swojego szwagra [[Henryk IV|Henryka IV]] z Niemiec<ref name="Kristó" />. |
| − | Gejza został ogłoszony królem, ale [[Salomon]] osiedlił się w Moson i Pressburg (obecnie Bratysława, Słowacja) | + | Gejza został ogłoszony królem, ale [[Salomon]] osiedlił się w Moson i Pressburg (obecnie Bratysława, Słowacja)<ref name="Steinhübel" /><ref name="Kristó" />. Za panowania brata László zarządzał całym byłym księstwem ojca<ref name="Kristó" />. Odparł atak [[Salomon]]a na Nyitrę (dzisiejsza Nitra, Słowacja) w sierpniu lub wrześniu 1074 r., ale nie mógł przejąć Pressburga<ref name="Kristó" />. László był także głównym doradcą swojego brata<ref name="Kristó" />. Legenda głosi, że Gejza postanowił zbudować kościół pod wezwaniem Najświętszej Dziewicy w Vác po tym, jak László wyjaśnił znaczenie cudownego pojawienia się jelenia w miejscu, w którym wzniesiony zostanie kościół:<ref name="Klaniczay" /> |
<blockquote><cite> | <blockquote><cite> | ||
| Linia 61: | Linia 61: | ||
=== Konsolidacja (1077-1085) === | === Konsolidacja (1077-1085) === | ||
| − | Gejza I zmarł 25 kwietnia 1077 r.<ref name="Engel" /> Ponieważ synowie Gejzy, [[Koloman]] i [[Álmos]], byli nieletni, jego zwolennicy ogłosili zamiast nich królem László<ref name="Kristó" />. [[Gall Anonim]] podkreśla, że Bolesław II odważny polski król „wypędził” [[Salomon]]a „z Węgier swoimi siłami i umieścił {László} na tronie”; Bolesław nazwał nawet László „swoim królem”. [5]<ref>''The Deeds of the Princes of the Poles'' [''Czyny książąt Polski''] (tłum. i adnotacje: Paul W. Knoll i Frank Schaer, wstęp Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. (rozdz. 27–28.), str. 97–99.</ref> | + | Gejza I zmarł 25 kwietnia 1077 r.<ref name="Engel" /> Ponieważ synowie Gejzy, [[Koloman]] i [[Álmos]], byli nieletni, jego zwolennicy ogłosili zamiast nich królem László<ref name="Kristó" />. [[Gall Anonim]] podkreśla, że Bolesław II odważny polski król „wypędził” [[Salomon]]a „z Węgier swoimi siłami i umieścił {László} na tronie”; Bolesław nazwał nawet László „swoim królem”. [5]<ref>''The Deeds of the Princes of the Poles'' [''Czyny książąt Polski''] (tłum. i adnotacje: Paul W. Knoll i Frank Schaer, wstęp Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. (rozdz. 27–28.), str. 97–99.</ref><ref name="Manteuffel">Manteuffel, Tadeusz (1982). ''The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194'' (tłum. i wproadzenie: Andrew Gorski). Wayne State University Press. str. 97–98, 101–102.</ref> Chociaż ''[[Képes Krónika]]'' podkreśla, że László „''nigdy nie nakładał korony na głowę, ponieważ pragnął niebieskiej korony zamiast ziemskiej korony śmiertelnego króla''”, wszystkie jego monety przedstawiają go w koronie, co sugeruje, że László został koronowany około 1078 r.,<ref name="Kristó" /><ref name="CGH">''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 93.131), str. 127.</ref><ref name="Kosztolnyik" /> Niedługo po swojej koronacji László wydał dwie księgi prawa, które zawierały decyzje zgromadzenia „magnatów królestwa”, które odbyło się w [[Pannonhalma]].<ref name="Bartl" /> <ref>''The Laws of King Ladislas I (1077–1095)''. W: ''The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary, 1000–1301'' (tłum. i red. János M. Bak, György Bónis, James Ross Sweeney z esejem na temat poprzednich wydań autorstwa Andora Czizmadii, druga poprawiona edycja, we współpracy z Leslie S. Domonkosem) (1999). Charles Schlacks, Jr. Publishers. (Władysław II:Preambuła), str. 12.</ref> Większość tych przepisów była drakońskimi środkami w celu ochrony własności prywatnej, co pokazuje, że László koncentrował się przede wszystkim na wewnętrznej konsolidacji i bezpieczeństwie w pierwszych latach swojego panowania<ref name="Kontler" /><ref name="Engel" />. Ci, których przyłapano na kradzieży, zostali straceni, a nawet przestępcy, którzy popełnili niewielkie przestępstwa przeciwko prawom własności, zostali oślepieni lub sprzedani jako niewolnicy<ref name="Kontler" />. Jego inne przepisy regulują postępowania prawne i sprawy gospodarcze, w tym wydawanie wezwań sądowych i monopolu królewskiego w sprawie handlu solą<ref name="Bartl" /><ref name="Kontler" /> |
<blockquote><cite> | <blockquote><cite> | ||
| Linia 73: | Linia 73: | ||
[[File:Ladislav1 denar1.jpg|thumb|left |alt=A small silver coin depicting a cross | Denar László I]] | [[File:Ladislav1 denar1.jpg|thumb|left |alt=A small silver coin depicting a cross | Denar László I]] | ||
| − | ''[[Képes Krónika]]'' twierdzi, że László planował „''przywrócić królestwo''” [[Salomon]]owi i „''zachować sobie księstwo''”,<ref name="CGH" /><ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" />, ale prawie wszystkie współczesne źródła zaprzeczają temu raportowi<ref name="Kristó" />. László zbliżył się do papieża [[Grzegorz VII|Grzegorza VII]], który był głównym przeciwnikiem sojusznika [[Salomon]]a, [[Henryk IV|Henryka IV]] z Niemiec.<ref name="Kristó" /> Na prośbę papieża László dał bawarskim szlachcicom, którzy zbuntowali się przeciwko Henrykowi<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" /> W 1078 lub 1079 r. László poślubił [[Adelajda|Adelajdę]], córkę [[Rudolf z Rheinfelden|Rudolfa z Rheinfelden]], którego niemiecccy książęta wybrali na miejsce Henryka IV jako króla<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi" /> László wsparł [[Leopold II|Leopolda II]], margrabiego Austrii, który również zbuntował się przeciwko Henrykowi IV; jednak niemiecki monarcha zmusił Leopolda do poddania się w maju 1078 r. | + | ''[[Képes Krónika]]'' twierdzi, że László planował „''przywrócić królestwo''” [[Salomon]]owi i „''zachować sobie księstwo''”,<ref name="CGH" /><ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" />, ale prawie wszystkie współczesne źródła zaprzeczają temu raportowi<ref name="Kristó" />. László zbliżył się do papieża [[Grzegorz VII|Grzegorza VII]], który był głównym przeciwnikiem sojusznika [[Salomon]]a, [[Henryk IV|Henryka IV]] z Niemiec.<ref name="Kristó" /> Na prośbę papieża László dał bawarskim szlachcicom, którzy zbuntowali się przeciwko Henrykowi<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" /> W 1078 lub 1079 r. László poślubił [[Adelajda|Adelajdę]], córkę [[Rudolf z Rheinfelden|Rudolfa z Rheinfelden]], którego niemiecccy książęta wybrali na miejsce Henryka IV jako króla<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi" /> László wsparł [[Leopold II|Leopolda II]], margrabiego Austrii, który również zbuntował się przeciwko Henrykowi IV; jednak niemiecki monarcha zmusił Leopolda do poddania się w maju 1078 r.<ref name="Robinson" /> |
== 3 == | == 3 == | ||
| − | Korzystając z wewnętrznych konfliktów w Świętym Cesarstwie Rzymskim, László oblegał i zdobył fortecę Moson '''od''' [[Salomon]]a na początku 1079 r.<ref name="Érszegi" /><ref name="Kristó" /> Jednak [[Henryk IV]] szturmował zachodnie regiony Węgier i zabezpieczył pozycję [[Salomon]]a<ref name="Kristó" />. Niemiecka inwazja uniemożliwiła także László pomoc [[Bolesław Śmiał|Bolesława Śmiałego]], który uciekł na Węgry po tym, jak jego poddani wydalili go z Polski | + | Korzystając z wewnętrznych konfliktów w Świętym Cesarstwie Rzymskim, László oblegał i zdobył fortecę Moson '''od''' [[Salomon]]a na początku 1079 r.<ref name="Érszegi" /><ref name="Kristó" /> Jednak [[Henryk IV]] szturmował zachodnie regiony Węgier i zabezpieczył pozycję [[Salomon]]a<ref name="Kristó" />. Niemiecka inwazja uniemożliwiła także László pomoc [[Bolesław Śmiał|Bolesława Śmiałego]], który uciekł na Węgry po tym, jak jego poddani wydalili go z Polski<ref name="Manteuffel" />. László rozpoczął negocjacje z [[Salomon]]em, który abdykował w 1080 lub 1081 w zamian za „przychody wystarczające na pokrycie wydatków króla”.<ref name="Engel" /><ref name="Érszegi" /><ref name="Kristó" /><ref name="CGH94">''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 94.133), str. 128.</ref> Jednak [[Salomon]] wkrótce zaczął spiskować przeciwko László, a László uwięził go.<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Kristó" /> |
Pierwszych pięciu węgierskich świętych, w tym pierwszy król Węgier, [[Stefan I]] i syn Szczepana, [[Szent Imre|Emeryk]], zostali kanonizowani za panowania László<ref name="Kristó" />. Kanonizacja Stefana dowodzi wielkoduszności László, ponieważ jego dziadek, [[Vasul]], został oślepiony rozkazami Stefana w latach 30. XX wieku<ref name="Engel" /><ref name="Kontler" />Historyk [[Kontler László]] mówi, że ceremonia kanonizacyjna, która odbyła się w sierpniu 1083 r., była również aktem politycznym, demonstrującym „zaangażowanie László w zachowanie i umocnienie” państwa chrześcijańskiego<ref name="Kontler" />. László poświęcił nawet nowo powstały klasztor benedyktyński - opactwo [[Szentjobb]] - prawemu ramieniu Stefana, zwanemu „[[Świętym Dexterem]]”, który w cudowny sposób został nienaruszony<ref name="Engel" />. László uwolnił [[Salomon]]a podczas ceremonii;<ref name="Engel" /> legenda głosi, że grobu Stefana nie można otworzyć, '''dopóki tego nie zrobi'''.<ref name="Kosztolnyik" /> | Pierwszych pięciu węgierskich świętych, w tym pierwszy król Węgier, [[Stefan I]] i syn Szczepana, [[Szent Imre|Emeryk]], zostali kanonizowani za panowania László<ref name="Kristó" />. Kanonizacja Stefana dowodzi wielkoduszności László, ponieważ jego dziadek, [[Vasul]], został oślepiony rozkazami Stefana w latach 30. XX wieku<ref name="Engel" /><ref name="Kontler" />Historyk [[Kontler László]] mówi, że ceremonia kanonizacyjna, która odbyła się w sierpniu 1083 r., była również aktem politycznym, demonstrującym „zaangażowanie László w zachowanie i umocnienie” państwa chrześcijańskiego<ref name="Kontler" />. László poświęcił nawet nowo powstały klasztor benedyktyński - opactwo [[Szentjobb]] - prawemu ramieniu Stefana, zwanemu „[[Świętym Dexterem]]”, który w cudowny sposób został nienaruszony<ref name="Engel" />. László uwolnił [[Salomon]]a podczas ceremonii;<ref name="Engel" /> legenda głosi, że grobu Stefana nie można otworzyć, '''dopóki tego nie zrobi'''.<ref name="Kosztolnyik" /> | ||
| Linia 97: | Linia 97: | ||
=== Rozszerzenie (1085-1092) === | === Rozszerzenie (1085-1092) === | ||
| − | W sierpniu 1087 r. książęta niemieccy, którzy sprzeciwili się rządom [[Henryk IV|Henryka IV]], zorganizowali konferencję w Spirze.<ref name="Érszegi" /> | + | W sierpniu 1087 r. książęta niemieccy, którzy sprzeciwili się rządom [[Henryk IV|Henryka IV]], zorganizowali konferencję w Spirze.<ref name="Érszegi" /><ref name="Robinson" /> Współczesny [[Bernold|Bernold z St. Blasien]] wspomina, że László wysłał wysłanników na spotkanie i „obiecał, że pomoże<ref name="Steinhübel">Steinhübel, Ján (2011). "The Duchy of Nitra". W: Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan; Brown, Martin D. (red.). ''Slovakia in History''. Cambridge University Press. str. 27–28.</ref> rycerzom w liczbie 20 000 rycerzy, jeśli będzie to konieczne”<ref>''Bernold of St. Blasien, '''''Chronicle''''' [''Bernold z St. Blasien '''''Kronika'''''] (2008). W: Robinson, I. S. Eleventh-Century Germany: The Swabian Chronicles. Manchester University Press. (rok 1087), str. 290.</ref><ref name="Kosztolnyik" /> László uznał również papieża [[Wiktor III|Wiktora III]] za prawowitego papieża, a nie [[Klemens III|Klemensa III]], który został wybrany papieżem z inicjatywy Henryka IV<ref name="Kosztolnyik" />. Jednak László nie udzielał dalszego wsparcia przeciwnikom Henryka IV po tym, jak został poinformowany o śmierci [[Salomon]]a w 1087 r.<ref name="Kristó" /> |
[[File:Zaruke hrvatskog kralja Zvonimira Celestin Medović.JPG|upright |thumb|left|alt=A bearded man wearing a crown takes the hand of a women in white cloths | ''Zaręczyny króla Zvonimira'', a picture by [[Mato Celestin Medović]]]] | [[File:Zaruke hrvatskog kralja Zvonimira Celestin Medović.JPG|upright |thumb|left|alt=A bearded man wearing a crown takes the hand of a women in white cloths | ''Zaręczyny króla Zvonimira'', a picture by [[Mato Celestin Medović]]]] | ||
| Linia 103: | Linia 103: | ||
== 4 == | == 4 == | ||
| − | Król Chorwacji [[Zvonimir|Dmitar Zvonimir]] był mężem [[Ilona|Heleny]], siostry László.<ref name="Fine">Fine, John V. A (1991). ''The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth century''. The University of Michigan Press. str. 282–284.</ref> Po śmierci Zvonimira i jego następcy, [[Stefan II (król Chorwacji)|Stefana II]], rozwinął się konflikt między '''frakcjami''' chorwackich arystokratów.<ref name="Fine" /><ref name="Curta">Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages]'', 500–1250. Cambridge University Press. str. 265–266.</ref> | + | Król Chorwacji [[Zvonimir|Dmitar Zvonimir]] był mężem [[Ilona|Heleny]], siostry László.<ref name="Fine">Fine, John V. A (1991). ''The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth century''. The University of Michigan Press. str. 282–284.</ref> Po śmierci Zvonimira i jego następcy, [[Stefan II (król Chorwacji)|Stefana II]], rozwinął się konflikt między '''frakcjami''' chorwackich arystokratów.<ref name="Fine" /><ref name="Curta">Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages]'', 500–1250. Cambridge University Press. str. 265–266.</ref><ref name="Magaš">Magaš, Branka (2007). ''Croatia Through History''. SAQI. str. 48–49.</ref> Na prośbę Heleny László interweniował w konflikcie i najechał Chorwację w 1091 r.<ref name="Fine" /> W tym samym roku napisał do [[Oderizius]]a, opata z Monte Cassino we Włoszech, o swojej inwazji<ref name="Magaš" /><ref name="Curta" /> Kronika [[Toma Arhiđakon|Tomasza Archidiakona]] opisuje, w jaki sposób László „''okupował cały kraj, od rzeki Drawy po góry zwane Żelaznymi Alpami, nie napotykając sprzeciwu''”<ref>''Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishops of Salona and Split'' [''Archidiakon Tomasz ze Splitu: Historia biskupów Salony i Splitu''] (tekst łaciński: Olga Perić; redakcja, tłumaczenie i adnotacje: Damir Karbić, Mirjana Matijević Sokol i James Ross Sweeney) (2006). CEU Press. (rozdz. 17.), str. 93.</ref><ref name="Bárány" /><ref name="Magaš" />.Jednak jego przeciwnicy koronowali lokalnego szlachcica, [[Petar Svačić]], jako króla.<ref name="Fine" /> Svačić walczył w górach Gvozd, uniemożliwiając całkowity podbój Chorwacji.<ref name="Curta" /> László wskazał swojego '''bratanka''' [[Álmos]]a, aby zarządzał okupowanym terytorium.<ref name="Fine" /><ref name="Curta" /> Mniej więcej w tym samym czasie László założył odrębną diecezję w Slawonii, z siedzibą w Zagrzebiu<ref name="Fine" />. Biskup nowej stolicy został sufraganem arcybiskupa Esztergom na Węgrzech<ref name="Curta" />. |
<small><small>King [[Demetrius Zvonimir of Croatia]]'s wife, [[Helen of Hungary, Queen of Croatia|Helen]], was Ladislaus's sister.{{sfn|Fine|1991|p=283}} After the death of Zvonimir and his successor, [[Stephen II of Croatia|Stephen II]], a conflict developed between factions of [[Croatian nobility|Croatian noblemen]].{{sfn|Fine|1991|p=283}}{{sfn|Curta|2006|p=265}}{{sfn|Magaš|2007|p=48}} At Helen's request, Ladislaus intervened in the conflict and invaded Croatia in 1091.{{sfn|Fine|1991|pp=282, 284}} The same year, he wrote to [[Oderizius]], [[Abbot of Monte Cassino]] in Italy, about his invasion.{{sfn|Magaš|2007|p=48}}{{sfn|Curta|2006|p=265}} [[Thomas the Archdeacon]]'s chronicle describes how Ladislaus "occupied the entire land from the [[River Drava]] to the mountains called the Iron Alps without encountering opposition".<ref>''Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishops of Salona and Split'' (ch. 17.), p. 93.</ref>{{sfn|Bárány|2012|p=345}}{{sfn|Magaš|2007|pp=48–49}} However, his opponents crowned a local nobleman, [[Petar Svačić]], as king.{{sfn|Fine|1991|p=284}} Svačić fought in the [[Petrova Gora|Gvozd Mountains]], preventing the complete conquest of Croatia.{{sfn|Curta|2006|p=265}} Ladislaus appointed his nephew, Álmos, to administer the occupied territory.{{sfn|Fine|1991|p=284}}{{sfn|Curta|2006|p=265}} Around the same time, Ladislaus set up a [[Roman Catholic Archdiocese of Zagreb|separate diocese in Slavonia]], with its see in [[Zagreb]].{{sfn|Fine|1991|p=284}} The bishop of the new see became the [[Suffragan bishop|suffragan]] to the [[archbishop of Esztergom]] in Hungary.{{sfn|Curta|2006|p=265}} </small></small> | <small><small>King [[Demetrius Zvonimir of Croatia]]'s wife, [[Helen of Hungary, Queen of Croatia|Helen]], was Ladislaus's sister.{{sfn|Fine|1991|p=283}} After the death of Zvonimir and his successor, [[Stephen II of Croatia|Stephen II]], a conflict developed between factions of [[Croatian nobility|Croatian noblemen]].{{sfn|Fine|1991|p=283}}{{sfn|Curta|2006|p=265}}{{sfn|Magaš|2007|p=48}} At Helen's request, Ladislaus intervened in the conflict and invaded Croatia in 1091.{{sfn|Fine|1991|pp=282, 284}} The same year, he wrote to [[Oderizius]], [[Abbot of Monte Cassino]] in Italy, about his invasion.{{sfn|Magaš|2007|p=48}}{{sfn|Curta|2006|p=265}} [[Thomas the Archdeacon]]'s chronicle describes how Ladislaus "occupied the entire land from the [[River Drava]] to the mountains called the Iron Alps without encountering opposition".<ref>''Archdeacon Thomas of Split: History of the Bishops of Salona and Split'' (ch. 17.), p. 93.</ref>{{sfn|Bárány|2012|p=345}}{{sfn|Magaš|2007|pp=48–49}} However, his opponents crowned a local nobleman, [[Petar Svačić]], as king.{{sfn|Fine|1991|p=284}} Svačić fought in the [[Petrova Gora|Gvozd Mountains]], preventing the complete conquest of Croatia.{{sfn|Curta|2006|p=265}} Ladislaus appointed his nephew, Álmos, to administer the occupied territory.{{sfn|Fine|1991|p=284}}{{sfn|Curta|2006|p=265}} Around the same time, Ladislaus set up a [[Roman Catholic Archdiocese of Zagreb|separate diocese in Slavonia]], with its see in [[Zagreb]].{{sfn|Fine|1991|p=284}} The bishop of the new see became the [[Suffragan bishop|suffragan]] to the [[archbishop of Esztergom]] in Hungary.{{sfn|Curta|2006|p=265}} </small></small> | ||
| − | László przyznał w liście do Oderizjusza, że nie może „''promować przyczyny ziemskich godności bez popełnienia poważnych grzechów''”<ref name="Kosztolnyik" />. Historyk [[Hóman Bálint]] twierdzi, że László mówił o rozwijającym się konflikcie z papieżem [[Urban II|Urbanem II]], który sprzeciwił się odmowie uznania przez László zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej nad Chorwacją.<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Curta" /><ref name="Kristó" /><ref name="Engel" /> W liście László nazwał się „Królem Węgrów i Messii”<ref name="Kristó" /> [ | + | László przyznał w liście do Oderizjusza, że nie może „''promować przyczyny ziemskich godności bez popełnienia poważnych grzechów''”<ref name="Kosztolnyik" />. Historyk [[Hóman Bálint]] twierdzi, że László mówił o rozwijającym się konflikcie z papieżem [[Urban II|Urbanem II]], który sprzeciwił się odmowie uznania przez László zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej nad Chorwacją.<ref name="Kosztolnyik" /><ref name="Curta" /><ref name="Kristó" /><ref name="Engel" /> W liście László nazwał się „Królem Węgrów i Messii”<ref name="Kristó" /><ref name="Thoroczkay">Makk, Ferenc; Thoroczkay, Gábor (2006). ''Írott források az 1050–1116 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1050–1116'']. I.P.C. Könyvek. str. 143, 163.</ref><ref name="Madgearu">Madgearu, Alexandru (2013). ''Byzantine Military Organization on the Danube, 10th–12th Centuries''. Brill. str. 98.</ref> Historyk [[Makk Ferenc]] pisze, że ten ostatni tytuł odnosi się do [[Mezja|Mezji]], sugerując, że Władysław zabrał obszar między Wielką Morawą a rzekami Drina od [[Bizancjum]].<ref name="Kristó" /> Żadne inne dokumenty nie odnoszą się do okupacji Mezji przez László, sugerując, że jeśli László zajmie region, szybko go straci<ref name="Thoroczkay" />. [[Alexandru Madgearu]] mówi, że „Messia” powinna raczej kojarzyć się z Bośnią, która była okupowana podczas kampanii László przeciwko Chorwacji<ref name="Madgearu" />. |
<small><small>Ladislaus admitted in his letter to Oderizius that he could not "promote the cause of earthly dignities without committing grave sins".{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=101}} Historian [[Bálint Hóman]] says that Ladislaus was referring to a developing conflict with [[Pope Urban II]], who objected to Ladislaus's refusal to acknowledge the Holy See's suzerainty over Croatia.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=101}}{{sfn|Curta|2006|p=266}}{{sfn|Kristó|Makk|1996|pp=121–122}}{{sfn|Engel|2001|p=34}} In the letter, Ladislaus styled himself as "king of the Hungarians and of Messia".{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=120}}{{sfn|Makk|Thoroczkay|2006|p=143}}{{sfn|Madgearu|2013|p=98}} Historian Ferenc Makk writes that the latter title referred to [[Moesia]], implying that Ladislaus had taken the regions between the [[Great Morava]] and [[Drina]] rivers from the Byzantine Empire.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=120}} No other documents refer to Ladislaus's occupation of Moesia, suggesting that if Ladislaus did occupy the region, he lost it quickly.{{sfn|Makk|Thoroczkay|2006|p=143}} Alexandru Madgearu says that "Messia" should rather be associated with Bosnia, which was occupied during Ladislaus's campaign against Croatia.{{sfn|Madgearu|2013|p=98}} </small></small> | <small><small>Ladislaus admitted in his letter to Oderizius that he could not "promote the cause of earthly dignities without committing grave sins".{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=101}} Historian [[Bálint Hóman]] says that Ladislaus was referring to a developing conflict with [[Pope Urban II]], who objected to Ladislaus's refusal to acknowledge the Holy See's suzerainty over Croatia.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=101}}{{sfn|Curta|2006|p=266}}{{sfn|Kristó|Makk|1996|pp=121–122}}{{sfn|Engel|2001|p=34}} In the letter, Ladislaus styled himself as "king of the Hungarians and of Messia".{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=120}}{{sfn|Makk|Thoroczkay|2006|p=143}}{{sfn|Madgearu|2013|p=98}} Historian Ferenc Makk writes that the latter title referred to [[Moesia]], implying that Ladislaus had taken the regions between the [[Great Morava]] and [[Drina]] rivers from the Byzantine Empire.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=120}} No other documents refer to Ladislaus's occupation of Moesia, suggesting that if Ladislaus did occupy the region, he lost it quickly.{{sfn|Makk|Thoroczkay|2006|p=143}} Alexandru Madgearu says that "Messia" should rather be associated with Bosnia, which was occupied during Ladislaus's campaign against Croatia.{{sfn|Madgearu|2013|p=98}} </small></small> | ||
| Linia 117: | Linia 117: | ||
== 5 == | == 5 == | ||
| − | [[Bernold|Bernold ze St. Blasien]] pisze, że książę Bawarii [[Welf]] zapobiegł spotkaniu, które cesarz [[Henryk IV]] „zorganizował z królem Węgier” w grudniu 1092 r.<ref name="Kosztolnyik" /><ref>''Bernold of St. Blasien, '''''Chronicle''''' [''Bernold z St. Blasien '''''Kronika'''''] (2008). W: Robinson, I. S. Eleventh-Century Germany: The Swabian Chronicles. Manchester University Press. (rok 1092), str. 307.</ref> List napisany przez Henryka odnosi się do „sojuszu, do którego {on} '''odstąpił''' kiedyś” z László.<ref name="Kristó" /><ref>''The letters of Henry IV: Henry thanks Duke Almus for his support and promises him a reward'' [''Listy Henryka IV: Henryk dziękuje księciu Almusowi za wsparcie i obiecuje mu nagrodę''] (2000). W: ''Imperial Lives & Letters of the Eleventh Century'' (tłum. Theodor E. Mommsen i Karl F. Morrison, z historycznym wprowadzeniem i nowymi sugerowanymi lekturami autorstwa Karla F. Morrisona, wydawca: Robert L. Benson). Columbia University Press. str. 171.</ref> Papież [[Urban II]] wspomniał także, że Węgrzy „opuścili pasterzy swego zbawienia”, co sugeruje, że Władysław zmienił strony i uznał legalność antypapieża [[Klemens III|Klemensa III]] | + | [[Bernold|Bernold ze St. Blasien]] pisze, że książę Bawarii [[Welf]] zapobiegł spotkaniu, które cesarz [[Henryk IV]] „zorganizował z królem Węgier” w grudniu 1092 r.<ref name="Kosztolnyik" /><ref>''Bernold of St. Blasien, '''''Chronicle''''' [''Bernold z St. Blasien '''''Kronika'''''] (2008). W: Robinson, I. S. Eleventh-Century Germany: The Swabian Chronicles. Manchester University Press. (rok 1092), str. 307.</ref> List napisany przez Henryka odnosi się do „sojuszu, do którego {on} '''odstąpił''' kiedyś” z László.<ref name="Kristó" /><ref>''The letters of Henry IV: Henry thanks Duke Almus for his support and promises him a reward'' [''Listy Henryka IV: Henryk dziękuje księciu Almusowi za wsparcie i obiecuje mu nagrodę''] (2000). W: ''Imperial Lives & Letters of the Eleventh Century'' (tłum. Theodor E. Mommsen i Karl F. Morrison, z historycznym wprowadzeniem i nowymi sugerowanymi lekturami autorstwa Karla F. Morrisona, wydawca: Robert L. Benson). Columbia University Press. str. 171.</ref> Papież [[Urban II]] wspomniał także, że Węgrzy „opuścili pasterzy swego zbawienia”, co sugeruje, że Władysław zmienił strony i uznał legalność antypapieża [[Klemens III|Klemensa III]]<ref name="Thoroczkay" /><ref name="Kristó" /> W akcie benedyktyńskiego opactwa [[Somogyvár]] László oświadczył, że opat powinien być mu posłuszny, co dowodzi, że László sprzeciwiał się niezależności Kościoła, której domagały się reformy gregoriańskie<ref name="Kristó" />. László osobiście przewodniczy zgromadzeniu węgierskich prałatów, którzy spotkali się w Szabolcs 21 maja 1091 r.<ref name="Kosztolnyik" /> Synod uznał zasadność pierwszego małżeństwa duchownego, w przeciwieństwie do wymogów prawa kanonicznego, które stanowi, że członkowie stanu duchownego mogą w ogóle nie żenić się<ref name="Kosztolnyik" />. Według teorii naukowej, diecezje Kalocsa i Bihar zostały przeniesione odpowiednio do [[Bács]]a (obecnie [[Bač]], Serbia) i [[Nagyvárad]]u (dzisiejsza Oradea, Rumunia) za panowania László.<ref name="Engel" /><ref name="Kristó" /> |
<small><small>Bernold of St Blasien writes that Duke [[Welf I, Duke of Bavaria|Welf of Bavaria]] prevented a conference that Emperor Henry IV "had arranged with the king of the Hungarians" in December 1092.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=101}}<ref>''Bernold of St Blasien, Chronicle'' (year 1092), p. 307.</ref> A letter written by Henry refers to "the alliance into which [he] once entered" with Ladislaus.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=122}}<ref>''The letters of Henry IV: Henry thanks Duke Almus for his support and promises him a reward, p. 171.''</ref> Pope Urban II also mentioned that the Hungarians "left the shepherds of their salvation", implying that Ladislaus had changed sides and acknowledged the legitimacy of [[Antipope]] Clement III.{{sfn|Makk|Thoroczkay|2006|p=163}}{{sfn|Kristó|Makk|1996|pp=122, 133}} In the deed of the Benedictine [[Somogyvár Abbey]], Ladislaus stated that the abbot should be obedient to him, proving that Ladislaus opposed the Church's independence, which was demanded by the [[Gregorian Reform]]s.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=116}} Ladislaus personally presided over [[Synod of Szabolcs|an assembly of the Hungarian prelates]] that met in [[Szabolcs (village)|Szabolcs]] on 21 May 1091.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=105}} The synod recognized the legitimacy of a clergyman's first marriage, in contrast to the [[Clerical celibacy (Catholic Church)|requirements of canon law]], which states that members of the clergy may not marry at all.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=108}} According to a scholarly theory, the sees of the dioceses of [[Roman Catholic Archdiocese of Kalocsa-Kecskemét|Kalocsa]] and [[Roman Catholic Diocese of Oradea Mare|Bihar]] were moved to [[Bač, Serbia|Bács]] (now Bač, [[Serbia]]) and [[Nagyvárad]] (present-day Oradea, Romania), respectively, during Ladislaus's reign.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=117}}{{sfn|Engel|2001|p=43}} </small></small> | <small><small>Bernold of St Blasien writes that Duke [[Welf I, Duke of Bavaria|Welf of Bavaria]] prevented a conference that Emperor Henry IV "had arranged with the king of the Hungarians" in December 1092.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=101}}<ref>''Bernold of St Blasien, Chronicle'' (year 1092), p. 307.</ref> A letter written by Henry refers to "the alliance into which [he] once entered" with Ladislaus.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=122}}<ref>''The letters of Henry IV: Henry thanks Duke Almus for his support and promises him a reward, p. 171.''</ref> Pope Urban II also mentioned that the Hungarians "left the shepherds of their salvation", implying that Ladislaus had changed sides and acknowledged the legitimacy of [[Antipope]] Clement III.{{sfn|Makk|Thoroczkay|2006|p=163}}{{sfn|Kristó|Makk|1996|pp=122, 133}} In the deed of the Benedictine [[Somogyvár Abbey]], Ladislaus stated that the abbot should be obedient to him, proving that Ladislaus opposed the Church's independence, which was demanded by the [[Gregorian Reform]]s.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=116}} Ladislaus personally presided over [[Synod of Szabolcs|an assembly of the Hungarian prelates]] that met in [[Szabolcs (village)|Szabolcs]] on 21 May 1091.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=105}} The synod recognized the legitimacy of a clergyman's first marriage, in contrast to the [[Clerical celibacy (Catholic Church)|requirements of canon law]], which states that members of the clergy may not marry at all.{{sfn|Kosztolnyik|1981|p=108}} According to a scholarly theory, the sees of the dioceses of [[Roman Catholic Archdiocese of Kalocsa-Kecskemét|Kalocsa]] and [[Roman Catholic Diocese of Oradea Mare|Bihar]] were moved to [[Bač, Serbia|Bács]] (now Bač, [[Serbia]]) and [[Nagyvárad]] (present-day Oradea, Romania), respectively, during Ladislaus's reign.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=117}}{{sfn|Engel|2001|p=43}} </small></small> | ||
| Linia 125: | Linia 125: | ||
[[File:Hungary 11th cent.png|thumb |left|upright=1.5 |alt=11th-century Hungary |The [[Kingdom of Hungary]] in the 1090s]] | [[File:Hungary 11th cent.png|thumb |left|upright=1.5 |alt=11th-century Hungary |The [[Kingdom of Hungary]] in the 1090s]] | ||
| − | László interweniował w konflikcie między Władysławem I Hermanem, księciem polskim, a nieślubnym synem księcia, Zbigniewem, w imieniu tego ostatniego | + | László interweniował w konflikcie między Władysławem I Hermanem, księciem polskim, a nieślubnym synem księcia, Zbigniewem, w imieniu tego ostatniego<ref name="Manteuffel" />. Pomaszerował do Polski i schwytał młodszego syna Władysława I Hermana, Bolesława, w 1093 r.<ref name="Manteuffel" /> Na żądanie László Władysław I Herman ogłosił Zbigniewa swoim prawowitym synem<ref name="Manteuffel" />. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina także, że wojska węgierskie zdobyły Kraków podczas kampanii László, ale wiarygodność tej relacji została zakwestionowana<ref name="Bárány" />. |
''[[Képes Krónika]]'' stwierdza, że „posłańcy z Francji i Hiszpanii, z Anglii, a zwłaszczaodz Willermusa, brata króla Franków” odwiedzili László w Bodrogu (w pobliżu dzisiejszego Bačkiego Monoštora w Serbii) w Wielkanoc 1095 r., prosząc o poprowadzenie ich krucjaty do Ziemi Świętej<ref name="Kosztolnyik" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 100.139), str. 130.</ref> Legenda mówi, że László postanowił „udać się do Jerozolimy i tam umrzeć dla Chrystusa”<ref name="Klaniczay" />. Cała historia została wymyślona, prawdopodobnie za panowania króla Węgier [[III. Béla|Beli III]] (który faktycznie planował poprowadzić krucjatę do Ziemi Świętej w latach 90. XIX wieku), według historyka [[Klaniczay Gábor]]a<ref name="Klaniczay" />. Jednak László planował inwazję na Czechy, ponieważ chciał pomóc synom swojej siostry, [[Svatopluk Olomoucký|Świętopełkowi]] i [[Ota II. Olomoucký|Otto]].<ref name="Kristó" /> Niestety, poważnie zachorował przed dotarciem na Morawy<ref name="Kristó" /><ref name="Font">Font, Márta (2001). ''Koloman the Learned, King of Hungary (Nadzór: Gyula Kristó, tłum. Monika Miklán)''. Márta Font (Komisja Publikacyjna Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu w Pécsu). str. 15.</ref> ''[[Képes Krónika]]'' opowiada, że László, który nie miał synów, „zwołał swoich głównych ludzi”, mówiąc im, że młodszy syn jego brata, [[Álmos]], „powinien po nim królować”.<ref name="Kristó" /><ref name="Font" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 101.139), str. 130.</ref> | ''[[Képes Krónika]]'' stwierdza, że „posłańcy z Francji i Hiszpanii, z Anglii, a zwłaszczaodz Willermusa, brata króla Franków” odwiedzili László w Bodrogu (w pobliżu dzisiejszego Bačkiego Monoštora w Serbii) w Wielkanoc 1095 r., prosząc o poprowadzenie ich krucjaty do Ziemi Świętej<ref name="Kosztolnyik" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 100.139), str. 130.</ref> Legenda mówi, że László postanowił „udać się do Jerozolimy i tam umrzeć dla Chrystusa”<ref name="Klaniczay" />. Cała historia została wymyślona, prawdopodobnie za panowania króla Węgier [[III. Béla|Beli III]] (który faktycznie planował poprowadzić krucjatę do Ziemi Świętej w latach 90. XIX wieku), według historyka [[Klaniczay Gábor]]a<ref name="Klaniczay" />. Jednak László planował inwazję na Czechy, ponieważ chciał pomóc synom swojej siostry, [[Svatopluk Olomoucký|Świętopełkowi]] i [[Ota II. Olomoucký|Otto]].<ref name="Kristó" /> Niestety, poważnie zachorował przed dotarciem na Morawy<ref name="Kristó" /><ref name="Font">Font, Márta (2001). ''Koloman the Learned, King of Hungary (Nadzór: Gyula Kristó, tłum. Monika Miklán)''. Márta Font (Komisja Publikacyjna Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu w Pécsu). str. 15.</ref> ''[[Képes Krónika]]'' opowiada, że László, który nie miał synów, „zwołał swoich głównych ludzi”, mówiąc im, że młodszy syn jego brata, [[Álmos]], „powinien po nim królować”.<ref name="Kristó" /><ref name="Font" /><ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 101.139), str. 130.</ref> | ||
| Linia 131: | Linia 131: | ||
László zmarł w pobliżu granicy węgiersko-czeskiej 29 lipca 1095 r.<ref name="Kristó" /> Papieska bulla papieża [[Paschalis II|Paschalisa II]] z 1106 r. stwierdza, że „czcigodne ciało László spoczywa” w opactwie Somogyvár, co sugeruje, że László został pochowany w Somogyvár.<ref name="Klaniczay" /> Z drugiej strony, „Legenda” László z końca XII wieku przewiduje, że jego '''współpracownicy''' pochowali go w Székesfehérvár, ale karawana z jego ciałem „wyruszyła samotnie do [[Nagyvárad|Váradu]], bez pomocy żadnego zwierzęcia pociągowego”<ref name="Klaniczay" />. | László zmarł w pobliżu granicy węgiersko-czeskiej 29 lipca 1095 r.<ref name="Kristó" /> Papieska bulla papieża [[Paschalis II|Paschalisa II]] z 1106 r. stwierdza, że „czcigodne ciało László spoczywa” w opactwie Somogyvár, co sugeruje, że László został pochowany w Somogyvár.<ref name="Klaniczay" /> Z drugiej strony, „Legenda” László z końca XII wieku przewiduje, że jego '''współpracownicy''' pochowali go w Székesfehérvár, ale karawana z jego ciałem „wyruszyła samotnie do [[Nagyvárad|Váradu]], bez pomocy żadnego zwierzęcia pociągowego”<ref name="Klaniczay" />. | ||
| − | == Rodzina <ref>Wiszewski, Przemysław (2010). ''Domus Bolezlai: Values and Social Identity in Dynastic Traditions of Medieval Poland (c. 966–1138)''. Brill. str. 29–30, 60, 376.</ref><ref>Ferdinandy, Mihály (2000). ''III. Ottó, a szent császár'' [''Otto III, Święty Cesarz'']. Balassi Kiadó. str. 208, Apendiks.</ref> == | + | == Rodzina <ref>Wiszewski, Przemysław (2010). ''Domus Bolezlai: Values and Social Identity in Dynastic Traditions of Medieval Poland (c. 966–1138)''. Brill. str. 29–30, 60, 376.</ref><ref>Ferdinandy, Mihály (2000). ''III. Ottó, a szent császár'' [''Otto III, Święty Cesarz'']. Balassi Kiadó. str. 208, Apendiks.</ref>Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [''Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 107, Appendices 1–2. == |
{{Ahnentafel-compact5 | {{Ahnentafel-compact5 | ||
|collapsed=no |align=center | |collapsed=no |align=center | ||
| − | |title=Przodkowie I. László | + | |title=Przodkowie I. László |
|boxstyle_1=background-color: #fcc; | |boxstyle_1=background-color: #fcc; | ||
|boxstyle_2=background-color: #fb9; | |boxstyle_2=background-color: #fb9; | ||
| Linia 165: | Linia 165: | ||
[[File:Byzantinischer Mosaizist um 1118 002.jpg|upright|thumb|right|alt=A lady with ginger hairs|Mosaic portrait of Ladislaus's daughter, [[Irene of Hungary|Piroska]], who was known as Empress Irene in the Byzantine Empire, in the [[Hagia Sophia]] ([[Istanbul]], [[Turkey]]); she is venerated as Saint Irene by the [[Eastern Orthodox Church]]]] | [[File:Byzantinischer Mosaizist um 1118 002.jpg|upright|thumb|right|alt=A lady with ginger hairs|Mosaic portrait of Ladislaus's daughter, [[Irene of Hungary|Piroska]], who was known as Empress Irene in the Byzantine Empire, in the [[Hagia Sophia]] ([[Istanbul]], [[Turkey]]); she is venerated as Saint Irene by the [[Eastern Orthodox Church]]]] | ||
| − | Historyk [[Kristó Gyula]] pisze, że László miał pierwszą żonę<ref name="Kristó" />, ale jej nazwisko i rodzina nie są znane.<ref name="Kristó" /> Urodziła córkę, której nazwiska również nie są znane.<ref name="Kristó" /> Córka László poślubiła księcia [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D1%87 Jarosława Swiatopołcicza] z Wołynia około 1090 r.<ref name="Kristó" /> László ponownie ożenił się w 1078 r. Z [[Adelajda|Adelajdą]], córką niemieckiego króla [[Rudolf von Rheinfelden|Rudolfa ze Szwabii]]<ref name="Kristó" />. Ich jedyne znane dziecko, [[Piroska]], zostało żoną cesarza bizantyjskiego [[Jan II Komnen|Jana II Komnenosa]] w 1105 lub 1106 r. [ | + | Historyk [[Kristó Gyula]] pisze, że László miał pierwszą żonę<ref name="Kristó" />, ale jej nazwisko i rodzina nie są znane.<ref name="Kristó" /> Urodziła córkę, której nazwiska również nie są znane.<ref name="Kristó" /> Córka László poślubiła księcia [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D1%87 Jarosława Swiatopołcicza] z Wołynia około 1090 r.<ref name="Kristó" /> László ponownie ożenił się w 1078 r. Z [[Adelajda|Adelajdą]], córką niemieckiego króla [[Rudolf von Rheinfelden|Rudolfa ze Szwabii]]<ref name="Kristó" />. Ich jedyne znane dziecko, [[Piroska]], zostało żoną cesarza bizantyjskiego [[Jan II Komnen|Jana II Komnenosa]] w 1105 lub 1106 r.<ref>Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [''Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. Apendiks 2.</ref> |
<small><small>Historian Gyula Kristó says that Ladislaus had a first wife,{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} but her name and family are not known.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} She gave birth to a daughter, whose name is also unknown.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} Ladislaus's daughter married Prince [[Iaroslav Sviatopolkovich|Iaroslav Sviatopolchich of Volhinia]] around 1090.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} Ladislaus married again in 1078, to [[Adelaide of Rheinfelden|Adelaide]], a daughter of the German [[anti-king]] [[Rudolf of Rheinfelden|Rudolf of Swabia]].{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} Their only known child, [[Irene of Hungary|Piroska]], became the wife of the [[Byzantine Emperor]] [[John II Komnenos]] in 1105 or 1106.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=Appendix 2}} </small></small> | <small><small>Historian Gyula Kristó says that Ladislaus had a first wife,{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} but her name and family are not known.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} She gave birth to a daughter, whose name is also unknown.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} Ladislaus's daughter married Prince [[Iaroslav Sviatopolkovich|Iaroslav Sviatopolchich of Volhinia]] around 1090.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} Ladislaus married again in 1078, to [[Adelaide of Rheinfelden|Adelaide]], a daughter of the German [[anti-king]] [[Rudolf of Rheinfelden|Rudolf of Swabia]].{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=118}} Their only known child, [[Irene of Hungary|Piroska]], became the wife of the [[Byzantine Emperor]] [[John II Komnenos]] in 1105 or 1106.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=Appendix 2}} </small></small> | ||
| − | Rodzina i krewni László, którzy są wspomniani w artykule, są pokazani w następującym drzewie genealogicznym. [ | + | Rodzina i krewni László, którzy są wspomniani w artykule, są pokazani w następującym drzewie genealogicznym.<ref>Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [''Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. Apendiksy 1–2.</ref> |
* A1. Vazul; żona: nieznana z imienia z plemienia Tátony | * A1. Vazul; żona: nieznana z imienia z plemienia Tátony | ||
| Linia 208: | Linia 208: | ||
[[Klaniczay Gábor]] podkreśla, że László „wydawał się wyraźnie zaprojektowany, aby uosabiać ideał rycerza-króla” w jego wieku.<ref name="Klaniczay" /> Za panowania następcy László, [[Koloman|Kolomana Uczonego]], biskup Hartwick powiedział, że „charakter László wyróżniał się szacunkiem moralnym i niezwykłym ze względu na jego cnoty”<ref name="Kristó" /><ref>Hartvic, ''Life of King Stephen of Hungary'' [''Życie króla Stefana Węgierskiego''] (tłum. Nora Berend) (2001). W: Head, Thomas. ''Medieval Hagiography: An Anthology''. Routledge. (rozdz. 24.), str. 394.</ref> Tak zwany ''Gesta Ladislai regis'' („Czyny króla Władysława”), który jest tekstem o życiu i panowaniu László zachowanym w XIV-wiecznych kronikach węgierskich, został napisany za panowania [[Koloman]]a<ref name="Klaniczay" />. Pięć znaczących wydarzeń z życia László, które nie były zawarte w jego oficjalnych legendach, zachowało się tylko w ''Geście''<ref name="Klaniczay" />. | [[Klaniczay Gábor]] podkreśla, że László „wydawał się wyraźnie zaprojektowany, aby uosabiać ideał rycerza-króla” w jego wieku.<ref name="Klaniczay" /> Za panowania następcy László, [[Koloman|Kolomana Uczonego]], biskup Hartwick powiedział, że „charakter László wyróżniał się szacunkiem moralnym i niezwykłym ze względu na jego cnoty”<ref name="Kristó" /><ref>Hartvic, ''Life of King Stephen of Hungary'' [''Życie króla Stefana Węgierskiego''] (tłum. Nora Berend) (2001). W: Head, Thomas. ''Medieval Hagiography: An Anthology''. Routledge. (rozdz. 24.), str. 394.</ref> Tak zwany ''Gesta Ladislai regis'' („Czyny króla Władysława”), który jest tekstem o życiu i panowaniu László zachowanym w XIV-wiecznych kronikach węgierskich, został napisany za panowania [[Koloman]]a<ref name="Klaniczay" />. Pięć znaczących wydarzeń z życia László, które nie były zawarte w jego oficjalnych legendach, zachowało się tylko w ''Geście''<ref name="Klaniczay" />. | ||
| − | Najbardziej popularna historia opisuje walkę László z wojownikiem „Kumanem” po [[Kerlés|bitwie pod Kerlés]] (w dzisiejszym [[Chiraleș]], Rumunia) w 1068 r.<ref name="Klaniczay" /> | + | Najbardziej popularna historia opisuje walkę László z wojownikiem „Kumanem” po [[Kerlés|bitwie pod Kerlés]] (w dzisiejszym [[Chiraleș]], Rumunia) w 1068 r.<ref name="Klaniczay" /><ref name="László">László, Gyula (1996). ''The Magyars: Their Life and Civilisation''. Corvina. str. 142–143.</ref> W bitwie zjednoczone armie [[Salomon]]a, Gejzy i László rozgromiły grupę Pieczyngów lub Turków Oghuz, którzy plądrowali wschodnie części królestwa.<ref name="Kristó" /><ref name="Bárány" /> Według wersji zapisanej w ''[Képes Krónika]'', László został zauważony przez pogańskiego wojownika uciekającego z pola bitwy wraz z uwięzioną węgierską dziewicą<ref name="László" />. Władysław ścigał „Kumana”, ale nie mógł go powstrzymać.<ref name="László" /> Za radą László dziewica '''zdjęła''' wojownika ze swojego konia, pozwalając mu zabić „Kumana” po długiej walce na ziemi.<ref name="László" /><ref name="Klaniczay" /> Archeolog [[László Gyul]] mówi, że malowidła ścienne przedstawiają tę legendę w średniowiecznych kościołach zachowały elementy pogańskich mitów, w tym „walkę sił światła i ciemności”<ref name="László" /><ref name="Klaniczay" /> |
<small><small>The most popular story describes Ladislaus's fight with a "[[Turkic peoples|Cuman]]" warrior after the [[Battle of Kerlés]] (at present-day [[Chiraleș]], Romania) in 1068.{{sfn|Klaniczay|2002|pp=177, 190}}{{sfn|László|1996|p=142}} In the battle, the united armies of Solomon, Géza and Ladislaus routed a band of [[Pechenegs]] or [[Oghuz Turks]] who were plundering the eastern parts of the kingdom.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=107}}{{sfn|Bárány|2012|pp=339–340}} According to the version recorded in the ''Illuminated Chronicle'', Ladislaus spotted a pagan warrior fleeing from the battlefield with a captive Hungarian maiden.{{sfn|László|1996|p=142}} Ladislaus pursued the "Cuman", but he could not stop him.{{sfn|László|1996|p=143}} On Ladislaus's advice, the maiden pulled the warrior off his horse, allowing Ladislaus to kill the "Cuman" after a long fight on the ground.{{sfn|László|1996|p=143}}{{sfn|Klaniczay|2002|pp=190–191}} Archaeologist [[Gyula László]] says that murals depicting this legend in medieval churches preserved the elements of pagan myths, including a "struggle between forces of light and darkness".{{sfn|László|1996|p=142}}{{sfn|Klaniczay|2002|pp=192–193}} </small></small> | <small><small>The most popular story describes Ladislaus's fight with a "[[Turkic peoples|Cuman]]" warrior after the [[Battle of Kerlés]] (at present-day [[Chiraleș]], Romania) in 1068.{{sfn|Klaniczay|2002|pp=177, 190}}{{sfn|László|1996|p=142}} In the battle, the united armies of Solomon, Géza and Ladislaus routed a band of [[Pechenegs]] or [[Oghuz Turks]] who were plundering the eastern parts of the kingdom.{{sfn|Kristó|Makk|1996|p=107}}{{sfn|Bárány|2012|pp=339–340}} According to the version recorded in the ''Illuminated Chronicle'', Ladislaus spotted a pagan warrior fleeing from the battlefield with a captive Hungarian maiden.{{sfn|László|1996|p=142}} Ladislaus pursued the "Cuman", but he could not stop him.{{sfn|László|1996|p=143}} On Ladislaus's advice, the maiden pulled the warrior off his horse, allowing Ladislaus to kill the "Cuman" after a long fight on the ground.{{sfn|László|1996|p=143}}{{sfn|Klaniczay|2002|pp=190–191}} Archaeologist [[Gyula László]] says that murals depicting this legend in medieval churches preserved the elements of pagan myths, including a "struggle between forces of light and darkness".{{sfn|László|1996|p=142}}{{sfn|Klaniczay|2002|pp=192–193}} </small></small> | ||
Wersja z 13:05, 28 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
I. László, także Szent László (pol. Władysław I lub Święty Władysław, chor. Ladislav I, slow. Svätý Ladislav, słow. Ladislav I., cz. Svatý Ladislav) (* ok.1040, † 29 lipca 1095), węgierski monarcha z rodu Arpadów, król Węgier od 1077 r. i Król Chorwacji od 1091 roku. Drugim syn króla Węgier Beli I. Po śmierci Béli w 1063 r. László i jego starszy brat, Gejza, uznali swojego kuzyna, Salomona, za prawowitego króla w zamian za otrzymanie byłego księstwa ojca, obejmującego jedną trzecią królestwa. Współpracują z Salomonem przez następną dekadę. Z tym okresem związana jest najpopularniejsza legenda László, która opowiada o walce z „Kumanem” (tureckim maruderem-nomadem), który porwał węgierską dziewczynę. Relacje braci z Salomonem pogorszyły się na początku lat 70. i zbuntowali się przeciwko niemu. Gejza został ogłoszony królem w 1074 r., ale Salomon zachował kontrolę nad zachodnimi regionami swojego królestwa. Za panowania Gejzy László był najbardziej wpływowym orędownikiem swojego brata. Gejza zmarł w 1077 r., a jego zwolennicy mianowali László królem. Salomon poparł László z pomocą króla Niemiec Henryka IV. László poparł przeciwników Henryka IV podczas kontrowersji w sprawie inwestycji. W 1081 r. Salomon abdykował i potwierdził panowanie László, ale spiskował, by odzyskać królewską koronę, a László uwięził go. László kanonizował pierwszych świętych węgierskich (w tym jego dalekich krewnych, króla Stefana I i księcia Emeryka w 1085 r. Uwolnił Salomona podczas ceremonii kanonizacyjnej. Géza died in 1077, and his supporters made Ladislaus king. Solomon resisted Ladislaus with assistance from King Henry IV of Germany. Ladislaus supported Henry IV's opponents during the Investiture Controversy. In 1081, Solomon abdicated and acknowledged Ladislaus's reign, but he conspired to regain the royal crown and Ladislaus imprisoned him. Ladislaus canonized the first Hungarian saints (including his distant relatives, King Stephen I and Duke Emeric) in 1085. He set Solomon free during the canonization ceremony. Spis treści
1Po serii wojen domowych głównym celem László było przywrócenie bezpieczeństwa publicznego. Wprowadził surowe przepisy prawne, karząc tych, którzy naruszali prawa własności, śmiercią lub okaleczeniem. W 1091 r. Okupował prawie całą Chorwację, co zapoczątkowało okres ekspansji średniowiecznego Królestwa Węgier. Zwycięstwa László nad Pieczynegami i Kumanami zapewniały bezpieczeństwo wschodnich granic jego królestwa przez około 150 lat. Jego stosunki ze Stolicą Apostolską pogorszyły się w ostatnich latach jego rządów, ponieważ papieże twierdzili, że Chorwacja jest ich lennem, ale László podważył ich roszczeniom. After a series of civil wars, Ladislaus's main focus was the restoration of public safety. He introduced severe legislation, punishing those who violated property rights with death or mutilation. He occupied almost all Croatia in 1091, which marked the beginning of an expansion period for the medieval Kingdom of Hungary. Ladislaus's victories over the Pechenegs and Cumans ensured the security of his kingdom's eastern borders for about 150 years. His relationship with the Holy See deteriorated during the last years of his reign, as the popes claimed that Croatia was their fief, but Ladislaus denied their claims. László został kanonizowany 27 czerwca 1192 r. Przez papieża Celestyna III. Legendy przedstawiają go jako pobożnego rycerza-króla, „wcielenie późnośredniowiecznego węgierskiego ideału rycerskości”.[1] Jest popularnym świętym na Węgrzech i sąsiednich narodach, w których poświęcono mu wiele kościołów. Ladislaus was canonized on 27 June 1192 by Pope Celestine III. Legends depict him as a pious knight-king, "the incarnation of the late-medieval Hungarian ideal of chivalry."{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He is a popular saint in Hungary and neighboring nations, where many churches are dedicated to him. Wczesne lata (przed 1064)László był drugim synem króla Beli I i jego żony Richezy (lub Adelajdy), która była córką króla Polski Mieszka II.[2][3] László i jego starszy brat, Gejza, urodzili się w Polsce, gdzie Bela osiedlił się w latach 30. Xi wieku po wygnaniu z Węgier[3][4] László urodził się około 1040 r.[3] Według „Legendy z końca XII wieku” László „fizyczny i duchowy makijaż świadczy o Bożej łaskawej woli nawet przy jego narodzinach”[1]. Niemal współcześnie Gall Anonim napisał, że László „wychowany w dzieciństwie w Polsce” i prawie stał się „Polakiem w sposobie życia”[4]>[5] Otrzymał słowiańskie imię: „Władysław” pochodzące od „Vladislav”[3]. Plik:Béla elnyeri a koronát.jpg Ladislaus's father, Béla I is crowned king after his nephew, Solomon is deprived of the crown (from the Képes Krónika). Bela i jego rodzina wrócili na Węgry około 1048 r.[3] Bela otrzymał od swojego brata, króla Węgier Andrzeja I[6][7][3] tak zwane „Księstwo”, które obejmowało jedną trzecią królestwa. Képes Krónika wspomina, że syn Andrzeja, Salomon, „został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów Gejzę i László”[8] w 1057 lub 1058 r.[3] Bela, który był spadkobiercą Andrzeja przed koronacją Salomona, wyjechał do Polski w 1059 r. w towarzystwie swoich synów.[3][9] Wrócili później z polskimi posiłkami i rozpoczęli bunt przeciwko Andrzejowi.[6][7] Po pokonaniu Andrzeja Bela został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.[7] Salomon opuścił kraj, szukając schronienia w Świętym Cesarstwie Rzymskim[6][10] Bela I zmarł 11 września 1063 r., na jakiś czas przed wkroczeniem wojsk niemieckich na Węgry w celu przywrócenia rządów Salomona[9]. László i jego bracia Gejza i Lampert wrócili do Polski, a Salomon został ponownie koronowany na króla w Székesfehérvár.[3][9] Trzej bracia powrócili, gdy Niemcy opuścili Węgry[11]. Aby uniknąć kolejnej wojny domowej, bracia podpisali traktat z Salomonem w dniu 20 stycznia 1064 r.[11][9], uznając panowanie Salomona w zamian za księstwo ojca.[9][11] Książę na Węgrzech (1064-1077)László i Gejza prawdopodobnie podzielili administrację swojego księstwa; Wydaje się, że László otrzymał regiony wokół Bihar (obecnie Biharia, Rumunia).[2][12][3] Gejza i László współpracowali z królem Salomonem między 1064 a 1071.[3] Najbardziej popularna historia w późniejszych legendach László - jego walka z wojownikiem „Kumanem”, który porwał chrześcijańską dziewicę - miała miejsce w tym okresie.[1][3] Relacje między królem a jego kuzynami stały się napięte na początku lat 70. XI wieku[3]. Kiedy Gejza towarzyszył Salomonowi w kampanii wojskowej przeciwko Bizancjum w 1072 r., László został pozostawiony z połową wojsk książęcych w Nyírség, aby „pomścić brata mocną ręką”[13], jeśli Salomon skrzywdził Gejzę.[3][14] Zdając sobie sprawę, że kolejna wojna domowa była nieunikniona, król i książęta rozpoczęli negocjacje w celu uzyskania pomocy obcych mocarstw[3][14] Najpierw László odwiedził Ruś Kijowską, ale wrócił bez posiłków.[2][14] Następnie udał się na Morawy i przekonał księcia Otto I z Ołomuńca, aby towarzyszył mu z powrotem na Węgry z wojskami czeskimi.[2][3] Zanim wrócili na Węgry, armia królewska zaatakowała księstwo i rozgromiła oddziały Gejzy w bitwie pod Kemej 26 lutego 1074 r.[3][12][9] László spotkał swojego uciekającego brata w Vác i postanowili kontynuować walkę z Salomonem.[12] Legenda zachowana w Képes Krónika wspomina, że przed bitwą László „widział w świetle dziennym wizję z nieba” anioła nakładającego koronę na głowę Gejzy.[1][15] Kolejny legendarny epizod przewidywał także zwycięstwo książąt nad królem: „gronostaj z czystej bieli” przeskoczył z kolczastego krzaka na lancę László, a następnie na jego klatkę piersiową.[1][16] Decydująca bitwa pod Mogyoródem została stoczona 14 marca 1074 r.[12][9] László dowodził „oddziałami z Byhora” na lewej flance.[12][17] Salomon został pokonany[9], ale zamiast poddać się kuzynom, uciekł do zachodnich granic królestwa, by szukać pomocy u swojego szwagra Henryka IV z Niemiec[3]. Gejza został ogłoszony królem, ale Salomon osiedlił się w Moson i Pressburg (obecnie Bratysława, Słowacja)[12][3]. Za panowania brata László zarządzał całym byłym księstwem ojca[3]. Odparł atak Salomona na Nyitrę (dzisiejsza Nitra, Słowacja) w sierpniu lub wrześniu 1074 r., ale nie mógł przejąć Pressburga[3]. László był także głównym doradcą swojego brata[3]. Legenda głosi, że Gejza postanowił zbudować kościół pod wezwaniem Najświętszej Dziewicy w Vác po tym, jak László wyjaśnił znaczenie cudownego pojawienia się jelenia w miejscu, w którym wzniesiony zostanie kościół:[1] <templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>
Jego panowanieKonsolidacja (1077-1085)Gejza I zmarł 25 kwietnia 1077 r.[7] Ponieważ synowie Gejzy, Koloman i Álmos, byli nieletni, jego zwolennicy ogłosili zamiast nich królem László[3]. Gall Anonim podkreśla, że Bolesław II odważny polski król „wypędził” Salomona „z Węgier swoimi siłami i umieścił {László} na tronie”; Bolesław nazwał nawet László „swoim królem”. [5][20][21] Chociaż Képes Krónika podkreśla, że László „nigdy nie nakładał korony na głowę, ponieważ pragnął niebieskiej korony zamiast ziemskiej korony śmiertelnego króla”, wszystkie jego monety przedstawiają go w koronie, co sugeruje, że László został koronowany około 1078 r.,[3][22][14] Niedługo po swojej koronacji László wydał dwie księgi prawa, które zawierały decyzje zgromadzenia „magnatów królestwa”, które odbyło się w Pannonhalma.[11] [23] Większość tych przepisów była drakońskimi środkami w celu ochrony własności prywatnej, co pokazuje, że László koncentrował się przede wszystkim na wewnętrznej konsolidacji i bezpieczeństwie w pierwszych latach swojego panowania[6][7]. Ci, których przyłapano na kradzieży, zostali straceni, a nawet przestępcy, którzy popełnili niewielkie przestępstwa przeciwko prawom własności, zostali oślepieni lub sprzedani jako niewolnicy[6]. Jego inne przepisy regulują postępowania prawne i sprawy gospodarcze, w tym wydawanie wezwań sądowych i monopolu królewskiego w sprawie handlu solą[11][6] <templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>
Plik:Ladislav1 denar1.jpg Denar László I Képes Krónika twierdzi, że László planował „przywrócić królestwo” Salomonowi i „zachować sobie księstwo”,[22][14][3], ale prawie wszystkie współczesne źródła zaprzeczają temu raportowi[3]. László zbliżył się do papieża Grzegorza VII, który był głównym przeciwnikiem sojusznika Salomona, Henryka IV z Niemiec.[3] Na prośbę papieża László dał bawarskim szlachcicom, którzy zbuntowali się przeciwko Henrykowi[14][3] W 1078 lub 1079 r. László poślubił Adelajdę, córkę Rudolfa z Rheinfelden, którego niemiecccy książęta wybrali na miejsce Henryka IV jako króla[14][3][9] László wsparł Leopolda II, margrabiego Austrii, który również zbuntował się przeciwko Henrykowi IV; jednak niemiecki monarcha zmusił Leopolda do poddania się w maju 1078 r.[10] 3Korzystając z wewnętrznych konfliktów w Świętym Cesarstwie Rzymskim, László oblegał i zdobył fortecę Moson od Salomona na początku 1079 r.[9][3] Jednak Henryk IV szturmował zachodnie regiony Węgier i zabezpieczył pozycję Salomona[3]. Niemiecka inwazja uniemożliwiła także László pomoc Bolesława Śmiałego, który uciekł na Węgry po tym, jak jego poddani wydalili go z Polski[21]. László rozpoczął negocjacje z Salomonem, który abdykował w 1080 lub 1081 w zamian za „przychody wystarczające na pokrycie wydatków króla”.[7][9][3][26] Jednak Salomon wkrótce zaczął spiskować przeciwko László, a László uwięził go.[14][3] Pierwszych pięciu węgierskich świętych, w tym pierwszy król Węgier, Stefan I i syn Szczepana, Emeryk, zostali kanonizowani za panowania László[3]. Kanonizacja Stefana dowodzi wielkoduszności László, ponieważ jego dziadek, Vasul, został oślepiony rozkazami Stefana w latach 30. XX wieku[7][6]Historyk Kontler László mówi, że ceremonia kanonizacyjna, która odbyła się w sierpniu 1083 r., była również aktem politycznym, demonstrującym „zaangażowanie László w zachowanie i umocnienie” państwa chrześcijańskiego[6]. László poświęcił nawet nowo powstały klasztor benedyktyński - opactwo Szentjobb - prawemu ramieniu Stefana, zwanemu „Świętym Dexterem”, który w cudowny sposób został nienaruszony[7]. László uwolnił Salomona podczas ceremonii;[7] legenda głosi, że grobu Stefana nie można otworzyć, dopóki tego nie zrobi.[14] The first five Hungarian saints, including the first king of Hungary, Stephen I, and Stephen's son, Emeric, were canonized during Ladislaus's reign.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen's canonization demonstrates Ladislaus's magnanimity, because Ladislaus's grandfather, Vazul, had been blinded by Stephen's orders in the 1030s.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian László Kontler says that the canonization ceremony, held in August 1083, was also a political act, demonstrating Ladislaus's "commitment to preserving and strengthening" the Christian state.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus even dedicated a newly established Benedictine monastery – Szentjobb Abbey – to Stephen's right arm, known as the "Holy Dexter", which was miraculously found intact.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus released Solomon at the time of the ceremony;{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} legend said that Stephen's grave could not be opened until he did so.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} <templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>
Po uwolnieniu Salomon podjął ostatni wysiłek, aby odzyskać koronę.[7][9] Przekonał wodza Pieczyngów, Kuteska, do inwazji na Węgry w 1085 r.[9] László pokonał najeźdźców na górnym biegu rzeki Cisy.[9][3] After his release, Solomon made a final effort to regain his crown.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He persuaded a Pecheneg chieftain, Kutesk, to invade Hungary in 1085.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus defeated the invaders at the upper courses of the Tisza River.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Rozszerzenie (1085-1092)W sierpniu 1087 r. książęta niemieccy, którzy sprzeciwili się rządom Henryka IV, zorganizowali konferencję w Spirze.[9][10] Współczesny Bernold z St. Blasien wspomina, że László wysłał wysłanników na spotkanie i „obiecał, że pomoże[12] rycerzom w liczbie 20 000 rycerzy, jeśli będzie to konieczne”[29][14] László uznał również papieża Wiktora III za prawowitego papieża, a nie Klemensa III, który został wybrany papieżem z inicjatywy Henryka IV[14]. Jednak László nie udzielał dalszego wsparcia przeciwnikom Henryka IV po tym, jak został poinformowany o śmierci Salomona w 1087 r.[3] Plik:Zaruke hrvatskog kralja Zvonimira Celestin Medović.JPG Zaręczyny króla Zvonimira, a picture by Mato Celestin Medović 4Król Chorwacji Dmitar Zvonimir był mężem Heleny, siostry László.[30] Po śmierci Zvonimira i jego następcy, Stefana II, rozwinął się konflikt między frakcjami chorwackich arystokratów.[30][31][32] Na prośbę Heleny László interweniował w konflikcie i najechał Chorwację w 1091 r.[30] W tym samym roku napisał do Oderiziusa, opata z Monte Cassino we Włoszech, o swojej inwazji[32][31] Kronika Tomasza Archidiakona opisuje, w jaki sposób László „okupował cały kraj, od rzeki Drawy po góry zwane Żelaznymi Alpami, nie napotykając sprzeciwu”[33][4][32].Jednak jego przeciwnicy koronowali lokalnego szlachcica, Petar Svačić, jako króla.[30] Svačić walczył w górach Gvozd, uniemożliwiając całkowity podbój Chorwacji.[31] László wskazał swojego bratanka Álmosa, aby zarządzał okupowanym terytorium.[30][31] Mniej więcej w tym samym czasie László założył odrębną diecezję w Slawonii, z siedzibą w Zagrzebiu[30]. Biskup nowej stolicy został sufraganem arcybiskupa Esztergom na Węgrzech[31]. King Demetrius Zvonimir of Croatia's wife, Helen, was Ladislaus's sister.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} After the death of Zvonimir and his successor, Stephen II, a conflict developed between factions of Croatian noblemen.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} At Helen's request, Ladislaus intervened in the conflict and invaded Croatia in 1091.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The same year, he wrote to Oderizius, Abbot of Monte Cassino in Italy, about his invasion.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Thomas the Archdeacon's chronicle describes how Ladislaus "occupied the entire land from the River Drava to the mountains called the Iron Alps without encountering opposition".[34]{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, his opponents crowned a local nobleman, Petar Svačić, as king.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Svačić fought in the Gvozd Mountains, preventing the complete conquest of Croatia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus appointed his nephew, Álmos, to administer the occupied territory.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Around the same time, Ladislaus set up a separate diocese in Slavonia, with its see in Zagreb.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The bishop of the new see became the suffragan to the archbishop of Esztergom in Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} László przyznał w liście do Oderizjusza, że nie może „promować przyczyny ziemskich godności bez popełnienia poważnych grzechów”[14]. Historyk Hóman Bálint twierdzi, że László mówił o rozwijającym się konflikcie z papieżem Urbanem II, który sprzeciwił się odmowie uznania przez László zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej nad Chorwacją.[14][31][3][7] W liście László nazwał się „Królem Węgrów i Messii”[3][35][36] Historyk Makk Ferenc pisze, że ten ostatni tytuł odnosi się do Mezji, sugerując, że Władysław zabrał obszar między Wielką Morawą a rzekami Drina od Bizancjum.[3] Żadne inne dokumenty nie odnoszą się do okupacji Mezji przez László, sugerując, że jeśli László zajmie region, szybko go straci[35]. Alexandru Madgearu mówi, że „Messia” powinna raczej kojarzyć się z Bośnią, która była okupowana podczas kampanii László przeciwko Chorwacji[36]. Ladislaus admitted in his letter to Oderizius that he could not "promote the cause of earthly dignities without committing grave sins".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian Bálint Hóman says that Ladislaus was referring to a developing conflict with Pope Urban II, who objected to Ladislaus's refusal to acknowledge the Holy See's suzerainty over Croatia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the letter, Ladislaus styled himself as "king of the Hungarians and of Messia".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian Ferenc Makk writes that the latter title referred to Moesia, implying that Ladislaus had taken the regions between the Great Morava and Drina rivers from the Byzantine Empire.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} No other documents refer to Ladislaus's occupation of Moesia, suggesting that if Ladislaus did occupy the region, he lost it quickly.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Alexandru Madgearu says that "Messia" should rather be associated with Bosnia, which was occupied during Ladislaus's campaign against Croatia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Kumanie najechali i splądrowali wschodnią część królestwa w 1091 lub 1092 r.[3] Makk twierdzi, że Bizantyjczycy namówili ich do zaatakowania Węgier[4], podczas gdy Képes Krónika stwierdza, że Kumanie zostali podburzeni przez „Rusinów”.[37][3][4] W odwecie, kronika podaje, że László najechał księstwa ruskie, zmuszając „Rusinów”, by prosili „o litość” i obiecali „że będą mu wierni we wszystkim”.[37][14] Kronika No Rus nie dokumentuje działań zbrojnych Władysława.[14] The Cumans invaded and plundered the eastern part of the kingdom in 1091 or 1092.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Makk argues that the Byzantines persuaded them to attack Hungary,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} while the Illuminated Chronicle states that the Cumans were incited by the "Ruthenians".[38]{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In retaliation, the chronicle continues, Ladislaus invaded the neighboring Rus' principalities, forcing the "Ruthenians" to ask "for mercy" and to promise "that they would be faithful to him in all things".[38]{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} No Rus' chronicle documents Ladislaus's military action.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} 5Bernold ze St. Blasien pisze, że książę Bawarii Welf zapobiegł spotkaniu, które cesarz Henryk IV „zorganizował z królem Węgier” w grudniu 1092 r.[14][39] List napisany przez Henryka odnosi się do „sojuszu, do którego {on} odstąpił kiedyś” z László.[3][40] Papież Urban II wspomniał także, że Węgrzy „opuścili pasterzy swego zbawienia”, co sugeruje, że Władysław zmienił strony i uznał legalność antypapieża Klemensa III[35][3] W akcie benedyktyńskiego opactwa Somogyvár László oświadczył, że opat powinien być mu posłuszny, co dowodzi, że László sprzeciwiał się niezależności Kościoła, której domagały się reformy gregoriańskie[3]. László osobiście przewodniczy zgromadzeniu węgierskich prałatów, którzy spotkali się w Szabolcs 21 maja 1091 r.[14] Synod uznał zasadność pierwszego małżeństwa duchownego, w przeciwieństwie do wymogów prawa kanonicznego, które stanowi, że członkowie stanu duchownego mogą w ogóle nie żenić się[14]. Według teorii naukowej, diecezje Kalocsa i Bihar zostały przeniesione odpowiednio do Bácsa (obecnie Bač, Serbia) i Nagyváradu (dzisiejsza Oradea, Rumunia) za panowania László.[7][3] Bernold of St Blasien writes that Duke Welf of Bavaria prevented a conference that Emperor Henry IV "had arranged with the king of the Hungarians" in December 1092.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}[41] A letter written by Henry refers to "the alliance into which [he] once entered" with Ladislaus.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}[42] Pope Urban II also mentioned that the Hungarians "left the shepherds of their salvation", implying that Ladislaus had changed sides and acknowledged the legitimacy of Antipope Clement III.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the deed of the Benedictine Somogyvár Abbey, Ladislaus stated that the abbot should be obedient to him, proving that Ladislaus opposed the Church's independence, which was demanded by the Gregorian Reforms.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus personally presided over an assembly of the Hungarian prelates that met in Szabolcs on 21 May 1091.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The synod recognized the legitimacy of a clergyman's first marriage, in contrast to the requirements of canon law, which states that members of the clergy may not marry at all.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to a scholarly theory, the sees of the dioceses of Kalocsa and Bihar were moved to Bács (now Bač, Serbia) and Nagyvárad (present-day Oradea, Romania), respectively, during Ladislaus's reign.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ostatnie lata (1092-1095)Błąd przy generowaniu miniatury: The Kingdom of Hungary in the 1090s László interweniował w konflikcie między Władysławem I Hermanem, księciem polskim, a nieślubnym synem księcia, Zbigniewem, w imieniu tego ostatniego[21]. Pomaszerował do Polski i schwytał młodszego syna Władysława I Hermana, Bolesława, w 1093 r.[21] Na żądanie László Władysław I Herman ogłosił Zbigniewa swoim prawowitym synem[21]. Képes Krónika wspomina także, że wojska węgierskie zdobyły Kraków podczas kampanii László, ale wiarygodność tej relacji została zakwestionowana[4]. Képes Krónika stwierdza, że „posłańcy z Francji i Hiszpanii, z Anglii, a zwłaszczaodz Willermusa, brata króla Franków” odwiedzili László w Bodrogu (w pobliżu dzisiejszego Bačkiego Monoštora w Serbii) w Wielkanoc 1095 r., prosząc o poprowadzenie ich krucjaty do Ziemi Świętej[14][43] Legenda mówi, że László postanowił „udać się do Jerozolimy i tam umrzeć dla Chrystusa”[1]. Cała historia została wymyślona, prawdopodobnie za panowania króla Węgier Beli III (który faktycznie planował poprowadzić krucjatę do Ziemi Świętej w latach 90. XIX wieku), według historyka Klaniczay Gábora[1]. Jednak László planował inwazję na Czechy, ponieważ chciał pomóc synom swojej siostry, Świętopełkowi i Otto.[3] Niestety, poważnie zachorował przed dotarciem na Morawy[3][44] Képes Krónika opowiada, że László, który nie miał synów, „zwołał swoich głównych ludzi”, mówiąc im, że młodszy syn jego brata, Álmos, „powinien po nim królować”.[3][44][45] László zmarł w pobliżu granicy węgiersko-czeskiej 29 lipca 1095 r.[3] Papieska bulla papieża Paschalisa II z 1106 r. stwierdza, że „czcigodne ciało László spoczywa” w opactwie Somogyvár, co sugeruje, że László został pochowany w Somogyvár.[1] Z drugiej strony, „Legenda” László z końca XII wieku przewiduje, że jego współpracownicy pochowali go w Székesfehérvár, ale karawana z jego ciałem „wyruszyła samotnie do Váradu, bez pomocy żadnego zwierzęcia pociągowego”[1]. Rodzina [46][47]Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 107, Appendices 1–2.
Plik:Byzantinischer Mosaizist um 1118 002.jpg Mosaic portrait of Ladislaus's daughter, Piroska, who was known as Empress Irene in the Byzantine Empire, in the Hagia Sophia (Istanbul, Turkey); she is venerated as Saint Irene by the Eastern Orthodox Church Historyk Kristó Gyula pisze, że László miał pierwszą żonę[3], ale jej nazwisko i rodzina nie są znane.[3] Urodziła córkę, której nazwiska również nie są znane.[3] Córka László poślubiła księcia Jarosława Swiatopołcicza z Wołynia około 1090 r.[3] László ponownie ożenił się w 1078 r. Z Adelajdą, córką niemieckiego króla Rudolfa ze Szwabii[3]. Ich jedyne znane dziecko, Piroska, zostało żoną cesarza bizantyjskiego Jana II Komnenosa w 1105 lub 1106 r.[48] Historian Gyula Kristó says that Ladislaus had a first wife,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} but her name and family are not known.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} She gave birth to a daughter, whose name is also unknown.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus's daughter married Prince Iaroslav Sviatopolchich of Volhinia around 1090.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus married again in 1078, to Adelaide, a daughter of the German anti-king Rudolf of Swabia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Their only known child, Piroska, became the wife of the Byzantine Emperor John II Komnenos in 1105 or 1106.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Rodzina i krewni László, którzy są wspomniani w artykule, są pokazani w następującym drzewie genealogicznym.[49]
LegacyPlik:Gentiana cruciata 030705b.jpg A blue-flowered Gentiana cruciata (Star Gentian), traditionally known in Hungary as "St. Ladislaus's Herb" ( Konsolidacja monarchii chrześcijańskiejOd stuleci hagiografowie i historycy podkreślali znaczącą rolę László w konsolidacji monarchii chrześcijańskiej[1]. Kroniki podkreślały także jego idoneitas, czyli osobistą przydatność do panowania, ponieważ legalność jego rządów była wątpliwa[1]. Képes Krónika wyraźnie stwierdza, że László wiedział, że „prawo pomiędzy nim a {Salomonem} nie było po jego stronie, lecz jedynie siłą faktyczną”[26][1] Po zwycięstwach László nad Pieczyngami i Kumanami ludy koczownicze stepów pontyjskich zaprzestały inwazji na Węgry aż do inwazji Mongołów w 1241 r.[7] Kristó sugeruje, że lud Székely - wspólnota wojowników węgierskojęzycznych - zaczął zasiedlać najbardziej wysunięte na wschód pogranicze za czasów László.[3][7] „Historyczny stowarzyszenie Królestwa Węgier i Chorwacji”, które skończyło się w 1918 r., rozpoczęło się od podboju Chorwacji przez László[6]. Jego podbój zapoczątkował okres ekspansji Węgier, dzięki czemu Węgry stały się wiodącą potęgą Europy Środkowej w następnych stuleciach[7]. Stał się on zwyczajowym obrzędem nowo koronowanego węgierskiego króla, aby odbyć pielgrzymkę do sanktuarium László w Váradzie[7]. Król Węgier Ludwik I, który podejmował wiele prób rozszerzenia swojego terytorium na Półwyspie Bałkańskim, okazał szczególny szacunek dla László.[50] After Ladislaus's victories over the Pechenegs and the Cumans, the nomadic peoples of the Pontic steppes stopped invading Hungary until the Mongol invasion of 1241.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Kristó suggests that the Székely peopleSzablon:Mdasha community of Hungarian-speaking warriorsSzablon:Mdashstarted settling the easternmost borderlands under Ladislaus.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The "historic association of the Kingdom of Hungary and Croatia", which ended in 1918, began with Ladislaus's conquest of Croatia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His conquest marked the beginning of a period of Hungarian expansion, which ensured that Hungary developed into a leading Central European power during the following centuries.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} It became a customary rite for a newly crowned Hungarian king to make a pilgrimage to Ladislaus's shrine at Várad.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Louis I of Hungary, who made many attempts to expand his territory in the Balkan Peninsula, showed a special respect for Ladislaus.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
<templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>
VenerationKlaniczay Gábor podkreśla, że László „wydawał się wyraźnie zaprojektowany, aby uosabiać ideał rycerza-króla” w jego wieku.[1] Za panowania następcy László, Kolomana Uczonego, biskup Hartwick powiedział, że „charakter László wyróżniał się szacunkiem moralnym i niezwykłym ze względu na jego cnoty”[3][52] Tak zwany Gesta Ladislai regis („Czyny króla Władysława”), który jest tekstem o życiu i panowaniu László zachowanym w XIV-wiecznych kronikach węgierskich, został napisany za panowania Kolomana[1]. Pięć znaczących wydarzeń z życia László, które nie były zawarte w jego oficjalnych legendach, zachowało się tylko w Geście[1]. Najbardziej popularna historia opisuje walkę László z wojownikiem „Kumanem” po bitwie pod Kerlés (w dzisiejszym Chiraleș, Rumunia) w 1068 r.[1][53] W bitwie zjednoczone armie Salomona, Gejzy i László rozgromiły grupę Pieczyngów lub Turków Oghuz, którzy plądrowali wschodnie części królestwa.[3][4] Według wersji zapisanej w [Képes Krónika], László został zauważony przez pogańskiego wojownika uciekającego z pola bitwy wraz z uwięzioną węgierską dziewicą[53]. Władysław ścigał „Kumana”, ale nie mógł go powstrzymać.[53] Za radą László dziewica zdjęła wojownika ze swojego konia, pozwalając mu zabić „Kumana” po długiej walce na ziemi.[53][1] Archeolog László Gyul mówi, że malowidła ścienne przedstawiają tę legendę w średniowiecznych kościołach zachowały elementy pogańskich mitów, w tym „walkę sił światła i ciemności”[53][1] The most popular story describes Ladislaus's fight with a "Cuman" warrior after the Battle of Kerlés (at present-day Chiraleș, Romania) in 1068.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the battle, the united armies of Solomon, Géza and Ladislaus routed a band of Pechenegs or Oghuz Turks who were plundering the eastern parts of the kingdom.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to the version recorded in the Illuminated Chronicle, Ladislaus spotted a pagan warrior fleeing from the battlefield with a captive Hungarian maiden.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ladislaus pursued the "Cuman", but he could not stop him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} On Ladislaus's advice, the maiden pulled the warrior off his horse, allowing Ladislaus to kill the "Cuman" after a long fight on the ground.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Archaeologist Gyula László says that murals depicting this legend in medieval churches preserved the elements of pagan myths, including a "struggle between forces of light and darkness".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} <templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>
Za panowania Stefana II na Węgrzech sanktuarium László w katedrze w Váradzie stało się preferowanym miejscem prób przeprowadzanych przez mękę.[3] Nie można jednak ustalić, czy László stał się przedmiotem kultu wkrótce po jego śmierci, czy też jego kult powstał po kanonizacji Beli III w dniu 27 czerwca 1192 r.[1] Bela mieszkał na bizantyjskim dworze, gdzie córka László, Irena, była czczona jako święta.[1] During the reign of Stephen II of Hungary, Ladislaus's shrine in the cathedral of Várad became a preferred venue for trials by ordeal.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, it cannot be determined whether Ladislaus became subject to veneration soon after his death, or if his cult emerged after he was canonized by Béla III of Hungary on 27 June 1192.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Béla had lived in the Byzantine court, where Ladislaus's daughter, Irene, was venerated as a saint.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Według Tomasza Archidiakona papież Innocenty III stwierdził, że László „powinien zostać wpisany do katalogu świętych”, ale jego raport jest niewiarygodny, ponieważ Celestyna III był wówczas papieżem.[1][56] Bulle i czartery Celestyna III nie odnoszą się do kanonizacji László, co sugeruje, że László został kanonizowany bez upoważnienia Stolicy Apostolskiej.[1] Późniejsza współczesna Regestrum Varadinense mówi, że niewolnik imieniem „Tekus, syn rzemieślnika Dénesa”, otworzył grób László na początku ceremonii, po której Tekus uzyskał wolność.[1] Części głowy i prawej ręki László znajdowały się na północ, aby można je było rozdzielić jako relikwie[1]. Srebrny XV-wieczny relikwiarz z głową László znajduje się w katedrze w Győr. [125] According to Thomas the Archdeacon, Pope Innocent III declared that Ladislaus "should be enrolled in the catalogue of saints", but his report is unreliable, because Celestine III was Pope at the time.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}[57] Celestine III's bulls and charters make no reference to Ladislaus's canonization, implying that Ladislaus was canonized without the Holy See's authorization.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The nearly contemporaneous Regestrum Varadinense says that a bondsman, named "Tekus, son of the craftsman Dénes", opened Ladislaus's tomb at the beginning of the ceremony, after which Tekus was granted freedom.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Parts of Ladislaus's head and right hand were severed so that they could be distributed as relics.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The 15th-century silver reliquary that contains Ladislaus's head is displayed in the Győr Cathedral.[58] Oficjalna legenda László, opracowana po 1204 r.[1], przypisuje mu wiele cudów. [126] Według jednej z jego legend zaraza rozprzestrzeniła się w całym królestwie za panowania László. László modlił się za dziewczynę; następnie losowo wystrzelił strzałę w powietrze, uderzając w zioło, które wyleczyło chorobę. [126] Roślina ta stała się znana na Węgrzech jako „Zioło Świętego Władysława” [126] Ladislaus's official legend, which was compiled after 1204,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} attributes a number of miracles to him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to one of his legends, a pestilence spread throughout the kingdom during Ladislaus's reign. Ladislaus prayed for a cure; he then shot an arrow into the air at random, hitting a herb which cured the illness.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} This plant became known as "Saint Ladislaus's herb" in Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
László jest patronem Węgier, szczególnie wzdłuż granic [126] [127] w szczególności czczą go żołnierze i Seklerzy[3].Późnośredniowieczna legenda głosi, że László pojawił się na czele armii Seklerów walczącej przeciwko i plądrującej bandę Tatarów w 1345 r.[3] Jest również przywoływany w czasach zarazy [126] Często jest przedstawiany jako dojrzały, brodaty mężczyzna w królewskiej koronie i trzymający długi miecz lub sztandar. [126] Jest także pokazywany na kolanach przed jeleniem lub w towarzystwie dwóch aniołów [126]. Ladislaus is a patron saint of Hungary, especially along the borders.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In particular, soldiers and the Székely people venerate him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} A late medieval legend says that Ladislaus appeared at the head of a Székely army fighting against and routing a plundering band of Tatars in 1345.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He is also called upon during times of pestilence.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He is often depicted as a mature, bearded man wearing a royal crown and holding a long sword or banner.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He is also shown on his knees before a deer, or in the company of two angels.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Galeria
See alsoPrzypisy
Źródła
Źródła wtórne
== Dalsze czytanie == ??
Linki zewnętrzne |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.jpg){kind=link}
