|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | ?
| + | #PATRZ [[Bitka na Zlatici]] |
| | | | |
| − | [[Kategoria:1b]] | + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Zlatitsa
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Zlatitsa&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | '''Bitwa pod Zlaticą''' (słow. ''Bitka na Zlatici'') została stoczona 12 grudnia 1443 r. [1] [2] między Imperium Osmańskim a serbskimi wojskami węgierskimi na Bałkanach. [3] Bitwa toczyła się na przełęczy Zlatitsa (bułg. ''Златишки проход'', tur. ''Izladi Derbendi'') w pobliżu miasta Zlatitsa na Bałkanach w Imperium Osmańskim (współczesna Bułgaria). Niecierpliwość króla Polski i surowość zimy zmusiły [[Jan Hunyadi|Hunyadiego]] (luty 1444 r.) do powrotu do domu, ale nie wcześniej niż całkowicie złamał władzę sułtana w Bośni, Hercegowinie, Serbii, Bułgarii i Albanii.
| |
| − | | |
| − | <small><small>The '''Battle of Zlatitsa''' was fought on 12 December 1443<ref name="MellershWilliams1999">Mellersh, H. E. L.; Williams, Neville (1999). ''[https://books.google.com/books?id=PCcOAQAAMAAJ Chronology of World History]''. ABC-CLIO. s. 527. ISBN 978-1-57607-155-7.</ref><ref name="SettonHazard1990">Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W.; Zacour, Norman P., eds. (1989). ''[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/History.CrusSix A History of the Crusades, Volume VI: The Impact of the Crusades on Europe]''. Madison and London: University of Wisconsin Press. s. 270. ISBN 0-299-10740-X. "the most important battle of the whole campaign took place at Bolvani, in the plain of Nish on November 3, 1443 (''najważniejsza bitwa w całej kampanii miała miejsce w Bolvani, na równinie Nish, 3 listopada 1443 r.'')"</ref> between the [[Ottoman Empire]] and Serbian Hungarian troops in the [[Balkans]].<ref>"Battle of Zlatica". ''Encyclopædia Britannica''. 2014. [dostęp:2014-11-13].</ref> The battle was fought at [[Zlatitsa Pass]] ({{lang-bg|Златишки проход}}) ({{lang-tr|Izladi Derbendi}}) near the town of [[Zlatitsa]] in the [[Balkan Mountains]], [[Ottoman Empire]] (modern-day [[Bulgaria]]). The impatience of the king of Poland and the severity of the winter then compelled Hunyadi (February 1444) to return home, but not before he had utterly broken the Sultan's power in [[Bosnia (region)|Bosnia]], [[Herzegovina]], [[Serbia]], [[Bulgaria]], and [[Albania]]. </small></small>
| |
| − | | |
| − | == Tło ==
| |
| − | | |
| − | W 1440 r. Jan Hunyadi został zaufanym doradcą i najbardziej cenionym żołnierzem króla Polski Władysława III. Hunyadi został nagrodzony kapitanem twierdzy Belgrad i dowodzony operacjami wojskowymi przeciwko Turkom. Król Władysław uznał zasługi Hunyadi, przyznając mu posiadłości we wschodnich Węgrzech. Hunyadi wkrótce pokazał i wykazał się niezwykłą zdolnością do gromadzenia obrony, mając do dyspozycji ograniczone zasoby. Zwyciężył w Semendrii nad Isak-Beg w 1441 r., Niedaleko Sibiu w Transylwanii, unicestwił siły osmańskie i odzyskał dla Węgier zwierzchnictwo Wołoszczyzny. W lipcu 1442 r. Pod Żelazną Bramą pokonał masową formację osmańską liczącą 80 000 dowodzoną przez Sehabbedina. Zwycięstwa te sprawiły, że Hunyadi stał się wybitnym wrogiem Osmanów i był znany w całym chrześcijaństwie, i był dla niego główną motywacją do rozpoczęcia w 1443 r. Wraz ze słynną wyprawą Króla Władysława znaną jako długa kampania ta kampania. Hunyadi był promowany przez Giuliano Cesariniego podczas tej kampanii. [4] Bitwa odbyła się na równinie między Bolvani i Nisem 3 listopada 1443 r. [2] Siły osmańskie były dowodzone przez Kasima Paszę, żebracza Rumelii, Turakhan Beg i Isak-Beg. [5] Po klęsce osmańskiej wycofujące się siły Kasima Paszy i Turakhana Bega spaliły wszystkie wioski między Niszem a Sofią [6]. Źródła osmańskie uzasadniają porażkę osmańską brakiem współpracy między armiami osmańskimi dowodzonymi przez różnych dowódców [7].
| |
| − | | |
| − | <small><small>In 1440 [[John Hunyadi]] became the trusted adviser and most highly regarded soldier of the king [[Władysław III of Poland]]. Hunyadi was rewarded with the captaincy of the fortress of [[Belgrade]] and was put in charge of military operations against the Ottomans. The king Władysław recognized Hunyadi's merits by granting him estates in Eastern Hungary. Hunyadi soon showed and displayed extraordinary capacity in marshalling its defenses with the limited resources at his disposal. He was victorious in Semendria over [[Isak-Beg]] in 1441, not far from Nagyszeben in Transylvania he annihilated an Ottoman force and recovered for Hungary the suzerainty of [[Wallachia]]. In July 1442 at the [[Iron Gate (Danube)|Iron Gates]] he defeated a massed Ottoman formation of 80.000 led by Sehabbedin. These victories made Hunyadi a prominent enemy of the Ottomans and renowned throughout [[Christendom]], and were prime motivators for him to undertake in 1443, along with King Władysław, the famous expedition known as the ''[[long campaign]]'' with the [[Battle of Nish (1443)|Battle of Niš]] as one of the battles of this campaign. Hunyadi was accompanied by [[Giuliano Cesarini]] during this campaign.<ref>Babinger, Franz (1992), ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CE4Q6AEwCA#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]'', Princeton University Press, s. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "John Hunyadi accompanied by the cardinal-legate Giuliano Cesarini."</ref> The battle took place in the plain between [[Bolvani]] and [[Niš]] on November 3, 1443.<ref name="SettonHazard1990"/> Ottoman forces were led by [[Kasim Pasha]], the [[beglerbeg]] of [[Rumelia]], [[Turakhan Beg]] and [[Isak-Beg]].<ref name="Babinger 1992 25">Babinger, Franz (1992), ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CE4Q6AEwCA#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]]'', Princeton University Press, s. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "The combined host met Ottoman forces first on November 3, 1443, between the castle of Bolvan (near Aleksinac) and the city of Niš. Here Kasim Bey, then governor of Rumelia, Ishak Bey and other standard bearers were defeated.(''Gospodarz z sojusznikami spotkał się z siłami osmańskimi 3 listopada 1443 r. między zamkiem Bolvan (koło Aleksinaca) a miastem Nisz. Tu pokonano Kasima Beya, ówczesnego władcę Rumelii, Ishaka Beya i innych znaczących dowódców.''"</ref> After the Ottoman defeat, the retreating forces of Kasim Pasha and Turakhan Beg burned all of the villages between Niš and [[Sofia]].<ref>Imber, Colin (2006), ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA49&dq=kasim+pasha+nish&hl=en&ei=3UHnTZzaHtSs8QPU7Nz8Cg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=kasim&f=false The Crusade of Varna, 1443-45]'', Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., s. 16, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "In the course of their flight Kasim and Turahan burned all villages between Niš and Sofia. (''Podczas rajdu Kasim i Turahan spalili wszystkie wioski między Niszem a Sofią''.)"</ref> The Ottoman sources justify an Ottoman defeat by lack of cooperation between the Ottoman armies led by different commanders.<ref>Imber, Colin (2006), ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA49&dq=kasim+pasha+nish&hl=en&ei=3UHnTZzaHtSs8QPU7Nz8Cg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=kasim&f=false The Crusade of Varna]'', 1443-45, Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., s. 270, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "The Ottoman sources in general emphasize the disagreement and lack of cooperation between frontier Ottoman forces under Turakhan and sipahi army under Kasim" (''Źródła osmańskie ogólnie podkreślają brak porozumienia i brak współpracy między przygranicznymi siłami osmańskimi pod dowództwem Turakhanem i armią spahisów Kasima'').</ref> </small></small>
| |
| − | | |
| − | == Bitwa ==
| |
| − | | |
| − | Do bitwy pod Zlaticą krzyżowcy nie spotkali dużej armii osmańskiej, tylko garnizony miejskie na ich drodze do Adrianopola. [8] Tylko w Zlaticy spotkali silne i dobrze ustawione siły obronne armii osmańskiej. [8] Ciężka zimowa pogoda sprzyjała pozycji osmańskich obrońców [9]. Siłami osmańskimi dowodził Kasim Pasza [10]. Krzyżowcy zamierzają kontynuować swą wyprawę w kierunku Adrianopola przez lasy Srednej Góry [10]. Kiedy dotarli do Zlaticy, nie byli w stanie kontynuować natarcia, ponieważ przełęcz została zablokowana przez bardzo silną armię osmańską, pogoda była bardzo zimno, bardzo trudno było im regularnie zdobywać zapasy swoich sił i wielokrotnie siły osmańskie Kasima Paszy zaatakował ich. [10]
| |
| − | | |
| − | <small><small>Until the Battle of Zlatica, crusaders had not meet a major Ottoman army, only town garrisons along their route toward Adrianople.<ref name="FineFine1994">Fine, John Van Antwerp (1994) [1987]. ''[https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest]''. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. s. 548. ISBN 0-472-08260-4.</ref> The severe winter cold weather favored the position of the Ottoman defenders.<ref name="Stadtmüller1988">Stadtmüller, Georg (1988). ''[https://books.google.com/books?id=-G0RAQAAMAAJ Ungarn-Jahrbuch]''. Hase und Koehler Verlag. s. 16.</ref> The Ottoman forces were commanded by [[Kasim Pasha]].<ref name="Babinger1992">Babinger, Franz (1992). ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25 Mehmed the Conqueror and His Time]''. Princeton University Press. s. 25. ISBN 0-691-01078-1.</ref> The crusaders intended to continue their advance toward Adrianople through the forests of [[Sredna Gora]].<ref name="Babinger1992"/> When they reached Zlatica, they were unable to continue their advance because the pass was blocked by the very strong Ottoman army, the weather was bitterly cold, it was very hard for them to obtain regular supplies of their forces and Ottoman forces of Kasim Pasha repeatedly attacked them.<ref name="Babinger1992"/> </small></small>
| |
| − | | |
| − | == Skutki ==
| |
| − | Po bitwie pod Zlaticą i późniejszym odwrocie krzyżowców pole bitwy i otaczający je region zostały całkowicie zniszczone. Serbia została zdewastowana, a Sofia zniszczona i spalona, zamieniona w „czarne pole”, a okoliczne wsie zamienione w „czarny węgiel drzewny” [11]. Tylko Đurađ Branković zyskał na kampanii w 1443 r. [12]
| |
| − | | |
| − | <small><small>After the Battle of Zlatica and subsequent retreat of the crusaders, the battlefield and surrounding region were completely destroyed. Serbia was devastated while [[Sofia]] was destroyed and burnt, turned into "black field" with its surrounding villages being turned into "black charcoal".<ref name="BoyarFleet2010">Boyar, Ebru; Fleet, Kate (15 April 2010). ''[https://books.google.com/books?id=hHd2OizxNCcC&pg=PA25 A Social History of Ottoman Istanbul]''. Cambridge University Press. s. 25. ISBN 978-1-139-48444-2.</ref> Only [[Đurađ Branković]] gained from 1443 campaign.
| |
| − | <ref>''[https://books.google.com/books?id=9lHeh36S8ooC&pg=PT1728 The Cambridge Medieval History Series volumes 1-5]''. Plantagenet Publishing. s. 1728. GGKEY:G636GD76LW7.</ref> </small></small>
| |
| − | | |
| − | Gdy jednak maszerowali do domu, krzyżowcy zastawili zasadzkę i pokonali pogoń za turecką siłą w bitwie pod Kunovicą, gdzie Mahmud Bey, zięć sułtana i brat wielkiego wezyra Çandarlı Halila Paszy został wzięty do niewoli [13]. ]
| |
| − | | |
| − | <small><small>As they marched home, however, the crusaders ambushed and defeated a pursuing Turkish force in the [[Battle of Kunovica]], where [[Mahmud Bey]]<!-- aka Mahmud Çelebi -->, son-in-law of the Sultan and brother of the [[Grand Vizier]] [[Çandarlı (2nd) Halil Pasha|Çandarlı Halil Pasha]], was taken prisoner.<ref>Imber, Colin (July 2006). ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA17&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false "Introduction"]''. ''[https://archive.org/details/crusadeofvarna140000imbe/page/9 The Crusade of Varna]'', 1443-45. Ashgate Publishing. str. 9–31. ISBN 0-7546-0144-7. [dostęp:2007-04-19].</ref> </small></small>
| |
| − | | |
| − | == Źródła historyczne ==
| |
| − | | |
| − | Wśród historyków trwa debata na temat zwycięzcy bitwy [14] [15] Według Halila Inalcika „İzladi ve Varna Savaşları (1443-1444) Üzerinde Gazavatnâme” nieznanego autora jest teraz najbardziej wiarygodnym ze wszystkich kronik osmańskich na temat bitwy pod Zlaticą i bitwy pod Warną. [16]
| |
| − | | |
| − | <small><small>There is debate amongst historians as to the victor of the battle.<ref>Mustafa Serdar Palabiyik (2012). "The Changing Ottoman Perception of War: From the Foundation of the Empire to its Disintegration". In Avery Plaw (ed.).'' The Metamorphosis of War. New York, United States of America''. s. 129.</ref><ref>T. C. F. Hopkins (2007). ''[https://archive.org/details/empireswarsbattl00hopk Empires, Wars, and Battles]''. New York, United States of America. s. 207.</ref> According to [[Halil Inalcik]] ''"İzladi ve Varna Savaşları (1443–1444) Üzerinde Gazavatnâme"'' of unknown author is most reliable of all Ottoman chronicles about the events related to Battle of Zlatica and [[Battle of Varna]].<ref name="Blagojević1984">Blagojević, Božidar (1984). ''[https://books.google.com/books?id=M_EJAQAAIAAJ Zbornik radova sa naučnih skupova u Negotinu i Kladovu povodom obeležavanja 170 godina od pogibije Hajduk-Veljka Petrovića i 150 godina oslobođenja od Turaka]''. Izd. Međuopštinska konferencija SSRN Zaječar, Balkanološki institut SANU. s. 35.</ref> </small></small>
| |
| − | | |
| − | ==Przypisy==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Wojna infobox
| |
| − | |nazwa = Bitwa pod Zlaticą<br>Bitka na Zlatici (słow.)
| |
| − | |epoka = średniowiecze
| |
| − | |konflikt = część [[Bitwa pod Warną|bitwy pod Warną]]
| |
| − | |grafika = Sredna_gora_by_Elena_Tchotchkova.JPG
| |
| − | |opis grafiki = Sredna Gora
| |
| − | |czas = 12 grudnia [[1443]]
| |
| − | |miejsce = [[Zlatitsa]] przełęcz w [[Balkan Mountains]]<br>(dzisiejsza [[Bulgaria]])
| |
| − | |terytorium = [[Imperium Osmańskie]]
| |
| − | |przyczyna =
| |
| − | |wynik = Zwycięstwo osmańskie;<br/>zatrzymanie postępu krzyżowców
| |
| − | | |
| − | |strona1 =
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|20px]] [[Królestwo Węgier]]<br>
| |
| − | [[File:POL Przemysł II 1295 COA.svg|20px]] [[Królestwo Polskie]]<br />
| |
| − | [[File:Despot of Serbia.png|20px]] [[Despotat Serbii]]
| |
| − | | |
| − | |strona2 =
| |
| − | [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Ottoman Empire]]
| |
| − | | |
| − | |dowódca1 =
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|20px]] [[Hunyadi János]]<br>
| |
| − | [[File:Coa_Hungary_Country_History_Vladislaus_I_(1440–1444).svg|20px]] [[I. Ulászló|Władysław III]]<br />
| |
| − | [[File:Despot of Serbia.png|20px]] [[Đurađ Branković]]
| |
| − | | |
| − | |dowódca2 =
| |
| − | [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|20px]] [[Murad II]]
| |
| − | *[[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Kasim Pasha]]
| |
| − | | |
| − | |jednostki1 =
| |
| − | |jednostki2 =
| |
| − | | |
| − | |siły1 = nieznana liczba
| |
| − | |siły2 = nieznana liczba
| |
| − | |straty1 = nieznana liczba
| |
| − | |straty2 = nieznana liczba
| |
| − | | |
| − | |lokalizacja =
| |
| − | |mapa =
| |
| − | |opis mapy =
| |
| − | |commons =
| |
| − | }}
| |
| − | {{Podboje Turcji Osmańskiej}}
| |
| − | {{Wojny węgiersko-tureckie}}
| |
| − | {{Wojny Chorwatów}}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Bitwa pod Zlaticą}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Imperium Osmańskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Despotatu Serbii]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Serbii]]
| |
