Dukátus: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 39: Linia 39:
 
== 6 ==
 
== 6 ==
  
Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Géza mógł nie uwolnić dukata Bihar z jego ręki podczas swojego panowania. [8]
+
Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić dukátusu Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.<ref>Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [''Porządek wewnętrzny Gézy''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
  
<small><small><small><small>Géza a bihari dukátust jelentős katonai ereje miatt talán fejedelemsége idején sem adta ki a kezéből.<ref name="Györffy:István:8.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 8 / Géza belső rendje. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> </small></small></small></small>
+
Krótko po śmierci księcia [[Szent Imre|Stefana]], [[Vazul]] był właścicielem Nitry<ref>Györffy György. 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. [''Książę Stefana - Sukcesja - Śmierć Stefana''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>, a następnie przywódcy rodów niebędący Arpadami zostali wyznaczeni do kierowania ''dukátusami''. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma.<ref>Györffy György. 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. [[''Organizacja komitatowa w świetle instytucji europejskich''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
 
 
Krótko po śmierci księcia Imre, Vazul był właścicielem Nitry [9], a następnie przywódcy rodów niebędący Árpádami zostali wyznaczeni do kierowania Dukatami. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma. [10]
 
  
 
  <small><small><small><small>[[Szent Imre|Imre herceg]] halála után rövid ideig [[Vazul]] birtokolta Nyitrát,<ref name="Györffy:István:27.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> majd nem [[Árpád-ház]]i vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett [[Orci dux]] szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.<ref name="Györffy:István:16.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> </small></small></small></small>
 
  <small><small><small><small>[[Szent Imre|Imre herceg]] halála után rövid ideig [[Vazul]] birtokolta Nyitrát,<ref name="Györffy:István:27.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> majd nem [[Árpád-ház]]i vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett [[Orci dux]] szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.<ref name="Györffy:István:16.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> </small></small></small></small>
  
Po ukształtowaniu się królewskiego systemu hrabstw i sieci dóbr dworskich nastąpiło nałożenie się systemu dworów i hrabstw królewskich i książęcych. W hrabstwach królewskich istniały również dobra dworskie książęce i dworskie w hrabstwach książęcych, co można odczytać również z praw Kálmána<ref name=Györffy17/>.
+
Po ukształtowaniu się królewskiego systemu komitatów i sieci dóbr dworskich nastąpiło nałożenie się systemu dworów i hrabstw królewskich i książęcych. W hrabstwach królewskich istniały również dobra dworskie książęce i dworskie w hrabstwach książęcych, co można odczytać również z praw [[Koloman]]a<ref name=Györffy17/>.
 
 
<small><small><small><small>A királyi [[vármegye]]rendszer és az [[udvarbirtok]]ok hálózatának kialakulása után átfedés volt a királyi és hercegi [[udvarház]]ak és megyék rendszerén belül. A királyi vármegyékben is voltak hercegi udvarbirtokok és a hercegi vármegyékben is királyi udvarbirtokok, ami [[Kálmán magyar király|Kálmán]] törvényeiből is kiolvasható.<ref name="Györffy:István:17.fejezet"/> </small></small></small></small>
 
  
 
== 7 ==
 
== 7 ==

Wersja z 15:48, 8 sie 2020

Dukátus (ducatus utworzony z łacińskiego dux „książę, wódz”, „księstwo, dowództwo, kwatera główna”) [1] Obszar pod panowaniem następcy tronu na Węgrzech od podboju do około 1110 r. Instytucja ta wywodzi się ze starej tureckiej tradycji, zgodnie z którą następca tronu stał na czele ludów, które wstąpiły do ​​sojuszu plemiennego, pełniąc zwykle funkcję przyczółka, posterunku, straży granicznej. Na Węgrzech ludy te – Kabarowie, Pieczyngowie, Seklerzy itd. – został więc osadzony wzdłuż granic, a także tutaj znajdują się nieciągłe obszary Dukátus.[2] Imię księcia (dux) we wczesnej epoce Arpadów było úr[3], podczas gdy książę był nagyúr.[4] Współczesna nazwa terytorium księcia brzmi odpowiednio uruszág, ország[1], który w ludowej i literackiej nazwie Somogyország przetrwał do czasów współczesnych.

Historia stepu

Według greckiego cesarza Konstantyna, który około 948 r. spotkał się z harką Bulcsú. Pisał on o węgierskiej delegacji z około 948 r., Arpada, najstarszy syn księcia, następca tronu Levente, rządził trzema przyłączonymi plemionami Chazarów (lub Kabarów) w 895 roku.[2]

Terytoria Dukátus na Węgrzech

Plik:Összesített térkép a magyar törzsekről.jpg
Osady noszące pospolite nazwy Węgrów i ludów wchłoniętych znajdują się głównie na obszarach chronionych książąt, dukátusów i przygranicznych.

Obszar osadniczy Kabarów na Węgrzech w dolinie Wagu Nitra i Garam, w komitacie Bihar – który obejmuje Nyírség oprócz obszaru późniejszego powiatu Bihor – od Fehér-Körös na południu do Cisy na południu. Oprócz Al-Danube na południu, obszar od Cisy do Karas, obszar późniejszego komitatów: Keve i Krassó należał do czarnych Węgrów.[2] Te trzy obszary tworzyły terytorium rządowe następcy tronu, do którego dołączyły Somogyország w czasach Koppányego i Somogy, które rozciągały się za Drawą do Sawy. Jednak według Gyuli Kristó podział terytorialny ustalono po raz pierwszy tylko między Andrzejem I. i Belą I.[5]

Anonymus nie wie o Levente, według niego spadkobiercą tronu Arpada był Zolta, a jego domeną był zamieszkały przez „Chazarów” Bihar, panami dukátusa w Nitrze zostali synowie Üllő, drugiego syna Arpada.[2]

Imię Tarhacsi jest zachowane nad Dunajem przez toponim w komitacie Krassó, co w przeciwnym razie oznacza „czarną wodę” po turecku.[6]

Képes Krónika wspomina Tar Zerinda, ojca Koppány, jako pana dukátusu – którego pamięć zachowała nazwa wsi Zerind w Aradzie[2]. Po śmierci Tara Zerinda Gejza został dukatem Biharu, skąd mógł uczestniczyć w sojuszu węgiersko-rusińsko-bułgarskim przeciwko Bizancjum.[4]

W czasie tworzenia organizacji państwowej terytorium Kabarów, z ośrodkami w Bihar i Nitra, skupiało się na dukatusie terytorialnym około jednej trzeciej kraju. Zwykle nie był jednym panem, a następca tronu nie zawsze wybierał tę samą rolę.[2]

Za panowania Gejzy, najpierw Mihály, a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny dukátus Nitry i odziedziczył trzeci dukátus po swoim ojcu, księstwo [[Somogyi hercegség|Somogii.[7]

6

Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić dukátusu Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.[8]

Krótko po śmierci księcia Stefana, Vazul był właścicielem Nitry[9], a następnie przywódcy rodów niebędący Arpadami zostali wyznaczeni do kierowania dukátusami. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma.[10]

Imre herceg halála után rövid ideig Vazul birtokolta Nyitrát,[11] majd nem Árpád-házi vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett Orci dux szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.[12] 

Po ukształtowaniu się królewskiego systemu komitatów i sieci dóbr dworskich nastąpiło nałożenie się systemu dworów i hrabstw królewskich i książęcych. W hrabstwach królewskich istniały również dobra dworskie książęce i dworskie w hrabstwach książęcych, co można odczytać również z praw Kolomana[3].

7

Endre I, kiedy nazwał Béla domem, dał mu około 1048 roku 1/3 kraju z prawem bicia pieniędzy jako dukat. Ponieważ Nitra i Bihar z pewnością należały do ​​niego, jego skądinąd nieznany obszar leżał w co najmniej dwóch większych blokach. [11] Po Béli właścicielem dukata byli Géza I., László I, książę Lampert (?) I książę Álmos. Dukat stał się źródłem partyjnych bitew w rękach kilku książąt, właściwie nie tylko w przypadku László I., więc Kálmán Könyves zniósł go w 1107 r. II. László ponownie odnowił stary typ dukata, który otrzymał jego brat IV. Dał go Istvánowi.[5]

I. Endre, amikor Bélát hazahívta, az ország 1/3-át 1048 körül dukátusként pénzverési joggal adta neki. Mivel Nyitra és Bihar bizonyosan hozzá tartozott, ezért az egyébként ismeretlen kiterjedésû területe legalább két nagyobb tömbben feküdt.[13] Béla után birtokolta a dukátust I. Géza, I. László, Lampert herceg(?) és Álmos herceg. A dukátus több herceg – tulajdonképpen csak I. László esetén nem – kezében pártütések forrása lett, ezért Könyves Kálmán 1107-ben megszüntette. II. László még egyszer felújította a régi típusú dukátust, és azt öccsének, IV. Istvánnak adta.[14] 

Późniejsze księstwa

Inna forma „księstwa”, w której prowincja z odrębnym rządem - Siedmiogród, Slawonia, Chorwacja, Dalmacja, Bośnia, Macsó, Hulm (Hercegowina), Spisz i Sáros - została mianowana do rangi księcia, pochodząca z dynastii lub szlachty. , czy też prawdziwym wojewodą, który w tym ostatnim przypadku rządził zamiast lub nad wojewodą lub zakazem. Te tytuły książęce były przypadkowe, a nie trwałe.[5]

A „hercegség” másik formája, amikor eleve külön kormányzattal rendelkező tartomány – Erdély, Szlavónia, Horvátország, Dalmácia, Bosznia, Macsó, Hulm (Hercegovina), Szepes és Sáros - élére állítottak hercegi rangú, akár a dinasztiából, akár a főurak közül származó névleges, vagy valódi kormányzót, aki utóbbi esetben a vajda vagy bán helyett vagy felett kormányzott. Ezek a hercegi címek esetiek voltak, nem voltak állandóak.[14] 

Młodsze królestwo

Formą podziału władzy w XIII wieku była instytucja młodszego królestwa. Oznaczało to separację terytorialną, ale różniło się znacznie od instytucji dawnego dukatu, gdyż oznaczało pełną władzę królewską z pełnym samorządem (palatynem itp.), Prawem do darowizn i pieniędzy menniczych. Kraj nie był formalnie podzielony, młodszy król (rex junior) przyjął panowanie króla (rex senior), a kiedy odziedziczył tron, młodsze królestwo natychmiast przestało istnieć. [12] [13]

A hatalommegosztás egy formája volt a 13. században az ifjabb királyság intézménye. Ez területi elkülönülést jelentett, mégis lényegesen különbözött a korábbi dukátus intézményétől, mivel teljes királyi jogkört jelentett teljes saját kormányzattal (nádor, stb.), birtokadományozási és pénzverési joggal. Az ország formálisan nem szakadt ketté, az ifjabb király (rex iunior) elfogadta a király (rex senior) főségét és amikor a trónt örökölte, akkor az ifjabb királyság azonnal meg is szűnt.[15][16] 

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Györffy György. Irodalom / Tudománytörténeti visszapillantás., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés. [Podbój i osadnictwo], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  3. 3,0 3,1 Györffy György. 17 / Udvar és udvari szervezet. [Sąd i organizacja sądów], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  4. 4,0 4,1 Györffy György. 6 / A nyugati térítés kezdetei.[Początki zachodniej konwersji], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  5. 5,0 5,1 5,2 wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest, str. 662. (1994). ISBN 963-05-6722-9.
  6. Györffy György. 13 / Központosító harcok., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  7. Györffy György. 9 / István trónjának biztosítása és Koppány lázadása. [Zabezpieczenie tronu Stefana i buntu Koppányego], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  8. Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [Porządek wewnętrzny Gézy], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  9. Györffy György. 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. [Książę Stefana - Sukcesja - Śmierć Stefana], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  10. Györffy György. 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. [[Organizacja komitatowa w świetle instytucji europejskich], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  11. Györffy György. "27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála.". István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2. 
  12. Györffy György. "16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében.". István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2. 
  13. MEK: Encyclopaedia Humana Hungarica 02.
  14. 14,0 14,1 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Korai magyar
  15. Szablon:Lefele link ifjabb királyság, 204. o.
  16. Szablon:Lefele link ifjabb királyság, 280–281.o

Źródła

  • KMTL: Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. ISBN 963 05 6722 9
  • MTF: Magyar történelmi fogalomtár. Szerk. Bán Péter. Budapest: Gondolat. 1989. ISBN 963 05 6722 9
  • Katolikus lexikon