|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:0]] | + | #PATRZ [[Primorska Hrvatska]] |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z chorwackiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Duchy_of_Croatia
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Duchy_of_Croatia&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://hr.wikipedia.org/wiki/Primorska_Hrvatska_(kne%C5%BEevina)
| |
| − | |autorzy = https://ehrn.wikipedia.org/w/index.php?title=Primorska_Hrvatska_(kne%C5%BEevina)&action=history
| |
| − | |nota = chorwacki
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | | + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Liudevit_and_Braslav.png|left|250px|Mapa]]
| |
| − | | |
| − | '''Chorwacja przybrzeżna''' lub '''Chorwacja dalmatyńska''' to nazwa księstwa, które od IX wieku znajdowało się na terytorium byłej rzymskiej prowincji Dalmacji, pierwotnie obejmującej obszar od Velebit do Cetiny, a także w głąb lądu do Neretwy (parafii Imot i Livno) przez Vrbas. i Vlasic ([[żupa]] [[Pliva]]) do dorzecza Bośni i znaczna część górnego Pouni ([[żupa]] [[Pset]]). Ten obszar na zachodzie obejmuje również Liburnię w regionie od Istrii (na południe od rzeki Rasa) do południowego Velebitu, a także wysp północnego Adriatyku (Kvarner). Ponadto stara prowincja Gacka należała do tego obszaru, rozciągając się w głąb lądu do Uny i Kupy. Prowincja Gacka została podzielona na trzy [[żupanat|żupanaty]]: [[Gacka]], [[Lika]] i [[Krbava]]. Bya rządzona przez bana, podczas gdy wszystkie inne części były rządzone bezpośrednio przez księcia.
| |
| − | | |
| − | == Środowisko i początki ==
| |
| − | | |
| − | Oprócz tak zdefiniowanej nadmorskiej Chorwacji istnieje kilka innych państw słowiańskich, które wraz z Chorwacją przybrzeżną są czasem nazywane ''sclavinije''. Istniała przede wszystkim region [[Paganija]] lub Neretva, który rozciągał się od Cetiny do Neretwy, a także wyspy [[Brač]], [[Hvar]], [[Korčula]], [[Mljet]], [[Vis]] i [[Lastovo]]. Dalej na południe znajdowały się [[Zahumlje]] (między Neretwą a Dubrownikiem), [[Travunje]] (od Dubrownika do Zatoki Kotorskiej) i Duklja (w dzisiejszej Czarnogórze). We wnętrzu, w górnym dorzeczu rzeki Bośni, wspomniany jest obszar Bośni, a na północ od Kupy - [[Chorwacja Panońska]] (zwykle tylko Panonia).
| |
| − | | |
| − | Do IX wieku zdecentralizowane wspólnoty terytorialne rządzone przez wodzów klanów stanowiły trzon państwa chorwackiego pod wspólnym panowaniem książąt w dorzeczach rzeki Cetina, Krka i Zrmanja z ośrodkami w Biogradzie, Nin, Solinsko polje i Knin. Nadbrzeżne miasta [[Zadar]], [[Trogir]], [[Split]], [[Dubrownik]] i [[Kotor]], wraz z wyspami [[Rab]], [[Krk]] i [[Osor]] (dzisiejsze Cres i Lošinj) były pod bizantyjskim panowaniem i od IX wieku tworzą [[Tema Dalmacija]], rządzoną przez cesarskiego gubernatora w Zadarze. Był to efekt [https://hr.wikipedia.org/wiki/Aachenski_mir pokoju w Akwizgranie] w 812 r., dzięki któremu coraz potężniejsi Frankowie dzielili władzę nad Adriatykiem z Bizancjum, tak że dalmatyńskie miasta i wyspy należały do Bizancjum, a chorwacka część kontynentu - do obszaru zainteresowania Franków.
| |
| − | | |
| − | == Wzmocnienie rządów Franków ==
| |
| − | | |
| − | Pod panowaniem Karola Wielkiego Frankowie zajęli Bawarię w 788 r. W tym samym roku pewien Iwan rządził na Istrii jako frankijski wasal. Jak do tej pory książęta bawarscy rządzili obszarem [[Karantania|Karantanii]], teraz potęga Karola Wielkiego dotarła do ziem chorwackich. Pod koniec VIII wieku w północno-wschodniej części dzisiejszych Włoch Frankowie stworzyli marchię friulijską, a rządził nią margrabia Erik (788-799). Kroniki frankońskie podają, że ten Erik, który rozpoczął wojnę przeciwko [https://pl.wikipedia.org/wiki/Awarowie Awarom], musiał przedostać się przez terytorium Liburni, ale został tam zatrzymany przez „obywateli Tarsatiki” (dzisiejsza Rijeka) i zabity. Do niedawna historycy sądzili, że była to walka między [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chorwaci Chorwatami] i Erikiem, ale ostatnio udowodniono, że było to morderstwo na rzecz Awarów i że Tersatika nie może, na podstawie tego źródła, wiedzieć, do kogo należała (Francima, Bizancjum lub Chorwaci). [2] Erika został zastąpiona przez Kadolah, który poprowadził kampanię przeciwko Chorwatom w 800, ale powrócił bez sukcesów. W Boże Narodzenie tego samego roku papież Leon III. ukoronował Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego, a następnie prawdopodobnie przybrzeżni Chorwaci uznali dominację Franków. Do 803 r. Chorwatami rządził książę [https://hr.wikipedia.org/wiki/Vi%C5%A1eslav Wyszesław], znany z baptysterium Wiśniewiańskiego, gdzie wymieniony jest jako książę (łac. ''Vuissasclavo dux''). Po podbiciu Wenecji w 804 roku Karol postanowił zająć bizantyjską Dalmację, to znaczy miasta i wyspy, które pozostały pod bizantyjskim panowaniem, ale w przeciągającej się wojnie Karol został pokonany w 810 roku, a pokój w Akwizgranie pozostawił Bizancjum miasta i wyspy Temy, zaś Dalmację i obszar w głębi lądu Frankm. W ten sposób Bizantyjczycy mieli zabezpieczoną drogę wodną do Wenecji.
| |
| − | | |
| − | == W związku wasalskim z Frankami ==
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Western empire verdun 843.png|thumb|300px|Franačko carstvo (preme podjeli iz [[843.]] u susjedstvu Hrvata.]]
| |
| − | | |
| − | Po śmierci Karola Wielkiego do władzy doszedł jego syn Ludwik Pobożny (814–840), a marchią friulijską rządził Kadolah, który wdał się w konflikt ze Słowianami Panońskimi i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ljudevit Ljudevitem Posawskim]. W 814 r. Kadolah wraz z księciem Ljudevitem Posawskim (''dux Pannoniae inferioris'') udał się do Paderborn, aby złożyć hołd nowemu cesarzowi, gdy wstąpił na tron frankoński i księciu [https://pl.wikipedia.org/wiki/Borna_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_chorwacki) Bornie]. W 818 r. delegacja Ljudevita była obecna na Zgromadzeniu Narodowym w Heristall, ale także delegacja księcia [[Gacka]] Borny (''dux Guduskanorum''). W bitwach przeciwko Ljudevitowi stanął po stronie Franków, zyskując w ten sposób silne wsparcie, które byłaby w stanie obronić go przed Bizantyjczykami. Po pierwszej nieudanej wyprawie na Ljudevita Kadolah zmarł, a jego następcą został margrabia Balderic, który w 819 r. rozpoczął nową wyprawę na Karantanię. Borna również wschodzi z południa, obecnie nazwana w „Kronikach Franków” ''dux Dalmatiae'' (Książę Dalmacji). Jednak na Kupie część jego sił, mianowicie jego Gačani, opowiedziała się po stronie panońskich Chorwatów. W następnym roku Borna najpierw wysłał delegację, a następnie osobiście udał się do cesarza, aby obradować nad przyszłymi krokami przeciwko Ljudevitowi. Pod rządami Borny ówczesny banat Chorwacji, czyli prowincja Gacka i jej trzy [[żupanat|żupanaty]], zaczęła przyłączać się do reszty Chorwacji przybrzeżnej, a w 821 r., prawdopodobnie w nagrodę za lojalność wobec Franków, zyskała Liburnię pod swoją administracją. W ten sposób prawdziwa władza centralna nad przymorską Chorwacją została ustanowiona od ujścia Raša na Istrii, aż do Cetiny. Temat Dalmacji pozostawał pod panowaniem bizantyjskim. Borna zmarł w tym samym roku, a „Kroniki Franków” z okazji jego śmierci nazwały go ''dux Dalmatiae atque Liburniae'' (Książę Dalmacji i Liburnii). Znaleziska archeologiczne z tego okresu świadczą o ogromnym wpływie Franków, a także znaleziono liczne okazy frankońskiej biżuterii i broni, zwłaszcza mieczy.
| |
| − | | |
| − | Po śmierci Borny tron objął jego bratanek (a może wnuk) [https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_chorwacki) Władysław] (821–835), w chwili gdy rozpoczęły się wielowiekowe bitwy przeciwko Wenecjanom. W lutym 821 r. na zjeździe w Akwizgranie cesarz Ludwik potwierdził Władysława jako księcia Dalmacji i Liburni. Jego następca, książę Misław (835–845), toczył wojnę z Wenecjanami od początku swego panowania. Nie wszystkie szczegóły tego konfliktu są znane, ale wiadomo, że w 839 roku doża [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pietro_Tradonico Pietro Tradonico] wypłynął do Chorwacji, ale ostatecznie został zmuszony do zawarcia pokoju. W tym samym roku zawarł pokój z wielkim żupanem Neretwy, Drużem. W następnym roku wielki żupan Neretwy, Deodat, pokonał Wenecjan na morzu i przegranych zmusił do powrotu do Wenecji. Książę Misław, podobnie jak jego poprzednicy, nie rządził z [[Nin]], ale z [[Klis]]a. Był także pierwszym znanym chorwackim władcą, który zaczął nadawać dobra kościołowi w Splicie, dając mu dochody z posiadłości Klis. Chociaż Split, podobnie jak inne miasta [[Tema Dalmacija]], należał do cesarstwa bizantyjskiego, oczywiste jest, że więzi tych miast z zapleczem stawały się coraz silniejsze. Od 840 r. Neretvanie i Chorwaci musieli walczyć, wraz z Bizancjum i Wenecjanami, przed wspólnym niebezpieczeństwem - arabskimi piratami oblegającymi Zatokę Kotorską, Dubrownik i inne części Adriatyku.
| |
| − | | |
| − | == Czasy Trpimirovića ==
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Trpimir.jpg|thumb|320px|Przybrzeżna Chorwacja w czasach księcia Trpimira (845. - 864.)]]
| |
| − | | |
| − | === Trpimir i niepodległość ===
| |
| − | | |
| − | Mislavowi zastąpił około 845 r. książę [https://pl.wikipedia.org/wiki/Trpimir_I Trpimir I], który nadal uznawał najwyższą władzę frankońską króla [https://pl.wikipedia.org/wiki/Lotar_I Lotara] (840–855), ale ustanowił silny system państwowy na swoim obszarze, a jego dwór nie różnił się znacząco od dworów innych władców europejskich. Tak więc na swoim dworze Trpimir miał nadwornych kapłanów, szambelanów nadwornych i stałą świtę, w której zasiadali między innymi najwybitniejsi żupanowie. Arabskie ataki znacznie osłabiły Bizancjum i Wenecję, z czego ten książę potrafił korzystać, a w latach 846 i 848, szczególnie przeciwko Bizancjum na lądzie i morzu, skutecznie walczył, pokonując bizantyjskiego archonta, który rządził w Zadarze. W latach 854–860 skutecznie bronił kraju przed atakami bułgarskimi, a ostatecznie pokonał Bułgarów we wschodniej Bośni. Wydaje się, że Wenecjanie byli tak słabi, że nawet nie próbowali zaatakować Chorwacji za rządów Trpimira, ponieważ żadne źródło nie mówi o takich konfliktach.
| |
| − | | |
| − | W dokumencie zapisanym w języku łacińskim (zachowanym w transkrypcji z 1568 r. i według najnowszych badań datowanych najpóźniej na 840 r., potwierdzających dar księcia Mislava dla diecezji Splitu i dających inne donacje, Trpimir nazywany jest ''dux Croatorum iuvatus munere divino'' (książę Chorwatów przez Boga) W języku łacińskim oznacza dosłownie „królestwo Chorwatów”, ale może po prostu oznaczać ziemię Chorwatów, co jest jedyną możliwą interpretacją tutaj, ponieważ nie można jeszcze mówić o królestwie. fakt, że jest on władcą „z łaski Bożej”, a nie z łaski cesarza, co może wskazywać na jego suwerenną władzę nad Chorwatami.
| |
| − | | |
| − | W czasach Trimiera prawdopodobnie powstała diecezja Nin, odpowiedzialna za cały obszar pod rządami chorwackiego władcy. Zaprosił on także benedyktynów z ich centrum w Montecassino pod Rzymem i założył pierwszy klasztor benedyktyński w Chorwacji, w Rižinicach pod Solinem z kościołem św. Petra Znaleziono tam fragmenty kamienia z inskrypcją z produkcji Trepim, co może oznaczać, że Trpimir rozpoczął swoją władzę jako ban.<ref>I. Mužić, ''Hrvatska povijest devetog stoljeća'', 171.</ref> Możliwe, że był on banem w rejonie Gacka, gdzie według ''Libellus Gothorum'' władcy mieli germańskie zakończenie imienia -mir (Silimir, Ratimir, Satimir, Budimir). Liczne kościoły były budowane i przebudowywane gdzie indziej. Sam Trpimir pielgrzymował do północnych Włoch, gdzie w słynnym ''[Ewangeliarz z Cividale Ewangeliarzu z Cividale]'', wraz z imionami innych władców europejskich (głównie germańskich i słowiańskich), jego imię znajduje się jako ''domno Tripimiro'' (pan Trpimir), z tytułem, który z radością nadano następnie najwyższym dostojnikom. Na dworze Trpimira, uciekając przed rządem Franków, schronił się także benedyktyński mnich [https://pl.wikipedia.org/wiki/Gotszalk_z_Fuldy Gotszalk z Fuldy, pozostawiając w swoich pismach opis chorwackiego dworu. Nazywa Trpimira „Królem Sclavors” (''rex Sclavorum''), co ponownie oznacza jego najwyższy autorytet i fakt, że nie był niczyim wasalem. Gottschalk nazywa także mieszkańców miast Tema Dalmacija [https://pl.wikipedia.org/wiki/Latynowie Latynami]'' i dzieli pozostałych mieszkańców Dalmacji (identyfikujących się ze starożytną rzymską prowincją) na Dalmatyńczyków i Sklavinas, co stanowi ważną informację o składzie etnicznym ziemi Trpimira.
| |
| − | | |
| − | ''De administrando imperio'' (Rozdział 31) mówi o wielkiej sile wojskowej państwa Trpimira (jeśli mówimy o tym Trpimirzu): 60 000 jazdy, 100 000 piechoty, 80 sagenów (po 40 mężczyzn), 100 kondurów (po 20 lub 10 mężczyzn) ). Oznaczałoby to, że przybrzeżna Chorwacja w tym czasie miała około 600 000 mieszkańców<ref>D. S. Popović, ''Prilozi čitanju i razumevanju raznih starina'', Beograd 1957., 1046.</ref>, a jej siła militarna była naprawdę duża. W przypadku władz Trpimira w części Przybrzeżnej Chorwacji między Zrmanją i Cetiną tylko gubernatorzy są wymienieni jako gubernatorzy regionalni, ale nie banowie, co mówi o innym sposobie zarządzania tą częścią kraju w porównaniu z banowej Chorwacja w pobliżu Gacki. Koniec rządów Trpimira nie jest do końca jasny, podobnie jak dokładna kolejność jego następców. Przyczyniają się do tego dwuznaczności i niepewność datowania Trpimira w ''De administrando imerio'', co doprowadziło do różnych teorii. Według jednego, Trpimirem został zastąpiony przez syna Krešimira, a ten przez Miroslava. Zgodnie z drugim Trpimir miał trzech synów, Petara, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zdes%C5%82aw Zdeslava] i [https://hr.wikipedia.org/wiki/Muncimir Muncimira], a jego następcą był [https://pl.wikipedia.org/wiki/Domagoj_Chorwacki Domagoj], który nie był z jego rodziny, podczas gdy Trpimir II rządził wraz z synami [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzesimir_I Krešimirem] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Miros%C5%82aw_(kr%C3%B3l_Chorwacji) Mirosławem] po [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomis%C5%82aw_Chorwacki Tomisławie]. W każdym razie można powiedzieć, że ten Trpimir jest założycielem rządzącej rodziny [Trpimirovići Trpimirovićiów].
| |
| − | | |
| − | === Między Bizancjum a Zachodem ===
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Ranosrednjovjekovna Hrvatska.png|thumb|250px]]
| |
| − | | |
| − | Wygląda na to, że po Trpimirze około 864 r. władzę w Przybrzeżnej Chorwacji siłą przejęł Domagoj, o którym wspominają późniejsze kroniki (XV i XVI w.) jako księciu (''Domoghoi prinze de Narentani''). Zarejestrowano tylko dwa imiona z końcówkami -goj: Domagoj i Berigoj, i obaj byli książętami Neretwy. Jest zatem możliwe, że książę regionu [https://hr.wikipedia.org/wiki/Neretvanska_kne%C5%BEevina Neretwy], który należał do księstwa Trpimira, przejął władzę. Syn Trpimira, Petar, został prawdopodobnie stracony przy tej okazji. Papież [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_VIII_(papie%C5%BC) Jan VIII] w latach 874–875 pisał do księcia Domagoja, nazywając go „księciem Sklavina” (''dux Sclavorum''), aby ostrzec go, aby nie zabijał przeciwników, lecz wybaczał im i wydalał. Ostrzega go także przed „piratami”, na których miał wpływ, i prosi go o powstrzymanie ich. Możliwe, że odnosi się to do okresu, w którym Domagoj i jego flota wzięli udział w wojnie wojsk chrześcijańskich prowadzonej przez cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_II_Niemiecki Ludwika Niemieckiego] przeciwko Arabom, którzy utrzymali Bari (871). W tym czasie, na wschodnim wybrzeżu Adriatyku, statki, nad którymi panował Domagoj, zaatakowały część, którą Ludwik nazywał „naszą Sclavinią”. Wenecjanie W czasach Domagoj nadbrzeżna Chorwacja obejmowała Dalmację, Liburnię i region Neretwy. W czasach Domagoj, w wojnach z Arabami, Bizancjum skorzystało z nieobecności sił Domagoja, a ze swoich posiadłości na wschodnim wybrzeżu Adriatyku i formalnie zorganizowało [[Tema Dalmacija]]. Doża wenecki Urso Patricijak zawarł pokój z Chorwatami, ale po śmierci Domagoj zaatakował Neretwę, więc zakłada się, że w tym czasie stali się niezależni.
| |
| − | | |
| − | W 878 roku z Konstantynopola, gdzie się schronił, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zdes%C5%82aw Zdesław] wrócił z pomocą Bizancjum do Przybrzeżnej Chorwacji i wydalił synów Domagoja z Chorwacji, którzy prawdopodobnie do tej pory byli u władzy. Ich nazwiska nie zostały zachowane, a wspomniany przez niektórych książę Iljko jest wynikiem błędu w tłumaczeniu z łaciny<ref>I. Mužić, „Hrvatska povijest devetoga stoljeća“, 193.</ref>. Sam Zdesław pochodził z rodziny Trpimirów, choć nie jest pewne, że był również jego synem i pewne jest, że pochodził z Bansko w Chorwacji. Już w 879 r. papież Jan VIII. pisze list: „Do ukochanego syna Zdeslava, chwalebnego bana Sklavina” (''Dilecto filio Sedesclavo, glorioso comiti Sclavorum''). Wygląda na to, że Zdesław rządził w zależności od Bizancjum, a miasta Tema Dalmacija płaciły do tego czasu podatki zapłacone Bizancjum (tylko Dubrownik składał hołd Zahumljani i Travunjani). Był to także czas schizmy kościelnej, podczas gdy patriarchą Konstantynopola był [https://pl.wikipedia.org/wiki/Focjusz_I_Wielki Focjusz I], więc zbliżenie Bizancjum oznaczało odejście od papieża. Panowanie Zdesława ustało już w 879 roku.
| |
| − | | |
| − | Ivan Đakon stwierdza, że „Słowianin Brenamir, po zabiciu Zdeslava, przywłaszczył sobie jego księstwo” (''ipsius ducatum usurpavit''). Pochodzenie Branimira nie jest dokładnie znane, ale z napisów i dotacji, a także z formy imienia można wywnioskować, że pochodził on z Ravni kotari lub z wnętrza, a więc znowu z banatu Chorwacji. Jego inskrypcja z przedromańskiego kościoła w Muću z 888 r. nie nosi żadnej inskrypcji królewskiej. Na inskrypcji architrawu przegrody ołtarzowej z kościoła św. Michael w Nin (879-892) nazywa się ''(Bra)nnimero dux Sclavorum''. Na fragmentach przedromańskiego kościoła pod Skradinem znajduje się ''(Bra)nimero duce(m) Clavitnoru(m)'' i podobnie na innych inskrypcjach z jego imieniem. W Šopocie koło Benkovaca jest napisane ''Branimero com... dux Chruatoru(m)''. W ''Ewangeliarzu z Cividale'' napisano: ''Brannimero comiti. Mariosa cometissa'', co odnosi się do Branimira i prawdopodobnie do jego żony Marušy (Maria). Oczywiste jest, że chorwackie i slawońskie nazwy są używane jako synonimy, a Branimir prawdopodobnie nosił tytuły bana (''comes'') i tytuł księcia (''dux'') w tym samym czasie. Niemniej jednak papież Jan VIII. nigdy nie zwraca się do niego tytułem ''dux'', ale przypisuje mu tytuły ''princeps'', a później ''comes'', co może oznaczać, że Branimir rządził jako czyjś wasal, ale prawdopodobnie była to tylko symboliczna podstawa, biorąc pod uwagę siłę Branimira. Z pism weneckiego Ivana Đakona jasno wynika, że Wenecjanie płacili następnie Chorwatom podatek od żeglugi po Adriatyku, a sytuacja ta trwała do początku XI wieku. Miasta ''Tema Dalmacija'' nadal oddają hołd Branimirowi.
| |
| − | | |
| − | 7 czerwca 879. papież Jan VIII. w swoim liście chwali Branimira za powrót do Kościoła rzymskiego, nazywając go „swoim ukochanym synem Branimirem”, a jednocześnie pisząc podobny list do biskupa Nina, [https://hr.wikipedia.org/wiki/Teodozije Teodozjusza] oraz duchowieństwa i ludu, do „drogich synów”. grozi ekskomuniką, jeśli nie wróci na rzymskie łono. Podobne listy, datowane między 7 a 14 czerwca 879 r., papież wysłał do bułgarskiego króla [https://pl.wikipedia.org/wiki/Borys_I_Micha%C5%82 Borysa I (Michała)], wielkiego księcia morawskiego [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99tope%C5%82k_I_morawski Świętopełka] i arcybiskupa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyryl_i_Metody Metodego] w Panonii. Po wizycie Teodozjusza u papieża (prawdopodobnie w 881 lub 882) napisał do Branimira, duchowieństwa i całego ludu. Jednak Chorwaci nie okazali tej lojalności wobec Rzymu bezpośrednio i bez wahania, ale poprzez [[Patriarchat Akwilei]]. W ten sposób Branimir, podobnie jak władcy Franków, zachował większą niezależność w mianowaniu biskupów na swoim obszarze. Później papież [https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_V Stefan V] upomniał Teodozjusza za objęcie stanowiska biskupa, poświęcając się Patriarchowi Akwilei bez konieczności uzyskania wyraźnej zgody papieża. Teodozjusz został później arcybiskupem Splitu, jednocząc w ten sposób Kościół w obszarze Tema Dalmacija i Przybrzeżnej Chorwacji, co ponownie mówi o sile i mądrej polityce, którą Branimir i Teodozije razem prowadzili.
| |
| − | | |
| − | === Konsolidacja władzy i wzmocnienie państwa ===
| |
| − | | |
| − | Około 890 r. do władzy doszedł [https://hr.wikipedia.org/wiki/Muncimir Muncimir] (również Mutimir), który w dokumencie z 892 r. nazywał się ''Muncimiro, divino munere iuvatus Croatorum dux'' (Muncimir, z boską pomocą chorwacki książę). Zgodnie z tym dokumentem stwierdza się również, że Muncimir był synem Trpimira, ale nie zostało to ostatecznie udowodnione. Na inskrypcji przedromańskiego kościoła z Uzdolja koło Knina Muncimir nazywał się ''princeps'', a jego żona nazywała się ''comitissa'' w ''Ewangeliarzu'', więc Muncimir był zarówno banem, jak i księciem.
| |
| − | | |
| − | O wielkości i sile państwa Muncimira świadczy fakt, że pretendenci do serbskiego tronu schronili się w Przybrzeżnej Chorwacji (''De administrando imperio''). Nie można z całą pewnością określić końca panowania Muncimira, a jedyną wskazówką jest uwaga [[Toma Arhiđakon|Tomasza Archidiakona]], w której napisano „rok Pański 914 w czasach księcia Tomisława”. [[Nada Klaić]] utrzymuje, że opis granic Chorwacji podany przez Porfirogenet w jego ''De administrando imperio'' odnosi się do granic początku 10 wieku. Chorwacja została następnie podzielona na 11 żupanii. W tym czasie, wraz z Chorwatami (Sklavine), mieszkańcy Dalmacji nadal mieszkają na tym obszarze, co widać z tytułów książąt i późniejszych królów, a różnica między tymi dwiema grupami etnicznymi pozostanie do końca XI wieku.
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Tomislav1.jpg|thumb|250px|Chorwacja w czasach Tomisława]]
| |
| − | | |
| − | Zwykle uważa się, że syn Muncimira (choć nie jest pewne, czy był jego synem) [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomis%C5%82aw_Chorwacki Tomisław] przejął władzę około 910 roku i odziedziczył silne państwo, które jednak wkrótce musiało stawić czoła najazdom Węgrów z północy. Tomisław jest wspomniany przez Archidiakona w 914 roku jako książę (''duce Tomislao''). W 919 i 924 r. wspomniano o ostatnich wtargnięciach Węgrów do Włoch, dlatego zakłada się, że po tym czasie państwo chorwackie stało się tak silne, że Węgrzy nie mogli go przekroczyć. Zakłada się także, że [[Chorwacja Panońska]], po osłabieniu wpływów niemieckich, znalazła się pod bezpośrednim panowaniem Tomisława. Z drugiej strony Bułgarzy pod dowództwem cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/Symeon_I Symeona] (893-927) stali się silniejsi i zagrozili samemu Konstantynopolowi, a cesarz bizantyjski przekazał Tomisławowi, jako swemu archontowi Teme Dalmacija. W ten sposób Tomisław zjednoczył Panońską i Przybrzeżną Chorwację w swoim regionie od Adriatyku do Drawy, a także dalmatyńskie miasta i wyspy. 9 listopada 924 r. Symeon zwinął oblężenie Konstantynopola, skręcił na zachód i wysłał swoją armię przeciwko Serbii, a wielki prefekt Zachariasz uciekł tam do Tomisława, a w 925 Tomisław ostatecznie pokonał Bułgarów.
| |
| − | | |
| − | W liście z 925 r. papież [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_X_(papie%C5%BC) Jan X] stwierdza: „W czasach Najświętszego Papieża Jana, podczas gdy w prowincji Chorwatów i w regionach Dalmacji konsulem był król Tomisław” (łac. ''consultatu peragente in provincia Chroatorum et Dalmatiarum finibus Tomislao rege''). Z tego można wywnioskować, że Tomisław był już królem tego roku. Jednak dzisiejsi historycy uważają, że nie było formalnej koronacji, ale Tomisław był oczywiście ''de facto'' królem, ponieważ wszyscy jego następcy nazywani byli królami (''rex'') i nie używali już poprzednich tytułów (''comes'', ''dux'' lub ''princeps''). [[Neven Budak]] uważa, że chodziło o dalsze podnoszenie reputacji chorwackich władców, co zaczęło się od nadania Muncimirowi tytułu „princeps“. Od tego czasu zjednoczone państwo chorwackie można nazwać królestwem chorwackim.
| |
| − | | |
| − | == Źródła ==
| |
| − | *''Annales regni Francorum inde ab a. 741 usque ad a. 829, qui dicuntur Annales Laurissenses maiores et Einhardi''. Herausgegeben von Friedrich Kurze. XX und 204 S. 8°. 1895. Nachdruck 1950.
| |
| − | * Konstantin Porfirogenet, ''O upravljanju carstvom'', przedmowa i komentarz Nikola pl. Tomašić (hrvatski), R. [Romilly] J. [James] H. [Heald] Jenkins (po angielsku), redaktor greckiego oryginału Gyula Moravcsik, Zagreb : Dom i svijet (Biblioteka Povjesnica), 2003. ISBN 953-6491-90-7.
| |
| − | | |
| − | == Literatura ==
| |
| − | *Rudolf Horvat, ''Povijest Hrvatske I. (od najstarijeg doba do g. 1657.)'', Zagreb 1924.
| |
| − | *Nada Klaić, ''Povijest Hrvata u ranom srednjem vijeku'', Zagreb 1975.
| |
| − | *Eduard Peričić, ''Hrvatski kraljevi (Zlatno doba hrvatske povijesti)'', Zadar 2000.
| |
| − | *Nenad Labus, „Tko je ubio vojvodu Erika“, ''Radovi Zavoda povijesnih znanosti HAZU u Zadru'', sv. 42/2000, str. 1-16.
| |
| − | *Ivan Mužić, „Hrvatska povijest devetoga stoljeća“, (Povjesnice Hrvata 3), Split 2007. ISBN 978-953-263-034-3[http://www.muzic-ivan.info/hrvatska_povijest.pdf]
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | *[http://www.thelatinlibrary.com/annalesregnifrancorum.html Annales regni francorum - izvorni latinski tekst]
| |
| − | *[http://www.mdc.hr/hrv-arh-split/hr/home.html Muzej hrvatskih arheoloških spomenika u Splitu]
| |
| − | *[http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=13753 Ranosrednjovjekovna hrvatska država u Enciklopediji LZMK]
| |
| − | | |
| − | == Zobacz więcej ==
| |
| − | *[[Povijest Hrvatske]]
| |
| − | *[[Srednjovjekovna hrvatska država]]
| |
| − | *[[Panonska Hrvatska (kneževina)]]
| |
| − | *[[Hrvatski knezovi]], [[Hrvatsko Kraljevstvo]]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Ficha de estado desaparecido
| |
| − | |nombre_oficial = Primorska Hrvatska (kneževina)<br>Chorwacja przybrzeżna (pol.)<br>Przybrzeżna Chorwacja (pol.)<br>Кнежевина Далмација и Либурнија (serb.)<br>Chorvátske kniežatstvo (słow.)
| |
| − | |nombre_completo = Kneževina Primorska Hrvatska<br>''Kneževina Hrvatska''
| |
| − | |nombre_común = ''Ducatus Chroatorum''
| |
| − | |status = W unii personalnej z [[Królestwo Węgier|Królestwem Węgier]]
| |
| − | |status_texto = xxx
| |
| − | |imperio = Europa
| |
| − | <!-- p1, p2, etc. son países predecesores -->
| |
| − | |p1 =
| |
| − | |bandera_p1 =
| |
| − | |imagen_p1 =
| |
| − | |año_p1 =
| |
| − | <!-- s1, s2, etc. son países sucesores -->
| |
| − | |s1 = Królestwo Chorwacji (925-1102)
| |
| − | |bandera_s1 = Flag_of_Croatia_(Early 16th century–1526).svg
| |
| − | |imagen_s1 =
| |
| − | |año_s1 =
| |
| − | |s2 =
| |
| − | |imagen_bandera = Flag_of_Croatia_(Early 16th century–1526).svg
| |
| − | |bandera = si
| |
| − | |imagen_escudo = Coat_of_arms_of_Croatia_1495.svg
| |
| − | |escudo = si
| |
| − | |mapa = Liudevit_and_Braslav.png
| |
| − | |aclaración_mapa = Wczesne księstwa chorwackie
| |
| − | |lema_nacional = chorwacki, łacina
| |
| − | |himno_nacional =
| |
| − | |capital = Bez stałego miejsca<ref name=Budak>Neven Budak - Prva stoljeća Hrvatske, Zagreb, 1994., str. 13.</ref><br /><hr/>[[Nin]]<br />[[Klis]]<br />[[Bijaći]]<br />[[Solin]]<br />[[Knin]]
| |
| − | | |
| − | |capital-en-exilio =
| |
| − | |idioma =
| |
| − | |idioma_principal =
| |
| − | |idioma_no_oficial =
| |
| − | |religión = [[katolicyzm]]
| |
| − | |latd =
| |
| − | |latm =
| |
| − | |latNS =
| |
| − | |longd =
| |
| − | |longm =
| |
| − | |longEW =
| |
| − | |area =
| |
| − | |forma_de_gobierno = [[monarchia]]
| |
| − | |título_líder = [[Książę Chorwacji|Książę]]
| |
| − | |líder1 = [[Porga]] (pierwszy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Archont Archont])
| |
| − | |año_líder1 = VII wiek
| |
| − | |líder2 = [[Borna]] (pierwszy znany książę)
| |
| − | |año_líder2 = [[810]] – [[821]]
| |
| − | |líder3 = [[Tomisław]] <small>(ostatni książę)</small>
| |
| − | |año_líder3 = [[910]] – [[925]]
| |
| − | | |
| − | |título_gobernante = [[Ban]]
| |
| − | |gobernante1 =
| |
| − | |año_gobernante1 =
| |
| − | |gobernante2 =
| |
| − | |año_gobernante2 =
| |
| − | |gobernante3 =
| |
| − | |año_gobernante3 =
| |
| − | |gobernante4 =
| |
| − | |año_gobernante4 =
| |
| − | |título_gobernante2 =
| |
| − | |gobernante1 =
| |
| − | |año_gobernante1 =
| |
| − | |gobernante2 =
| |
| − | |año_gobernante2 =
| |
| − | |legislatura =
| |
| − | |legislatura1 =
| |
| − | |legislatura2 =
| |
| − | |era = [[średniowiecze]]
| |
| − | | |
| − | |evento1 = Frankijski wasal
| |
| − | |fecha_evento1 = ok.790
| |
| − | |evento_anterior1 =
| |
| − | |fecha_evento_anterior1 =
| |
| − | |año_evento_anterior1 = 7 czerwca [[879]]
| |
| − | |evento_inicio = Ustanowienie
| |
| − | |fecha_inicio =
| |
| − | |año_inicio = VIII wiek
| |
| − | |año_evento1 =
| |
| − | | |
| − | |evento2 = Papieskie uznanie
| |
| − | |año_evento2 = 7 czerwca 879
| |
| − | |fecha_evento2 =
| |
| − | | |
| − | |evento3 =
| |
| − | |año_evento3 =
| |
| − | |fecha_evento3 =
| |
| − | | |
| − | |evento4 =
| |
| − | |año_evento4 =
| |
| − | |fecha_evento4 =
| |
| − | | |
| − | |evento5 =
| |
| − | |año_evento5 =
| |
| − | |fecha_evento5 =
| |
| − | | |
| − | |evento_fin = [[Królestwo Chorwacji|Królestwo]]
| |
| − | |fecha_fin =
| |
| − | |año_fin = [[925]]
| |
| − | |evento_posterior1 =
| |
| − | |fecha_posterior1 =
| |
| − | |año_posterior1 =
| |
| − | |datos_año1 =
| |
| − | |datos_población1 =
| |
| − | |datos_superficie1 =
| |
| − | |datos_año2 =
| |
| − | |datos_población2 =
| |
| − | |datos_superficie2 =
| |
| − | |moneda =
| |
| − | |miembro_de =
| |
| − | |notas =
| |
| − | | |
| − | |dzisiaj część =
| |
| − | <small><small>
| |
| − | [[Plik:Flag_of_Croatia.svg|23px]] Chorwacja</small></small>
| |
| − | [[Plik:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|23px]] Bośnia i Hercegowina<br>
| |
| − | [[Plik:Flag_of_Serbia.svg|23px|border]] Serbia<br/>
| |
| − | [[Plik:Flag_of_Montenegro.svg|23px]] Czarnogóra
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Krainy historyczne Chorwacji]]
| |
| − | [[Kategoria:Krainy historyczne Królestwa Węgier]] | |
