Etelköz: Różnice pomiędzy wersjami
(→2) |
|||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
[[File:Picta.jpg|thumb |right |alt=An armed men, wearing a sword and a shield depicting a bird of prey |[[Álmos]] przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym przywódcą federacji plemion Madziarów, według węgierskich kronik]] | [[File:Picta.jpg|thumb |right |alt=An armed men, wearing a sword and a shield depicting a bird of prey |[[Álmos]] przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym przywódcą federacji plemion Madziarów, według węgierskich kronik]] | ||
| − | [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] zidentyfikował Etelköz z ziemiami, na których płyną rzeki „Barouch”, „Koubou”, „Troullos”, „Broutos” i „Seretos”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' ( | + | [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] zidentyfikował Etelköz z ziemiami, na których płyną rzeki „Barouch”, „Koubou”, „Troullos”, „Broutos” i „Seretos”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' (rozdz. 38), str. 175.</ref>.<ref name=Spinei44>Spinei 2003, str. 44.</ref> Identyfikacja trzech ostatnich rzek z Dniestrem, Prutem i Seretem jest bezdyskusyjna, ale tradycyjne utożsamianie Baroucha z Dnieprem i Koubou z Południowym Bugiem jest obalone przez Spinei.<ref name=Spinei44/><ref>Kristó 1996, str. 156.</ref> Al-Jayhani napisał, że terytorium Madziarów znajdowało się między dwiema rzekami nazwanymi „tl” i „dwb” w latach 70-tych XIX wieku.<ref name=Kristó157>Kristó 1996, str. 157.</ref> Według współczesnych uczonych tl może odnosić się do Wołgi, Donu lub Dniepru; dwb jest określany jako Dunaj.<ref name=Kristó157/><ref> Fodor 1975, str. 248.</ref><ref>Róna-Tas 1999, str. 328.</ref> Według ''[[Gesta Hungarorum]]'', Madziarowie mieszkali w „Scytii” lub „Dentumoger”<ref>''Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians'' (rozdz. 1), str. 5.</ref>. Ostatnia nazwa, która odnosi się do rzeki Don, sugeruje, że Madziarowie zamieszkiwali wschodnie regiony pontyjskich stepów, według Spinei<ref>Spinei 2003, str. 52–53.</ref>. |
Chazarski kagan wysłał swoich wysłanników do Madziarów wkrótce po tym, jak uciekli z Levedii i osiedlili się w Etelköz, według Porfirogenety. Kagan zaprosił Levediego na spotkanie, proponując uczynienie Levediego najwyższym przywódcą konfederacji plemion Madziarów w zamian za przyjęcie jego zwierzchnictwa.<ref>Róna-Tas 1999, str. 416.</ref><ref name=Kristó159>Kristó 1996, str. 159.</ref> Zamiast przyjąć ofertę, Levedi zasugerował zaoferowanie nową rangę innemu wodzowi – [[Álmos[[owi lub jego synowi [[Arpad]]owi.<ref name=Kristó159/> Kagan przyjął propozycję Levediego i na jego żądanie wodzowie Madziarów ogłosili Arpada swoim wodzem.<ref name=Kristó159/><ref name=Spinei33>Spinei 2003, str. 33.</ref> Według Kristó i Spinei, raport Porfirogenety zachował pamięć o utworzeniu centrali w ramach federacji plemion Madziarskich.<ref name=Spinei33/><ref>Kristó 1996, str. 164–165.</ref> Róna-Tas mówi, że historia dotyczy jedynie „zmiany dynastii”; upadek rodziny Levedi i pojawienie się dynastii [[Arpadowie|Arpadów]].<ref>Róna-Tas 1999, str. 417.</ref> W przeciwieństwie do opowieści Porfirogenety, Gesta Hungarorum mówi, że to nie Arpad, ale jego ojciec został wybrany pierwszym najwyższym księciem Madziarów.<ref>Fodor 1975, str. 250.</ref> | Chazarski kagan wysłał swoich wysłanników do Madziarów wkrótce po tym, jak uciekli z Levedii i osiedlili się w Etelköz, według Porfirogenety. Kagan zaprosił Levediego na spotkanie, proponując uczynienie Levediego najwyższym przywódcą konfederacji plemion Madziarów w zamian za przyjęcie jego zwierzchnictwa.<ref>Róna-Tas 1999, str. 416.</ref><ref name=Kristó159>Kristó 1996, str. 159.</ref> Zamiast przyjąć ofertę, Levedi zasugerował zaoferowanie nową rangę innemu wodzowi – [[Álmos[[owi lub jego synowi [[Arpad]]owi.<ref name=Kristó159/> Kagan przyjął propozycję Levediego i na jego żądanie wodzowie Madziarów ogłosili Arpada swoim wodzem.<ref name=Kristó159/><ref name=Spinei33>Spinei 2003, str. 33.</ref> Według Kristó i Spinei, raport Porfirogenety zachował pamięć o utworzeniu centrali w ramach federacji plemion Madziarskich.<ref name=Spinei33/><ref>Kristó 1996, str. 164–165.</ref> Róna-Tas mówi, że historia dotyczy jedynie „zmiany dynastii”; upadek rodziny Levedi i pojawienie się dynastii [[Arpadowie|Arpadów]].<ref>Róna-Tas 1999, str. 417.</ref> W przeciwieństwie do opowieści Porfirogenety, Gesta Hungarorum mówi, że to nie Arpad, ale jego ojciec został wybrany pierwszym najwyższym księciem Madziarów.<ref>Fodor 1975, str. 250.</ref> | ||
| Linia 33: | Linia 33: | ||
[[File:Arpad Kepes Kronika.jpg|thumb |left |alt=An armed men, wearing a crown, a sword, and a shield depicting a bird of prey |Syn [[Álmos]]a, [[Arpad]], przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym szefem federacji plemion Madziarów, według cesarza bizantyjskiego [[Konstantyn VII Porfirogeneta|Konstantyna VII Porfirogenety]]]] | [[File:Arpad Kepes Kronika.jpg|thumb |left |alt=An armed men, wearing a crown, a sword, and a shield depicting a bird of prey |Syn [[Álmos]]a, [[Arpad]], przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym szefem federacji plemion Madziarów, według cesarza bizantyjskiego [[Konstantyn VII Porfirogeneta|Konstantyna VII Porfirogenety]]]] | ||
| − | Porfirogeneta napisał, że [[Kabarowie]] – grupa Chazarów, którzy zbuntowali się przeciwko kaganowi — dołączyli do Madziarów w Etelköz w nieokreślonym czasie<ref>Engel 2001, str. 22.</ref><ref>Kristó 1996, str. 148.</ref>, sugerując, że Madziarowie pozbyli się zwierzchnictwa kagana.<ref name=Spinei51/> Kabarowie byli podzieleni na trzy plemiona, ale dowodził nimi jeden wódz.<ref>Kristó 1996, str. 152–153.</ref><ref name=Spinei51>Spinei 2003, str. 51.</ref> Porfirogeneta napisał również, że Kabarowie „byli promowani na pierwsze „plemię ”, ponieważ okazali się „najsilniejszymi i najdzielniejszymi”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' ( | + | Porfirogeneta napisał, że [[Kabarowie]] – grupa Chazarów, którzy zbuntowali się przeciwko kaganowi — dołączyli do Madziarów w Etelköz w nieokreślonym czasie<ref>Engel 2001, str. 22.</ref><ref>Kristó 1996, str. 148.</ref>, sugerując, że Madziarowie pozbyli się zwierzchnictwa kagana.<ref name=Spinei51/> Kabarowie byli podzieleni na trzy plemiona, ale dowodził nimi jeden wódz.<ref>Kristó 1996, str. 152–153.</ref><ref name=Spinei51>Spinei 2003, str. 51.</ref> Porfirogeneta napisał również, że Kabarowie „byli promowani na pierwsze „plemię ”, ponieważ okazali się „najsilniejszymi i najdzielniejszymi”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' (rozdz. 39), str. 175.</ref> z plemion.<ref name=Kristó153>Kristó 1996, str. 153.</ref> W związku z tym Kabarowie stanowili awangardę Madziarów, ponieważ ludy koczownicze zawsze umieszczały powiązane plemiona na najbardziej narażonej pozycji.<ref name=Kristó153/><ref name=Spinei51/> |
| − | Ibn Rusta napisał, że Madziarowie podporządkowali sąsiednie ludy słowiańskie, nakładając na nie „ciężki haracz”<ref name=Ibn122/> i traktując ich jak jeńców<ref name=Fodor251>Fodor 1975, str. 251.</ref>. Madziarowie również "dokonywali rabunkowych najazdów na Słowian"<ref name=Ibn122/> i sprzedawali tych schwytanych podczas tych najazdów Bizantyjczykom w Kerczu na Półwyspie Krymskim.<ref name=Fodor251/><ref>Spinei 2003, str. 43.</ref> Grupa wojowników Madziarów zaatakowała przyszłego Świętego Cyryla Filozofa „wyjącego jak wilki i chcącego go zabić”<ref name=Life45> | + | Ibn Rusta napisał, że Madziarowie podporządkowali sąsiednie ludy słowiańskie, nakładając na nie „ciężki haracz”<ref name=Ibn122/> i traktując ich jak jeńców<ref name=Fodor251>Fodor 1975, str. 251.</ref>. Madziarowie również "dokonywali rabunkowych najazdów na Słowian"<ref name=Ibn122/> i sprzedawali tych schwytanych podczas tych najazdów Bizantyjczykom w Kerczu na Półwyspie Krymskim.<ref name=Fodor251/><ref>Spinei 2003, str. 43.</ref> Grupa wojowników Madziarów zaatakowała przyszłego Świętego Cyryla Filozofa „wyjącego jak wilki i chcącego go zabić”<ref name=Life45>''Życie Konstantyna'' (rozdz. 8), str. 45.</ref> na stepach w pobliżu Krymu, zgodnie z legendą świętego.<ref name=Curta123>Curta 2006, str. 123.</ref> Jednak Cyryl przekonał ich, aby „uwolnili go i całą jego świtę w pokoju”.<ref name=Life45/><ref name=Curta123/> Mieszkańcy regionów położonych wzdłuż lewego brzegu Dniestru – których ruska kronika pierwotna zidentyfikowała jako Tivertsi – umocnili swoje osady w drugiej połowie IX wieku, co wydaje się być związane z obecnością Madziarów.<ref>Curta 2006, str. 124, 185.</ref> |
== 2 == | == 2 == | ||
Wersja z 11:02, 14 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Picta.jpg Álmos przedstawiony w Chronica Hungarorum: był pierwszym przywódcą federacji plemion Madziarów, według węgierskich kronik Konstantyn VII Porfirogeneta zidentyfikował Etelköz z ziemiami, na których płyną rzeki „Barouch”, „Koubou”, „Troullos”, „Broutos” i „Seretos”[1].[2] Identyfikacja trzech ostatnich rzek z Dniestrem, Prutem i Seretem jest bezdyskusyjna, ale tradycyjne utożsamianie Baroucha z Dnieprem i Koubou z Południowym Bugiem jest obalone przez Spinei.[2][3] Al-Jayhani napisał, że terytorium Madziarów znajdowało się między dwiema rzekami nazwanymi „tl” i „dwb” w latach 70-tych XIX wieku.[4] Według współczesnych uczonych tl może odnosić się do Wołgi, Donu lub Dniepru; dwb jest określany jako Dunaj.[4][5][6] Według Gesta Hungarorum, Madziarowie mieszkali w „Scytii” lub „Dentumoger”[7]. Ostatnia nazwa, która odnosi się do rzeki Don, sugeruje, że Madziarowie zamieszkiwali wschodnie regiony pontyjskich stepów, według Spinei[8]. Chazarski kagan wysłał swoich wysłanników do Madziarów wkrótce po tym, jak uciekli z Levedii i osiedlili się w Etelköz, według Porfirogenety. Kagan zaprosił Levediego na spotkanie, proponując uczynienie Levediego najwyższym przywódcą konfederacji plemion Madziarów w zamian za przyjęcie jego zwierzchnictwa.[9][10] Zamiast przyjąć ofertę, Levedi zasugerował zaoferowanie nową rangę innemu wodzowi – [[Álmos[[owi lub jego synowi Arpadowi.[10] Kagan przyjął propozycję Levediego i na jego żądanie wodzowie Madziarów ogłosili Arpada swoim wodzem.[10][11] Według Kristó i Spinei, raport Porfirogenety zachował pamięć o utworzeniu centrali w ramach federacji plemion Madziarskich.[11][12] Róna-Tas mówi, że historia dotyczy jedynie „zmiany dynastii”; upadek rodziny Levedi i pojawienie się dynastii Arpadów.[13] W przeciwieństwie do opowieści Porfirogenety, Gesta Hungarorum mówi, że to nie Arpad, ale jego ojciec został wybrany pierwszym najwyższym księciem Madziarów.[14] Według muzułmańskich uczonych Madziarzy mieli dwóch najwyższych przywódców, kende i gyula, przy czym ten ostatni był ich władcą w latach 70. IX wieku[15]. Ich raport sugeruje, że kagan nadał tytuł Chazara szefowi federacji plemion Madziarów; Ibn Fadlan odnotował, że trzeci dygnitarz chazarski pojawił się w latach dwudziestych X wieku.[16] Raport muzułmańskiego uczonego sugeruje również, że Madziarowie przyjęli chazarski system „podwójnego królestwa”, w którym najwyższa władza została podzielona między świętego władcę (kende) i dowódcę wojskowego (gulę).[11][17][18]
Spis treści1Plik:Arpad Kepes Kronika.jpg Syn Álmosa, Arpad, przedstawiony w Chronica Hungarorum: był pierwszym szefem federacji plemion Madziarów, według cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenety Porfirogeneta napisał, że Kabarowie – grupa Chazarów, którzy zbuntowali się przeciwko kaganowi — dołączyli do Madziarów w Etelköz w nieokreślonym czasie[20][21], sugerując, że Madziarowie pozbyli się zwierzchnictwa kagana.[22] Kabarowie byli podzieleni na trzy plemiona, ale dowodził nimi jeden wódz.[23][22] Porfirogeneta napisał również, że Kabarowie „byli promowani na pierwsze „plemię ”, ponieważ okazali się „najsilniejszymi i najdzielniejszymi”[24] z plemion.[25] W związku z tym Kabarowie stanowili awangardę Madziarów, ponieważ ludy koczownicze zawsze umieszczały powiązane plemiona na najbardziej narażonej pozycji.[25][22] Ibn Rusta napisał, że Madziarowie podporządkowali sąsiednie ludy słowiańskie, nakładając na nie „ciężki haracz”[19] i traktując ich jak jeńców[26]. Madziarowie również "dokonywali rabunkowych najazdów na Słowian"[19] i sprzedawali tych schwytanych podczas tych najazdów Bizantyjczykom w Kerczu na Półwyspie Krymskim.[26][27] Grupa wojowników Madziarów zaatakowała przyszłego Świętego Cyryla Filozofa „wyjącego jak wilki i chcącego go zabić”[28] na stepach w pobliżu Krymu, zgodnie z legendą świętego.[29] Jednak Cyryl przekonał ich, aby „uwolnili go i całą jego świtę w pokoju”.[28][29] Mieszkańcy regionów położonych wzdłuż lewego brzegu Dniestru – których ruska kronika pierwotna zidentyfikowała jako Tivertsi – umocnili swoje osady w drugiej połowie IX wieku, co wydaje się być związane z obecnością Madziarów.[30] 2Rabunkowy najazd we wschodniej Francji w 862 roku był pierwszą zarejestrowaną wyprawą wojskową Madziarów w Europie Środkowej.[31][32] Ten najazd mógł zostać zainicjowany przez Rośœcisława z Moraw, który był w stanie wojny z Ludwikiem II Niemieckim, według Róna-Tas i Spinei.[33][34] Dłuższa wersja Annales iuvavenses mówi, że Madziarowie wrócili do Wschodnich Franków i splądrowali region Wiednia w 881 roku.[33][32] To samo źródło osobno wspomniało o Cowari, czyli Kabarach, plądrujących region Kulmberg lub Kollmitz w tym samym roku, pokazując, że Kabarowie stanowili odrębną grupę.[35][36] Na początku lat osiemdziesiątych IX wieku „król” Madziarów odbył przyjacielskie spotkanie z Metodym, arcybiskupem Moraw, który według legendy Metodego wracał z Konstantynopola na Morawy.[37][38][39][40][41]
Further reading
External links
|
- ↑ Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio (rozdz. 38), str. 175.
- ↑ 2,0 2,1 Spinei 2003, str. 44.
- ↑ Kristó 1996, str. 156.
- ↑ 4,0 4,1 Kristó 1996, str. 157.
- ↑ Fodor 1975, str. 248.
- ↑ Róna-Tas 1999, str. 328.
- ↑ Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (rozdz. 1), str. 5.
- ↑ Spinei 2003, str. 52–53.
- ↑ Róna-Tas 1999, str. 416.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Kristó 1996, str. 159.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Spinei 2003, str. 33.
- ↑ Kristó 1996, str. 164–165.
- ↑ Róna-Tas 1999, str. 417.
- ↑ Fodor 1975, str. 250.
- ↑ Fodor 1975, str. 236.
- ↑ Kristó 1996, str. 136.
- ↑ Engel 2001, str. 18.
- ↑ Cartledge 2011, str. 55.
- ↑ 19,0 19,1 19,2 Ibn Rusta on the Magyars, str. 122.
- ↑ Engel 2001, str. 22.
- ↑ Kristó 1996, str. 148.
- ↑ 22,0 22,1 22,2 Spinei 2003, str. 51.
- ↑ Kristó 1996, str. 152–153.
- ↑ Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio (rozdz. 39), str. 175.
- ↑ 25,0 25,1 Kristó 1996, str. 153.
- ↑ 26,0 26,1 Fodor 1975, str. 251.
- ↑ Spinei 2003, str. 43.
- ↑ 28,0 28,1 Życie Konstantyna (rozdz. 8), str. 45.
- ↑ 29,0 29,1 Curta 2006, str. 123.
- ↑ Curta 2006, str. 124, 185.
- ↑ Molnár 2001, p. 11.
- ↑ 32,0 32,1 Engel 2001, p. 10.
- ↑ 33,0 33,1 Spinei 2003, p. 50.
- ↑ Róna-Tas 1999, p. 331.
- ↑ Kristó 1996, p. 150.
- ↑ Brook 2006, p. 143.
- ↑ László 1996, p. 43.
- ↑ Curta 2006, p. 123.
- ↑ Kristó 1996, str. 175, 219.
- ↑ Spinei 2003, p. 36.
- ↑ Fodor 1975, p. 261.
- ↑ Życie Metodego (rozdz. 16), str. 125.