Nagyfejedelem: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 16: Linia 16:
  
  
−
Wielki Książę (węgierski: Nagyfejedelem) był tytułem używanym przez współczesne źródła na określenie przywódcy federacji plemion węgierskich w X wieku. [1]
+
'''Nagyfejedelem''' (pol. ''Wielki Książę'') – tytuł używany przez współczesne źródła na określenie przywódcy federacji plemion węgierskich w X wieku.<ref>[[Konstantyn VII Porfirogeneta]] wzmiankowany [[Arpad]] w swoim dziele pt. '''De Administrando Imperio''' jako ''megas Turkias arkhon'', podczas gdy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bruno_z_Kwerfurtu Bruno z Kwerfurtu]] o którym mowa [[Géza|Gejza]] w jego ''Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera'' jako ''Ungarorum senior magnus''.</ref>
  
−
<small><small><small><small>'''Grand Prince''' ({{lang-hu|Nagyfejedelem}}) was the title used by contemporary sources to name the leader of the [[Magyar tribes|federation of the Hungarian tribes]] in the tenth century.<ref>[[Constantine VII|Kōnstantinos Porhyrogennētos]] mentioned [[Árpád]] in his book '''De Administrando Imperio''' as ''{{lang|la|megas Turkias arkhon}}'', while [[Bruno of Querfurt]] referred to [[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]] in his ''Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera'' as ''{{lang|la|Ungarorum senior magnus}}''.</ref> </small></small></small></small>
+
Wielki Książę został prawdopodobnie wybrany przez [[Hétmagyar|przywódców federacji]] siedmiu [[Magyar törzsek|plemion węgierskich]] i trzech plemion [[Kaborowie|Kabarów]] (dysydenckie plemiona Chazarów), które dołączyły do ​​Węgrów przed 830 r. Jednak pierwszy Wielki Książę, [[Álmos]], ojciec [[Arpad]]a, był najprawdopodobniej mianowany przez kagana z Chazarów<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Nadal dyskutowane jest<sup>[[przez kogo?]]</sup>, czy Wielki Książę był duchowym przywódcą federacji ([[kende]]), dowódcą wojskowym plemion węgierskich ([[gyula]]), czy też tytuł był stworzony.
  
−
Wielki Książę (Nagyfejedelem) został prawdopodobnie wybrany przez przywódców federacji siedmiu plemion węgierskich i trzech plemion Kabar (dysydenckie plemiona Chazarów), które dołączyły do ​​Węgrów przed 830 r. Jednak pierwszy Wielki Książę, Álmos, ojciec Árpáda, był bardziej prawdopodobny mianowany przez Khagana z Chazarów [potrzebne źródło]. Nadal dyskutowane jest [przez kogo?], Czy Wielki Książę był duchowym przywódcą federacji (kende), dowódcą wojskowym plemion węgierskich (gyula), czy też tytuł był nowym stworzeniem.
+
Gdy Węgrzy zostali wyparci z [[Etelköz]] i przeniesieni do [[Kotlina|Kotliny Karpackiej]] (''[[Honfoglalás]]''), potęga Wielkiego Księcia wydawała się słabnąć. Do czasu [[Géza|Gejzy]] [[Siedmiogród]] był rządzony przez (pół) niezależnego przywódcę ([[Gyula Młodszy|Gyulę). Stefan ([[I. István|Vajk]]) musiał podbić nie tylko terytoria Gyuli, ale także ziemie Ahtum ([[Ajtony]]) i ''[[Ungri Nigri|Czarnych Madziarów]]''.
  
−
<small><small><small><small>The Grand Prince (''{{lang|hu|Nagyfejedelem}}'') was probably elected by the leaders of the federation of the seven [[Magyar tribes|Hungarian tribes]] and the three [[Kabar]] tribes (dissident [[Khazar]] tribes) that joined the Hungarians before 830. However, the first Grand Prince, [[High Prince Álmos|Álmos]], father of [[Árpád]], was more likely appointed by the [[Khagan]] of the [[Khazars]]{{citation needed|date=September 2012}}. It is still under discussion {{by who?|date=April 2018}} whether the Grand Prince was the spiritual leader of the federation (''{{lang|hu|kende}}''), the military commander of the [[Magyar tribes|Hungarian tribes]] (''{{lang|hu|gyula}}'') or the title was a new creation. </small></small></small></small>
+
Tytuł zaginął podczas koronacji Stefana I (Vajka) 25 grudnia 1000 lub 1 stycznia 1001 roku.
−
 
 
−
Kiedy Węgrzy zostali wyparci z Etelköz i przeniesieni do Kotliny Karpackiej (Honfoglalás), potęga Wielkiego Księcia wydawała się słabnąć. Do czasu Gézy Transylwania była rządzona przez (pół) niezależnego przywódcę (gyula). Stephen (Vajk) musiał podbić nie tylko terytoria Gyula, ale także ziemie Ahtum (Ajtony) i Czarnych Madziarów.
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>When the [[Hungarian people|Hungarians]] were pushed out of ''{{lang|hu|[[Hungarian prehistory|Etelköz]]}}'' and moved to the [[Pannonian Basin|Carpathian Basin]] (''{{lang|hu|[[Hungarian prehistory|Honfoglalás]]}}''), the Grand Prince's power seemed to be decreasing. By the time of [[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]], [[Transylvania]] had been ruled by a (semi-)independent leader (''{{lang|hu|gyula}}''). [[Stephen I of Hungary|Stephen]] (''{{lang|hu|Vajk}}'') had to conquer not only the territories of the ''{{lang|hu|gyula}}'', but also the lands of [[Ahtum]] (''{{lang|hu|Ajtony}}'') and the [[Black Magyars]]. </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
Tytuł zaginął podczas koronacji Stefana I (Wajka) 25 grudnia 1000 lub 1 stycznia 1001 roku.
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>The title disappeared on the coronation of [[Stephen I of Hungary|Stephen I]] (''{{lang|hu|Vajk}}'') on 25 December 1000 or 1 January 1001. </small></small></small></small>
 
  
 
== Wielcy Książęta Węgrów ==
 
== Wielcy Książęta Węgrów ==
Linia 42: Linia 34:
 
* [[I. István|Stefan]]/Vajk (997–1000, został pierwszym królem Węgrów)
 
* [[I. István|Stefan]]/Vajk (997–1000, został pierwszym królem Węgrów)
  
−
Nie wiemy dokładnie, ilu wielkich książąt węgierskich panowało między rzekomą datą śmierci Arpáda (ok. 907) a Fajszem (ok. 948), ponieważ wydaje się, że kronikarze węgierskich królów, którzy przybyli z gałąź Solta po roku 1000 chciała sprawić, by ludzie królestwa zapomnieli o panowaniu między 907 a 950 rokiem innych gałęzi dynastii Árpádów, pochodzących od pozostałych 3 synów Árpáda: Tarkacsu / Liüntika, Jelek, Jutocsa, którzy lub ich potomkowie prawdopodobnie rządzili w tym okresie Węgrami, zgodnie z koczowniczym zwyczajem starszeństwa agnatycznego, stosowanym przez władców węgierskich przed 1000 r. [2] Spokój kronik jest powodem, dla którego dzisiejsi historycy nie mogą dokładnie ustalić całej listy wielkich książąt węgierskich w latach 907-955, ao Solcie (z kronik węgierskich) i Fajszu wiemy tylko z księgi cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII. De Administrando Imperio, który zachował dłuższą listę nazwisk z rodziny Árpád, niż kroniki węgierskie, zajmował się jedynie rządzącą gałęzią Solt. [2] Przyczyną zapomnienia o Fajszu z kronik węgierskich był fakt, że nie był on synem Solta, lecz Jutocsy, a bez pomocy De Administrando Imperio nic byśmy nie wiedzieli o jego istnieniu. De Administrando Imperio zachowało imię Fajsza jako Wielkiego Księcia Węgrów, ponieważ zostało napisane za jego panowania. Ale o nazwiskach innych wielkich książąt, którzy nie pochodzili z gałęzi Solt, którzy prawdopodobnie rządzili przed nim i po nim, nic nie wiemy.
+
Nie wiemy dokładnie, ilu wielkich książąt węgierskich panowało między rzekomą datą śmierci [[Arpad]]a (ok. 907) a [[Fajsz]]em (ok. 948), ponieważ wydaje się, że kronikarze węgierskich królów, którzy przybyli z gałąź [[Zoltán]]a po roku 1000 chciała sprawić, by ludzie królestwa zapomnieli o panowaniu między 907 a 950 rokiem innych gałęzi dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], pochodzących od pozostałych 3 synów Arpada: [[Tarkacsu]]/Liüntika, [[Jelek]], [[Jutocsa]], którzy lub ich potomkowie prawdopodobnie rządzili w tym okresie Węgrami, zgodnie z koczowniczym zwyczajem starszeństwa agnatycznego, stosowanym przez władców węgierskich przed 1000 r.<ref name="Szabados György 2011">Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 244</ref> Spokój kronik jest powodem, dla którego dzisiejsi historycy nie mogą dokładnie ustalić całej listy wielkich książąt węgierskich w latach 907-955, o Zoltánie (z kronik węgierskich) i Fajszu wiemy tylko z księgi cesarza bizantyjskiego [[Konstantyn VII Porfirogeneta|Konstantyna VII]] ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/O_zarz%C4%85dzaniu_pa%C5%84stwem De Administrando Imperio]'' (''O zarządzaniu państwem''), który zachował dłuższą listę nazwisk z rodziny Arpada, niż kroniki węgierskie, zajmował się jedynie rządzącą gałęzią Zoltána.<ref name="Szabados György 2011"/> Przyczyną zapomnienia o Fajszu w kronikach węgierskich był fakt, że nie był on synem Zoltán, lecz [[Jutocsa|Jutocsy]], a bez posiłkowania się ''De Administrando Imperio'' nic byśmy nie wiedzieli o jego istnieniu. ''De Administrando Imperio'' zachowało imię Fajsza jako [[Książę|Wielkiego Księcia]] Węgrów, ponieważ zostało napisane za jego panowania. Ale o nazwiskach innych wielkich książąt, którzy nie pochodzili z gałęzi Zoltána, którzy prawdopodobnie rządzili przed nim i po nim, nic nie wiemy.
−
 
 
−
<small><small><small><small>We do not know exactly how many grand princes of Hungary ruled between the supposed death date of [[Árpád]]‘s death (c. 907) and Fajsz (c. 948), because it seems that the chroniclers of the Hungarian kings, who came from the branch of [[Zoltán of Hungary|Solt]] after 1000, wanted to make the people of the kingdom, to forget the rule between 907 and 950, of the other branches of the [[Árpád dynasty]], coming from the other 3 sons of [[Árpád]]: Tarkacsu/[[Liüntika]], [[Jelek (son of Árpád)|Jelek]], Jutocsa, who, or their offspring probably ruled at this period Hungary, according to the nomadic custom of [[agnatic seniority]], used by the Hungarian rulers before 1000.<ref name="Szabados György 2011">Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 244</ref> The quietness of the chronicles is the reason why today's historians cannot establish precisely the whole list of the Hungarian grand princes between 907-955, and we know only about [[Zoltán of Hungary|Solt]] (from the Hungarian chronicles) and [[Fajsz]] from the book of the Byzantine emperor [[Constantine VII]], [[De Administrando Imperio]], which preserved a longer list of names from the [[Árpád]]-family, than the Hungarian chronicles, preoccupied only with the ruling branch of [[Zoltán of Hungary|Solt]].<ref name="Szabados György 2011"/> The reason of forgetting [[Fajsz]] from the Hungarian chronicles was the fact that he was not son of [[Zoltán of Hungary|Solt]], but of Jutocsa, and without the help of [[De Administrando Imperio]], we would not know anything about his existence. The [[De Administrando Imperio]] preserved the name of [[Fajsz]] as the Grand Prince of the Hungarians, because it was written during his reign. But about the names of the other grand princes, who were not from the branch of [[Zoltán of Hungary|Solt]], who probably ruled before and after him, we know nothing. </small></small></small></small>
 
  
−
==See also==
+
== Zobacz także ==
−
* [[Principality of Hungary]]
+
* [[Książęta Węgier]]
−
* [[List of Hungarian rulers]]
+
* [[Królowie Węgier]]
−
* [[King of Hungary]]
+
* [King of Hungary Król Węgier]
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
Linia 58: Linia 48:
 
* Kristó, Gyula: ''A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig)'' (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)
 
* Kristó, Gyula: ''A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig)'' (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)
  
−
{{SORTUJ:Grand Prince Of The Hungarians}}
+
{{SORTUJ:Księstwo, Węgry}}
  
−
[[Category:Hungarian royalty]]
+
[[Historia:Historia]]
−
[[Category:Kings of Hungary| ]]
+
[[Historia:Historia Węgier]]
 +
[[Historia:Władcy Węgier]]

Wersja z 15:54, 17 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.


Nagyfejedelem (pol. Wielki Książę) – tytuł używany przez współczesne źródła na określenie przywódcy federacji plemion węgierskich w X wieku.[1]

Wielki Książę został prawdopodobnie wybrany przez przywódców federacji siedmiu plemion węgierskich i trzech plemion Kabarów (dysydenckie plemiona Chazarów), które dołączyły do ​​Węgrów przed 830 r. Jednak pierwszy Wielki Książę, Álmos, ojciec Arpada, był najprawdopodobniej mianowany przez kagana z Chazarówpotrzebne źródło. Nadal dyskutowane jestprzez kogo?, czy Wielki Książę był duchowym przywódcą federacji (kende), dowódcą wojskowym plemion węgierskich (gyula), czy też tytuł był stworzony.

Gdy Węgrzy zostali wyparci z Etelköz i przeniesieni do Kotliny Karpackiej (Honfoglalás), potęga Wielkiego Księcia wydawała się słabnąć. Do czasu Gejzy Siedmiogród był rządzony przez (pół) niezależnego przywódcę ([[Gyula Młodszy|Gyulę). Stefan (Vajk) musiał podbić nie tylko terytoria Gyuli, ale także ziemie Ahtum (Ajtony) i Czarnych Madziarów.

Tytuł zaginął podczas koronacji Stefana I (Vajka) 25 grudnia 1000 lub 1 stycznia 1001 roku.

Wielcy Książęta Węgrów

  • Álmos (c. 850 – c. 895)
  • Árpád (c. 895 – c. 907)
  • Zolta (c. 907 – c. 950)
  • Fajsz (c. 950 – c. 955)
  • Taksony (c. 955 – c. 970)
  • Géza (c. 970 – 997)
  • Stefan/Vajk (997–1000, został pierwszym królem Węgrów)

Nie wiemy dokładnie, ilu wielkich książąt węgierskich panowało między rzekomą datą śmierci Arpada (ok. 907) a Fajszem (ok. 948), ponieważ wydaje się, że kronikarze węgierskich królów, którzy przybyli z gałąź Zoltána po roku 1000 chciała sprawić, by ludzie królestwa zapomnieli o panowaniu między 907 a 950 rokiem innych gałęzi dynastii Arpadów, pochodzących od pozostałych 3 synów Arpada: Tarkacsu/Liüntika, Jelek, Jutocsa, którzy lub ich potomkowie prawdopodobnie rządzili w tym okresie Węgrami, zgodnie z koczowniczym zwyczajem starszeństwa agnatycznego, stosowanym przez władców węgierskich przed 1000 r.[2] Spokój kronik jest powodem, dla którego dzisiejsi historycy nie mogą dokładnie ustalić całej listy wielkich książąt węgierskich w latach 907-955, o Zoltánie (z kronik węgierskich) i Fajszu wiemy tylko z księgi cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII De Administrando Imperio (O zarządzaniu państwem), który zachował dłuższą listę nazwisk z rodziny Arpada, niż kroniki węgierskie, zajmował się jedynie rządzącą gałęzią Zoltána.[2] Przyczyną zapomnienia o Fajszu w kronikach węgierskich był fakt, że nie był on synem Zoltán, lecz Jutocsy, a bez posiłkowania się De Administrando Imperio nic byśmy nie wiedzieli o jego istnieniu. De Administrando Imperio zachowało imię Fajsza jako Wielkiego Księcia Węgrów, ponieważ zostało napisane za jego panowania. Ale o nazwiskach innych wielkich książąt, którzy nie pochodzili z gałęzi Zoltána, którzy prawdopodobnie rządzili przed nim i po nim, nic nie wiemy.

Zobacz także

Przypisy

  1. ↑ Konstantyn VII Porfirogeneta wzmiankowany Arpad w swoim dziele pt. De Administrando Imperio jako megas Turkias arkhon, podczas gdy Bruno z Kwerfurtu] o którym mowa Gejza w jego Sancti Adalberti Pragensis episcopi et martyris vita altera jako Ungarorum senior magnus.
  2. ↑ 2,0 2,1 Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 244

Źródła

  • Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14. század), főszerkesztő: Kristó, Gyula, szerkesztők: Engel, Pál és Makk, Ferenc (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994)
  • Kristó, Gyula: A Kárpát-medence és a magyarság régmúltja (1301-ig) (Szegedi Középkortörténeti Könyvtár, Szeged, 1993)


Historia:Historia Historia:Historia Węgier Historia:Władcy Węgier

Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Nagyfejedelem&oldid=41536”