Vaskapu-hágó: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:1w]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
Linia 40: Linia 40:
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
 
}}
 
}}
−
'''Poarta de Fier a Transilvaniei''' - [[przełęcz]] w [[Karpaty Południowe|Karpatach Południowych]]. 700 m n.p.m. Oddziela góry [[Poiana Ruscă]] na północy od [[Góry Ţarcu|gór Ţarcu]] na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa [[Caransebeş]]-[[Subcetate]].
+
'''Vaskapu-hágó''', znany również jako '''''Erdélyi Vaskapu''''' (pol. ''Przełęcz Żelaznej Bramy'', rum. ''Poarta de Fier a Transilvaniei'') − przełęcz w [[Karpaty Południowe|Karpatach Południowych]]. 700 m n.p.m. w okręgu [[Hunedoara]] w Rumunii, w pobliżu [[Várhely]] (rum. ''Sarmizegeusa''), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy [[Hunyadi János|Jánosa Hunyadiego]] w [[żajkányi csata|Zajkány]] w 1442 roku.  
−
 
 
−
Przełęcz Żelaznej Bramy, znana również jako Transylwańska Żelazna Brama, Poarta de Fier po rumuńsku: Przełęcz w Karpatach Południowych w powiecie Hunedoara w Rumunii, w pobliżu Sarmizegeusa, między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy Jánosa Hunyadiego w Zajkány w 1442 roku.
 
−
 
 
−
'''Vaskapu-hágó''', más néven '''Erdélyi Vaskapu''', [[román nyelv|románul]] ''Poarta de Fier'': Hágó a [[Déli-Kárpátok]]ban a [[románia]]i [[Hunyad megye|Hunyad megyében]], [[Várhely]] (Sarmizegeusa) közelében, [[Zajkány]] (Zeicani) és [[Bukova]] (Baucar) községek között. [[Hunyadi János]] [[1442]]-es [[zajkányi csata|zajkányi csatájának]] színtere.
 
  
 
== Lokalizacja ==
 
== Lokalizacja ==
  
−
Przełęcz Żelaznej Bramy o wysokości 669 mw Transylwanii, położona w Karpatach Południowych, znajduje się na granicy hrabstwa Hunedoara i Banatu. Oddziela Góry Ruszka na północy od Szörényi na południu. Przecina ją również główna droga nr 68 z Hátszeg (Hațeg, powiat Hunedoara) do doliny rzeki Bisztra w Banacie w kierunku Caransebeș oraz linia kolejowa między Subcetate i Karánsebes.
+
Przełęcz Żelaznej Bramy oddziela góry [[Ruszka-havas|Ruszka]] (rum. ''Poiana Ruscă'') na północy od [[Szárkő-hegység|Gór Szárkő]] na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa [[Caransebeş]]-[[Subcetate]].
−
 
 
−
A Déli-Kárpátokban fekvő, 669 m magas [[erdély]]i Vaskapu-hágó [[Hunyad megye]] és a [[Bánát]] határán található. Elválasztja egymástól az északra fekvő [[Ruszka-havas]]okat a délre fekvő [[Szörényi-havasok]]tól. Áthalad rajta a [[Hátszeg]]ről ([[Hátszeg|Hațeg]], Hunyad megye) induló, a bánáti [[Bisztra]] folyó völgyébe, [[Karánsebes]] ([[Caransebeș]]) felé vezető 68 számú főút, valamint a [[Váralja (Hunyad megye)|Váralja]] (Subcetate) és Karánsebes között haladó vasútvonal is.
 
  
 
== Történelme ==
 
== Történelme ==
  
−
Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją Tapae. Wojska Cesarstwa Rzymskiego AD. W 89 Domicjan i AD. W 101 roku, za panowania cesarza Trajana, stoczono tu dwie wielkie bitwy z księciem daciańskim Decebalem. Był to zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako Sarmizegetusa, stolica Cesarstwa Dackiego, którą Rzymianie nazywali Ulpia Traiana.
+
Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją ''Tapae''. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków [[Decebal]]em. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako [[Várhely|Sarmizegetusa]], stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali ''Ulpia Traiana''.
  
−
A hágó ősidők óta a népe országútja volt, a rómaiak ''Tapae''-nek nevezték. A [[Római Birodalom]] csapatai [[89|Kr. u. 89]]-ben [[Domitianus római császár|Domitianus]] és [[101|Kr. u. 101]]-ben [[Traianus római császár|Traianus]] császár uralkodása alatt két nagy csatát is vívtak itt [[Decebal|Decebál]] [[dákok|dák]] fejedelemmel. A hágótól 10 km-re keletre fekvő Várhely volt, [[Várhely|Sarmizegetusa]] néven a Dák Birodalom fővárosa, amelyet a rómaiak ''Ulpia Traiana''-nak neveztek.
+
Turcy zalali południowy Siedmiogród w 1420 roku przez przełęcz Żelaznej Bramy. Ich atak powtórzono w 1438 r., a następnie w 1442 r. w tym samym miejscu. Jednak 6 września 1442 r. [[Wojewoda|wojewoda Siedmiogrodu]] [[Hunyadi János|János Hunyadi]] stanął w pobliżu Zajkány w sile około 12÷15 000 ludzi i rozbił armię liczącą 81 000 żołnierzy, która była znacznie liczniejsza od napastników. W walkach wokół przełęczy zginęła znaczna część Turków, którzy najechali Siedmiogród.
  
−
Turcy zalali południową Transylwanię w 1420 roku przez przełęcz Żelaznej Bramy. Ich atak powtórzono w 1438 r., A następnie w 1442 r. W tym samym miejscu. Jednak 6 września 1442 r. Wojewoda siedmiogrodzki János Hunyadi stanął w pobliżu Zajkány w towarzystwie około 12–15 000 ludzi i rozbił armię liczącą 81 000 żołnierzy, która była znacznie liczniejsza od napastników. W walkach wokół przełęczy zginęła znaczna część Turków, którzy najechali Siedmiogród.
+
6 września 1896 r., w 454. rocznicę bitwy pod Zajkány, komitat [[Hunyad]] wzniósł czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który pokazywał walki na maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, który wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy podbił Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez obywateli komitatu Hunyad w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.
−
 
 
−
A [[Oszmán Birodalom|törökök]] a Vaskapu-hágón át özönlötték el Dél-Erdélyt [[1420]]-ban. Támadásukat [[1438]]-ban, majd [[1442]]-ben ugyanitt ismételték meg. [[Hunyadi János]] erdélyi vajda azonban [[1442]]. [[szeptember 6.|szeptember 6-án]] [[Zajkány]] közelében mintegy 12–{{szám|15000|emberével}} útjukat állta, és szétverte a támadók jelentős túlerőben lévő, {{szám|81000|fős}} seregét. A hágó környékén zajló harcokban az Erdélybe betört törökök jelentős részét megölték.
 
−
 
 
−
6 września 1896 r., W 454. rocznicę bitwy pod Zajkány, hrabstwo Hunyad wzniosło czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który utworzył walki maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, która wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy pokonała Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez publiczność hrabstwa Hunedoara w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.
 
−
 
 
−
[[1896]]. [[szeptember 6.|szeptember 6-án]], a [[zajkányi csata]] 454. évfordulóján a csata színhelyén, a Vaskapu-hágóban, [[Paucsinesd]] és Zajkány falvak között, a Vámoszajkány nevű magaslaton [[Hunyad vármegye]] négyméteres öntöttvas emlékművet állíttatott, mely harci buzogányt formázott. Az emlékművön Hunyadi János címere és a következő felirat állt: ''„Hunyadi János tizenötezer vitézével, az 1442-iki szeptember 6-án e szorosban verte szét Sehabeddin beglerbégnek Erdélybe nyomuló nyolcvanezer főnyi hadseregét. A dicső fegyvertény örök emlékéül állíttatá ez oszlopot Hunyadvármegye közönsége a [[honfoglalás]] ezredik évében.”''
 
  
 
== Los pomnika Hunyadi ==
 
== Los pomnika Hunyadi ==
  
−
W powiecie Hunyad, na przełęczach Karpat Południowych, wzniesiono jednocześnie pięć innych podobnych pomników. Po okupacji rumuńskiej po I wojnie światowej część została zniszczona. Ostatni, na przełęczy nad miastem Zsilyvajdejvulcan, został zniszczony w połowie lat sześćdziesiątych. 22 czerwca 1992 roku „nieznani” sprawcy za pomocą ciężkich maszyn zburzyli ostatni pomnik Hunyadi, Zajkányi, i zniszczyli jego buławę. Rok później żelazną buławę wyłowiono z jeziora Austria i przewieziono do Muzeum Sarmizegetusa, które znajduje się w sąsiedztwie miejscowej policji. Stąd, w listopadzie 1994 roku, żelazna buława zniknęła na dobre. W 2002 roku strony DAHR i RSZDP doszły do ​​porozumienia w sprawie zachowania pozostałości zabytku i przygotowań do renowacji. Jednak w kwietniu 2003 r. Zniknęły również pozostałości zburzonego pomnika Zajkány na tym miejscu, w Przełęczy Żelaznej Bramy, cokół pomnika został zburzony i zburzony. Nikt nie jest odpowiedzialny, nie wszczęto żadnego dochodzenia.
+
W komitacie Hunyad, na przełęczach Karpat Południowych, wzniesiono jednocześnie pięć innych podobnych pomników. Po okupacji rumuńskiej po I wojnie światowej część została zniszczona. Ostatni, na przełęczy nad miastem Zsilyvajdejvulcan, został zniszczony w połowie lat sześćdziesiątych. 22 czerwca 1992 roku „nieznani” sprawcy za pomocą ciężkich maszyn zburzyli ostatni pomnik Hunyadiego w Zajkányi, i zniszczyli jego buławę. Rok później żelazną buławę wyłowiono z jeziora ''[[Osztrói tó|Austria]]'' i przewieziono do Muzeum Sarmizegetusa, które znajduje się w sąsiedztwie miejscowej policji. Stąd, w listopadzie 1994 roku, żelazna buława zniknęła na dobre. W 2002 roku strony DAHR i RSZDP doszły do ​​porozumienia w sprawie zachowania pozostałości zabytku i przygotowań do renowacji. Jednak w kwietniu 2003 r. zniknęły również pozostałości zburzonego pomnika Zajkány na tym miejscu, w Przełęczy Żelaznej Bramy, cokół pomnika został zburzony. Nikt nie jest odpowiedzialny, nie wszczęto żadnego dochodzenia.
−
 
 
−
Hunyad vármegyében, a Déli-Kárpátok hágóiban ugyanebben az időben ezenkívül még öt hasonló emlékművet emeltek. Az [[első világháború]]t követő román megszállás után valamennyit elpusztították. Az utolsó előttit, a [[Vulkán (Hunyad megye)|Zsilyvajdejvulkán]] város fölötti hágóban, a [[1960-as évek|hatvanas évek]] közepén rombolták le. [[1992]]. [[június 22.|június 22-én]] „ismeretlen” tettesek nehéz erőgépek igénybevételével az utolsó Hunyadi-emlékművet, a zajkányit is ledöntötték, buzogányát eltüntették. Egy évre rá az [[osztrói tó]]ból kihalászták a vasbuzogányt, és a várhelyi (Sarmizegetusa) múzeumba vitték, amely helyi rendőrség szomszédságában van. Innen [[1994]] novemberében a vasbuzogány végleg eltűnt. [[2002]]-ben az [[Romániai Magyar Demokrata Szövetség|RMDSZ]] és a RSZDP pártok megállapodást kötöttek az emlékmű maradványainak megóvásáról és a felújítás előkészületeiről. [[2003]] áprilisában azonban ledöntött zajkányi emlékműnek a helyszínen, a Vaskapu-hágóban megmaradt darabjai is eltűntek, az emlékmű talapzatát elbontották, ledózerolták. Felelős nincs, nyomozás nem indult.
 
  
 
== Źródła ==
 
== Źródła ==
Linia 80: Linia 66:
  
 
[[Kategoria:Geografia]]  
 
[[Kategoria:Geografia]]  
−
[[Kategoria:Siedmiogóród]]
+
[[Kategoria:Siedmiogród]]

Wersja z 18:31, 11 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Vaskapu-hágó (węg.)
Poarta de Fier a Transilvaniei (rum.)

Państwo 22x20px Rumunia
Wysokość 700 m n.p.m.
Pasmo Poiana Ruscă, Góry Ţarcu

Vaskapu-hágó, znany również jako Erdélyi Vaskapu (pol. Przełęcz Żelaznej Bramy, rum. Poarta de Fier a Transilvaniei) − przełęcz w Karpatach Południowych. 700 m n.p.m. w okręgu Hunedoara w Rumunii, w pobliżu Várhely (rum. Sarmizegeusa), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy Jánosa Hunyadiego w Zajkány w 1442 roku.

Lokalizacja

Przełęcz Żelaznej Bramy oddziela góry Ruszka (rum. Poiana Ruscă) na północy od Gór Szárkő na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa Caransebeş-Subcetate.

Történelme

Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją Tapae. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków Decebalem. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako Sarmizegetusa, stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali Ulpia Traiana.

Turcy zalali południowy Siedmiogród w 1420 roku przez przełęcz Żelaznej Bramy. Ich atak powtórzono w 1438 r., a następnie w 1442 r. w tym samym miejscu. Jednak 6 września 1442 r. wojewoda Siedmiogrodu János Hunyadi stanął w pobliżu Zajkány w sile około 12÷15 000 ludzi i rozbił armię liczącą 81 000 żołnierzy, która była znacznie liczniejsza od napastników. W walkach wokół przełęczy zginęła znaczna część Turków, którzy najechali Siedmiogród.

6 września 1896 r., w 454. rocznicę bitwy pod Zajkány, komitat Hunyad wzniósł czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który pokazywał walki na maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, który wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy podbił Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez obywateli komitatu Hunyad w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.

Los pomnika Hunyadi

W komitacie Hunyad, na przełęczach Karpat Południowych, wzniesiono jednocześnie pięć innych podobnych pomników. Po okupacji rumuńskiej po I wojnie światowej część została zniszczona. Ostatni, na przełęczy nad miastem Zsilyvajdejvulcan, został zniszczony w połowie lat sześćdziesiątych. 22 czerwca 1992 roku „nieznani” sprawcy za pomocą ciężkich maszyn zburzyli ostatni pomnik Hunyadiego w Zajkányi, i zniszczyli jego buławę. Rok później żelazną buławę wyłowiono z jeziora Austria i przewieziono do Muzeum Sarmizegetusa, które znajduje się w sąsiedztwie miejscowej policji. Stąd, w listopadzie 1994 roku, żelazna buława zniknęła na dobre. W 2002 roku strony DAHR i RSZDP doszły do ​​porozumienia w sprawie zachowania pozostałości zabytku i przygotowań do renowacji. Jednak w kwietniu 2003 r. zniknęły również pozostałości zburzonego pomnika Zajkány na tym miejscu, w Przełęczy Żelaznej Bramy, cokół pomnika został zburzony. Nikt nie jest odpowiedzialny, nie wszczęto żadnego dochodzenia.

Źródła

  • Ádám László et. al. Románia. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
  • Utazások Erdélyben, Panoráma, Budapest, 1986. , Szablon:ISSN.
  • Gáspár-Schreiber: Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 2003. április 30. [5], és
  • Chirmiciu András: Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 2003. augusztus 6. [6].
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Vaskapu-hágó&oldid=49708”