Okręg Maramureș: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Przekierowanie do Okręg Marmarosz)
Znacznik: Nowe przekierowanie
 
(Usunięto przekierowanie do Okręg Marmarosz)
Znacznik: Usunięto przekierowanie
Linia 1: Linia 1:
−
#PATRZ [[Okręg Marmarosz]]
+
[[Kategoria:2]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z niemieckiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Okr%C4%99g_Marmarosz
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Okr%C4%99g_Marmarosz&action=history
 +
|nota    = polski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis_Maramure%C8%99
 +
|autorzy = https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Kreis_Maramure%C8%99&action=history
 +
|nota    = niemiecki
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1ramaros_megye
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=M%C3%A1ramaros_megye&action=history
 +
|nota    = węgierski
 +
}}
  
−
[[Kategoria:Przekierowane]]
+
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
 
 +
[[Datei:Provinz Maramures Romania CIA2006.png|mini|Karte des Kreises Maramureș]]
 +
[[Datei:RSR Jud Maramures.png|mini|150px|Wappen des Kreises Maramureș, zur Zeit des [[Realsozialismus]]]]
 +
[[Datei:Interbelic Maramures County CoA.png|mini|150px|Wappen des Kreises Maramureș, in der [[Zwischenkriegszeit]]]]
 +
 
 +
[[File:07.zori in Valeni.2.jpg|thumb|280px|Văleni, overlooking Valea Izei]]
 +
[[File:Baia Mare- centru istoric.jpg|right|thumb|280px|The historical city centre of [[Baia Mare]] ({{lang-de|Frauenbach}}), the largest municipality and the county seat.]]
 +
[[File:Maramures2.cristibur.jpg|thumb|right|200px|Typical Wooden Church in Maramureș]]
 +
 
 +
'''Máramaros megye''' (pol. ''Okręg Marmarosz'', rum. ''Județul Maramureș'') – [[Okręgi w Rumunii|okręg (rum. ''județ'')]] w północnej [[Rumunia|Rumunii]] (w historycznym regionie [[Marmarosz (kraina historyczna)|Marmarosz]]), ze stolicą w mieście [[Baia Mare]].
 +
 
 +
Okręg ma powierzchnię 6304 km² i w 2002 r. liczył 510 110 mieszkańców, gęstość zaludnienia wynosiła 81 os./km².
 +
 
 +
== Miasta ==
 +
 
 +
[[File:Sighetul Marmatiei - Palatul Culturii.jpg|thumb|Sighetu Marmației]]
 +
[[File:BorsaMM_(2).JPG|thumb|Borșa]]
 +
[[File:MonumentulUniriiTgLapus.JPG|thumb|Târgu Lăpuș]]
 +
[[File:Central_Viseu_de_Sus.jpg|thumb|Vișeu de Sus]]
 +
 
 +
* [[Baia Mare]] (węg. ''Nagybánya'')
 +
* [[Syhot]] (rum. ''Sighetu Marmației'', węg. ''Máramarossziget'')
 +
* [[Borșa]] (węg. ''Borsa'')
 +
* [[Vișeu de Sus]] (węg. ''Felsővisó'')
 +
* [[Baia Sprie]] (węg. ''Felsőbánya'')
 +
* [[Târgu Lăpuș]] (węg. ''Magyarlápos'')
 +
* [[Seini]] (węg. ''Szinérváralja'')
 +
* [[Cavnic]] (węg. ''Kapnikbánya'')
 +
* [[Dragomirești]] (węg. ''Dragomérfalva'')
 +
* [[Săliștea de Sus]] (węg. ''Felsőszelistye'')
 +
* [[Șomcuta Mare]] (węg. ''Nagysomkút'')
 +
* [[Ulmeni]] (węg. ''Sülelmed'')
 +
* [[Tăuții-Măgherăuș]] (węg. ''Miszmogyorós'').
 +
 
 +
== Közigazgatás ==
 +
[[Fájl:Enter in the city.jpg|bélyegkép|jobbra|200px|[[Nagybánya]]]]
 +
[[Fájl:Zentrum Sighet 2.jpg|bélyegkép|jobbra|200px|[[Máramarossziget]]]]
 +
A legnagyobb települések a megyében ([[2002]]):
 +
{| {{széptáblázat}}
 +
! rowspan="2" |
 +
! rowspan="2" | Név
 +
! rowspan="2" | Rang
 +
! rowspan="2" | Lakosság (fő)
 +
! colspan="2" | Magyarok<ref>Forrás: Varga E. Árpád: [http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/mmszaz.pdf Máramaros megye településeinek etnikai (anyanyelvi/nemzetiségi) megoszlása százalék szerint 1850–2002] {{pdf}}</ref>
 +
|-
 +
! száma (fő)
 +
! aránya (%)
 +
|-
 +
| 1.
 +
| [[Nagybánya]]
 +
| [[municípium (Románia)|megyei jogú város]]
 +
| align="right" |137 976
 +
|
 +
| 14,4
 +
|-
 +
| 2.
 +
| [[Máramarossziget]]
 +
| megyei jogú város
 +
| align="right" |41 246
 +
|
 +
| 17,7
 +
|-
 +
| 3.
 +
| [[Borsa (település)|Borsa]]
 +
| [[város]]
 +
| align="right" |27 032
 +
|
 +
| 0,3
 +
|-
 +
| 4.
 +
| [[Felsővisó]]
 +
| város
 +
| align="right" |16 887
 +
|
 +
| 3,3
 +
|-
 +
| 5.
 +
| [[Felsőbánya]]
 +
| város
 +
| align="right" |16 626
 +
|
 +
| 26,1
 +
|-
 +
| 6.
 +
| [[Magyarlápos]]
 +
| város
 +
| align="right" |13 360
 +
|
 +
| 12,9
 +
|-
 +
| 7.
 +
| [[Szinérváralja]]
 +
| város
 +
| align="right" |10 129
 +
|
 +
| 18,6
 +
|-
 +
| 8.
 +
| [[Ruszpolyána]]
 +
| község
 +
| align="right" |10 036
 +
|
 +
| 0,6
 +
|-
 +
| 9.
 +
| [[Majszin]]
 +
| község
 +
| align="right" |9 031
 +
|
 +
| 0,0
 +
|-
 +
| 10.
 +
| [[Nagysomkút]]
 +
| város
 +
| align="right" |7 715
 +
|
 +
| 3,7
 +
|-
 +
| 11.
 +
| [[Sülelmed]]
 +
| város
 +
| align="right" |7 169
 +
|
 +
| 12,1
 +
|-
 +
|}
 +
 
 +
{{Máramaros megye közigazgatása}}
 +
 
 +
 
 +
=== Größte Orte ===
 +
{| class="wikitable"
 +
|- class="hintergrundfarbe6"
 +
! Stadt/Gemeinde
 +
! Einwohnerzahl
 +
|-
 +
|[[Baia Mare]] ([[Deutsche Sprache|deutsch]] ''Neustadt'' oder ''Frauenbach'', [[Ungarische Sprache|ungarisch]] ''Nagybánya'')
 +
|style="text-align:center"| 123.738
 +
|-
 +
|[[Sighetu Marmației]] (deutsch ''Marmaroschsiget'', ungarisch ''Máramarossziget'')
 +
|style="text-align:center"| {{0}}37.640
 +
|-
 +
|[[Borșa]] (deutsch ''Borscha'', ungarisch ''Borsa'')
 +
|style="text-align:center"| {{0}}27.611
 +
|-
 +
|[[Baia Sprie]] (deutsch ''Mittelstadt'', ungarisch ''Felsőbánya'')
 +
|style="text-align:center"| {{0}}15.476
 +
|-
 +
|[[Vișeu de Sus]] (deutsch ''Oberwischau'', ungarisch ''Felsővisó'')
 +
|style="text-align:center"| {{0}}15.037
 +
|-
 +
|[[Târgu Lăpuș]] (deutsch ''Laposch'', ungarisch ''Magyarlápos'')
 +
|style="text-align:center"| {{0}}11.744
 +
|-
 +
|[[Poienile de sub Munte]] (deutsch ''Reußenau'', ungarisch ''Ruszpolyána'', [[Ukrainische Sprache|ukrainisch]] ''Русь Поляни'')
 +
|style="text-align:center"| {{0}}10.073
 +
|-
 +
|[[Moisei]] (deutsch ''Mosesdorf'', ungarisch ''Majszin'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}9.264
 +
|-
 +
|[[Seini]] (deutsch ''Leuchtenburg'', ungarisch ''Szinérváralja'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}8.987
 +
|-
 +
|[[Șomcuta Mare]] (deutsch ''Großhorn'', ungarisch ''Nagysomkút'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}7.565
 +
|-
 +
|[[Ulmeni]] (deutsch ''Ulmendorf'', ungarisch ''Sülelmed'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}7.270
 +
|-
 +
|[[Tăuții-Măgherăuș]] (ungarisch ''Miszmogyorós'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}7.136
 +
|-
 +
|[[Recea (Maramureș)|Recea]] (ungarisch ''Lévárdfalva'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}6.000
 +
|-
 +
|[[Satulung]] (ungarisch ''Kővárhosszúfalu'')
 +
|style="text-align:center"| {{0|00}}5.837
 +
|-
 +
|colspan="2" style="background:#FFFFFF"| <small>(Stand: 20. Oktober 2011)</small><ref name="vz2011" />
 +
|}
 +
 
 +
== Zabytki ==
 +
* [[Drewniane cerkwie Marmaroszu]] (m.in. w [[Șurdești]])
 +
* [[Bramy maramurskie|Drewniane bramy]] (osobny artykuł) regionu Marmarosz. Obok drewnianych cerkwi i tradycyjnych domostw, jeden z przejawów bogatej sztuki snycerskiej w [[Karpaty|karpackiej]] Rumunii<ref>Mihai Dăncuş, ''Muzeul Satului Maramuresan'', 2011, ISBN 978-606-604-258-1.</ref>. Typowa brama  budowana jest w podziale na dwie części: dwuskrzydłowe wrota i furtkę dla pieszych. Pierwotnie podział ten opierał się na 3 kolumnach. Z czasem modne stały się bramy budowane z większym rozmachem, oparte na większej ilości kolumn, np. 6. Również ilość zdobionych pól zwiększyła się z 3 do 5 współcześnie<ref name=":2">P. Bursan, ''wywiad terenowy, projekt Etnografia Karpat (Wikimedia Polska, PME w Warszawie)'', Archiwum Naukowe PME w Warszawie, Arch. PME F. 240. 2016.</ref>. 
 +
 
 +
=== Symbolika i motywy w snycerce regionu ===
 +
Powierzchnia bramy wraz z górnym plateau, to powierzchnia o bogatej ornamentyce, sięgającej czasów przedchrześcijańskich. Znaki solarne i księżyc, pleciony sznur – symbol dobrobytu, tzw. karpacka rozeta (symbol powszechny na całym obszarze osadnictwa [[Wołosi|wołoskiego]] w Karpatach, również symbol słońca), winna latorośl i żołądź<ref>''[http://romaniatourism.com/traditions-folklore.html ROMANIA - Traditions and Folklore - Travel and Tourism Information]'', romaniatourism.com [dostęp 2017-10-11] (ang.).</ref>, romb symbolizujący pracowitą pszczołę czy drzewo życia pełnią funkcje strażników domostwa, mają też zapewnić mieszkańcom domu dobrobyt i życiowe powodzenie<ref name=":0">Stanisław Figel, Piotr Krzywda, ''Bukowina i Maramuresz. Przewodnik po północnej Rumunii'', 2010, ISBN 978-83-6246-062-5.</ref>. W symbolice tej pojawia się też ryba – symbol czystości, kruk i orzeł – zwierzęta symboliczne i legendarne, obecne w średniowiecznych legendach rumuńskich oraz w ich symbolice narodowej.  Występuje również krzyż  - oczywisty symbol wiary chrześcijańskiej, ale też wierzeń pierwotnych. W [[Muzeum Etnografii i Sztuki Ludowej w Baia Mare]] znajdują się też strażnicy w formie antropomorficznej: dwa słupy z ludzkimi głowami ustawiane przy wejściu do domu. Legenda głosi, że są to bliźniacy, z których jeden zginął na wojnie. Odwzorowany wraz z bratem w postaci drewnianej rzeźby stanął przed domem rodzinnym, aby go strzec. Wydaje się, że te antropomorficzne figury mogą mieć związek w archaicznym kultem przodków. Z czasem obok symboli magicznych bramy zaczęły być ozdabiane także płaskorzeźbą o tematyce historycznej lub historyczno - legendarnej (np. postać wojewody [[Dragosz (wojewoda)|Dragosza]] na koniu, w towarzystwie suki Moldovy, walczącego z turem; kniaź [[Bogdan I|Bogdan]] wyruszający na podbój [[Mołdawia|Mołdawii]])<ref name=":0" />.
 +
 
 +
'''Drzewa w kulturze regionu Maramuresz'''
 +
 
 +
Najczęściej spotykanym motywem snycerskim jest motyw jodły, który mógł być lokalnym [[Totem (religia)|totemem]]<ref name=":1">Romulus Vulcanescu, ''Kolumna niebios'', 1979.</ref>. Na jej, ale też innych drzew, świętość wskazują  relikty etnograficzne. W czasach przedchrześcijańskich drzewo święte sadzono pośrodku wsi, uznając to miejsce za centrum świata. Pod drzewem spotykali się mieszkańcy wsi w ważnych momentach, a także na naradę, modlitwę czy praktyki magiczne. Drzewo takie było odpowiednikiem niewidzialnego [[Axis mundi|drzewa kosmicznego]], na którym miały opierać się niebiosa, a w którego korzeniach mieścił się świat istot podziemnych.  To samo drzewo kosmiczne było też drzewem życia, a w tym charakterze stawało się drzewem narodzin, drzewkiem weselnym, a wreszcie i drzewem śmierci. Każda z tych form ma swe odzwierciedlenie w wierzeniach i obyczajach rumuńskich. I na przykład drzewo życia, to w wyobrażeniach rumuńskich głównie jabłoń, której „owoce zawierają eliksir życia i stanowią panaceum na wszystkie choroby i kalectwa. Niezależnie od tego, czy są ze złota, srebra, czy z nieznanych stopów, owoce przywracają młodość tym, co je spożywają i oświecają umysł ludzki. W poszukiwaniu tego drzewa podejmowano fantastyczne wyprawy i prowadzono legendarne walki <ref name=":1" />. Z czasem drzewo zastępowane jest formami pochodnymi: kolumnami czy słupami o różnym kształcie, nadal, jednak z piękną, symboliczną snycerką. Również [[krzyż]] – symbol chrześcijaństwa w Rumunii zawiera w sobie starożytną symbolikę.
 +
 
 +
''' Symbolika trojcy'''
 +
 
 +
Jedną z form kolumny niebios są słynne rumuńskie [[trójce|trojce]], czyli  potrójne krzyże o jednym ramieniu poprzecznym, ozdobione symboliczną snycerką i zadaszone. Stawiane przy cmentarzach i cerkwiach, na rozstajach dróg, i granicach, pilnowały tych niezwykłych, a czasem i niebezpiecznych, z punktu widzenia wierzeń chłopskich, miejsc. Te przydrożne pomniki pełniły też funkcje [[Zegar słoneczny|zegarów słonecznych]] określających nie tylko rzeczywiste pory dnia i pory wschodu księżyca, ale też magiczne dobre i złe godziny. Przy nich składano przysięgi, ogłaszano testamenty i zobowiązania, wskazywały też wspólne użytki, wyznaczały własność prywatną - były  więc oznakami wiejskiej jurysdykcji.<ref name=":1" /> 
 +
 
 +
Vulcanescu mówi wręcz: „ (…) skłonni jesteśmy przyjąć, że nazwa trójcy, nadana owej namiastce kolumny niebios, bardziej odpowiada pierwotnemu pojęciu potrojonej kolumny aniżeli późniejszemu zaszczepieniu trzech połączonych krzyży na jednym”. Według autora analizy, trójca jest pomnikiem ku czci świętego światła słońca w trzech hipostazach:  jako promień słoneczny, błyskawica i ogień. Wracając do korzeni tego symbolu, jest więc trójca postacią totemu słońca<ref name=":1" />.  Współcześnie rzadziej widujemy, tak niegdyś rozpowszechnione, trójce. Jednak nadal Rumunii fundują sobie ozdobne bramy, bramy robione są też dla środowisk rumuńskiej emigracji, a nawet jako symbol kultury maramurskiej przed siedzibami administracyjnymi. Snycerze, także pod wpływem opinii etnografów, starają się zachować  na nich tradycyjną symbolikę<ref name=":2" />.
 +
 
 +
== Galeria ==
 +
<gallery>
 +
Plik:Detal drewnianej bramy.png|Snycerski detal bramy maramurskiej
 +
Plik:Detal drewnianej bramy 2.png|Detal - brama
 +
Plik:Bramy maramurskie.jpg|Bramy w regionie Marmarosz
 +
Plik:Słup drewnianej bramy.jpg|Snycerski detal na bramie
 +
Plik:Brama przy drodze 186 w regionie Maramuresz - Gate at the 186 road in Maramures County.tif|Brama przy drodze 186
 +
Plik:Mara1.jpg|Brama
 +
Plik:Biserica de lemn din Șurdești.JPG|Drewniana cerkiew - Șurdești
 +
Plik:RO MM Surdesti 23.jpg|Wnętrze drewnianej cerkwi - Șurdești
 +
Plik:Surdesti Biserica de lemn (5).jpg|Drewniana cerkiew - Șurdești
 +
Plik:Surdesti Biserica de lemn (6).JPG|Drewniana cerkiew - Șurdești
 +
</gallery><ref name=":2" />
 +
 
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 
 +
== Linki zewnętrzne ==
 +
* [http://maramures.it.home.pl/ Kolekcja fotografii z Marmaroszu]
 +
 
 +
== Youtube ==
 +
 
 +
* [https://www.youtube.com/watch?v=t6NGptssT1s&feature=emb_logo Romania Maramures county]
 +
 
 +
|
 +
{{Jednostka administracyjna infobox
 +
|nazwa                          = Máramaros megye (węg.)<br>Okręg Marmarosz
 +
|nazwa oryginalna                = Județul Maramureș (rum.)
 +
|dopełniacz nazwy                =
 +
|jednostka                      = [[Podział administracyjny Rumunii|okręg]]
 +
|zdjęcie                        =
 +
|opis zdjęcia                    =
 +
|herb                            = Actual Maramures county CoA.png
 +
|opis herbu = Hrb
 +
|flaga                          =
 +
|hymn                            =
 +
|dewiza                          =
 +
|państwo                        = Rumunia
 +
|1. jednostka tradycyjna        = [[Marmarosz (kraina historyczna)|Marmarosz]]
 +
|1. jednostka statystyczna      = [[Region Północno-zachodni|Północno-zachodni]]
 +
|siedziba                        = [[Baia Mare]]
 +
|ISO 3166-2                      =
 +
|powierzchnia                    = 6304
 +
|populacja = 
 +
|liczba ludności                = 510 110
 +
|rok                            = 2002
 +
|gęstość zaludnienia            = 81
 +
|numer kierunkowy                = 62
 +
|kod pocztowy                    =
 +
|tablice rejestracyjne          = MM
 +
|adres urzędu                    =
 +
|plan                            =
 +
|mapa                            =
 +
|nazwa mapy                      = Rumunii
 +
|Położenie na mapie 2            = Położenie na mapie Rumunii
 +
|2. mapa                          = Maramures.png
 +
|nazwa 2. mapy                    =     
 +
|współrzędne                    =
 +
|commons                        = Category:Maramureș County
 +
|www                            = http://www.prefecturamaramures.ro/
 +
}}
 +
|}
 +
 
 +
[[Kategoria:Okręgi Rumunii|Marmarosz]]

Wersja z 10:16, 3 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku niemieckim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku niemieckim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[5] [6] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

mini|Karte des Kreises Maramureș [[Datei:RSR Jud Maramures.png|mini|150px|Wappen des Kreises Maramureș, zur Zeit des Realsozialismus]] [[Datei:Interbelic Maramures County CoA.png|mini|150px|Wappen des Kreises Maramureș, in der Zwischenkriegszeit]]

Plik:07.zori in Valeni.2.jpg
Văleni, overlooking Valea Izei
Plik:Baia Mare- centru istoric.jpg
The historical city centre of Baia Mare (), the largest municipality and the county seat.
Plik:Maramures2.cristibur.jpg
Typical Wooden Church in Maramureș

Máramaros megye (pol. Okręg Marmarosz, rum. Județul Maramureș) – okręg (rum. județ) w północnej Rumunii (w historycznym regionie Marmarosz), ze stolicą w mieście Baia Mare.

Okręg ma powierzchnię 6304 km² i w 2002 r. liczył 510 110 mieszkańców, gęstość zaludnienia wynosiła 81 os./km².

Miasta

Plik:Sighetul Marmatiei - Palatul Culturii.jpg
Sighetu Marmației
Plik:BorsaMM (2).JPG
Borșa
Plik:MonumentulUniriiTgLapus.JPG
Târgu Lăpuș
Plik:Central Viseu de Sus.jpg
Vișeu de Sus

Közigazgatás

[[Fájl:Enter in the city.jpg|bélyegkép|jobbra|200px|Nagybánya]] [[Fájl:Zentrum Sighet 2.jpg|bélyegkép|jobbra|200px|Máramarossziget]] A legnagyobb települések a megyében (2002):

Név Rang Lakosság (fő) Magyarok[1]
száma (fő) aránya (%)
1. Nagybánya megyei jogú város 137 976 14,4
2. Máramarossziget megyei jogú város 41 246 17,7
3. Borsa város 27 032 0,3
4. Felsővisó város 16 887 3,3
5. Felsőbánya város 16 626 26,1
6. Magyarlápos város 13 360 12,9
7. Szinérváralja város 10 129 18,6
8. Ruszpolyána község 10 036 0,6
9. Majszin község 9 031 0,0
10. Nagysomkút város 7 715 3,7
11. Sülelmed város 7 169 12,1

Szablon:Máramaros megye közigazgatása


Größte Orte

Stadt/Gemeinde Einwohnerzahl
Baia Mare (deutsch Neustadt oder Frauenbach, ungarisch Nagybánya) 123.738
Sighetu Marmației (deutsch Marmaroschsiget, ungarisch Máramarossziget) 037.640
Borșa (deutsch Borscha, ungarisch Borsa) 027.611
Baia Sprie (deutsch Mittelstadt, ungarisch Felsőbánya) 015.476
Vișeu de Sus (deutsch Oberwischau, ungarisch Felsővisó) 015.037
Târgu Lăpuș (deutsch Laposch, ungarisch Magyarlápos) 011.744
Poienile de sub Munte (deutsch Reußenau, ungarisch Ruszpolyána, ukrainisch Русь Поляни) 010.073
Moisei (deutsch Mosesdorf, ungarisch Majszin) 009.264
Seini (deutsch Leuchtenburg, ungarisch Szinérváralja) 008.987
Șomcuta Mare (deutsch Großhorn, ungarisch Nagysomkút) 007.565
Ulmeni (deutsch Ulmendorf, ungarisch Sülelmed) 007.270
Tăuții-Măgherăuș (ungarisch Miszmogyorós) 007.136
Recea (ungarisch Lévárdfalva) 006.000
Satulung (ungarisch Kővárhosszúfalu) 005.837
(Stand: 20. Oktober 2011)[2]

Zabytki

  • Drewniane cerkwie Marmaroszu (m.in. w Șurdești)
  • Drewniane bramy (osobny artykuł) regionu Marmarosz. Obok drewnianych cerkwi i tradycyjnych domostw, jeden z przejawów bogatej sztuki snycerskiej w karpackiej Rumunii[3]. Typowa brama budowana jest w podziale na dwie części: dwuskrzydłowe wrota i furtkę dla pieszych. Pierwotnie podział ten opierał się na 3 kolumnach. Z czasem modne stały się bramy budowane z większym rozmachem, oparte na większej ilości kolumn, np. 6. Również ilość zdobionych pól zwiększyła się z 3 do 5 współcześnie[4].

Symbolika i motywy w snycerce regionu

Powierzchnia bramy wraz z górnym plateau, to powierzchnia o bogatej ornamentyce, sięgającej czasów przedchrześcijańskich. Znaki solarne i księżyc, pleciony sznur – symbol dobrobytu, tzw. karpacka rozeta (symbol powszechny na całym obszarze osadnictwa wołoskiego w Karpatach, również symbol słońca), winna latorośl i żołądź[5], romb symbolizujący pracowitą pszczołę czy drzewo życia pełnią funkcje strażników domostwa, mają też zapewnić mieszkańcom domu dobrobyt i życiowe powodzenie[6]. W symbolice tej pojawia się też ryba – symbol czystości, kruk i orzeł – zwierzęta symboliczne i legendarne, obecne w średniowiecznych legendach rumuńskich oraz w ich symbolice narodowej. Występuje również krzyż - oczywisty symbol wiary chrześcijańskiej, ale też wierzeń pierwotnych. W Muzeum Etnografii i Sztuki Ludowej w Baia Mare znajdują się też strażnicy w formie antropomorficznej: dwa słupy z ludzkimi głowami ustawiane przy wejściu do domu. Legenda głosi, że są to bliźniacy, z których jeden zginął na wojnie. Odwzorowany wraz z bratem w postaci drewnianej rzeźby stanął przed domem rodzinnym, aby go strzec. Wydaje się, że te antropomorficzne figury mogą mieć związek w archaicznym kultem przodków. Z czasem obok symboli magicznych bramy zaczęły być ozdabiane także płaskorzeźbą o tematyce historycznej lub historyczno - legendarnej (np. postać wojewody Dragosza na koniu, w towarzystwie suki Moldovy, walczącego z turem; kniaź Bogdan wyruszający na podbój Mołdawii)[6].

Drzewa w kulturze regionu Maramuresz

Najczęściej spotykanym motywem snycerskim jest motyw jodły, który mógł być lokalnym totemem[7]. Na jej, ale też innych drzew, świętość wskazują relikty etnograficzne. W czasach przedchrześcijańskich drzewo święte sadzono pośrodku wsi, uznając to miejsce za centrum świata. Pod drzewem spotykali się mieszkańcy wsi w ważnych momentach, a także na naradę, modlitwę czy praktyki magiczne. Drzewo takie było odpowiednikiem niewidzialnego drzewa kosmicznego, na którym miały opierać się niebiosa, a w którego korzeniach mieścił się świat istot podziemnych. To samo drzewo kosmiczne było też drzewem życia, a w tym charakterze stawało się drzewem narodzin, drzewkiem weselnym, a wreszcie i drzewem śmierci. Każda z tych form ma swe odzwierciedlenie w wierzeniach i obyczajach rumuńskich. I na przykład drzewo życia, to w wyobrażeniach rumuńskich głównie jabłoń, której „owoce zawierają eliksir życia i stanowią panaceum na wszystkie choroby i kalectwa. Niezależnie od tego, czy są ze złota, srebra, czy z nieznanych stopów, owoce przywracają młodość tym, co je spożywają i oświecają umysł ludzki. W poszukiwaniu tego drzewa podejmowano fantastyczne wyprawy i prowadzono legendarne walki [7]. Z czasem drzewo zastępowane jest formami pochodnymi: kolumnami czy słupami o różnym kształcie, nadal, jednak z piękną, symboliczną snycerką. Również krzyż – symbol chrześcijaństwa w Rumunii zawiera w sobie starożytną symbolikę.

Symbolika trojcy

Jedną z form kolumny niebios są słynne rumuńskie trojce, czyli potrójne krzyże o jednym ramieniu poprzecznym, ozdobione symboliczną snycerką i zadaszone. Stawiane przy cmentarzach i cerkwiach, na rozstajach dróg, i granicach, pilnowały tych niezwykłych, a czasem i niebezpiecznych, z punktu widzenia wierzeń chłopskich, miejsc. Te przydrożne pomniki pełniły też funkcje zegarów słonecznych określających nie tylko rzeczywiste pory dnia i pory wschodu księżyca, ale też magiczne dobre i złe godziny. Przy nich składano przysięgi, ogłaszano testamenty i zobowiązania, wskazywały też wspólne użytki, wyznaczały własność prywatną - były więc oznakami wiejskiej jurysdykcji.[7]

Vulcanescu mówi wręcz: „ (…) skłonni jesteśmy przyjąć, że nazwa trójcy, nadana owej namiastce kolumny niebios, bardziej odpowiada pierwotnemu pojęciu potrojonej kolumny aniżeli późniejszemu zaszczepieniu trzech połączonych krzyży na jednym”. Według autora analizy, trójca jest pomnikiem ku czci świętego światła słońca w trzech hipostazach: jako promień słoneczny, błyskawica i ogień. Wracając do korzeni tego symbolu, jest więc trójca postacią totemu słońca[7]. Współcześnie rzadziej widujemy, tak niegdyś rozpowszechnione, trójce. Jednak nadal Rumunii fundują sobie ozdobne bramy, bramy robione są też dla środowisk rumuńskiej emigracji, a nawet jako symbol kultury maramurskiej przed siedzibami administracyjnymi. Snycerze, także pod wpływem opinii etnografów, starają się zachować na nich tradycyjną symbolikę[4].

Galeria

  • Detal drewnianej bramy.png

    Snycerski detal bramy maramurskiej

  • Detal drewnianej bramy 2.png

    Detal - brama

  • Bramy maramurskie.jpg

    Bramy w regionie Marmarosz

  • Słup drewnianej bramy.jpg

    Snycerski detal na bramie

  • Brama przy drodze 186 w regionie Maramuresz - Gate at the 186 road in Maramures County.tif

    Brama przy drodze 186

  • Mara1.jpg

    Brama

  • Biserica de lemn din Șurdești.JPG

    Drewniana cerkiew - Șurdești

  • RO MM Surdesti 23.jpg

    Wnętrze drewnianej cerkwi - Șurdești

  • Surdesti Biserica de lemn (5).jpg

    Drewniana cerkiew - Șurdești

  • Surdesti Biserica de lemn (6).JPG

    Drewniana cerkiew - Șurdești

[4]

Przypisy

  1. ↑ Forrás: Varga E. Árpád: Máramaros megye településeinek etnikai (anyanyelvi/nemzetiségi) megoszlása százalék szerint 1850–2002 13px(PDF)
  2. ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie vz2011
  3. ↑ Mihai Dăncuş, Muzeul Satului Maramuresan, 2011, ISBN 978-606-604-258-1.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 P. Bursan, wywiad terenowy, projekt Etnografia Karpat (Wikimedia Polska, PME w Warszawie), Archiwum Naukowe PME w Warszawie, Arch. PME F. 240. 2016.
  5. ↑ ROMANIA - Traditions and Folklore - Travel and Tourism Information, romaniatourism.com [dostęp 2017-10-11] (ang.).
  6. ↑ 6,0 6,1 Stanisław Figel, Piotr Krzywda, Bukowina i Maramuresz. Przewodnik po północnej Rumunii, 2010, ISBN 978-83-6246-062-5.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Romulus Vulcanescu, Kolumna niebios, 1979.

Linki zewnętrzne

Youtube

Máramaros megye (węg.)
Okręg Marmarosz
Județul Maramureș (rum.)

— okręg —
100x130px
 [[Plik:{{|{{{opis flagi}}}|1|mainsnak|datavalue|value}}|100x130px|border| alt=Flaga|center]]
Hrb Flaga
Państwo  Rumunia
Siedziba Baia Mare
Powierzchnia 6304 km²
  • liczba ludności 510 110
  • gęstość zaludnienia 81 os./km²
Nr kierunkowy 62
Tablice rejestracyjne MM
Strona internetowa

Położenie na mapie Rumunii

Multimedia w Wikimedia Commons
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Okręg_Maramureș&oldid=51360”