Erdélyi szász univerzitás: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 33: Linia 33:
 
=== Politycznie zaangażowany w średniowieczne księstwo „Sybenbuergen” ===
 
=== Politycznie zaangażowany w średniowieczne księstwo „Sybenbuergen” ===
  
−
Księstwo Transylwanii zostało politycznie podzielone na trzy klasy od późnego średniowiecza:
+
Od późnego średniowiecza [[Księstwo Siedmiogrodu]] zostało politycznie podzielone na trzy klasy:
  
 
* '''węgierska szlachta'''  
 
* '''węgierska szlachta'''  
  
−
::To czerpało jego władzę z feudalnego panowania nad setkami tysięcy podporządkowanych chłopów, którzy byli uprzywilejowani, ale mało aktywni gospodarczo. Oprócz Rumunów i Węgrów do chłopów pańszczyźnianych należało także wielu Sasów zamieszkujących saskie wioski na ziemiach powiatowych, do których nie rozszerzono praw królewskich.
+
::Ta czerpała jego władzę z feudalnego panowania nad setkami tysięcy podporządkowanych chłopów, którzy byli uprzywilejowani, ale mało aktywni gospodarczo. Oprócz Rumunów i Węgrów do chłopów pańszczyźnianych zaliczano także wielu [[Sas]]ów zamieszkujących saskie wioski na ziemiach '''powiatowccyh'', na które nie rozszerzono praw królewskich.
−
 
 
−
::Dieser zog seine Macht aus der ihm übertragenen Lehensherrschaft über hunderttausende hörige Bauern, war damit privilegiert, aber wirtschaftlich wenig aktiv. Zu den Hörigen gehörten neben Rumänen und Ungarn auch viele Sachsen in sächsischen Dörfern auf [[Komitatsboden]], auf die die Rechte des [[Königsboden]]s nicht ausgedehnt worden waren.
 
  
 
* '''[[Seklerzy]]'''
 
* '''[[Seklerzy]]'''
  
−
::Ta grupa etniczna, która została osiedlona około 1140 r. W celu ochrony węgierskiej granicy cesarskiej na wschodzie Siedmiogrodu, również otrzymała specjalne prawa od króla Węgier i ukonstytuowała się jako autonomiczne naród. Obszary Szekler były zdominowane przez rolnictwo iw większości dostarczały na eksport naturalne i półprodukty.
+
::Ta grupa etniczna, która została osiedlona około 1140 r. w celu ochrony węgierskiej granicy na wschodzie [[Siedmiogrod]]u, otrzymała specjalne prawa od króla Węgier i ukonstytuowała się jako autonomiczne naród. Obszary [[Szekler]]ów były zdominowane przez rolnictwo i w większości dostarczały na eksport surowce naturalne i półprodukty.
−
 
 
−
::Diese Volksgruppe, welche um 1140 zum Schutz der ungarischen Reichsgrenze im Osten [[Siebenbürgen]]s angesiedelt worden war, hatte vom König Ungarns ebenfalls Sonderrechte erhalten und konstituierte sich als autonome ''natio''. Die Szeklergebiete waren agrarisch geprägt und stellten zur Ausfuhr größtenteils Naturalien und Halbwaren bereit.
 
  
 
* '''[[Sasi Siedmiogrodzcy]]'''
 
* '''[[Sasi Siedmiogrodzcy]]'''
  
−
::Pod względem liczebności to z pewnością grupa najmniejsza, ale najważniejsza ekonomicznie. Ich szlaki handlowe prowadziły z Lewantu do landów niemieckich, dlatego najważniejsze ośrodki handlowe i targi znajdowały się w ich stałych miastach. Znajdowały się tam dziesiątki cechów, które produkowały większość wyrobów gotowych na eksport. Miasta ziemi królewskiej stanowiły główny ciężar podatkowy księstwa i dlatego miały ogromne znaczenie. Dlatego parlamenty stanowe odbywały się tam prawie bez wyjątku. W przeciwnym razie jednak hermetycznie odcięli się od dwóch innych narodów.
+
::Pod względem liczebności to z pewnością grupa najmniejsza, ale najważniejsza ekonomicznie. Ich szlaki handlowe prowadziły z Lewantu do landów niemieckich, dlatego najważniejsze ośrodki handlowe i targi znajdowały się w ich stałych miastach. Znajdowały się tam dziesiątki cechów, które produkowały większość wyrobów gotowych na eksport. Miasta ''ziemi królewskiej'' stanowiły główny dochód podatkowy księstwa i dlatego miały ogromne znaczenie. Dlatego większość parlamentów stanowych odbywały się właśnie tam. W przeciwieństwie do pozostałych hermetycznie odcięli się od dwóch innych narodów.
−
 
 
−
::Zahlenmäßig stellten sie sicherlich die kleinste Gruppe, allerdings die wirtschaftlich bedeutendste. Ihre Handelsrouten reichten von der Levante bis in die deutschen Länder und so befanden sich in ihren festen Städten die wichtigsten Handelsplätze und Jahrmärkte. Ebendort waren dutzende von Zünften ansässig, die den überwiegenden Teil der Fertigwaren für den Export produzierten. Die Städte des [[Königsboden]]s erbrachten die Hauptsteuerlast des Fürstentums und waren somit von herausragender Wichtigkeit. Die Landtage fanden daher fast ausnahmslos dort statt. Ansonsten jedoch schotteten sie sich gegen die zwei anderen Nationen hermetisch ab.
 
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==

Wersja z 09:30, 19 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku niemieckim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku niemieckim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Székely Land.PNG
Gebiete der drei Nationen
Blau: Szekler,
Grau: Siebenbürger Sachsen nach dem Recht des Goldenen Freibriefs,
Gelb: adeliger Komitatsboden

Erdélyi szász univerzitás (pol. Wspólnota Sasów, niem. Sächsische Nationsuniversität, łac. Concilium Transylvania Saxonicum, rum. Universitatea Săsească) − struktura terytorialna Sasów w Siedmiogrodzie, który działała jako autonomiczna administracja od 1486 do 1876 roku, a od tego momentu aż do jej rozwiązania w 1937 roku jako fundacja.

Nazywano to „zebraniem głównych urzędnikóœ ze wszystkich klas i przewodniczących narodu saksońskiego, który rozstrzyga i ocenia sprawy narodowe”.[1]

Znaczenie słowa

Universitas składa się z łacińskich komponentów: natio − „lud, plemię” i universitas − „całość”. Słowo to oznacza „całość ludu” lub konkretnie „całość Sasów Siedmiogrodu” na terytorium ich przodków, a więc "powszechny.

Oryginalna funkcja

Sasi siedmiogrodzcy jako naród osiadły w średniowiecznym Królestwie Węgier otrzymali rozległe specjalne prawa i przywileje już w 1224 r. poprzez bezpośrednie nadanie praw przez węgierskich królów. Zostały one po raz pierwszy udokumentowane przez króla Andrzeja II w Złotej Bulli. Dokument ten był jednak tylko wstępnym etapem tworzenia stałej reprezentacji korporacyjno-politycznej w stosunku do pozostałych dwóch stanów Siedmiogrodu, tj. Seklerów i węgierskiej szlachty. Na polu napięć między dwoma pozostałymi stanami a coraz słabszymi królami węgierskimi, Universitas Saxonum, założony w 1486 r.[2], stał się narzędziem władzy, pod którym Sasi siedmiogrodzcy gromadzili się aż do XIX wieku. To byłą, by tak rzec, polityczna reprezentacja Saksończyków, która umożliwiła im działanie jako wspólnota wobec świata zewnętrznego. Wewnętrznie, na ziemiach królewskich, na których Sasi de facto posiadali autonomię i własne prawo (Eygenlandrecht), to instytucja kierowała samorządnością.

Politisch Beteiligte im mittelalterlichen Fürstentum Sybenbuergen

Politycznie zaangażowany w średniowieczne księstwo „Sybenbuergen”

Od późnego średniowiecza Księstwo Siedmiogrodu zostało politycznie podzielone na trzy klasy:

  • węgierska szlachta
Ta czerpała jego władzę z feudalnego panowania nad setkami tysięcy podporządkowanych chłopów, którzy byli uprzywilejowani, ale mało aktywni gospodarczo. Oprócz Rumunów i Węgrów do chłopów pańszczyźnianych zaliczano także wielu Sasów zamieszkujących saskie wioski na ziemiach 'powiatowccyh, na które nie rozszerzono praw królewskich.
Ta grupa etniczna, która została osiedlona około 1140 r. w celu ochrony węgierskiej granicy na wschodzie Siedmiogrodu, otrzymała specjalne prawa od króla Węgier i ukonstytuowała się jako autonomiczne naród. Obszary Szeklerów były zdominowane przez rolnictwo i w większości dostarczały na eksport surowce naturalne i półprodukty.
Pod względem liczebności to z pewnością grupa najmniejsza, ale najważniejsza ekonomicznie. Ich szlaki handlowe prowadziły z Lewantu do landów niemieckich, dlatego najważniejsze ośrodki handlowe i targi znajdowały się w ich stałych miastach. Znajdowały się tam dziesiątki cechów, które produkowały większość wyrobów gotowych na eksport. Miasta ziemi królewskiej stanowiły główny dochód podatkowy księstwa i dlatego miały ogromne znaczenie. Dlatego większość parlamentów stanowych odbywały się właśnie tam. W przeciwieństwie do pozostałych hermetycznie odcięli się od dwóch innych narodów.

Przypisy

  1. ↑ Zitiert nach: Johann Georg Krünitz: Oeconomische Encyclopädie, 129. Teil, Berlin 1821, S. 411.
  2. ↑ Béla Köpeczi (Hrsg.): Kurze Geschichte Siebenbürgens („Erdély rövid története“), Akademie-Verlag, Budapest 1990, ISBN 963-05-5667-7, Seite 74. (Auch als Onlineversion)

Erdélyi szász univerzitás (węg.)
Wspólnota Sasów(pol.)
Sächsische Nationsuniversität (niem.)
Universitas Saxonum (łac.)
Concilium Transylvania Saxonicum (łac.)
Universitatea Săsească (rum.)
Sächsische Nationsuniversität

Terytoria Sasów (na szaro)
Terytoria Sasów (na szaro)
100x130px
 [[Plik:{{|{{{opis flagi}}}|1|mainsnak|datavalue|value}}|100x130px|border| alt=Flaga|center]]
Herb Flaga
Państwo 22x20px Węgry
Siedziba Nagyszeben/Hermannstadt/Sibiu

Położenie na mapie {{{nazwa mapy}}}

[[Plik:{{{mapa}}}|240x240px]]
[[commons:{{#invoke:Wikidane|V|sitelinks|commonswiki|title}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Erdélyi_szász_univerzitás&oldid=52920”