Podział administracyjny Słowacji

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Podział administracyjny Słowacji jest obecnie III stopniowy. Artykuł zawiera informacje o obecnym i historycznym podziale kraju, także w ramach innych państw takich jak Węgry i Czechosłowacja. Aktualny podział administracyjny Słowacji Szablon:Kraje Słowacji Od 1 lipca 1996 Słowacja dzieli się na 8 krajów ([[{{#invoke:lang|hasło|sk}}|{{#invoke:lang|skrót|sk}}]] kraj), które dzielą się na 79 powiatów (okres), a te z kolei na 2927 gmin. Dzielnice Bratysławy i Koszyc istnieją na prawach miejskich, toteż terytorium Bratysławy podzielone jest na 5 powiatów miejskich, a terytorium Koszyc – na 4 powiaty miejskie. Kraje i gminy są jednostkami samorządu terytorialnego. Oprócz oficjalnego podziału administracyjnego funkcjonuje nieoficjalny, tradycyjny podział na krainy geograficzno-etnograficzne, w przybliżeniu odpowiadające granicami dawnym komitatom (żupom), ale z uwzględnieniem czynników geograficznych. Kraje Najwyższym szczeblem podziału administracyjnego Słowacji są kraje. Nazwy 8 krajów odpowiadają nazwom ich stolic. Organami krajów są przedstawicielstwo wyższej jednostki terytorialnej i przewodniczący wyższej jednostki terytorialnej. Deputowani przedstawicielstwa wybierani są na czteroletnią kadencję w wyborach powszechnych. Przewodniczący wybierany jest na czteroletnią kadencję na podstawie powszechnego, równego i bezpośredniego prawa wyborczego w tajnym głosowaniu. Przewodniczący jest organem wykonawczym, pełni funkcję administracyjną i reprezentuje kraj na zewnątrz. Kod kraju Kraj Liczba ludności (2011) Powierzchnia (w km²) Gęstość zaludnienia (os./km²) Liczba gmin Liczba powiatów 100 bratysławski 602 436 2 052,6 293,5 89 8 200 trnawski 554 741 4 174,2 133,8 251 7 300 trenczyński 594 328 4 501,9 132,0 276 9 400 nitrzański 689 867 6 343,4 108,7 354 7 500 żyliński 688 851 6 808,4 101,2 315 11 600 bańskobystrzycki 660 563 9 454,8 69,9 516 13 700 preszowski 814 527 8 974,5 90,8 665 13 800 koszycki 791 723 6 754,5 117,2 461 11 Łącznie 8 krajów 5 421 352 49 062 111,1 2927 79 Powiaty Plik:Okresy97 Slovakia.svg Słowacja w podziale na powiaty i kraje Na terytorium Słowacji jest 79 powiatów. Mają one obecnie wyłącznie charakter statystyczny. Gminy Szablon:Zobacz też Obecnie na Słowacji funkcjonuje 2927 gmin. Jest samodzielną jednostką samorządu terytorialnego i administracyjnego. Zrzesza osoby, które w danym miejscu są zameldowane na stały pobyt. Gmina jest osobą prawną, która zgodnie z warunkami przewidzianymi przez prawo samodzielnie posiada własność, uzyskuje dochody, gospodaruje własnym majątkiem i środkami pieniężnymi. Podstawowym zadaniem gminy jest wszechstronny rozwój jego terytorium i realizacja potrzeb jej mieszkańców. Gminy mają prawo współpracować w celu osiągnięcia wspólnej korzyści. Gmina mają prawo łączyć się ze sobą oraz ustanawiać jednostki pomocnicze. Organami gminy są gminne przedstawicielstwa (słow. obecné zastupiteľstvo) oraz starosta. Deputowani przedstawicielstw wybierani są w wyborach bezpośrednich przez mieszkańców gminy na czteroletnią kadencję. Starosta jest przedstawicielem gminy, reprezentuje ją na zewnątrz i jest jej najwyższym organem wykonawczym. Wybierany jest przez mieszkańców gminy na podstawie powszechnego, równego i bezpośredniego prawa wyborczego w tajnym głosowaniu. Kadencja starosty trwa 4 lata. Historyczny podział administracyjny Słowacji Słowacja pod panowaniem węgierskim Słowacja w składzie Czechosłowacji Lata 1918–1923 Po powstaniu Czechosłowacji podział administracyjny Słowacji początkowo pozostał niezmieniony, zarówno co do granic, jak i szczebli oraz kompetencji, z tym, że jednostki administracyjne nazywano żupami („okręgy”). Zmiany granic żup wynikały tylko z faktu rozdzielenia ich granicami: przyznane Słowacji części komitatów Győr, Esztergom i Komárom połączono w żupę Komárno, skrawki komitatu Moson przyłączono do żupy Bratysława, zachodnią część komitatu Ung przyłączono do żupy Zemplín. Lata 1923–1928 Władze Czechosłowacji zamierzały ujednolicić administrację kraju poprzez wprowadzenie tzw. wielkich żup („wielkie okręgy”), niezależnych od dotychczasowych jednostek administracyjnych. Reforma ta została doprowadzona do końca tylko na Słowacji; w Czechach zaniechano jej ze względu na przewagę elementu niemieckiego w poszczególnych projektowanych żupach, a na Rusi Zakarpackiej pozostawiono dawny podział administracyjny. W latach 1923–1928 na Słowacji istniało sześć żup: bratysławska, nitrzańska, nadwaska, nadhrońska, podtatrzańska, koszycka. Lata 1928–1939 Wielkie żupy przetrwały tylko do 1 lipca 1928, kiedy to weszła w życie kolejna ogólnopaństwowa reforma administracyjna. Dotychczasowe jednostki administracyjne pierwszego rzędu zastąpiono krainami (słow. krajina, cz. země), których w całej Czechosłowacji powstało 4: czeski, morawsko-śląski, słowacki i podkarpacki. Krainy dzieliły się na powiaty (okresy). Krainy miały szeroki samorząd, z własnymi organami wykonawczymi i prawodawczymi. Pierwsza Republika Słowacka Plik:Slovak Republic 1939 45 Administrative Map.png Podział administracyjny Słowacji 1938-1945) Powstała 14 marca 1939 Republika Słowacka już 1 stycznia 1940 przywróciła podział administracyjny na żupy, tworząc ich sześć. Żupy dzieliły się na 59 powiatów (Słowacja została wówczas okrojona o pograniczny pas na południu i na wschodzie, przyłączony do Węgier). Powiaty i żupy miały praktycznie te same granice, co odpowiednie jednostki z lat 1923–1928. Zgodnie z ówczesną totalitarną koncepcją władzy państwowej żupy miały bardzo ograniczone uprawnienia samorządowe. Według stanu na 1 stycznia 1940 istniały: żupa bratysławska – 3667 km², 455 728 mieszkańców, 6 powiatów: Bratislava, Malacky, Modra, Senica, Skalica, Trnava żupa nadhrońska (z siedzibą w Bańskiej Bystrzycy) – 8587 km², 443 626 mieszkańców, 12 powiatów: Bańska Bystrzyca, Bańska Szczawnica, Brezno nad Hronom, Dobšiná, Hnúšťa, Kremnica, Krupina, Lovinobaňa, Modrý Kameň, Nová Baňa, Revúca, Zwoleń żupa nitrzańska – 3546 km², 335 343 mieszkańców, 5 powiatów: Hlohovec, Nitra, Prievidza, Topoľčany, Zlaté Moravce żupa szarysko-zemplińska (z siedzibą w Preszowie) – 7390 km², 440 372 mieszkańców, 10 powiatów: Bardejov, Giraltovce, Humenné, Medzilaborce, Michalovce, Prešov, Sabinov, Stropkov, Trebišov, Vranov nad Topľou żupa tatrzańska (z siedzibą w Ružomberku) – 9222 km², 463 286 mieszkańców, 13 powiatów: Dolný Kubín, Gelnica, Kežmarok, Levoča, Liptovský Svätý Mikuláš, Námestovo, Poprad, Ružomberok, Spišská Nová Ves, Spišská Stará Ves, Stará Ľubovňa, Trstená, Turčiansky Svätý Martin żupa trenczyńska – 5592 km², 516 698 mieszkańców, 12 powiatów: Bánovce nad Bebravou, Čadca, Ilava, Kysucké Nové Mesto, Myjava, Nové Mesto nad Váhom, Piešťany, Považská Bystrica, Púchov, Trenčín, Veľká Bytča, Žilina Powojenna Czechosłowacja Lata 1945–1949 W odrodzonej Czechosłowacji przywrócono podział na kraje i powiaty (obowiązujący w latach 1928-1939), z tą różnicą, że jednolitą władzę państwową sprawowały rady narodowe odpowiednich szczebli. Lata 1949–1960 Po reformie z 1948 całe państwo podzielono na kraje („województwa”), dzielące się na powiaty. Na Słowacji powstało 6 krajów, skupiających 79 powiatów: bratysławski, bańskobystrzycki, koszycki, nitrzański, preszowski, żyliński. Lata 1960–1990 Plik:Zapsl kr.PNG Plik:Strsl kr.PNG Plik:Vysl kr.PNG Kolejna reforma administracyjna w Czechosłowacji miała miejsce 1 lipca 1960. Liczba krajów spadła do 10, liczba powiatów do 108. Na Słowacji powstały trzy kraje („województwa”), skupiające 33 powiaty: zachodniosłowacki (Západoslovenský kraj) z siedzibą w Bratysławie, środkowosłowacki (Stredoslovenský kraj) > z siedzibą w Bańskiej Bystrzycy, wschodniosłowacki (Východoslovenský kraj) z siedzibą w Koszycach. Kraje i powiaty stanowiły obszary działania rad narodowych właściwych szczebli. Od 22 marca 1968 Bratysława jako stolica Słowacji została odrębną jednostką administracyjną o statusie równym statusowi kraju. Opisany stan trwał do 1990, z tym, że od 1 lipca 1971 liczba powiatów wzrosła do 37. Lata 1990–1993 Kolejna reforma administracyjna w 1990 zniosła system rad narodowych i podział państwa na kraje. Republika Słowacka Lata 1993–1996 Przez pierwsze trzy lata istnienia niepodległa Słowacja utrzymywała dwustopniowy podział administracyjny na powiaty i gminy, odziedziczony po Czechosłowacji. Plik:Okresy96.jpg Podział administracyjny Słowacji w latach 1990-1996 Przypisy i 1 uwaga