|
Apa lub Appa (także Alban) († po 1161), węgierski szlachcic, zajmował stanowiska dworskie i osiągnął godność bana Slawonii w ostatnim okresie panowania króla Węgier Gejzy II.
Pochodzenie
Jego pochodzenie nie jest znane, ale jego brat był wpływowym i dobrze wykształconym duchownym, arcybiskupem Ostrzyhomia, Lukács.[1] Według Mór Wertner ojcem imiennika Apy był Apa, o którym mówiono, że był jednym z potężnych władców w 1108 r. za panowania króla Kolomana Uczonego. Od XVIII wieku kilku historyków i genealogów próbowało połączyć Apę i Lucasa z różnymi znanymi klanami w królestwie Węgier, głównie z wybitnym klanem Gutkeled. Historyk Kállay Ubul|Ubul Kállay]] argumentował, że Apa i Lucas byli synami Aleksusa Gutkeleda, bana Slawonii za panowania Stefana II.[2]
Kariera
Apa został wspomniany po raz pierwszy w aktach mu współczesnych w 1148 r., gdy już wspomniano o nim w liście przywilejów Gejzy II[3]. Został nazwany „apud regem gratiosissimus” w 1150 r., odzwierciedlając jego wybitny status na dworze królewskim do tego czasu[2]. Funkcjonował jako ispán w komitacie Bodrog w 1156 r., ale mógł on mieć godność z poprzedniej dekady, kiedy to często wspominano go jako ispána bez konkretnego komitatu[4]. Bracia – Apa i Lukács – zyskali na znaczeniu po odejściu regenta króla Gejzy, Beloša, który został pohańbiony na dworze królewskim i zbiegł z Węgier pod koniec 1157 r.[1] Jako jego następca Apa został banem Slawonii. Jest prawdopodobne, że nosił tę godność aż do śmierci Gejzy w 1162 r.[4] W tym charakterze rządził dalmatyńskim regionem przybrzeżnym (Wybrzeże Chorwacji lub Primorje), a obszar między rzekami Drawą i Sawą nadal nie podlegał jego jurysdykcji[2]. Ponieważ w ostatnich latach panowania Gejzy II nie było znanego urzędnika z godnością palatyna Węgier, możliwe jest, że Apa był najpotężniejszym świeckim powiernikiem monarchy po odejściu Beloša, podczas gdy Lucas został wyniesiony na arcybiskupa Ostrzyhomia, stając się jednocześnie głową Kościoła na Węgrzech.[1]
Według nieautentycznego dokumentu, pełnił również funkcję sędziego królewskiego (łac. curialis came maior) w 1158 r. Dokument odnosi się również do pewnego Emeryka, który nosił tytuł „curialis comes minor”, co jest możliwą pierwszą wzmianką. urzędu wice-sędziego królewskiego.[4] Ban Apa posiadał ziemie w północno-wschodniej części Węgier, głównie komitaty Ung i Zemplén. Był właścicielem wsi Kána (dzisiejsze ruiny archeologiczne w Budapeszcie). Wzniósł tam opactwo benedyktyńskie.[5]
Zgodnie z dekretem papieża Aleksandra III, gdy legat papieski, kardynał Pietro di Miso został wysłany na Węgry, aby przekazać paliusz Lukácsowi w Ostrzyhomiu w 1161 r., brat arcybiskupa „Alban” (obecnie uczeni identyfikowali go z Apą) przekazał konia dla legata, gdy Pietro i jego eskorta przejechali węgierską granicę z Dalmacją (dlatego Apa prawdopodobnie nadal funkcjonował jako ban w tym roku). List głosi, że arcybiskup Lukács martwił się, że ten krok można uznać za symonię w Kurii Rzymskiej. Papież Aleksander uspokoił prałata biblijnymi zwrotami. To ostatnia wzmianka o Apie jako żywej osobie[3].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 437.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [Lucas]". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003]. Szent István Társulat. str. 68.
- ↑ 3,0 3,1 Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. str. 100, 185.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 26, 41, 141.
- ↑ F. Romhányi, Beatrix (2000). Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon: Katalógus [Klasztory i kolegia w średniowiecznych Węgrzech: Katalog]. Pytheas. str. 45.
Źródła
- F. Romhányi, Beatrix (2000). Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon: Katalógus [Klasztory i kolegia w średniowiecznych Węgrzech: Katalog]. Pytheas. ISBN 963-7483-07-1.
- Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [Lucas]". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003]. Szent István Társulat. str. 59–72. ISBN 963-361-472-4.
- Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
- Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.
- Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
|
|
