Berislavić Petar
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [5] | [6] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:Petar Berislavic 200807.jpg Petar Berislavić, djelo Ivana Meštrovića iz 1933. godine Petar Berislavić (węg. Beriszló Péter) (1475 - 20 maja 1520), członek szlacheckiej rodziny Berislavići Trogirski, ban (wicekróm) Chorwacji od 1513 do 1520 r., biskup Veszprém.[1] Petar urodził się w Trogirze. Zanim został banem, doszedł do tytułu biskupa Veszprém w Kościele rzymskokatolickim. Najbardziej znany jest z bycia jednym z przywódców Chorwatów podczas najazdów osmańskich na ich terytorium. Mówi się też, że był współpracownikiem pisarza Marko Marulića. Petar odniósł dwa decydujące zwycięstwa przeciwko siłom osmańskim. Pierwszy w 1513 roku w bitwie pod Dubicą, a drugi w 1518 roku w pobliżu Jajce. W 1520 r. został zabity i ścięty po bitwie pod Plješevicą między Bihać a Korenicą. Spis treściPotraga za materijalnom pomoćiWładysław II. Jednak w kwietniu 1515 r. Napisał do słowiańskich stad, że są zobowiązani do wysłania pomocy do Berislavica w obronie Królestwa Chorwacji, ponieważ jeśli tego nie zrobią, król ostrzega was, nawet was, którzy są waszymi sąsiadami, królestwa nie zginą na minutę. Trudno jest ocenić powodzenie zapewnień króla, ponieważ słowiańskie zbory w zgromadzeniu Križevci odmówiły poparcia chorwackiego banu w tym roku, wskazując, że zgodnie ze starym zwyczajem byli zobowiązani do obrony tylko Królestwa Slawonii, a nie Chorwacji rządzonej przez Berislavića. Pod koniec 1514 r. Ban zwrócił się o pomoc do Dubrownika, domagając się, aby zapłacili mu trzyletni hołd w wysokości 1500 dukatów, które zostali zobowiązani oddać królowi węgiersko-chorwackiemu. Mieszkańcy Dubrownika początkowo tego nie chcieli, ponieważ, jak powiedzieli, jeśli Turcy zostali poinformowani o opłaceniu hołdu, mogłoby to być ze szkodą dla naszych kupców i ich handlu w Imperium Osmańskim, ale na początku 1513 r. Nadal wysyłali żądane pieniądze do chorwackiego bana. Vladislav II. je doduše, pokušavao osigurati pomoć hrvatskom banu, pa je, primjerice, u travnju 1515. godine pisao slavonskim staležima da su dužni uputiti pomoć Berislaviću radi obrane Hrvatskoga Kraljevstva jer, ako to ne učine, upozorava s pravom kralj, ni vas koji ste susjedi one kraljevine neće minuti pogibelj. Teško je suditi o uspjehu kraljevih uvjeravanja jer su slavonski staleži na saboru u Križevcima te godine bili odbili potporu hrvatskom banu, ističući da su po starom običaju dužni braniti samo Kraljevinu Slavoniju, a ne i Hrvatsku kojom je upravljao Berislavić. Ban se potkraj 1514. godine za pomoć obratio i Dubrovniku, tražeći da mu isplate trogodišnji tribut od 1,500 dukata što su ga bili dužni davati ugarsko-hrvatskom kralju. Dubrovčani su to najprije odbili jer, isticali su oni, kad bi za isplatu tributa doznali Turci, to bi moglo biti na propast naših trgovaca i njihove trgovine na području Osmanskoga Carstva, ali su početkom 1513. godine ipak poslali traženi novac hrvatskom banu. Apele o pomoc Ban Petara Berislavica do centrów politycznych poza Królestwem miały inny los. Ze względu na zaangażowanie Berislavica w Ligę Cambrais, Wenecja od początku była nieufna wobec chorwackiego zakazu. Chociaż w bezpośrednim zapleczu weneckich posiadłości w Dalmacji, stawiał opór presji tureckiej, która narastała w tym czasie, a ban i interesy weneckie dotykały tego samego terytorium chorwacko-dalmatyńskiego, ale Republika stale podejrzewała, że chorwacki ban nie próbował opierać się Turkom. , ale raczej przygotować wojnę przeciwko jej dobytkowi Dalmacji. Dlatego konsekwentnie odrzucała wszystkie wezwania Bana o pomoc. Berisławik, w sierpniu 1517 r., Pod presją niedoboru i Turków, wysłał zastępcę do Wenecjan z listem króla i prośbą, aby rząd wenecki dał mu 10 000 flores do obrony Klis, kosztem środków przekazanych przez Republikę, na mocy traktatu z królem Władysławem II. od 31 stycznia 1503 r. w coraz mniejszych kwotach nadal płaciła węgiersko-chorwackiego króla Ludovika II. Kolegium Weneckie oświadczyło następnie, że król oczywiście będzie musiał otrzymać 85 000 złotych monet na mocy traktatu, ale wcześniej Wenecjanie musieli zrekompensować 150 000 dukatów za weneckie posiadłości na Istrii spowodowane przez Andrew Bota i Frankapani. W końcu stwierdzono z dużą kpiną, że Ban Petar Berislavic otrzyma 2000 dukatów, ale w tkaninach wełnianych i jedwabnych. Pozivi za pomoć bana Petra Berislavića, upućeni političkim središtima izvan Kraljevstva, imali su različitu sudbinu. Venecija je zbog Berislavićeva zalaganja za Cambraisku ligu od početka bila nepovjerljiva prema hrvatskom banu. Premda se on u neposrednom zaleđu mletačkoga posjeda u Dalmaciji odupirao turskom pritisku koji je upravo tada postajao sve jačim, pa su se banovi i mletački državni interesi dodirivali na istom hrvatsko-dalmatinskom prostoru, ipak je Republika neprekidno sumnjala da se hrvatski ban ne pokušava oduprijeti Osmanlijama, nego da zapravo priprema rat protiv njezina dalmatinskog posjeda. Zato je dosljedno odbijala sve banove pozive za pomoć. Berislavić je u kolovozu 1517. godine, pritisnut oskudicom i Turcima, uputio poslanika u Mletke s kraljevim pismom i molbom da mu mletačka vlada dade 10,000 florena za obranu Klisa, na račun sredstava koje je Republika, prema ugovoru s kraljem Vladislavom II. od 31. siječnja 1503. u sve skromnijim iznosima, još plaćala ugarsko-hrvatskom kralju Ludoviku II. U mletačkom Collegiu je tada istaknuto da bi kralj, doduše, prema ugovoru morao dobiti 85,000 zlatnika, ali da se prije toga mora Mlecima nadoknaditi šteta u iznosu od 150,000 dukata što su je mletačkim posjedima u Istri nanijeli Andrija Bot i Frankapani. Napokon je s mnogo podrugljivosti zaključeno da će se banu Petru Berislaviću dati 2,000 dukata, ali u vunenim i svilenim tkaninama. Do końca drugiej dekady XVI wieku na kontynentalnych obszarach dalmatyńskich miast panował tymczasowy zastój, aby najazdy tureckie zostały przywrócone dopiero w 1520 r., Pod koniec panowania Berislavica. Mimo to Petar Berislavic faktycznie chronił weneckie dobra w Dalmacji, stawiając opór Turkom na granicy chorwacko-osmalijskiej, co tłumaczy jego próby uzyskania wsparcia w Wenecji. Anty tureckie cele chorwackiego bana i Republiki Weneckiej były wspólne, zebrane na tym samym obszarze, od Jajaca Banina do wschodnich miast Adriatyku, które były coraz bardziej zagrożone przez Imperium Osmańskie. Dlatego w marcu 1518 r. Petar Berislavić ponownie poprosił o pomoc Republiki, ale tym razem Signoria nie dała mu niczego, a Doge szyderczo powiedział bananowi, że ma cierpliwość, nawet w czasach, gdy Petar Berislavić ledwo powstrzymywał presję Turków. Do potkraj drugoga desetljeća 16. stoljeća vladalo je časovito zatišje na kopnenim područjima dalmatinskih gradova, pa će se turske provale obnoviti tek 1520. godine, dakle na kraju Berislavićeva vladanja. Unatoč tome, Petar Berislavić je otporom protiv Turaka na hrvatsko-osmalijskoj granici zapravo štitio i mletački posjed u Dalmaciji, pa to i objašnjava njegove pokušaje da dobije potporu u Mlecima. Protuturski ciljevi hrvatskog bana i Mletačke Republike bili su zajednički, okupljeni na istom prostoru od Jajačke banovine do istočnojadranskih gradova, kojemu je sve više prijetilo Osmansko Carstvo. Petar Berislavić je zato u ožujku 1518. godine još jednom zatražio pomoć od Republike, ali mu Signorija ni taj put ništa nije dala, dapače, dužd, je podrugljivo javio banu neka ima strpljenja, dakako u času kad je Petar Berislavić jedva zadržavao pritiskak Osmanlija. Papa Leon X.Plik:Raphael - Pope Leo X with two cardinals.jpg Papa Leon X Jedynym wybitnym Europejczykiem, który naprawdę pomógł Banowi Berislavicowi, był papież Leon X. Uwagę Leona X. na anty-turecki wysiłek Petara Berislavicia potwierdzają listy papieża do króla węgiersko-chorwackiego, władców europejskich i chorwackiego Ban. W liście do króla Władysława II. z 30 marca 1515 r. Leon X. zwraca uwagę, że aby pomóc miastom w Illyricum i Chorwacji, duża ilość pszenicy i jęczmienia, tysiąc litrów przygotowanego prochu w proszku z lumbardu, dziesięć tysięcy libry siarki i pięć tysięcy libretki salitre i 2000 złotych monet oraz ogłasza, że wkrótce wyśle kolejne 20 000 dukatów do Petara Berislavica. W liście do króla Franciszka I z 15 maja 1516 r. Podkreślił, że królestwu nie należy pozwolić na upadek, tj. Chorwacji, przede wszystkim miast Jajce, Knin, Klis i Skradin, ponieważ Panonia i Włochy byłyby później zagrożone. Dlatego błaga króla Francji, by wysłał mu 15 000 złotych monet, do których tak wiele doda i wyśle je wszystkie razem do Petara Berislavica w celu umocnienia miast. O opiece Leona X. według Petara Berislavica świadczy również fakt, że w czerwcu 1515 r. Zachęcał nawet Wenecjan do wysyłania pieniędzy na zakaz przynajmniej na obronę miasta Jajce, chociaż, jak zauważył, owoce lat papieża nie przyniosły żadnych owoców. Jedini europski uglednik koji je uistinu pružao pomoć banu Berislaviću bio je papa Leon X. O pozornosti koju je Leon X. posvećivao protuturskom naporu Petra Berislavića svjedoče papina pisma ugarsko-hrvatskom kralju, europskim vladarima i hrvatskom banu. U pismu kralju Vladislavu II. od 30. ožujka 1515. Leon X. ističe da šalje, kao pomoć gradovima u Iliriku i Hrvatskoj, pozamašnu količinu pšenice i ječma, tisuću libra zgotovljena baruta za pucanje iz lumbarda, deset tisuća libra sumpora i pet tisuća libra salitre te 2,000 zlatnika, a najavljuje da će ubrzo Petru Berislaviću poslati još 20,000 dukata. U pismu francuskom kralju Franji I. od 15. svibnja 1516. ističe da se ne smije dopustiti da propadne ovo kraljevstvo, tj. Hrvatska, prije svega gradovi Jajce, Knin, Klis i Skradin, jer bi nakon toga bile ugrožene Panonija i Italija. Zato moli Francuskoga kralja da mu pošalje 15,000 zlatnika kojima će on dodati još toliko i sve zajedno uputiti Petru Berislaviću za utvrđivanje gradova. O skrbi Leona X. prema Petru Berislaviću svjedoči i podatak da je u lipnju 1515. poticao čak i Mlečane da banu pošalju novca barem za obranu grada Jajca, iako ti papini pozivi ni nekoliko godina kasnije, kako je istaknuo, nisu donijeli nikakva ploda. Chociaż wysiłki Petara Berislavicia przebiegały w całkowicie nierównych stosunkach z Imperium Osmańskim, chorwacki zakaz nie zawiódł. Próbował uzyskać pomoc ze wszystkich stron, a pod koniec 1519 roku wysłał swojego zastępcę Toma Nigera na dwór papieski i cesarski. Niger po raz pierwszy mieszkał w Rzymie, gdzie został przyjęty na konsystorzu papieskim 12 grudnia 1519 r. Przez papieża Leona X. W maju 1520 r. Przybył na dwór cesarski w Brukseli. Zarówno przed papieżem, jak i przed cesarzem Karolem V. Thomasem Niger opisał zagrożenie dla Chorwacji i wysiłki Petara Berislavica. W liście do Petara Berislavica z 23 czerwca 1520 r. Karlo V. wychwalał zalety chorwackiego zakazu w czarujący sposób, podkreślając, że jesteśmy gotowi pomóc i nalegać na zakaz kontynuowania obrony chrześcijańskiej rzeczy, a nie wędrówki w duchu. Jednak Peter Berislavic nie potrzebował wystawnych listów, lecz pomoc materialną, pieniądze i broń, które prawie nie otrzymał od nikogo, a poza tym, kiedy Karlo V. napisał ten list do chorwackiego zakazu, Berislavić nie żył już dlatego, że był zmarł w maju 1520 r. w konfrontacji z Turkami w Pljesevicy. Premda su napori Petra Berislavića protjecali u posve neravnopravnom odnosu spram Osmanskog Carstva, hrvatski ban nije posustajao. Pokušavao je dobiti pomoć na svim stranama, pa je potkraj 1519. godine poslao svojega poslanika Tomu Nigera na papinski i carski dvor. Niger je najprije boravio u Rimu, gdje ga je 12. prosinca 1519. u papinskom konsistoriju primio papa Leon X., a u svibnju 1520. godine došao je na carski dvor u Bruxellesu. I pred papom i pred carem Karlom V. Toma Niger je opisivao ugroženost Hrvatske i napore Petra Berislavića. Karlo V. je u pismu Petru Berislaviću od 23. lipnja 1520. godine kićenim riječima veličao zasluge hrvatskoga bana, isticao kako smo mi voljni pomoći i poticao bana da i dalje brani stvar kršćansku, te da ne klone duhom. No, Petru Berislaviću nisu bila potrebna raskošna pisma nego materijalna pomoć, novac i oružje, koju nije dobivao gotovo ni od koga, a osim svega toga, u času kad je Karlo V. pisao to pismo hrvatskom banu, Berislavić više nije bio živ jer je u svibnju 1520. poginuo u sukobu s Turcima na Plješevici. Bitka na Plješevici i Berislavićeva smrtPlik:Petar Berislavic ploca 200807.jpg Ploča u Trogiru Plik:Trogir rodna kuca Petra Berislavica.jpg Ploča na rodnoj kući u Trogiru Na górze Pljesevici, gdzieś między Korenicą i Bihac na Uni, ban ze swoimi 300 rycerzami pokonał i zmusił do ucieczki 800 tureckich żołnierzy. Z powodu wypadku z koniem zrezygnował z pościgu ban i zatrzymał się wraz ze swoimi dwoma młodymi giermkami. Gdy już rozwiązali problem z koniem, nagle zaatakowało ich około 60 Turków. Ban Petar Berislavić rozkazał swoim giermkom uciec i zabijając kilku tureckich żołnierzy, sam został zabity z mieczem w ręku. Był 20 maja 1520 r. W Chorwacji i całej Europie zapanowała żałoba po banie, którego Chorwaci kochali jako ojca. Kilka godzin po śmierci bana papież Leon X mianował odważnego Petera Berislavića kardynałem nieświadom tego, że nie żyje. Ciało bana zostało zabrane do Veszprém, gdzie również zostało pochowane. U planini Plješevici, negdje između Korenice i Bihaća na Uni, ban je sa svojih 300 ratnika razbio i natjerao 800 turskih vojnika u bijeg. Prigodom potjere ban je zaostao zajedno sa svojom dvojicom mladih pomoćnika zbog nezgode s konjem. Baš kad su riješili problem s konjem, na njih je iznenada navalilo oko 60 Turaka. Ban Petar Berislavić naredio je svojim pomoćnicima da bježe, te je, ubivši nekoliko turskih vojnika, s mačem u ruci junački poginuo. Bilo je to 20. svibnja 1520. a opća žalost za banom kojeg su Hrvati voljeli kao oca zavladala je u Hrvatskoj, te širom Europe. Nekoliko sati nakon banove pogibije, papa Lav X. imenovao je hrabrog Petra Berislavića kardinalom, ne znajući da je on mrtav. Tijelo Petra Berislavića odnešeno je u Vesprim, gdje je i svečano sahranjeno. Pomimo bardzo trudnej sytuacji materialnej, aż do swojej śmierci Petar Berislavić powstrzymał turecką presję na chorwackie Królestwo, zwłaszcza broniąc Jajce i banatu Jajce, najbardziej wrażliwego punktu systemu obronnego. Trzy razy przybył na pomoc Jajce: w 1515, 1518, zaś w 1519 r. przełamał oblężenie miasta przez Turków. Po jego śmierci presja turecka na chorwackie Królestwo stała się silniejsza, a funkcji chorwackiego bana nie przypisano nikomu przez ponad rok. Pod rządami sułtana Sulejmana I. w 1520r. Turcy zajmując ważną twierdzę na wschodzie Belgrad, żagrozili poważnie chorwackim regionom. W takich okolicznościach w listopadzie 1521 r. banem Chorwacji został książę Krbavy, Ivan Karlovic. Unatoč beznadnim materijalnim okolnostima, Petar Berislavić je sve do pogiblje zaustavljao turski pritisak prema Hrvatskom Kraljevstvu, napose braneći Jajce i Jajačku banovinu, strateški najosjetljiviju točku obrambenog sustava. Tri puta je pritekao u pomoć Jajcu – 1515.,1518. i 1519. godine, i razbio tursku opsadu grada. Nakon njegove pogiblje turski pritisak na Hrvatsko Kraljevstvo postaje sve jačim, a čast hrvatskog bana više od godinu dana nikome nije pripala. Pod sultanom Sulejmanom I. (1520.), Turci zauzimaju Beograd, kao važno uporište na istoku te na taj način još više ugrožavaju hrvatske krajeve. U takvim je okolnostima u studenome 1521. za hrvatskog bana imenovan krbavski knez Ivan Karlović. PrzypisLinki zewnętrzne
Literatura
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
