Debreceni Dózsa
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején Debreceni Dózsa (*przed 1291, † 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie interregnum Karola Roberta, jeden z jego dowódców, który z kolei był wojewodą siedmiogrodzkim, a następnie palatynem. Jest to najbardziej znany członek rodziny Debreceni, która była właścicielem Debreczyna od XIII do początku XV wieku. [1] Debreceni (I.) Dózsa (1291 előtt – 1322) katona, hadvezér, az interregnum idején Károly Róbert híve, seregeinek egyik vezére, amiért cserébe egy időben erdélyi vajda, majd nádor is volt. A Debrecenben a 13. századtól a 15. század elejéig birtokos Debreceni család legnevezetesebb tagja.[1] Spis treściBiografiaWiosną 1307 r. Książę Bawarii Otto (który był także królem węgierskim w latach 1305–1308) podarował majątek Elep komitat Szabolcs, który był rządzony bez następcy Dózsa, ponieważ Dózsa był uważany za krewnego Kopasa, Beke i László. Jest to raczej mało prawdopodobne stwierdzenie, ponieważ żaden członek rodziny Debreczyn nie należał do partii popierającej Otto. Dzięki tej darowiznie król chciał postawić Dozę na swojej stronie, a tym samym całą rodzinę Debreceni. Byli jednak wierni Karolowi I, odkąd przybył na Węgry. Róbert Károly doskonale o tym wiedział, ponieważ 26 września 1311 r. król, jako nagrodę za kampanię przeciwko Máté Csákowi, podarował majątek Páth w powiecie Peszt, a następnie szereg darów. 1307 tavaszán Ottó bajor herceg (aki egyben 1305–1308 között magyar király is volt) Dózsának ajándékozta az örökös nélkül a királyra szállt Szabolcs megyei Elep birtokot, mivel szerinte Dózsa a Barsa nembeli Kopasznak, Bekének és Lászlónak, az ő híveinek rokona. Ez elég valószínűtlen állítás, mivel a Debreceni család egy tagja sem tartozott az Ottót támogató párthoz. A király ezzel az adománnyal akarta az oldalára állítani Dózsát s ezzel az egész Debreceni családot. Viszont ők I. Károly állandó hívei voltak azóta, hogy az Magyarországra érkezett. Ezt nagyon jól tudta Károly Róbert is, mert a Csák Máté elleni hadjárat jutalmaként a király 1311. szeptember 26-án Dózsának adományozta a Pest megyei Páth birtokot, amelyet ajándékbirtokok egész sora követett. Jesienią 1311 r. Máté Csák zawarł sojusz z synami zamordowanej Aba Amadé, która 15 czerwca 1312 r. została pokonana w bitwie pod Rozgoniami przez wojska króla Karola I, wspomaganego przez rycerzy joannitów, mieszkańców Kassy i Saksonii Spiskowej. Jednym z przywódców armii był Dózsa. Ta bitwa jest ważnym punktem zwrotnym w walce z oligarchiami. Jednak król nie wykorzystał swojego zwycięstwa, ponieważ nie stawił czoła Mateuszowi Csakowi i jego sojusznikom. Niemniej jednak był w stanie skonsolidować swoją siłę w dużej części kraju. Po bitwie o Rozgony Dózsa i Róbert Károly znaleźli się w najbardziej poufnym środowisku, a nawet król został ojcem chrzestnym jednego z dzieci Dózsy, być może Jakuba z Debreczyna. Wewnętrzne relacje zostały wzmocnione przez fakt, że Karol I w większości szukał rady Mistrza Dozy, aby umocnić władzę publiczną. W tym celu zastąpił niewiarygodnych urzędników swoimi lojalnymi wyznawcami. Zaczął odzyskiwać dobra publiczne i położyć kres władzy. 1311 őszén Csák Máté a meggyilkolt Aba Amadé fiaival szövetséget kötött, akik 1312. június 15-én a rozgonyi csatában teljes vereséget szenvedtek I. Károly király hadaitól, akiket segítettek a johannita lovagok, a kassai polgárok és a szepesi szászok. A seregek egyik vezére Debreceni Dózsa volt. Ez az ütközet jelentős fordulópont az oligarchiák elleni küzdelemben. A király azonban nem használta ki a győzelmét, mivel nem fordult szembe erőteljesen Csák Mátéval és szövetségeseivel. Ennek ellenére az ország jelentős részében meg tudta szilárdítani a hatalmát. A rozgonyi csata után Dózsa, Károly Róbert legbizalmasabb környezetébe került, sőt a király Dózsa egyik gyermekének, talán Debreceni Jakabnak lett a keresztapja. A bensőbb viszonyt erősítette az a tény, hogy I. Károly többnyire kikérte Dózsa mester tanácsait, melyekkel megszilárdította a közhatalmat. Ennek jegyében a megbízhatatlan tisztségviselőket hűséges híveire cserélte le. Elindította a közjavak visszaszerzését és felszámolta a hatalmaskodásokat. W 1312 roku brał udział w bitwie pod Rozgonami. W 1317 r. król zlecił stłumienie buntu Borsa Kopasz, który z powodzeniem ukończył w ciągu kilku miesięcy; Wiosną 1317 roku odniósł wspaniałe zwycięstwo w bitwie pod Debreczynem, a wkrótce potem Kopasz został schwytany i ścięty na zamku Sólyomkő. Od 1318 r. Robert został wysłany przez Roberta do Transylwanii przeciwko synom innej rodziny oligarchów, Kán László, który wkrótce został pokonany. 1312-ben részt vett a rozgonyi csatában. 1317-ben a király a Borsa Kopasz-féle lázadás leverésével bízta meg, amit pár hónap alatt sikerrel végre is hajtott; 1317 tavaszán a debreceni csatában fényes győzelmet aratott, s nem sokkal később a sólyomkői várban Kopaszt el is fogta, majd lefejeztette. Innét 1318-ban Károly Róbert Erdélybe vezényelte egy másik oligarcha család, Kán László fiai ellen, akiket szintén csakhamar legyőzött. W zamian za swoje osiągnięcia w 1317 r. Károly mianował go (głównym) rzecznikiem Bihar i (częściowo równolegle) komitat Szabolcs, a w 1318 r. został wojewodą Siedmiogrodu i ispánem Szolnok. Zwrócił swój komitat Bihar w 1318 roku, ale zachował Szabolcs do 1322 roku. Tymczasem w 1320 r. Karol zrezygnował z województwa transylwanii i z kolei wyznaczył go na palatyna. Sprawował urząd do 1322 r., kiedy został kapelanem hrabstwa Szatmár. Swój odziedziczony i nabyty majątek połączył z centrum Debreczyna; stąd też ćwiczył swoją pozycję podniebienną. Eredményeiért cserébe még 1317-ben Károly kinevezte Bihar, illetve (részben párhuzamosan) Szabolcs vármegyék (fő)ispánjává, valamint 1318-ban Erdély vajdájává és szolnoki ispánná. Bihari ispánságát 1318-ban visszaadta a szabolcsit azonban 1322-ig megtartotta. Eközben 1320-ban Károly leváltotta az erdélyi vajdaságról, cserébe nádorrá nevezte ki. Nádori tisztét 1322-ig tarthatta meg, ekkor Szatmár vármegye ispánja lett. Örökölt és szerzett birtokait Debrecen központtal egyesítette; nádori tisztségét is innét gyakorolta. PrzypisyŹródła
Linki zewnętrzne
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
