Gall Anonim

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Gall Anonim lub Anonim, tak zwany Gall (łac. Gallus Anonimus, węg. Gallus Anonymus) (* w XI w., † po 1116) – anonimowy autor Kroniki polskiej. Mimo cudzoziemskiego pochodzenia uważany za pierwszego polskiego kronikarza. Określenie Gall Anonim wynika z tradycji literackiej sięgającej XVI wieku oraz niepisanej umowy nowożytnych badaczy. Część współczesnych uczonych jest zdania, że bardziej poprawny jest termin Anonim, tak zwany Gall. Plik:Ms zanoyskich intro.jpg Początek tekstu Kroniki polskiej autorstwa Galla Anonima w najstarszym zachowanym rękopisie, tzw. Rękopisie Zamoyskich z XIV wieku Od XVI wieku historycy starali się ustalić imię autora XII-wiecznej Kroniki polskiej, miejsce jego pochodzenia i środowisko, z którego się wywodził oraz datę jego przybycia do Polski. Każde kolejne pokolenie badaczy zajmujących się wczesną historią Polski stawiało podobne pytania. Odpowiedzi opierają się wyłącznie na poszlakach i nie mogą rościć sobie prawa do pewności. Tożsamość autora Kroniki jest uważana za kwestię homerycką polskiej historii i literatury. Niemal każdy, kto zajmował się dziejami kraju i piśmiennictwem polskim, miał w tej sprawie własne zdanie. Wynika to z powszechnego uznania Kroniki za pierwsze dzieło literatury polskiej, a także z jej treści, którą stanowią najstarsze dzieje Polski, jej rozmiaru, artystycznej formy oraz wpływu jaki miała przez stulecia na piśmiennictwo i kulturę. Badacze spoza Polski uważają Anonima za autora jednego z najcenniejszych tekstów, jaki powstał w średniowiecznej Europie Środkowej. Sformułowano wiele hipotez o pochodzeniu Anonima z różnych stron Europy. W XIX wieku najpopularniejszy był pogląd, że pochodził z północnej Francji – pogranicza Walonii i Flandrii. W XX wieku przeważała hipoteza, że jego korzeni trzeba szukać bardziej na południu Francji – w prowansalskim St. Gilles (skąd miał udać się na Węgry) lub w okolicach Orleanu i Tours. Na początku XXI wieku bardzo mocne argumenty zyskał pogląd, że Anonim pochodził z północnych Włoch lub Dalmacji i był najprawdopodobniej Wenecjaninem. Dowodzą tej hipotezy rozmaitego rodzaju podobieństwa faktograficzne, stylistyczne i leksykograficzne z Historią o translacji św. Mikołaja Wielkiego autorstwa Mnicha z Lido. Rozbieżność sądów o pochodzeniu i życiu Anonima – z postępem badań naukowych – zamiast zmniejszyć się, jeszcze bardziej się pogłębiła. W XXI wieku wydano wiele obszernych monografii, napisanych przez wybitnych specjalistów, w których wysunięto zupełnie nowe propozycje. Również wcześniej sformułowane hipotezy zyskały w najnowszych badaniach dodatkowe argumenty. Dużą nadzieję naukowcy pokładają w porównawczych analizach komputerowych tekstów średniowiecznych, niekiedy przynoszących zaskakujące rezultaty. [...] Przypisy Bibliografia Rękopisy Oryginał dzieła Galla Anonima oraz wczesne odpisy nie zachowały się. Znane są trzy średniowieczne kopie. Rękopis Zamoyskich, spisany około 1360 roku, przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie, sygn. BOZ cim. 28. Odkryty w 1848 roku. Skan dostępny w Polonie. Faksymile w: Galla anonima Kronika, podobizna fotograficzna rękopisu Zamoyskich z wieku XIV. Julian Krzyżanowski (wyd.). Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 1948. Rękopis Sędziwoja (nazywany niekiedy Rękopisem Czartoryskich), spisany w XV wieku, przechowywany w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie, sygn. 1310. Prawdopodobnie jest to odpis z Rękopisu Zamoyskich, różnice między tymi dwoma rękopisami są niewielkie. Rękopis Heilsberski (czyli z Lidzbarka, ze zbioru biskupów warmińskich ), spisany w XV wieku, przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie, sygn. rps. 8006 (skan dostępny w Polonie). Tekst w tym rękopisie jest w wielu miejscach interpolowany lub skrócony. Przy końcu pierwszej księgi tekst Galla został wymazany i zastąpiony Żywotem św. Stanisława z XIII wieku. Brak też w nim końcowych fragmentów księgi trzeciej. Rękopis zaginął w czasie powstania listopadowego, odnalazł się pod koniec XIX wieku. Różni się w wielu miejscach od Rękopisu Zamoyskich i Rękopisu Sędziwoja, ale nie są to różnice istotne dla treści Kroniki. Jest odpisem z zupełnej innej tradycji rękopisów niż dwa pozostałe. Wydania tekstu łacińskiego Zdaniem Mariana Plezi (Plezia 1975, s.XCIII) żadna edycja tekstu Kroniki nie jest wolna od usterek. Należy korzystać z któregoś z najlepszych wydań – Szlachtowskiego i Koepkego, Bielowskiego lub Maleczyńskiego. [Vincentius Kadlubko et Martinus Gallus: scriptores historiae Polonae vetustissimi, cum duobus anonymis ex ms. Bibliothecae Episcopalis Heilsbergensis edit]. Gotfryd Lengnich(wyd.). Gdańsk: Gotfryd Lengnich, 1749, s. 56–102. [dostęp 2014-09-27]. Edycja na podstawie Rękopisu Heilsberskiego. M. Gallus Chronicon ad fidem codicum, qui servantur in Pulaviensi tabulario… Adami principis Czartoryscii… denuo recensuit, ex mandato Regiae Societatis Philomathicae Varsaviensis, vitamque S. Stanislai, atque inventarium ecclesiae metropolitanae Gnesnensis, adiecit…. Jan Wincenty Bandtkie-Stężyński (wyd.). Warszawa: Królewskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk Warszawskie, 1824. [dostęp 2014-09-27]. Edycja na podstawie Rękopisu Heilsberskiego i Rękopisu Sędziwoja. Chronicae Polonorum. Jan Szlachtowski, Rudolf Koepke (wyd.). Hannover: MGH, 1851, s. 414–478, seria: Monumenta Germaniae Historica, SS IX. [dostęp 2014-09-24]. Edycja na podstawie Rękopisu Zamoyskich i Rękopisu Sędziwoja. Chronicae Polonorum. Jan Szlachtowski, Rudolf Koepke (wyd.). Paryż: J.P. Migne, 1854, s. 843–934, seria: Patrologiae Cursus Completus, T. CLX. [dostęp 2014-09-24]. Niemal bez zmian w stosunku do wydania z 1851 roku w MGH. Galla Kronika. August Bielowski (wyd.). Lwów: August Bielowski, 1864, s. 379–484, seria: Monumenta Poloniae Historica, T. I. [dostęp 2014-09-24. Edycja na podstawie Rękopisu Zamoyskich i Rękopisu Sędziwoja. Anonima tzw. Galla Kronika czyli dzieje książąt i władców polskich. Karol Maleczyński (wyd.). Kraków: 1952, seria: Monumenta Poloniae Historica, seria II, T. 2. Edycja na podstawie Rękopisu Zamoyskich, Rękopisu Sędziwoja i Rękopisu Heilsberskiego. Gesta Principum Polonorum. The Deeds of the Princes of the Poles. Paul W. Knoll, Frank Schaer (wyd., tł.). Budapeszt, Nowy Jork: 2003, seria: Central European Medieval Texts, Volume 3. ISBN 963-9241-40-7. Edycja Maleczyńskiego, prawie bez zmian, z angielskim tłumaczeniem. Tłumaczenia polskie Tekst Galla Anonima jest bardzo trudny do wiernego oddania w innych językach niż łacina z powodu użycia przez autora prozy rymowanej i rytmicznej, a także zawartych w Kronice rymowanych pieśni. Powszechnie w literaturze cytuje się tłumaczenie Romana Grodeckiego, które uważane jest za najlepsze. Historya Bolesława III. króla polskiego. Hipolit Kownacki (tł.). Warszawa: książę Adam Czartoryski, 1821, s. 66–549. [dostęp 2014-09-28]. Kronika Marcina Galla przełożona na język polski i objaśniona. Zygmunt Komarnicki (tł.). Warszawa: Zygmunt Komarnicki, 1873. [dostęp 2014-09-28]. Anonim, tzw. Gall: Kronika Polska. Roman Grodecki (tł.). Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1923, seria: Biblioteka Narodowa, seria I, nr 59. Tłumaczenie wielokrotnie wznawiane z poprawkami Mariana Plezi od 1965 roku. Ostatnie wydanie – Gall Anonim: Kronika Polska. Roman Grodecki (tł.), Marian Plezia (wst., opr.). Wrocław: Ossolineum, 2003. Gall Anonim: Wielkie czyny Bolesława Krzywoustego. Elżbieta Sadzewicz (tł.). Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1948, seria: Biblioteka Ziem Odzyskanych. Autorka określiła pracę jako „wolny przekład”. Bibliografia Dániel Bagi: Królowie węgierscy w Kronice Galla Anonima. Warszawa: Polska Akademia Umiejętności, 2008, seria: Rozprawy wydziału Historyczno Filozoficznego tom 108. ISBN 978-83-60183-90-8. Danuta Borawska: Gallus Anonim czy Italus Anonim. Warszawa: 1965, s. 111–119, seria: Przegląd Historyczny t. 56 z. 1. Dyskusja. 27. Spotkania Mediewistyczne, 4–6 czerwca 2014r.. W: Nobis operique favete. Studia nad Gallem Anonimem. Andrzej Dąbrówka, Edward Skibiński, Witold Wojtowicz (red.). Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 2017, s. 349–432. ISBN 978-83-65573-52-0. Tomasz Jasiński: O pochodzeniu Galla Anonima. Kraków: Wydawnictwo Avalon, 2008. ISBN 978-83-60448-373. Johannes Fried: Kam der Gallus Anonymus aus Bamberg. Köln-Weimar-Wien: 2009, s. 497–545, seria: Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters 65. Cytowane za tłumaczeniem polskim – Johannes Fried: Czy Gall Anonim pochodził z Bambergu. Warszawa: 2010, s. 483–502, seria: Przegląd Historyczny 101, 3. Dorota Gacka: Przegląd koncepcji dotyczących pochodzenia Galla Anonima. Od Kromera do badaczy współczesnych. W: Nobis operique favete. Studia nad Gallem Anonimem. Andrzej Dąbrówka, Edward Skibiński, Witold Wojtowicz (red.). Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 2017, s. 23–58. ISBN 978-83-65573-52-0. Stanisław Kętrzyński: Gall-Anonim i jego kronika. Kraków: Akademii Umiejętności, 1899, seria: Rozprawy Akademii Umiejętności, Wydział Historyczno-Filologiczny, seria II, tom 12. Brygida Kürbis: Dziejopisarstwo polskie do połowy XV wieku. Dążenia poznawcze i poglądy. W: Brygida Kürbis: Na progach historii. Prace wybrane. Poznań: Wydawnictwo Abos, 1994, s. 17–36. ISBN 83-85337-09-1. Brygida Kürbis: Pisarze i czytelnicy w Polsce XII i XIII wieku. W: Brygida Kürbis: Na progach historii. Prace wybrane. Poznań: Wydawnictwo Abos, 1994, s. 83–108. ISBN 83-85337-09-1. Gerard Labuda: Zamiana Galla-Anonima, autora pierwszej „Kroniki dziejów Polski”, na Anonima-Wenecjanina. W: Studia Źródłoznawcze T. 44. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2006, s. 117–125. ​ISBN 978-83-7181-427-3​. ISBN 83-7181-427-5. Marian Plezia: Kronika Galla na tle historiografii XII wieku. Kraków: 1947, seria: Rozprawy PAU Wydziału Historyczno-Filologicznego, Seria II, t.XLVI, nr 3. Marian Plezia: Nowe studia nad Gallem-Anonimem. W: Mente et litteris. O kulturze i społeczeństwie wieków średnich. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 1984, s. 111–120. Marian Plezia: Wstęp. W: Kronika Polska. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, 1975, s. III-XCV. Edward Skibiński: Antyk w Kronice Polskiej Anonima tzw. Galla i w Translacji św. Mikołaja tzw. mnicha z Lido jako problem badawczy. Gniezno: 2012, s. 345–359, seria: Studia Europaea Gnesnensia 6. Edward Skibiński: Przemiany władzy. Narracyjna koncepcja Anonima tzw. Galla i jej podstawy. Poznań: Instytut Historii UAM, 2009. ISBN 978-83-89407-67-2. Linki zewnętrzne Artykuł dotyczący teorii na temat weneckiego pochodzenia Galla Anonima[dostęp 2014-10-01]. Witold Wojtowicz, Tarda loquendi facultas – tożsamość tzw. Galla Anonima w kontekście listów i epilogów „Gestów”

Gall Anonim Henryka Piątkowskiego z 1898 roku; na podstawie XVIII-wiecznego obrazu olejnego z bazyliki kolegiackiej św. Piotra i Pawła w Kruszwicy Henryka Piątkowskiego z 1898 roku; na podstawie XVIII-wiecznego obrazu olejnego z bazyliki kolegiackiej św. Piotra i Pawła w Kruszwicy Urodziny XI w Śmierć po 1116 Zawód, zajęcie kronikarz