Lubowla

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Lubowla, Stara Lubowla (słow. Stará Ľubovňa, wym. Szablon:IPA; węg. Ólubló; niem. Altlublau; łac. Lublovia) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz (na terenie do końca XVIII w. będącym częścią ziemi sądeckiej). Położenie Lubowla leży na wysokości 545 m n.p.m., w Kotlinie Lubowelskiej między Magurą Spiską na północnym zachodzie, Górami Lubowelskimi na północnym wschodzie i Górami Lewockimi na południu. Miasto liczy 16 341 mieszkańców (2011), jego powierzchnia wynosi 30,786 km². Przez Lubowlę przebiegają drogi krajowe nr 77 z Bardiowa do Popradu i nr 68 z Preszowa do granicy z Polską kilkanaście kilometrów na północ od miasta. Biegnie tędy również linia kolejowa z Popradu do Nowego Sącza przez granicę z Polską. Historia Plik:Stara Lubowla, Slovakia.jpg Skansen i zamek w Lubowli Plik:Ólubló - Castle.jpg Zamek w Lubowli Lubowla jest jednym z najstarszych miast obecnego Spisza. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście pochodzi z 1292, z czasów sporu polsko-węgierskiego o południowe tereny ziemi sądeckiej. Wykorzystując stan anarchii na Węgrzech księżniczka Kinga, dążąca do zacieśnienia związków Spisza z Polską, obsadziła ten teren swoimi wojskami, które stacjonowały tam aż do śmierci księżniczki w 1292 r. Potem jednak teren obecnego północnego Spisza, wcześniej będący częścią ziemi sądeckiej, został włączony do Węgier. W 1364 król Ludwik nadał Lubowli prawa miejskie i obdarzył miasto wieloma przywilejami. W 1412, na mocy umowy zawartej w Lubowli, miasto to, wraz z szeregiem innych miast i wsi spiskich weszło w skład tzw. zastawu spiskiego – ziem zastawionych przez Zygmunta Luksemburczyka Władysławowi Jagielle. Z ziem tych utworzono nowe starostwo spiskie, a zamek lubowelski ustanowiono siedzibą polskiego starosty spiskiego. Pod rządami polskich królów miasto rozkwitało, prowadząc handel z Polską. Było miejscem wielu spotkań i rokowań między władcami Polski i Węgier. 11 kwietnia 1556 miasto dotknął katastrofalny pożar, oszczędzając jedynie 6 domów. W latach 1655-1661 na zamku lubowelskim były ukryte polskie klejnoty koronne. Pod władzę królów Węgier – wówczas byli już nimi Habsburgowie – miasto wróciło w 1769, po zagarnięciu starostwa spiskiego i południowej części ziemi sądeckiej przez Marię Teresę. W latach 1778-1876 miasto było częścią prowincji XVI miast spiskich. W 1910 miasto, wg spisów ludności pomijających Polaków liczyło 1,9 tys. mieszkańców, w tym 1,4 tys. Słowaków, 300 Niemców i 200 Węgrów. W połowie listopada 1918 r. założono tu Polską Radę Narodową. Przynależność państwową miał wtedy określić plebiscyt, do którego jednak nie doszło. Do dziś gwara lubowelska, co potwierdza wydany niedawno jej słownik, jest bardzo zbliżona do języka polskiego. W latach 30. XX w. zamek w Lubowli był siedzibą Wielkiego Przeoratu Polski lazarytów. 17 września 2006 na zamku w Lubowli zawiązano konfederację spiską. Przynależność państwowa Od uzyskania praw miejskich Lubowla znajdowała się pod panowaniem następujących państw: 1364-1412 – 22px Królestwo Węgier 1412-1569 – 22px Korona Królestwa Polskiego 1569-1769 – 22px Rzeczpospolita Obojga Narodów, 22px Korona Królestwa Polskiego 1769-1772 – 22px Monarchia Habsburgów, Królestwo Węgier (okupacja) 1772-1804 – 22px Monarchia Habsburgów, Królestwo Węgier 1804-1867 – 22px Cesarstwo Austrii, Królestwo Węgier 1867-1918 – 22px Austro-Węgry, Kraje Korony Świętego Stefana, Królestwo Węgier 1918-1938 – Pierwsza Republika Czechosłowacka 1938-1939 – Druga Republika Czechosłowacka 1939-1945 – Republika Słowacka 1945-1948 – Trzecia Republika Czechosłowacka 1948-1960 – Republika Czechosłowacka 1960-1990 – Czechosłowacka Republika Socjalistyczna 1990-1992 – Czeska i Słowacka Republika Federacyjna od 1993 – Republika Słowacka Przemysł Obecnie Lubowla jest ośrodkiem przemysłu tekstylnego, metalowego i elektronicznego. Transport W Lubowli znajduje się stacja kolejowa. Zabytki Ważniejsze zabytki miasta to: Zamek Lubowelski (Hrad Ľubovňa) – wybudowany pod koniec XIV w. (pierwsza wzmianka z 1311); dobrze zachowany Muzeum Architektury Ludowej (Skansen w Starej Lubowli) pod zamkowym wzgórzem, z greckokatolicką drewnianą cerkwią ze wsi Matysowa oraz drewnianymi domami mieszkalnymi z początków XX w., przeniesionymi z różnych miejscowości na terenie północno-wschodniego Spisza kościół św. Mikołaja – gotycki, z XIII w., przebudowany w drugiej połowie XVII w. w stylu barokowym oraz w XIX w. w stylu klasycystycznym, barokowe wnętrze z późnogotycką chrzcielnicą i rzeźbą Madonny z 1300 średniowieczny rynek (Námestie sv. Mikuláša) z renesansowymi i klasycystycznymi domami mieszczańskimi. Osoby związane z Lubowlą Marcin Oracewicz – polski bohater obrony Krakowa przed Rosjanami w czasie konfederacji barskiej w czerwcu 1768, mistrz pasomoniczy, członek Bractwa Kurkowego i doskonały strzelec, urodzony w Lubowli, Marián Hossa ur. 1979 – słowacki hokeista, występujący w lidze NHL, reprezentant Słowacji. Miasta partnerskie Nowy Sącz Lubliniec Połaniec Swalawa Vsetín Bałczik Linki zewnętrzne Zdjęcia miasta, zamku i skansenu (po słowacku) Lubowla w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa 1884.

Lubowla Stará Ľubovňa Herb Herb Państwo Słowacja Kraj preszowski Burmistrz Ľuboš Tomko Powierzchnia 30,786 km² Wysokość 545 m n.p.m. Populacja (2011) • liczba ludności • gęstość 16 341 530,79 os./km² Numer kierunkowy 0 52 Tablica rejestracyjna SL