|
Ajtony (Ahtum, Ohtum) – książę Banatu na przełomie X i XI wieku.
Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami Dunaj i Temesz i w dorzeczu Maruszy. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy Cenad położony Rumunii[1].
Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki Gesta Hungarorum anonimowego autora z początku XIII wieku i Legendy o świętym Gerardzie (Sancti Gerardi) z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – Glada, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem Stefanem I[2].
W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok Kalana i Gyuli Młodszego) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy[1]. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw wołoskich[3]. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym[2][4].
Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę Gyula Starszy przyjął chrzest w Konstantynopolu. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim Samuelem[1]. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela Gabriela Radomira była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier[5]
W 1002 roku cesarz bizantyński Bazyli II obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego Widyń. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając Trację. Z trudności cara skorzystał król węgierski Stefan I atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego[6][7]. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad[8]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 174-176, 217-219, 229.
- ↑ 2,0 2,1 G. Nikołow: Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII - naczałato na XI w.). Sofia: Маrin Drinow, 2005. str. 149. ISBN 954-430-787-7.
- ↑ Ch. Dimitrow: Byłgaro-ungarski otnoszenija. s. 47.{{#invoke:Sprawdź|Parametry
|=problemy-w-cytuj
| nazwisko = | imię = | autor = | autor link =
| nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 =
| nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 =
| nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 =
| nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 =
| nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 =
| nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 =
| nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 =
| nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 =
| nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 =
| nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 =
| nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 =
| nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 =
| nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 =
| nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 =
| tytuł = txt! | url =
| inni =
| wydanie =
| wydawca =
| miejsce =
| data = | rok = | miesiąc =
| strony = | kolumny =
| rozdział = | adres rozdziału =
| nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link =
| nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link =
| nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link =
| tom = | tytuł tomu =
| część = | tytuł części =
| seria =
| id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn =
| cytat =
| język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 =
| data dostępu =
| odn =
}}gołe linki: {{#invoke:Sprawdź|pola z gołymi linkami|url=|adres rozdziału=}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}}
- ↑ Ch. Dimitrow: Byłgaro-ungarski otnoszenija. s. 83-84.{{#invoke:Sprawdź|Parametry
|=problemy-w-cytuj
| nazwisko = | imię = | autor = | autor link =
| nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 =
| nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 =
| nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 =
| nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 =
| nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 =
| nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 =
| nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 =
| nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 =
| nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 =
| nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 =
| nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 =
| nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 =
| nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 =
| nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 =
| tytuł = txt! | url =
| inni =
| wydanie =
| wydawca =
| miejsce =
| data = | rok = | miesiąc =
| strony = | kolumny =
| rozdział = | adres rozdziału =
| nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link =
| nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link =
| nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link =
| tom = | tytuł tomu =
| część = | tytuł części =
| seria =
| id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn =
| cytat =
| język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 =
| data dostępu =
| odn =
}}gołe linki: {{#invoke:Sprawdź|pola z gołymi linkami|url=|adres rozdziału=}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}}
- ↑ S. Priwatricz: Samuiłowata dyrżawa. s. 133.{{#invoke:Sprawdź|Parametry
|=problemy-w-cytuj
| nazwisko = | imię = | autor = | autor link =
| nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 =
| nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 =
| nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 =
| nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 =
| nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 =
| nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 =
| nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 =
| nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 =
| nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 =
| nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 =
| nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 =
| nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 =
| nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 =
| nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 =
| tytuł = txt! | url =
| inni =
| wydanie =
| wydawca =
| miejsce =
| data = | rok = | miesiąc =
| strony = | kolumny =
| rozdział = | adres rozdziału =
| nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link =
| nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link =
| nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link =
| tom = | tytuł tomu =
| część = | tytuł części =
| seria =
| id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn =
| cytat =
| język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 =
| data dostępu =
| odn =
}}gołe linki: {{#invoke:Sprawdź|pola z gołymi linkami|url=|adres rozdziału=}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}}
- ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu
<ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Dąbr174
- ↑ Steven Runciman: Bulgarian Empire. s. 233-234.{{#invoke:Sprawdź|Parametry
|=problemy-w-cytuj
| nazwisko = | imię = | autor = | autor link =
| nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 =
| nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 =
| nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 =
| nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 =
| nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 =
| nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 =
| nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 =
| nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 =
| nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 =
| nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 =
| nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 =
| nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 =
| nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 =
| nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 =
| tytuł = txt! | url =
| inni =
| wydanie =
| wydawca =
| miejsce =
| data = | rok = | miesiąc =
| strony = | kolumny =
| rozdział = | adres rozdziału =
| nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link =
| nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link =
| nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link =
| tom = | tytuł tomu =
| część = | tytuł części =
| seria =
| id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn =
| cytat =
| język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 =
| data dostępu =
| odn =
}}gołe linki: {{#invoke:Sprawdź|pola z gołymi linkami|url=|adres rozdziału=}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}} I. Stawowy-Kawka: Historia Macedonii. s. 63.{{#invoke:Sprawdź|Parametry
|=problemy-w-cytuj
| nazwisko = | imię = | autor = | autor link =
| nazwisko2 = | imię2 = | autor2 = | autor link2 =
| nazwisko3 = | imię3 = | autor3 = | autor link3 =
| nazwisko4 = | imię4 = | autor4 = | autor link4 =
| nazwisko5 = | imię5 = | autor5 = | autor link5 =
| nazwisko6 = | imię6 = | autor6 = | autor link6 =
| nazwisko7 = | imię7 = | autor7 = | autor link7 =
| nazwisko8 = | imię8 = | autor8 = | autor link8 =
| nazwisko9 = | imię9 = | autor9 = | autor link9 =
| nazwisko10 = | imię10 = | autor10 = | autor link10 =
| nazwisko11 = | imię11 = | autor11 = | autor link11 =
| nazwisko12 = | imię12 = | autor12 = | autor link12 =
| nazwisko13 = | imię13 = | autor13 = | autor link13 =
| nazwisko14 = | imię14 = | autor14 = | autor link14 =
| nazwisko15 = | imię15 = | autor15 = | autor link15 =
| tytuł = txt! | url =
| inni =
| wydanie =
| wydawca =
| miejsce =
| data = | rok = | miesiąc =
| strony = | kolumny =
| rozdział = | adres rozdziału =
| nazwisko r = | imię r = | autor r = | autor r link =
| nazwisko2 r = | imię2 r = | autor2 r = | autor r2 link =
| nazwisko3 r = | imię3 r = | autor3 r = | autor r3 link =
| tom = | tytuł tomu =
| część = | tytuł części =
| seria =
| id = | isbn = | oclc = | lccn = | doi = | issn =
| cytat =
| język = | język2 = | język3 = | język4 = | język5 = | język6 = | język7 = | język8 = | język9 = | język10 =
| data dostępu =
| odn =
}}gołe linki: {{#invoke:Sprawdź|pola z gołymi linkami|url=|adres rozdziału=}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=15|nazwisko=nazwisko#|imię=imię#|autor=autor#|link=autor link#|przed=Sprawdź autora:|po=.}}{{#invoke:Sprawdź|pola z autorami|max=4|nazwisko=nazwisko# r|imię=imię# r|autor=autor# r|link=autor r# link|przed=Sprawdź autora rozdziału:|po=.}} Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, s. 83-84)
- ↑ W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 219 i 229. Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, str. 83-84)
Bibliografia
- P. Pawłow: Ochtum. W: J. Andreew, I. Łazarow, P. Pawłow: Koj Koj e w Srednowekowna Byłgaria. Istoriczeski sprawocznik. Sofia: Prosweta u, 1994, str. 302-303. ISBN 954-01-0476-9.
- Ch. Dimitrow: 'Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto. Sofia: Маrin Drinow, 1998. ISBN 954-430-549-1.
- G. Nikołow: Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII - naczałato na XI w.). Sofia: Маrin Drinow, 2005. ISBN 954-430-787-7.
- S. Priwatricz: Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter. Sofia: АGАТА-А, 2000. ISBN 954-540-020-X.
- S. Runciman: A history of the First Bulgarian Empire. Londyn: George Bell & Sons, 1930. OCLC 832687.
- I. Stawowy-Kawka: Historia Macedonii. Wrocław: Ossolineum, 2000. ISBN 83-04-04549-4.
- W. Szymański, E. Dąbrowska: Awarzy. Węgrzy. Wrocław: Ossolineum, 1979. ISBN 83-04-00246-9. OCLC 256355901. (po polsku)
|
|
|
| książę Ahtum
|
| Dane biograficzne
|
|
|
| Urodziny
|
X wiek
|
|
|
| Śmierć
|
1002
|
|
|
|