|
Apa lub Appa (także Alban) († po 1161), węgierski szlachcic, zajmował stanowiska dworskie i osiągnął godność bana Slawonii w ostatnim okresie panowania króla Węgier Gejzy II.
Pochodzenie
Jego pochodzenie nie jest znane, ale jego brat był wpływowym i dobrze wykształconym duchownym, arcybiskupem Ostrzyhomia, Łukasz.[1] Według Mór Wertner ojcem imiennika Apy był Apa, o którym mówiono, że był jednym z potężnych władców w 1108 r. za panowania króla Kolomana Uczonego. Od XVIII wieku kilku historyków i genealogów próbowało połączyć Apę i Łukasz z różnymi znanymi klanami w królestwie Węgier, głównie z wybitnym klanem Gutkeled. Historyk Kállay Ubul|Ubul Kállay]] argumentował, że Apa i Łukasz byli synami Aleksusa Gutkeleda, bana Slawonii za panowania Stefana II.[2]
Kariera
Apa został wspomniany po raz pierwszy w aktach mu współczesnych w 1148 r., gdy już wspomniano o nim w liście przywilejów Gejzy II[3]. Został nazwany „apud regem gratiosissimus” w 1150 r., odzwierciedlając jego wybitny status na dworze królewskim do tego czasu[2]. Funkcjonował jako ispán w komitacie Bodrog w 1156 r., ale mógł on mieć godność z poprzedniej dekady, kiedy to często wspominano go jako ispána bez konkretnego komitatu[4]. Bracia – Apa i Łukasz – zyskali na znaczeniu po odejściu regenta króla Gejzy, Beloša, który został pohańbiony na dworze królewskim i zbiegł z Węgier pod koniec 1157 r.[1] Jako jego następca Apa został banem Slawonii. Jest prawdopodobne, że nosił tę godność aż do śmierci Gejzy w 1162 r.[4] W tym charakterze rządził dalmatyńskim regionem przybrzeżnym (Wybrzeże Chorwacji lub Primorje), a obszar między rzekami Drawą i Sawą nadal nie podlegał jego jurysdykcji[2]. Ponieważ w ostatnich latach panowania Gejzy II nie było znanego urzędnika z godnością palatyna Węgier, możliwe jest, że Apa był najpotężniejszym świeckim powiernikiem monarchy po odejściu Beloša, podczas gdy Łukasz został wyniesiony do godności arcybiskupa Ostrzyhomia, stając się jednocześnie głową Kościoła na Węgrzech.[1]
Według nieautentycznego dokumentu, pełnił również funkcję sędziego królewskiego (łac. curialis came maior) w 1158 r. Dokument odnosi się również do pewnego Emeryka, który nosił tytuł „curialis comes minor”, co jest możliwą pierwszą wzmianką. urzędu wice-sędziego królewskiego.[4] Ban Apa posiadał ziemie w północno-wschodniej części Węgier, głównie komitaty Ung i Zemplén. Był właścicielem wsi Kána (dzisiejsze ruiny archeologiczne w Budapeszcie). Wzniósł tam opactwo benedyktyńskie.[5]
Zgodnie z dekretem papieża Aleksandra III, gdy legat papieski, kardynał Pietro di Miso został wysłany na Węgry, aby przekazać paliusz Łukaszowi w Ostrzyhomiu w 1161 r., brat arcybiskupa „Alban” (obecnie uczeni identyfikowali go z Apą) przekazał konia dla legata, gdy Pietro i jego eskorta przejechali węgierską granicę z Dalmacją (dlatego Apa prawdopodobnie nadal funkcjonował jako ban w tym roku). List głosi, że arcybiskup Łukasz martwił się, że ten krok można uznać za symonię w Kurii Rzymskiej. Papież Aleksander uspokoił prałata biblijnymi zwrotami. To ostatnia wzmianka o Apie jako żywej osobie[3].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 437.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [Lucas]". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003]. Szent István Társulat. str. 68.
- ↑ 3,0 3,1 Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. str. 100, 185.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 26, 41, 141.
- ↑ F. Romhányi, Beatrix (2000). Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon: Katalógus [Klasztory i kolegia w średniowiecznych Węgrzech: Katalog]. Pytheas. str. 45.
Źródła
- F. Romhányi, Beatrix (2000). Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon: Katalógus [Klasztory i kolegia w średniowiecznych Węgrzech: Katalog]. Pytheas. ISBN 963-7483-07-1.
- Körmendi, Tamás (2003). "Lukács [Lucas]". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi z Ostrzyhomia 1001–2003]. Szent István Társulat. str. 59–72. ISBN 963-361-472-4.
- Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
- Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.
- Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
|
|
