Ötvös János
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Ötvös János (pol. Jan Ötvös) (* nieznana, † maj 1439 w Budzie), przywódca cechów w Budzie, który został zamordowany, ponieważ protestował, gdy chciano wykluczyć Węgrów z sądownictwa, czym wzbudził gniew obywateli niemieckich. Jego okrutna śmierć wywołała powszechne rozruchy w Budzie w 1439 roku. ŻyciorysGdy w 1437 r. na tron Węgier w osobie Alberta Habsburga wstąpił monarcha niemiecko-austriacki, patrycjusze niemieccy z Budy znieśli zwyczaj powoływania głównego naczelnika administracyjnego miasta – sędziego (naczelnego) – na przemian spośród obywateli obu narodów. z urzędu, a do 12-osobowej rady miejskiej mogło wejść tylko dwóch Węgrów. Ta zmiana oburzyła węgierskich obywateli, których liderem był János, przywódca węgierskiego obywatelstwa cechowego, i który podniósł głos przeciwko nowej praktyce, jaką wzbudził gniew obywateli niemieckich. Pomimo, że w tym czasie od 1437 r. w sądzie w Budzie zasiadał László Farkas, który reprezentował również interesy patrycjuszy niemieckich poprzez żonę, która chciała uśpić podejrzenia cechów węgierskich.[1] Pewnej nocy w maju 1439 roku Ötvös został pojmany, uwięziony w piwnicy, torturowany, zamordowany, na jego szyi zawieszono ciężki kamień, a jego ciało wrzucono do Dunaju. Kilka dni po jego zniknięciu rzeka wyrzuciła jego zwłoki, a morderstwo Węgrzy przypisywali obywatelom niemieckim, chociaż nie przeprowadzono żadnego śledztwa, nie ujawniono, kto faktycznie popełnił ten straszny czyn.[2] Konsekwencje jego śmierciWęgierska ludność Budy była zszokowana tym okrutnym zdarzeniem, a ruch ludowy wybuchł w Budzie 23 maja 1439 roku. Oburzeni mieszkańcy skierowali swój gniew na niemieckich patrycjuszy, których domy zostały napadnięte i splądrowane. Zaraz po wyborze na króla Niemiec i koronacji na króla Czech, król Albert wrócił ze swojej ojczyzny, Austrii, w kwietniu, gdy to powstanie ludowe zostało przyjęte na węgierskiej siedzibie królewskiej, sześć dni przed ogłoszeniem parlamentu w Budzie. Według niektórych wątki były wysokie, a żona króla, królowa Elżbieta Luksemburska, również brała udział w podżeganiu do niemieckiej nienawiści, ponieważ Elżbieta prawdopodobnie nadal była urażona faktem, że pełniła tylko rolę królowej w elekcji królewskiej w 1437 roku, a teraz politycznej chciał zwiększyć swój wpływ i moc. Jakub z Marchii, papieski inkwizytor, „którego lud wypędził mówiąc, że„ Bóg jest z nami”, również interweniował, aby stłumić gniew ludu”.[3] Ban Maczwy László Garai został wysłany, aby stłumić ruch „odwołując się do szlachetnego imienia zmarłego i faktu, że takie wykroczenia nie powinny nadszarpnąć jego pamięci, przekonał Węgrów do rozproszenia się.”[4] Sędzia László Farkas z Budy został uznany za głównego winowajcę. „Fakt, że rebelianci poszukiwali go na śmierć i mogli uratować mu życie tylko z pomocą króla, również sugeruje, że węgierska opinia publiczna obwiniała go o śmierć Jánosa. Nie ma takiej okoliczności, która, nawet gdyby nie była dokładnie wymagana, w ogóle pozwoliłaby nam zmniejszyć odpowiedzialność László Farkasa. Warunki życia zachęcały go do stawienia czoła wszelkim aspiracjom, które mogłyby zagrozić hegemonii jego towarzyszy, Kammerherr. Broniąc ich, był w stanie zapewnić sobie własne wpływy i władzę. Walka, która pojawiła się na polu sporu węgiersko-niemieckiego, toczyła się w istocie między Kammerherrami a rzemieślnikami zgromadzonymi w cechach. Włosi, którzy zostali wypchnięci z handlu detalicznego, prawie nie identyfikowali się emocjonalnie z Kammerherr, ale niemieccy rzemieślnicy mieli wszelkie powody, by sympatyzować z aspiracjami węgierskimi. Zmiana charakteru Budy, zastrzeżenie przedstawicieli cechów w radzie, zniesienie handlowych, patrycjuszowskich interesów jednostronnego przedsiębiorcy również siłą rzeczy sprzyjały ich zapewnieniu. […] Czynniki emocjonalne zwielokrotniły siłę napastników, a plebejskie i selerowe masy chłopskie doprowadziły ją do zwycięstwa. Ze względu na kapitałowy charakter Budy jednostronne panowanie niemieckie i utrzymywanie elementów wyłączonych z władzy uznano za konieczne przez tych, którzy nie mogli liczyć na bezpośrednie korzyści ze zmiany. […] Sklepy kupców włoskich nie zostały więc rozbite, chociaż mogliby znaleźć w nich bogatszą zdobycz”[5]. A legfőbb bűnösnek éppen Farkas László budai bírót tartották. „Az a körülmény, hogy a zendülők halálra keresték, s csak a király segítségével tudta megmenteni életét, szintén arra utal, hogy a magyar közvélemény őt okolta Ötvös János halála miatt. Nincs oly körülmény, amely, ha nem is éppen megkívánná, de egyáltalán lehetővé tenné, hogy Farkas László felelősségét csökkentsük. Életviszonyai arra ösztönözték, hogy szembeforduljon minden olyan törekvéssel, amely társainak, a Kammerherreknek a hegemóniáját veszélyeztetheti. Ezeket védve, saját befolyását és hatalmát biztosíthatta. A magyar–német ellentét mezében megjelenő harc voltaképpen a Kammerherrek és a céhekbe tömörült kézművesek közt folyt. A kiskereskedelemből kiszorított olaszok érzelmileg aligha azonosították magukat a Kammerherrekkel, a német kézműveseknek viszont minden okuk megvolt, hogy a magyar törekvésekkel rokonszenvezzenek. Buda jellegének megváltozása, a céhek képviselőinek helyfoglalása a tanácsban, az egyoldalú vállalkozó kereskedelmi, patrícius érdekek visszaszorítása szükségképpen az ő érvényesülésüket is előmozdította. [...] Az érzelmi tényezők megsokszorozták a támadók erejét, a plebejusi és zsellérparaszti tömegek pedig győzelemhez juttatták. Buda főváros-jellege magával hozta, hogy az egyoldalú német uralom megtörését, a hatalomból kirekesztett elemek érvényesülését olyanok is szükségesnek találták, akik nem remélhettek közvetlen előnyt a változásból. [...] Az olasz kereskedők boltjait tehát nem törték fel, noha azokban talán gazdagabb zsákmányra találtak volna.” W wyniku powstania zniesiono ówczesny system wyborczy. Walczyli o równouprawnienie obywateli Węgier, o połowę wybieranych radnych węgierskich i niemieckich do rady miejskiej oraz wybieranie sędziego miejskiego w Budzie na przemian co roku spośród obywateli Węgier i Niemiec. Dénes Kopácsi, jeden z przywódców ruchu ludowego, został pierwszym węgierskim sędzią miasta Buda w latach 1440/41.[6] Po tym, jak László Farkas był zwolennikiem królowej Elżbiety i trzydziestym dyspozytorem Győr, a królowa opuściła Budę na stałe w lutym 1440 r., w wyniku inwazji Władysława na Budę w dniu 21 maja 1440 r., nowy król skonfiskował oba domy byłego sędziego budańskiego 31 lipca, które przekazał Nánai Kompolt Pálowi, byłemu mistrzowi szkła.[7] [...] PrzypisyBibliografia
Więcej informacji
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
