Velká Morava

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Nitra moravia 833.png Mapa przedstawiająca hipotezę koegzystowania dwóch księstw Pribiny i Mojmira przed 833 rokiem Velká Morava (pol. Państwo wielkomorawskie, także Wielkie Morawy, sł. Veľká Morava, łac. Magna Moravia lub Rzesza Wielkomorawska (pol.), Velkomoravská říše (cz.), Veľkomoravská ríša (sł.)) – średniowieczne państwo słowiańskie. Stolicą był Weligrad, którego dokładne położenie pozostaje nieznane. Sądzi się, że główny ośrodek państwa mógł się znajdować na terenie dzisiejszego Starego Města lub grodziska Mikulčice. Historia Plik:Karte Mährerreich Mojmír I.png Terytorium Wielkiej Morawy w czasach Mojmira I Plik:Karte Mährerreich Rastislav.png Terytorium Wielkiej Morawy w czasach Rościsława Powstało na początku IX wieku na terenach dzisiejszych Moraw (stanowiących wcześniej centrum Państwa Samona), kilka lub kilkanaście lat po ostatecznym zniszczeniu Kaganatu Awarskiego przez armię Karola Wielkiego w 805 roku. Jest wysoce prawdopodobne, że to słowiańskie elity państwa Awarów przyczyniły się bezpośrednio do jego powstania. Wskazuje na to wykorzystywanie awarskich ozdób i ostróg przez elity wielkomorawskie w początkowym okresie jego istnienia. Państwo wielkomorawskie rządzone było przez lokalną dynastię, której pierwszym znanym przedstawicielem był Mojmir I. Pierwsza wzmianka o tym państwie dotyczy włączenia do niego Księstwa Nitrzańskiego przez Mojmira I, co nastąpiło w roku 833 lub nieco wcześniej. Mniej więcej w tym samym czasie władca wielkomorawski postanowił wprowadzić w swoim państwie chrześcijaństwo w wersji zachodniej. Chrzest przyjęto w 822 za pośrednictwem Państwa wschodniofrankijskiego. Wiązało się to także przypuszczalnie ze zwrotem politycznym na zachód, na co wskazuje także liczniejsze pojawienie się ozdób pochodzących z państwa Franków. Kolejny władca postanowił zmienić orientację polityczną i zwrócić się w kierunku Cesarstwa Bizantyjskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Przypuszczalnie z tego powodu w 863 roku działalność misyjną w państwie wielkomorawskim zaczęli prowadzić dwaj greccy misjonarze Cyryl i Metody pochodzący z Salonik. Za zgodą papieża Hadriana w Wielkich Morawach pojawił się stworzony przez nich obrządek słowiański oraz język staro-cerkiewno-słowiański, a także alfabet głagolica. Wkrótce powstały też liczne murowane kościoły, np. na grodzie w Mikulczycach powstało ich około dwudziestu. Działalność misjonarzy była na tyle skuteczna, że udało się także ustanowić odrębne arcybiskupstwo morawskie, które było niezależne od kościoła wschodniofrankijskiego. Epizod obrządku słowiańskiego zakończył się w roku 887, gdy za sprawą wrogiej postawy duchowieństwa niemieckiego uczniowie Cyryla i Metodego zostali wygnani przez księcia Świętopełka I. Szczyt ekspansji Wielkich Moraw przypadł na panowanie Świętopełka I w latach 871–894, kiedy w ich skład wchodziły, poza Morawami, częściowo tereny dzisiejszych Węgier i Słowacji, a także Czechy, Łużyce, Zakarpacie. Kwestia przynależności do Państwa wielkomorawskiego Małopolski i Śląska jest przedmiotem sporów między polskimi naukowcami, z których część opowiada się za tą przynależnością. Po śmierci Świętopełka jego dwaj synowie zaczęli walkę o tron. Osłabione walkami wewnętrznymi, państwo nie było w stanie obronić się przed najazdem koczowniczych Węgrów, którzy zaatakowali od strony Niziny Panońskiej. W konsekwencji osłabienia wewnętrznego i węgierskiego najazdu Państwo Wielkomorawskie upadło w latach 902–907 po 87 latach istnienia. Nazwa Plik:Kostolec-hradisko.jpg Ruiny wielkomorawskiego grodu w Ducové Nazwa Wielkie Morawy (Μεγάλη Μοραβία) została po raz pierwszy wymieniona około 950 roku w dziele De administrando imperio (O rządzeniu państwem) bizantyjskiego cesarza Konstantyna VII Porfirogenety. Według jednej z teorii człon „wielkie” jest przekładem pierwotnego greckiego terminu Μεγάλη ‘odległe, obce, dalekie’. Określenie to stosowane było do Moraw północnych, w celu odróżnienia ich od Moraw bałkańskich (obecna Serbia), w tamtym okresie będących w strefie wpływów Bizancjum. W 822 roku mieszkańcy dorzecza Morawy i Dyi występują pod własną nazwą: Sclavi Margenses i Sclavi Marahenses (Marharii – Morawianie, Merehanii – zachodni Słowacy). Państwo morawskie nazywane było: regnum Maraurorum, Margorum, Rastizi, Zuentibaldi, Moravska oblast’. Inna popularna nazwa to Rzesza Wielkomorawska, która wskazywała na federalny charakter państwa. Część badaczy sądzi, że przymiotnik „wielkie”, wskazuje na Morawy z terytoriami okolicznymi przyłączonymi w drodze ekspansji w IX wieku. Władza Ustrój państwa wielkomorawskiego zaliczany jest do monarchii wczesnofeudalnych. Najwyższą władzę w państwie sprawował władca pochodzący z rodzimej dynastii Mojmirowiców. W źródłach określany jako: kьnędzь, princeps, rex, dux, vladyka, comes. Znaczącą pozycję w rządzeniu krajem posiadali otaczający księcia dostojnicy, możni i naczelnicy uzależnionych terenów, nazywani niekiedy Moravjęne. Z warstwy możnych prawdopodobnie pochodzili urzędnicy, sprawujący funkcje: administracyjne – żupani zarządzający prowincjami zwanymi żupami; wojskowe – wojewodowie zajmujący się organizacją militarną państwa; a także sądowe – urzędnicy przewodzący sądom żupnym, którym podlegali wszyscy wolni, jak i niewolni, którzy nie zostali na podstawie zarządzenia książęcego objęci inną jurysdykcją np. kościelną. Terytorium państwa wielkomorawskiego Plik:Great Moravia-deu.png Legenda: żółte linie: aktualne granice niebieskie linie: rzeki czerwone punkty: główne grody i osiedla 1: od 833 do 907: Księstwo Morawy 2: od 833 do 907: Księstwo Nitry 3: przyłączone razem z 2 lub razem z 4 4: od 833 lub od czasów panowania Rościsława do 896 (?): Księstwo Nitry 5: przyłączone razem z 1 lub od 853/54 do 907(?): Księstwo Morawy 6: od 858 do 894(?): Księstwo Nitry 7: przyłączone razem z 2 lub razem z 22 8: przyłączone razem z 6 lub razem z 20 9: za czasów panowania Rościsława (846–870) lub Świętopełka I. (871–894) do 896: Księstwo Nitry 10: przyłączone razem z 8 lub razem z 20 11: prawdopodobnie od 874 do 907 (?): Wiślanie 12: być może podporządkowane razem z Wiślanami 13: być może od 880 do ?: Śląsk (według niektórych naukowców Śląsk nie był przyłączony) 14: być może podporządkowane razem ze Śląskiem 15: od 890 do 897: Łużyce 16: prawdopodobnie wraz z Łużycami 17: prawdopodobnie wraz z Łużycami 18: prawdopodobnie wraz z Łużycami 19: od 888/890 do 894: Czechy 20: od 883/884 do 894: Księstwo Błatneńskie (Księstwo Panońskie) 21: prawdopodobnie razem z 20 22: razem z Księstwem Błatneńskim (i 21): być może część tego księstwa 23: od 881/882 do 896: „Transtheissia” 24: prawdopodobnie razem z 23 25: od czasów panowania Świętopełka (871–894) do 896 (?) 26: od czasów panowania Świętopełka (871–894) do ? 27: razem z 23 lub razem z 24 Zobacz też Państwo Samona – Hipoteza przetrwania Przypisy Bibliografia Dekan J., Wielkie Morawy. Epoka i sztuka, Bratysława – Wrocław 1979. Polek K., Państwo wielkomorawskie i jego sąsiedzi, Kraków 1994, ISBN 83-85898-57-3. Polek K., Podstawy gospodarcze państwa wielkomorawskiego, Kraków 1994, ISBN 83-86077-75-1. Panic I., Ostatnie lata Wielkich Moraw, Katowice 2003, ISBN 83-226-0960-4. Chrzanowski W., Świętopełk I Wielki król Wielkomorawski, Kraków 2010, ISBN 978-83-60448-88-5. Chrzanowski W., Kronika Słowian. Tom I Rzesza Wielkomorawska i kraj Wiślan, Kraków 2008, ISBN 978-83-7396-702-1. Athanasius Pekar OSBM, Our Slavic Heritage, Pittsburgh, PA 1969

Велья Морава Wielkie Morawy 820 – 907 Położenie Język urzędowy staro-cerkiewno-słowiański Stolica Weligrad Ustrój polityczny monarchia Ostatnia głowa państwa książę Mojmír II Upadek państwa najazdy koczowniczych Węgrów 907