Związki świętych węgierskich z Koroną Królestwa Polskiego

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Archontologia świętych Arpadów

Archontologia to studium historycznych urzędów i ważnych stanowisk w państwowych, międzynarodowych, politycznych, religijnych i innych organizacjach i społeczeństwach. Obejmuje chronologię, sukcesję urzędników, ich biografie i powiązane dokumenty.


1. Święty Stefan, Szent István[1]

I Szent István, urodzony jako Vajk (pol. Stefan I Święty, zwany Węgierskim[2]) (* ok.969[3], † 15 sierpnia 1038) – książę Węgier od 997 roku, król od 1001 roku. Pierwszy władca węgierski koronowany na króla. W czasie swego panowania zjednoczył plemiona węgierskie w jedno państwo feudalne. Powiększył znacznie terytorium swego państwa oraz doprowadził do końca proces chrystianizacji Węgier. Erygował dwa arcybiskupstwa: w Ostrzyhomiu i Kalocsy) oraz osiem biskupstw, święty Kościoła katolickiego.

Jego rodzicami byli: Gejza, książę Węgier i Sarolta (córka Gyuli Siedmiogrodzkiego), jako żona księcia. Gyula wyznawał chrześcijaństwo w obrządku wschodnim. Sarolta, którą w obrządku greckim ochrzcił biskup Hieroteos, nie wytrwała w tej wierze. Legenda podaje, że Vajka ochrzcił św. Wojciech, a imię Stefan nadano mu dla uczczenia pamięci papieża z III wieku, św. Stefana I. W dawnych czasach wybór imienia był intencjonalny – miał być wyznacznikiem losu osoby, które je otrzymywała. Ponieważ imię pochodzi od greckiego słowa στεφανος (stefanos), które oznacza ukoronowany, to uprawdopodobnione jest twierdzenie, że Stefan miał mieć za zadanie podniesienie Węgier do rangi królestwa. Jednak bardziej prawdopodobny jest inny powód – otóż bawarska księżniczka Gizela, narzeczona Stefana, pochodziła z pasawskiej diecezji, z której pochodził święty o imieniu Stefan i być może dla uczczenia jego pamięci nadano Vajkowi to imię.

Decyzją wiecu zwołanego przez Gejzę, Stefan został uznany prawnym jego następcą jako książę Węgrów. W 996[4] roku Stefan ożenił się z córką księcia bawarskiego Henryka Kłótnika, Gizelą, stając się szwagrem jej brata, przyszłego cesarza Henryka II. Dzięki temu ożenkowi na dworze węgierskim pojawili się rycerze niemieccy, którzy okazali się bardzo przydatni w dziele chrystianizacji Węgier, wspomagając to dzieło siłą swego oręża.

Stefan w 997 roku bezproblemowo przejął rządy po śmierci ojca, jednak na początek musiał pokonać pogańskiego władcę w okolicach Somogy, swego dalekiego stryja Koppányego. Udało mu się to w bitwie pod Veszprém, po której Stefan przyjął tytuł wielkiego księcia Węgrów. Wielki udział w tym zwycięstwie mieli rycerze niemieccy, dowodzeni przez braci – Honta i Pázmányiego.

W tym też czasie Stefan założył klasztor benedyktynów w miejscowości Pannonhalma, rozszerzając na Zadunaje (czyli zachodni brzeg Dunaju − Transdunaje) swoje władztwo, które jednak było kwestionowane w niektórych częściach Węgier.

Królewska koronacja odbyła się 25 grudnia 1000 r. lub 1 stycznia 1001 r. Za zgodą cesarza Ottona III papież Sylwester II posłał Stefanowi wspaniałą złotą koronę zwieńczoną krzyżem apostolskim. Do korony dołączony był list, w którym papież oficjalnie uznawał władcę plemienia Madziarów za katolickiego króla Węgier, a który później interpretowano jako zgodę papieża na uwolnienie Węgier spod zależności cesarza.

Od tej chwili wszystkie ziemie wchodzące w skład Królestwa Węgier zwane są Krajami Korony Świętego Stefana.

Bogato zdobiona królewska korona (zwana Świętą Koroną), pochodząca najprawdopodobniej z XII wieku, a więc nigdy na skroniach pierwszego władcy Królestwa nie spoczęła – relikwia narodowa i symbol państwowości Węgier, jest obecnie przechowywana w gmachu parlamentu w Budapeszcie.

Stefan po koronacji lub krótko przed nią powołał do życia pięć biskupstw: w Veszprém, Győr, Vác, Kalocsy i w Bihar oraz arcybiskupstwo w Ostrzyhomiu (węg. Esztergom). W ten sposób powołał do życia niezależną od biskupstw niemieckich węgierską organizację kościelną. Równolegle podzielił swoje królestwo na komitaty (łac. comitatus, węg. megye).

Walcząc z pogaństwem i umacniając nową wiarę wydał rozporządzenie, na mocy którego każde dziesięć wsi miały obowiązek budowy kościoła. Stefan zaprosił duchownych z innych krajów, z zadaniem nawracania Węgrów na nową wiarę. Doradcą króla został benedyktyn Anastazy-Astryk, a nauczycielem królewskiego syna, Emeryka (węg. Imre) św. Gerard Sagredo.

Około roku 1003 Stefan zawładnął częścią Siedmiogrodu (łac. Transilvania, węg. Érdely), które było pod władzą Gyuli, jego wuja (brata matki) i ustanowił tam biskupstwo. Następnie zawojował ziemie południowego Zadunaja i utworzył tam biskupstwo w Pécsu.

Później król porozumiał się z Samuelem Abą, wodzem jednego z plemion węgierskich, przypieczętował to porozumienie czyniąc go swoim szwagrem, a na ziemiach szwagra ustanowił kolejne biskupstwo z siedzibą w Egerze.

Zjednoczenie wszytskich plemion madziarkich pod władzą korony dokonało się, gdy Stefan pokonał Ajtonya i przejął jego ziemie tj. dzisiejszy Banat, gdzie powołał do życia biskupstwo w Csanád. Niezależnie od tego Stefana rozbudował strefę bezpieczeństwa daleko poza granice swego regnum, co potwierdziło m.in. niedawne odkrycie obozowiska węgierskiego w rejonie Przemyśla.

W wojnie cesarza Henryka II z polskim księciem Bolesławem Chrobrym wsparł szwagra, tj. Henryka posyłając mu posiłki, jednak niebawem udzielił wsparcia Bolesławowi w jego wyprawie na Ruś Kijowską. W sojusz z Bazylim II, cesarzem bizantyjskim w 1018 roku zaatakował Bułgarię.

Święty Stefan uznawany jest za patrona Węgier, królów węgierskich, umierających dzieci, kamieniarzy oraz murarzy. Kanonizowany w roku 1083 przez papieża Grzegorza VII podczas kanonizacji równoważnej[5], wraz z synem Emerykiem i biskupem Gerhardem (węg. Szent Gellért – św. Gellért).

Św. Stefan nie jest wymieniony w Kalendarzu Trydenckim. W roku 1969, w Rzymsko-Katolickim Kalendarzu Świętych ustanowiono jego święto na 16 sierpnia, ponieważ data ta jest najbliższa dacie jego śmierci. Jednak w Kościele katolickim na Węgrzech dzień św. Stefana obchodzony jest 20 sierpnia tj. w dniu gdy jego relikwie zostały przeniesione do Budy. Święto pierwszego króla węgierskiego jest na Węgrzech dniem wolnym od pracy.

2. Święty Emeryk, Szent Imre[6]

Imre, także Szent Imre (pol. Święty Emeryk, królewicz, chor. Sveti Emerik, słow. Imrich, cz. Svatý Emerich) (* 1000 albo 1007, † 2 września 1031), węgierski królewicz − następca tronu Węgier jako syn Stefana I Świętego i Gizeli, święty Kościoła katolickiego.

Bohater poetyckiego opowiadania o św. Emeryku[7], które przekazuje podanie o przekazaniu przez niego relikwii |Krzyża Świętego (enkolpionu) benedyktynom na Łysej Górze koło Kielc.

Kanonizowany na prośbę króla Węgier Władysława I, jego ojca króla Beli oraz nauczyciela Gerarda Sagredo[8] przez papieża Grzegorza VII 5 listopada 1083 roku. Razem z nim kanonizowano jego ojca, króla Stefana. Patron młodzież na Węgrzech.

Na Węgrzech św. Emeryk jest patronem młodzieży.

3. Święty Władysław, Szent László[9]

I. László, także Szent László (pol. Władysław I lub Święty Władysław, chor. Ladislav I, slow. Svätý Ladislav, słow. Ladislav I., cz. Svatý Ladislav) (* ok.1040[10], † 29 lipca 1095), król Węgier od 1077 r. i król Chorwacji od 1091 roku. Drugi syn króla Węgier Beli I. Po śmierci ojca w 1063 r. László i jego starszy brat, Gejza, uznali swojego kuzyna, Salomona, za prawowitego króla w zamian za otrzymanie byłego księstwa ojca, obejmującego jedną trzecią królestwa. Następnie bracia współpracują z Salomonem przez następną dekadę. […] Relacje braci z Salomonem pogorszyły się na początku lat 70. i zbuntowali się przeciwko niemu. Gejza został ogłoszony królem w 1074 r., lecz Salomon zachował kontrolę nad zachodnimi regionami swojego królestwa. Za panowania Gejzy László był najbardziej wpływowym orędownikiem swojego brata. Gejza zmarł w 1077 r., a jego zwolennicy mianowali László królem. Salomon poparł László z pomocą króla Niemiec Henryka IV. Jednak László poparł przeciwników Henryka IV podczas kontrowersji w sprawie inwestytury. W 1081 r. Salomon abdykował i potwierdził panowanie László, lecz spiskował, by odzyskać królewską koronę, za co László uwięził go. […]

Pierwszych pięciu węgierskich świętych, w tym pierwszy król Węgier, Stefan I i syn Stefana, Emeryk, zostali kanonizowani za panowania László[10]. Kanonizacja Stefana dowodzi wielkoduszności László, ponieważ jego dziadek, Vasul, został oślepiony z rozkazu Stefana w latach 30. XI wieku[11][12]. Historyk László Kontler mówi, że ceremonia kanonizacyjna, która odbyła się w sierpniu 1083 r., była również aktem politycznym, demonstrującym „zaangażowanie László w zachowanie i umocnienie” państwa chrześcijańskiego[12]. László poświęcił nawet nowo powstały klasztor benedyktyński – opactwo Szentjobb – prawemu ramieniu Stefana, zwanemu „Świętym Dexterem”, które w cudowny sposób pozostawałozostał nienaruszone[11]. László uwolnił Salomona podczas ceremonii;[11] legenda głosi, że grobu Stefana nie można otworzyć, dopóki tego nie zrobi.[13]

Po serii wojen domowych głównym celem László było przywrócenie bezpieczeństwa publicznego. Wprowadził surowe przepisy prawne, karząc tych, którzy naruszali prawa własności, śmiercią lub okaleczeniem. W 1091 r. okupował prawie całą Chorwację, co zapoczątkowało okres ekspansji średniowiecznego Królestwa Węgier.

László interweniował w konflikcie między Władysławem I Hermanem, księciem polskim, a nieślubnym synem księcia, Zbigniewem, w imieniu tego ostatniego[14]. Pomaszerował do Polski i schwytał młodszego syna Władysława I Hermana, Bolesława (zwanego w Polsce Krzywoustym), w 1093 r.[14] Na żądanie László Władysław I Herman ogłosił Zbigniewa swoim prawowitym synem[14]. Képes Krónika wspomina także, że wojska węgierskie zdobyły Kraków podczas tej kampanii, ale wiarygodność tej relacji została zakwestionowana[15].

Zwycięstwa László nad Pieczyngami i Kumanami zapewniały bezpieczeństwo wschodnich granic królestwa przez około 150 lat. Jego stosunki ze Stolicą Apostolską pogorszyły się w ostatnich latach jego panowania, ponieważ papieże twierdzili, że Chorwacja jest ich lennem, ale László podważył ich roszczenia.

Wczesne lata (przed 1064)

[…] László i jego starszy brat, Gejza, urodzili się w Polsce, gdzie Bela osiedlił się w latach 30. XI wieku po wygnaniu z Węgier[10][15] Według „Legendy z końca XII wieku” László „fizyczny i duchowy obraz świadczy o Bożej łaskawej woli nawet przy jego narodzinach”[16]. Niemal współcześnie Gall Anonim napisał, że László „wychowany w dzieciństwie w Polsce” i prawie stał się „Polakiem w sposobie życia”[15][17] Otrzymał słowiańskie imię: „Władysław” pochodzące od „Vladislav”[10].

László został kanonizowany 27 czerwca 1192 r. przez papieża Celestyna III. Legendy przedstawiają go jako pobożnego rycerza-króla, „wcielenie późnośredniowiecznego węgierskiego ideału rycerskości”.[16] Jest popularnym świętym na Węgrzech i sąsiednich narodach, w których poświęcono mu wiele kościołów.

Bela i jego rodzina wrócili na Węgry około 1048 r.[10] Bela otrzymał od swojego brata, króla Węgier Andrzeja I[12][11][10] tak zwane „Księstwo”, które obejmowało jedną trzecią królestwa. Képes Krónika wspomina, że ​​syn Andrzeja, Salomon, „został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów: Gejzy i László”[18] w 1057 lub 1058 r.[10]

Bela, który był spadkobiercą Andrzeja przed koronacją Salomona, wyjechał do Polski w 1059 r. w towarzystwie swoich synów.[10][19] Wrócili później z polskimi posiłkami i rozpoczęli bunt przeciwko królowi Andrzejowi.[12][11] Po pokonaniu Andrzeja Bela został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.[11] Salomon opuścił kraj, szukając schronienia w Świętym Cesarstwie Rzymskim[12][20] Bela I zmarł 11 września 1063 r., na jakiś czas przed wkroczeniem wojsk niemieckich na Węgry w celu przywrócenia rządów Salomona[19]. László i jego bracia Gejza i Lampert wrócili do Polski, a Salomon został ponownie koronowany na króla w Székesfehérvár.[10][19] Trzej bracia powrócili, gdy Niemcy opuścili Węgry[21]. Aby uniknąć kolejnej wojny domowej, bracia podpisali traktat z Salomonem w dniu 20 stycznia 1064 r.[21][19], uznając panowanie Salomona w zamian za księstwo ojca.[19][21]

László zmarł w pobliżu granicy węgiersko-czeskiej 29 lipca 1095 r.[10] Papieska bulla papieża Paschalisa II z 1106 r. stwierdza, że ​​„czcigodne ciało László spoczywa” w opactwie Somogyvár, co sugeruje, że László został tam pochowany.[16] Z drugiej strony, „Legenda” László z końca XII wieku podaje, że jego współpracownicy pochowali go w Székesfehérvár, ale karawana z jego ciałem „wyruszyła samotnie do Váradu, bez pomocy żadnego zwierzęcia pociągowego”[16].

4. Święta Elżbieta Węgierska, Szent Erzsébet[22]

Szent Erzsébet (pol. Elżbieta Węgierska, także Elżbieta z Turyngii[23], chor. Elizabeta Ugarska, słow. Alžbeta Uhorská, cz. Alžběta Durynská) (* 1207 w Pożoniu lub w Sárospatak, † 17 listopada 1231 w Marburgu) − królewna węgierska, córka króla Węgier Andrzeja II i Gertrudy z Meran (siostry św. Jadwigi Śląskiej i Agnieszki, królowej Francji); tercjarka franciszkańska[24], święta Kościoła katolickiego.

Zaręczona w wieku 4 lat z Ludwikiem IV, synem hrabiego-palatyna saskiego i landgrafa Turyngii Hermana, zamieszkała w Wartburgu w Turyngii. Wyszła za mąż w wieku 14, rodząc mężowi troje dzieci: Hermana, Zofię i Gertrudę. W wieku 18 lat jej spowiednikiem i kierownikiem duchowym został kaznodzieja i inkwizytor Konrad z Marburga. Duchowny obawiał się praktyk ubóstwa, inspirowanych życiem współczesnych jej świętych Franciszka i Klary. Z drugiej strony oczekiwał, że Elżbieta nie będzie jadła potraw dworskich, pochodzących z nieprawego źródła, tj. z danin niesprawiedliwie ściąganych od chłopów. Między innymi z tego powodu Elżbieta praktykowała wiele postów.

Blisko zamku Elżbieta zbudowała szpital, w którym sama usługiwała chorym i ubogim. Często również spłacała ich długi[25].

W 1227 roku, podczas wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej zmarł jej mąż. Elżbieta odsunięta została od życia dworskiego przez regenta jej małoletniego syna, Henryka Raspe i zamieszkała w Eisenach. Z obawy przed rozrzutną wdową, próbowano pozbyć się jej z zamku, jednak gdy towarzysze męża wrócili z wyprawy krzyżowej, ujęli się za nią. Jej rodzina proponowała nowe, korzystne małżeństwo. Ona jednak odmówiła i w Wielki Piątek roku 1229, w kaplicy zamku w Wartburgu, do którego wróciła, złożyła na ręce franciszkanów ślub wyrzeczenia się własnej woli i oddania służbie ubogich i chorych. Wbrew woli Konrada, przeniosła się do Marburga, gdzie zbudowała nowy szpital, pod wezwaniem św. Franciszka. Kaznodzieja, w obawie przed zarażeniem, próbował wprowadzić ład w jej żywiołową posługę, ograniczając ilość rozdawanej jałmużny oraz liczbę chorych, którym sama usługiwała.

Jako jedna z pierwszych tercjarek franciszkańskich śluby złożyła w 1228 roku. Oddała się całkowicie modlitwie, pokucie i uczynkom miłosierdzia. Z Węgier do Turyngii sprowadziła zakonników św. Łazarza. Ufundowała przytułek dla opuszczonych, gdzie codziennie posługiwała ubogim, prowadząc jednocześnie bardzo surowy tryb życia.

Elżbieta zmarła 17 listopada 1231 roku w wieku zaledwie 24 lat. Jej ostatnie słowa przed śmiercią brzmiały: "Oto godzina, kiedy Dziewica porodziła swe Dzieciątko!"[26].

Kanonizowana przez papieża Grzegorza IX, po procesie zainicjowanym przez Konrada. Z polecenia papieskiego, przeprowadzono badania tych, którzy zostali uzdrowieni przy jej grobie pomiędzy sierpniem 1232 i styczniem 1235. Wyniki badań zostały uzupełnione krótkim żywotem przyszłej świętej i świadectwami służebnic i towarzyszek Elżbiety (Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elizabeth confectus). Ogłoszona świętą przez papieża 27 maja 1235 roku.

Marburg stał się centrum Zakonu krzyżackiego, który przyjął Świętą za swą drugorzędną patronkę.

Jej ciało złożono w złotym grobowcu, zachowanym do dziś w Marburgu w kościele pod jej wezwaniem. W okresie Reformacji jej własny potomek, landgraf heski Filip I „Wielkoduszny”, wyjął i rozrzucił jej doczesne szczątki.

Elizabeth Kirche jest obecnie zborem protestanckim, kaplica Elżbiety z relikwiarzem jest dostępna dla modlitwy katolickiej.

Elżbieta jest patronką zgromadzenia elżbietanek oraz elżbietanek cieszyńskich.

5. Święta Kinga, Szent Kinga[27]

Szent Kinga, także Árpád-házi Szent Kinga lub Kunigunda (pol. Święta Kinga, także Kunegunda, cz. Kinga Polská, chor. Kinga Poljska) (* 5 marca 1234[28] w Ostrzyhomiu, † 24 lipca 1292 w Starym Sączu) – węgierska królewna, córka króla Węgier Beli IV i Marii Laskariny, księżna krakowska i sandomierska, jako żona polskiego władcy, Bolesława V Wstydliwego, a następnie zakonnica w Zakonie Świętej Klary (klarysek), święta Kościoła katolickiego.

Jej siostrami były m.in. św. Małgorzata Węgierska, Konstancja, księżna ruska, oraz bł. Jolenta[29]. Ciotką Kingi była św. Elżbieta Węgierska, szwagierką bł. Salomea, a dalszymi krewnymi św. Jadwiga Śląska i św. Agnieszka z Pragi.

6. Święta Małgorzata, Szent Margit[30]

Szent Margit (pol. Małgorzata Węgierska[31], również Małgorzata Młodsza[32], chor. Margareta Ugarska, słow. Margita Uhorská, cz. Markéta Uherská) (* 27 stycznia 1242 na zamku Klis koło Splitu, † 18 stycznia 1270[32]) – węgierska królewna, córka króla Węgier Beli IV i cesarzówny Nikai Marii Laskaris, przez ojca ofiarowana Bogu z intencją uwolnienia Węgier o najazdu tatarskiego, dominikanka (OP), mistyczka, stygmatyczka, dziewica i święta Kościoła katolickiego. Jej siostrami były m.in. św. Kinga i bł. Jolenta Helena.

W wieku trzech i pół lat została dominikanką w klasztorze św. Katarzyny w Veszprém. W wieku 10 lat zamieszkała w klasztorze dominikanek, który jej ojciec wzniósł na dunajskiej wyspie (dziś Wyspa Małgorzaty w Budapeszcie). W tym klasztorze na ręce generała dominikanów, Humberta z Romains, w wieku 12 lat złożyła śluby zakonne. Z rąk prymasa Węgier arcybiskupa Benedeka otrzymała też konsekrację dziewic. Skutecznie opierała się próbom wydania za mąż. Zabiegała o porozumienie w wojnie domowej brata Stefana z ojcem Belą IV. Była szeregową mniszka w zakonie. Głównie pracowała z chorymi zakonnicami jako infirmerka.

Była mistyczką i stygmatyczką (jedną z pierwszych kobiet w Kościele). Życie jej wypełniały głównie modlitwy i wyjątkowo surowe pokuty (posty, upokarzanie się, ciężka praca, posługa zaraźliwie chorym czy biczowania dyscypliną)

7. Błogosławiona Jolenta, Boldog Jolán[33]

Boldog Jolán, także Árpád-házi Jolán (pol. Jolenta[34], również Jolanta lub Helena) (* ok.1244[35][36] najprawdopodobniej w Ostrzyhomiu, zm. 17 czerwca 1304[37][38] w Gnieźnie) – węgierska królewna, córka króla Węgier Beli IV i Marii Laskariny[39], księżna kaliska i wielkopolska, jako żona Bolesława Pobożnego, później zakonnica w Zakonie Świętej Klary (klarysek), prawdopodobnie ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie, siostra św. Kingi i św. Małgorzaty[40], błogosławiona Kościoła katolickiego. W jej najbliższej rodzinie oraz wśród dalszych krewnych wiele osób zostało konsekrowanych, z których wielu wyniesiono na ołtarze. Jej krewnymi dalszymi były m.in. św. Jadwiga Śląska, stryjenki: św. Elżbieta Węgierska, bł. Salomea czy kuzynka bł. Gertruda z Altenbergu[40].

Tuż po urodzeniu została ochrzczona, otrzymując imię Jolenta[39]. W dokumencie z 1272 roku, występuje również pod imieniem Heleny[40]. Podobnie w dokumencie Henryka II Pobożnego z 1266[40]. W latach następnych używała obu imion jednocześnie lub wymiennie.

Gdy miała około pięciu lat została wysłana do Polski na dwór Kingi, jej siostry, w celu kształcenia się w umiejętności czytania i pisania oraz kształtowania wymaganych wówczas wśród rodzin panujących postaw (m.in. pobożności czy ascezy)[40]. Uczęszczała na codzienne msze święte[40], czytała Pismo Święte[40]. Zapewne duży wpływ na kształtowanie jej osobowości wywarli zakonnicy franciszkańscy oraz siostry klaryski[40]. Wielce prawdopodobne jest, że za ich namową przystąpiła w późniejszych czasach do III zakonu franciszkańskiego, zostając tercjarką[40].

8 maja 1254 roku w Krakowie, podczas uroczystości pokanonizacyjnych ku czci św. Stanisława Biskupa, Przemysł I − książę wielkopolski poprosił o jej rękę w imieniu swego młodszego brata, Bolesława Pobożnego, kierując te prośbę do rodziny Jolenty przebywającej na Węgrzech jej rodziców[40]. Zapewne również ze względów politycznych, rodzina wyraziła zgodę na jej ślub, który odbył się dwa lata później w Krakowie na Wawelu[40]. Ślubu udzielił w katedrze wawelskiej biskup krakowski Jan Prandota[40] − różnica wieku wynosiła około 20 lat, a młoda para podczas tych uroczystości dopiero się bliżej poznała[40]. Niepełnoletnia młoda żona, do osiągnięcia pełnoletności, tj. 14 lat pozostała pod opieką swojej siostry św. Kingi, na dworze księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego[40]. W końcu wraz z mężem opuściła Kraków udając się na jego wielkopolski dwór do Kalisza[41].

Jolenta Helena i Bolesław doczekali się trzech córek[40]: Elżbiety, Jadwigi i Anny.

Istotna dla naszej dalszej opowieści jest Jadwiga Bolesławówna, żona króla Władysława Łokietka i matka Kazimierza, króla Polski oraz Elżbiety , królowej Wegier.

Księżniczki wychowywały się wraz z licznym rodzeństwem stryjecznym, gdyż Przemysł I, brat Bolesława, już nie żył, a

Bolesław Pobożny po śmierci brata Przemysła I stał się opiekunem czterech bratanic i chłopca, Przemysła II, w którego imieniu rządził drugą połową Wielkopolski[42]. Jego żona, oprócz wychowywania dzieci, zajmowała się sprawami publicznymi i gospodarczymi Wielkopolski (pozostało kilka dokumentów na których jest wymieniana, bądź pieczętowana)[40].

Wraz z mężem była fundatorką klasztorów, szpitali oraz kościołów[40], wzorując sie na siostrze Kindze.. Sprowadziła franciszkanów do Kalisza oraz fundowała kolejne placówki w: Śremie, Obornikach i Pyzdrach[40]. W Gnieźnie ufundowała klasztor oraz kościoła klasztornego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego[40].

Wdową została w 1279 roku − Bolesław zmarł 7 kwietnia[40]. Po jego śmierci wyjechała na dwór swojej siostry św. Kingi, gdzie przymierzała się do wstąpienia jako wdowa do zakonu klarysek[40]. Po śmierci męża św. Kingi, Bolesława Wstydliwego, obie siostry wstapiły do zakonu klarysek[40] i przeniosły się do klasztoru ufundowanego przez Kingę w Starym Sączu[40].

Tam przebywała przez dwanaście lat (1280–1292), do śmierci swojej siostry Kingi, po czym przeniosła się na krótko do klasztoru klarysek w Śremie, który był jej fundacją[41], by ostatecznie wstąpić do klasztoru klarysek w Gnieźnie[41], gdzie zapewne sprawowała godność ksieni, ale nie ma na to przekonujących dowodów, czy ten urząd przyjęła[43]. W tym klasztorze prawdopodobnie przebywała kolejne 12 lat[40].

Tam, na krótko przed śmiercią miała wizję, w której rozważając Mękę Pańską, Jezus Chrystus z Maryją i bł. Salomeą objawił się jej w wielkiej światłości obnażony, wychłostany, zbroczony obficie krwią, pocieszając ją i obiecując w nagrodę życie wieczne, które otrzyma za Jego umiłowanie oraz jednoczesne wzgardzenie światem[40].

Początkowo jako datę jej śmierci mylnie podawano rok 1298[40], gdyż uważano, że po raz ostatni występuje w dokumencie Władysława Łokietka z 25 kwietnia 1298 roku[40], zaś nekrolog lądzki (opactwa cysterskiego w Lądzie nad Wartą) podaje dzienną datę jej śmierci 17 czerwca 1298[40].

W odnalezionym później dokumencie, datowanym na 26 grudnia 1303, pisanym przez nią do prepozyta gnieźnieńskiego Mikołaja, czytamy w podpisie[40].: Pani księżna, wdowa po księciu Bolesławie. Na skutek tego zapisu historycy przesunęli datę jej śmierci i doszli do przekonania, że zmarła 17 czerwca 1304 w Gnieźnie[40].

Święta Jadwiga Król, Szent Hedvig

Szent Hedvig lub Anjou Hedvig (pol. Jadwiga Andegaweńska (również królowa Jadwiga), chor. Jadviga Anžuvinska, słow. Hedviga I., cz. Hedvika z Anjou) (* między 3 października 1373 a 18 lutego 1374[44] w Budzie, † 17 lipca 1399 w Krakowie) – królowa Polski[45][46][47][48][49] z dynastii Andegawenów, córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, w 1384 koronowana na króla Polski[50], apostołka Litwy, święta Kościoła katolickiego i patronka Polski.

Koligacje rodzinne:

Charles Ier d’Anjou (pol. Karol I Andegaweński, wł. Carlo I d’Angiò, węg. I. Károly) (* w marcu 1226, † 7 stycznia 1285 w Foggi) – król Sycylii, Neapolu, Jerozolimy i Albanii, książę Achai, hrabia Andegawenii, Maine, Prowansji i Forcalquier, syn króla Francji Ludwika VIII Lwa i Blanki Kastylijskiej (córki króla Alfonsa VIII Szlachetnego), brat m.in. króla Ludwika IX Świętego.

Jego synem był m.in. (pra-pra-dz.) Carlo II di Napoli (pol. Karol II Andegaweński, zwany Kulawym) (* 1254, † 5 maja 1309 w Neapolu) – król Sycylii i Neapolu, tytularny król Jerozolimy. Syn króla Neapolu i Sycylii Karola I Andegaweńskiego i Beatrycze (córki hrabiego Prowansji – Rajmunda Berengara IV), który w 1270 r. został ożeniony z księżniczką Marią Węgierską. Mariaż ten służył przeciągnięciu dziadka panny młodej, (pra-pra-dz.) Beli IV, na stronę Karola I w planowanej wojnie z Bizancjum. Wojna ta nigdy nie wybuchła, ale to małżeństwo pozwoli później Andegawenom zdobyć tron Węgier. Jego synem był m.in. (pra-dz.) Karol Martel (ur. 1271-1295) – ks. Salerno, który 8 stycznia 1281 roku poślubił Klemencję Habsburżankę, córkę króla Niemiec – Rudolfa I. Jego synem był (dziadek) Karol I Robert (ur. 1288-1342) – kr. Węgier (od 1301), którego 3-cią żoną (od 1320) była Elżbieta Łokietkówna, córka Władysława, króla Polski. Ich jednym z synów był (ojciec) Ludwik I (ur. 1326-1382) – kr. Węgier (od 1342) i Polski (od 1370), którego 2-gą żoną (od 1353) była Elżbieta, c. Stefana II, bana Bośni. Ich jedną z trzech córek była Jadwiga (1373/1374-1399) – kr. Polski (od 1384); żona (od 1386) Władysława II Jagiełły, kr. Polski i w. ks. Litwy.

Przypisy

  1. ↑ Opracowano na podstawie [1]
  2. ↑ św.Stefan Węgierski. – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]
  3. ↑ H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 5, kolumna 304. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84, podaje, że Stefan urodził się dokładnie w 969 roku.
  4. ↑ Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie – Arabowie na półwyspie pirenejskim. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 245. ISBN 978-83-7425-697-1.
  5. ↑ Co to znaczy kanonizacja równoważna. L’Osservatore Romano, 12 maj 2012. [dostęp 2012-12-21].
  6. ↑ Opracowano na podstawie [2]
  7. ↑ Święty Krzyż-historia na stronie Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego
  8. ↑ Święty Emeryk na opoka.org.pl (autor: Kajetan Rajski)
  9. ↑ Autorskie tłumaczenie tekstu z [3]
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 10,8 10,9 Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 78–79, 94, 106–110, 114, 116–123, 133.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. str. 30–34, 37, 43, 115.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Kontler, László (1999).Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. str. 60–64.
  13. ↑ Kosztolnyik, Z. J. (1981). Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome. Boulder. str. 85, 93–94, 100–105, 108.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Manteuffel, Tadeusz (1982). The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194 (tłum. i wprowadzenie: Andrew Gorski). Wayne State University Press. str. 97–98, 101–102.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 Bárány, Attila (2012). The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages (1000–1490) [Ekspansja Królestwa Węgier w średniowieczu (1000–1490)]. W: Berend, Nóra (red.). The Expansion of Central Europe in the Middle Ages. Ashgate Variorum. str. 338–340, 345.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 Klaniczay, Gábor (2002). Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. Cambridge University Press. str. 173–178, 182–187, 190–193, 418.
  17. ↑ The Deeds of the Princes of the Poles [Czyny książąt Polski] (tłum. i adnotacje: Paul W. Knoll i Frank Schaer, wstęp Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. (rozdz. 27.), str. 97.
  18. ↑ Węgierska Iluminowana Kronika: Chronica de Gestis Hungarorum (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 65.92), str. 115.
  19. ↑ 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]. W: Solymosi, László (red.). Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig [Chronologia historyczna Węgier, Volume I: Od początku do 1526 r.]. Akadémiai Kiadó. str. 88–90, 92–93.
  20. ↑ Robinson, I. S. (1999). Henry IV of Germany, 1056–1106. Cambridge University Press. str. 53, 191, 263.
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). Slovak History: Chronology & Lexicon. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. str. 26–27.
  22. ↑ Opracowano na podstawie [4]
  23. ↑ H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 2, Kraków 1997, kolumna 143.
  24. ↑ Lázaro Iriarte OFMCap, Józef Salezy Kafel OFMCap, Andrzej Józef Zębik OFMCap, Krystyna Kuklińska OSC: Historia franciszkanizmu. Kraków: Bracia Mniejsi Kapucyni, 1998, str. 569. ISBN 83-910410-0-X.
  25. ↑ Por. A.M.Sicari, Santa Elisabetta d'Ungheria (1207-1231) w Il nono libro dei ritratti di santi, Milano: Jaca Books, 2006, ​ISBN 88-16-30427-8​, str.17-19.
  26. ↑ Por. A.M.Sicari, Santa Elisabetta d'Ungheria (1207-1231), str.20-23.
  27. ↑ Opracowano na podstawie [5]
  28. ↑ Uwaga:1 Źródła węgierskie podają jako roczną datę urodzenia Kingi rok 1224
  29. ↑ ks. Kazimierz Szwarga, o. Joachim Roman Bar OFMConv.: Polscy Święci. Błogosławiona Kinga. T. 11. Warszawa: ATK, 1987. str. 77-80, 83-89, 92, 94, 96-97.
  30. ↑ Opracowano na podstawie [6]
  31. ↑ H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 4, Kraków 2000, kolumna 56.
  32. ↑ 32,0 32,1 W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 85.
  33. ↑ Opracowano na podstawie [7]
  34. ↑ Uwaga:1 Wcześniejsza forma imienia Jolanta.
  35. ↑ Uwaga:2 Podawana jest również inna roczna data urodzin (najczęściej 1239). Również podawany jest przedział pomiędzy latami 1235 a 1239.
  36. ↑ Turul-házi boldog Jolán özvegy és szerzetesnő (węg.). turul.info. [dostęp 2020-04-23].
  37. ↑ Uwaga:3 Podawana jest również inna data jej śmierci, zarówno dzienna (11 czerwca) jak i roczna 1298. Źródła węgierskie podają datę jej śmierci 6 marca 1298.
  38. ↑ Genealogia Arpadów (G7. Jolán, *1244, +6.3.1298) (ang.). genealogy.euweb.cz. [dostęp 2020-04-23.]
  39. ↑ 39,0 39,1 Piotr Stefaniak: Błogosławiona Jolenta. Dom rodzinny. opoka.org.pl. [dostęp 2018-06-13].
  40. ↑ 40,00 40,01 40,02 40,03 40,04 40,05 40,06 40,07 40,08 40,09 40,10 40,11 40,12 40,13 40,14 40,15 40,16 40,17 40,18 40,19 40,20 40,21 40,22 40,23 40,24 40,25 40,26 40,27 40,28 40,29 Błogosławiona Jolanta. regnumchristi.com.pl. [dostęp 2018-06-13].
  41. ↑ 41,0 41,1 41,2 Aleksander Popławski: Ś. Kunegunda i siostry jej B. Helena czyli Jolenta i B. Małgorzata. Kraków: 1881. str. 96, 211, 224, 229-232, 234-235, 237. OCLC 899879496.
  42. ↑ Edward Rudzki: Polskie królowe. 1, Żony Piastów i Jagiellonów. Warszawa: Instytut Prasy i Wydawnictw „Novum”, 1990. OCLC 749155633.
  43. ↑ BŁOGOSŁAWIONA JOLANTA. apologetyka.katolik.pl. [dostęp 2018-06-13].
  44. ↑ Stanisław Andrzej Sroka: Genealogia Andegawenów węgierskich. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, 1999, str. 54–55. ISBN 83-909094-1-3.
  45. ↑ Andegawenowie [w:] Poczet władców Polski, Kraków: Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, str. 217, ISBN 83-88080-80-6.
  46. ↑ Słownik polskich postaci historycznych, Kraków: GREG, 2006, str. 89, ISBN 978-83-7327-613-0.
  47. ↑ Jerzy Besala, Małżeństwa królewskie. Jagiellonowie., Warszawa: Bellona, str. 7, ISBN 978-83-11-12877-4.
  48. ↑ Królowa Jadwiga Andegaweńska, gazetapl [dostęp 2015-12-29] zarchiwizowane z adresu] 2016-11-06].
  49. ↑ Jadwiga Andegaweńska – święta polska królowa, histmag.org [dostęp 2015-12-29].
  50. ↑ Małgorzata Duczmal: Jagiellonowie. Leksykon biograficzny. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1990, str. 306. ISBN 83-08-02577-3.

Źródła

Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Związki_świętych_węgierskich_z_Koroną_Królestwa_Polskiego&oldid=45537”