Cudar (ród)

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Genealogia

Miskolci György miał następców:

• A1. Balázs Bőcsi, (fl. 1281
  • B1. Dénes, (fl. 1291-1341; żona: Nn, teść: Pelejtei Martonos
    • C1. Cudar Domokos de Ónod, (fl. 1304-48; żona: Kállay Klára de Nagykálló
      • D1. Cudar Péter († 1394/95), sędzia królewski (1373), Ban całej Slawonii (1368-71)† (1373-80), Vajda of Halicz (1380-82), Pohárnokmester (magister pincernarum), főispán Sáros i Borsod; 1.żona: Fonyi Anna (Anych) (fl. 1356); 2.żona: Bebek Dorottya de Pelsőc (fl. 1396-97)
        • E1. [2.ż] Jakab, † 1422; żona: Nn Katalin (fl. 1418-42)
          • F1. Cudar Simon († 1464/65), odźwierny królewski (magister ianitorum regalium)
          • F2. Cudar Jakab († XII.1470), stolnik królewski (magister pincernarum); 1.żona: Nn Hedvig (fl. 1432); 2.żona: Bánfi Julianna de Alsólendva
            • G1. [1.ż] Vilmos, (fl. 1444
            • G2. [2.ż] Anna, (fl. 1483-1501; mąż: Csetneki László (fl. 1483-92)
          • F3. Hedvig, (fl. 1420-60; 1.mąż: Kompolti Péter († 1420); 2.mąż: Kompolti Pál (fl. 1440)
        • E2. [2.ż] Simon († ok.25.12.1416)
      • D2. Miklós, (fl. 1352-62; żona: Rédei (Rhédey) Margit, z klanu Aba (fl. 1360)
      • D3. Cudar István de Makovica († 1387), odźwierny królewski (magister ianitorum regalium); żona: Rédei (Rhédey) Anna, z klanu Aba (fl. 1352-60)
        • E1. Miklós, (fl. 1387-89; żona: Nn Margit (fl. 1411)
          • F1. Ilona, (fl. 1411
          • F2. Margit, (fl. 1411; mąż: Feledi János (fl. 1409-38)
        • E2. Benedek, † 1422/23; 1.żona: Debreceni Katalin (fl. 1405), teściowie: Debreceni János i Benedikta N; 2.żona: Jakcs Anna de Kusaly (fl. 1422)
          • F1. János († 1440); żona: Hedvig (fl. 1434-40), teść: Rozgonyi János, teściowa: Domoszlói Apollonia
          • F2. Péter, (fl. 1420-28
          • F3. István, (fl. 1420
          • F4. Zsuzsanna, (fl. 1451-52; mąż: Szilveszter Tornai
        • E3. Ilona, (fl. 1399; mąż: Debrői István
      • D4. Cudar Mihály († 1377/78), odźwierny królewski (magister ianitorum regalium)
        • E1. Pál, (fl. 1378-81
        • E2. Antal, (fl. 1378-81
      • D5. Simon, (fl. 1352-64; żona: Szikszói Anna (fl. 1353-81)
      • D6. György, (fl. 1352-99
        • E1. Domokos, (fl. 1387-96
      • D7. János, (fl. 1352-1402
      • D8. Cudar Imre (Baksa) († 1389), Biskup Eger (1377–1384), Biskupi Nagyvárad (1374–1377)
    • C2. János, (fl. 1309-41
      • D1. László († 11.11.1372), opat Pannonhalma
      • D2. Miklós, (fl. 1364
        • E1. László, (fl. 1373-93
        • E2. Cudar János († 26.11.1395), Biskup Várad (1383–1395)
      • D3. Péter, † 1394/97; żona: Csaholyi Klára (fl. 1397)
    • C3. Sándor, (fl. 1322-41
    • C4. Balázs († 1365)
    • C5. András, (fl. 1341

Po jego śmierci

Cudarowie byli głównie związani z mieszkańcami Bártfa, ich moce w zamku Makovica były na porządku dziennym, a sędzia Bártfa był także skalany. Królewskie upomnienia i ostrzeżenia nie były dla nich szczególnie niebezpieczne. Tym bardziej, że zbuntowali się przeciwko rządowi Zygmunta w 1402/3, stawili się odpowiedzialni wraz z innymi członkami epoki Ludwika. Na szczęście dla nich Zygmunt iwybaczył Cudarom. W zaświadczeniu z dnia 6 listopada 1403 r. udzielił, w ramach szczególnego ułaskawienia, kary za utratę głowy i zwierząt gospodarskich syna Szczepana Cudara, Benedykta, za niewierność i zabronił wszystkim sędziom kraju nękania go osobiście lub na własność.

A Cudarok a XIV. század végén és a XV. század elején elsősorban a bártfai polgárokkal huzakodtak, makovicai várnagyuk hatalmaskodásai napirenden voltak, a bártfai bírót is megnyilazták. Az ezekkel kapcsolatos királyi intések és figyelmeztetések nem voltak különösebben veszélyesek. Annál inkább elszámították magukat akkor, a Lajos-kori vezető réteg más tagjaival együtt, mikor 1402/3-ban fellázadtak Zsigmond uralma ellen. A Cudarok vétkét – szerencséjükre – Zsigmond megbocsátotta. 1403. november 6-án kiadott oklevelében különös kegyként elengedte Cudar István egyik fia, Benedek hűtlensége miatti fej- és jószágvesztési büntetését, s megtiltotta az ország valamennyi bírájának, hogy személyében vagy javaiban háborgassák. 

Z kilkoma wyjątkami Zygmunt ogólnie z zadowoleniem przyjął buntowników, chociaż żadna rodzina nie musiała spłacać swojej własności za duże pieniądze. W północnej części kraju tylko biskup Tomasz Ludányi i skarbnik István Debrői byli tymi, którzy nie chcieli podbić, a raczej znaleźli podziemnego człowieka. Jednym z centrów ruchu oporu był zamek Tállya w Hegyalji, który został zajęty w 1404 r. Przez wielbicieli Zygmunta z broni Stefana Debrői. Wdowa po Péterze pozostała po zbuntowanej stronie Debrői, nawet gdy znaczna większość kraju i inni członkowie jego rodziny już poddali się królowi. Gdy Stefan Debrői udał się do Siedmiogrodu, zgodnie z dyplomem, wdowa wsparła go setkami marek srebrnego koloru, a on sam zamknął się w zamku Stefan Debrői ze swoimi kosztownościami. Popadł w niewolę wraz z upadkiem zamku i stracił posiadłości. Aktem z 19 listopada 1406 r. Zygmunt przekazał wdowom majątki komitatu [Szatmár swoim zwolennikom.

Zsigmond általában – kevés kivételtől eltekintve – kegyelmébe fogadta a lázadókat, igaz, nem egy családnak jókora pénzen kellett megváltania birtokát. Az északi országrészben csak Ludányi Tamás egri püspök és Debrői István kincstartó volt az, aki semmiképpen sem akart meghódolni, inkább földönfutó lelt. Az egyik ellenállási központ a hegyaljai Tállya vára volt, melyet 1404-ben foglaltak el Zsigmond hívei Debrői István fegyvereseitől. Cudar Péter özvegye mindvégig a lázadó Debrői oldalán maradt, akkor is, mikor az ország nagy többsége és családja más tagjai már meghódoltak a királynak. Mikor Debrői István Erdélybe ment, az özvegy – az oklevél szerint – száz színezüst márkával támogatta, ő maga pedig értékeivel Debrői István tállyai várába zárkózott. A vár elestével fogságba jutott, s birtokait elvesztette. Zsigmond 1406. november 19-i oklevelével – melyben előbbieket részletesen leírta – híveinek adományozta az özvegy Szatmár vármegyei birtokait. 

Cudarowie mieli trzy zamki w drugiej połowie rządów króla Zygmunta. Jeśli porównamy to z liczbą zamków posiadanych w tym czasie przez wielmozów, zobaczymy, że Cudarowie nie zajmowali znaczącej pozycji w szeregu zamków. Na początku linii znajdują się ci, jak Cille, którzy mają 10-12 wieczystych i 4-5 dodatkowych przyrzeczeń. palatyn Garai ma tę samą liczbę, Bebekowie 8, Kanizsa też 8, Ilosvai 5-6, Losonci 7-8, Perényi 6, Rozgonians 1 posiadał 5 pionków, Stiborici Stribors 11-12, Széchenyi potem mieli 3 zamki, Újlaki 5, Lackfi (przed 1397) mieli 7-8 fortec i dwa przyrzeczenia. Liczby pokazują, że oprócz niektórych bliskich wyznawców Zygmunta, właściciele ziemscy z wieloma zamkami nie byli tak naprawdę na Węgrzech, a większość zamków nie miała w pełni spójnej, dużej jednorodnej posiadłości, więc możliwość władzy prowincji była ograniczona w wyniku świadomej polityki Zsigmonda.

A Cudaroknak Zsigmond király uralma második felében három váruk volt. Ha összehasonlítjuk ezt az akkori főurak birtokolta várak számával, láthatjuk, hogy a Cudarok a várurak sorában nem foglaltak el előkelő helyet. A sor elején olyanok állanak, mint a Cilleiek, akiknek 10-12 örökjogú, s további 4-5 zálogban birtokolt. A Garaiak nádori ágának ugyanannyi, a Bebekeknek 8, a Kanizsaiaknak ugyanannyi, az Ilosvaiaknak 5-6, a Losonciaknak 7-8, a Perényieknek 6, a Rozgonyiaknak az 1 örökjogon bírt mellett 5 zálogos, a stiborici Stiboroknak 11-12, a Széchenyieknek 6 majd 3, az Újlakiaknak 5, a Lackfiaknak (1397 előtt) 7-8 örökjogon és két zálogban birtokolt váruk volt. A számok jól mutatják, hogy Zsigmond néhány közeli hívén kívül igazán sok várral rendelkező nagybirtokos nem volt Magyarországon, s a legtöbb várat birtoklóknak sem volt teljesen összefüggő, nagy homogén birtoktestük, tehát a tartományúri hatalom kialakulásának lehetősége korlátozott volt, Zsigmond tudatos politikájának eredményeként. 

Benedek Cudar przebywał głównie w Makovicy, ale także brał udział w dworze króla Zygmunta, jego kampaniach i podróżach dyplomatycznych. Szymon i Jakab mieszkali w Zamku Ónod głównie ze swoimi rodzinami, którzy (z dziedzińca) próbowali skoncentrować swoje posiadłości wokół Dworu Ónod. Przeciwieństwo dwóch gałęzi rodziny wpłynęło na następne pokolenie. Podczas gdy Jan, syn Benedykta, wdowa po królowej Elżbiecie (1437–1439), był wdową po królowej Elżbiecie, jego syn, László V. i przywódca najemników Giskra, synowie Jakuba (Szymon i Jakub) byli partią przeciwną, a Ulászló I. i Hunyadi Gubernator otrzymał wsparcie. Dwaj bracia, którzy nadal mieszkali w Onnod, byli w stanie walczyć z elitą urzędników dworskich (baronów). Żona Jánosa Cudara była dziewczyną Rozgonyi, więc po śmierci męża rodzina Rozgonyi została zignorowana przez rodzinę Cudar. Po tym, jak dobytek musiał zostać podzielony, przemoc między Rozgonianami i Cudarami była na porządku dziennym. Wreszcie, po długim sporze, w 1467 r. Rozgończykom udało się zawrzeć umowę o sukcesję z Jamesem, jedynym żyjącym członkiem rodziny Cudarów w tym czasie. Po jego śmierci w 1470 r. Jego majątek, w tym majątek zamkowy w Ónod, odziedziczyli Rozgonianie. Wraz z jego śmiercią rodzina Cudarów wyginęła po męskiej stronie.

Cudar Benedek főként Makovicán tartózkodhatott, de Zsigmond király udvarában, hadjáratain és diplomáciai útjain is szerepet kapott. Az ónodi várban elsősorban Simon és Jakab lakhatott családjaikkal, akik (az udvarból kiszorulván) birtokaikat az ónodi uradalom körül próbálták összpontosítani. A család két ágának ellentéte a következő generációra is kihatott. Míg Benedek fia, János az Albert király (1437–1439) halála után kitört polgárháborúban az özvegy Erzsébet királyné, fia, V. László és Giskra zsoldosvezér oldalán állt, addig Jakab fiai (Simon és Jakab) az ellenpártot, I. Ulászlót és Hunyadi János kormányzót támogatták. A két testvérnek, akik továbbra is Ónodon tartották lakóhelyüket, sikerült visszaküzdeni magukat az udvari tisztségviselők (a bárók) elitjébe. Cudar János felesége Rozgonyi lány volt, s így a férj halála után a Cudarok vagyonára az egyre hatalmasabb Rozgonyi család is szemet vetett. Miután a vagyonon meg kellett osztozni, napirendre kerültek az erőszakos cselekmények a Rozgonyiak és a Cudarok emberei között. Végül hosszas pereskedés után 1467-ben a Rozgonyiaknak sikerült örökösödési szerződést kötniük a Cudar család akkor már egyetlen élő férfi tagjával, Jakabbal. Miután ő 1470-ben meghalt, vagyonát, közte az ónodi váruradalmat is, a Rozgonyiak örökölték. 

Halálával a Cudar család férfiágon kihalt.

Źródło

• Cudar de Ónod family