Ernuszt II. János

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Podczaszy królewski (1486) Następca: Turóci György Turóci György Poprzednik: Koniuszy królewski (1493-1505) Następca: Ország László Báthori V. György Poprzednik: Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii (1508-1509/1510) Współrządzący: Kanizsai György Następca: Marko Mišljenović Both András Ernuszt II. János, znany także jako Hampó János (pol. Jan II Ernuszt, chor. Ivan II. Ernušt Čakovečki, łac. Johannes Ernusth) (* ok.1465, † po 20 listopada 1528 r.), węgierski baron żydowskiego pochodzenia. ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii (1508-1510). Syn Jana I. Rozszerzył swoje posiadłości rodzinne na zamki Đurđevac, Prodavić (dziś Virje) i Koprivnica, i otrzymał świadectwo własności majątku w Međimurje. Cieszył się, podobnie jak jego ojciec, przyjaźnią króla Macieja Korwina (1458–1490) i Władysława II (1490–1516), co zapewniało mu stały dostęp do pieniędzy królestwa. Rodzina János urodził się około 1465 r. w węgierskiej rodzinie szlacheckiej żydowskiego pochodzenia jako młodszy syn Jana I i pewnej Katarzyny o nieznanym nazwisku. Jego starszym bratem był Zygmunt, który urodził się około 1445 roku, a król Maciej Korwin mianował go biskupem Peczu w 1473 roku. János był trzykrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Anna Pálóci, jedyna córka Emeryka II Pálóci i Doroty Rozgonyi. Anna zmarła w 1494 roku, gdy János miał około trzydziestu lat. Następnie (około 1500 r.) wziął ślub z księżniczką Małgorzatą Żagańską (Żagań), córką Jana II Szalonego i wdową po Mikołaju Bánffy de Alsólendva. Miał z nią dwóch synów: Franciszka, który zginął w bitwie pod Mohaczem w 1526 r., i Jana III. János adoptował także dzieci swojej żony z pierwszego małżeństwa; Jana – późniejszego palatyna, autorkę Katarzynę i Małgorzatę. Zarządzał gałęzią Verőce majątków rodziny Bánffy w imieniu swojego małoletniego pasierba. Jan II został wdowcem po raz drugi między około 1507 a 1513. Pod koniec życia ożenił się z Barbarą Ország, córką zmarłego Władysława Országa i Magdaleny Maróti. Jej pierwszym mężem był György Dagfi. Mieli dwóch synów: Farkasa i Gaspara, który był ostatnim męskim członkiem rodziny Ernusztów. Kariera János po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1470 roku jako dziecko. Później gdy jego starszy brat został biskupem i zajmował różne stanowiska na dworze królewskim, János zarządzał majątkami rodzinnymi w Čakovcu i Međimurje (obecnie w Chorwacji). Zlecił budowę fortyfikacji i modernizację zamku w wieży Csák, w tym okresie zbudowano kilka kościołów. W 1486 roku został wymieniony jako podczaszy królewski, zachowując godność jednocześnie z Jerzym Turócim. Zygmunt i János podejmowali kilka prób odzyskania majątków, które Maciej Korwin skonfiskował ich ojcu na początku lat 70. XV wieku. Przekonali nieślubnego syna nieżyjącego króla, Jana Korwina, aby podarował im dawne kopalnie miedzi ich ojca w Beszterce (obecnie Bańska Bystrzyca, Słowacja) w 1494 r. Wkrótce wydzierżawili kopalnie Janowi i Jerzemu Thurzónom na 10 lat. Odzyskali również Szklabonya (dzisiaj Sklabiná na Słowacji) od Antona Poki, który był zwolennikiem Jana Korwina. Bracia Ernuszt, którzy posiadali ponad 3500 domów chłopskich, należeli do najbogatszych właścicieli ziemskich na Węgrzech w 1494 r. Plik:Čakovec Stari Grad.jpg Zamek Csáktornya (obecnie Čakovec, Słowenia) János został mianowany koniuszym królewskim przez króla Władysława II w 1493 r., po śmierci Władysława Országa, ojca przyszłej trzeciej żony Jánosa. Utrzymywał tę godność do 1505 r., gdy zastąpił go Jerzy V Batory. W 1495 r. Otrzymał od króla majątek Munkacz (Mukaczewo, Ukraina). Według współczesnych źródeł János Jr. był znacznie mniej błyskotliwy niż jego ojciec i brat – Hans Dernschwam, handlowy przedstawiciel Fuggerów na Węgrzech, scharakteryzował go jako „prostego pobożnego człowieka” (niem. Ein freÿer einfältiger Mann). W 1503 r. został ekskomunikowany przez Stolicę Apostolską z powodu fizycznego znęcania się nad lokalnym nauczycielem w Verőce (Virovitica, Chorwacja), jednak diecezja Pecz uniewinniła go. Jego brat, biskup Zygmunt, został zamordowany latem 1505 r. Trzej zabójcy (Jan Gyulai, Ludwik Szerecsen i Albert Cupi) dusili go, aby przejąć jego majątek. Prawnym spadkobiercą Zygmunta był jego młodszy brat, János zgodnie z ostatnią wolą uniknięcia pełnego przejęcia przez królewski skarb. János wytoczył oskarżenie przeciwko zabójcom wiosną 1506 r., oskarżając ich także za sprzeniewierzenie majątku Ernuszta. Jednak ci nigdy nie zostali skazani. Podczas śledztwa, które nastąpiło po morderstwie, znaleziono 300 000 złotych florenów i skonfiskowano na rzecz królewskiego skarbca. W ramach rekompensaty János został w styczniu 1508 r. mianowany banem Dalmacji, Chorwacji i Slawonii. Następnie wydzierżawił królewskie kopalnie miedzi firmie Thurzó-Fugger na trzy lata w zamian za 20 złotych florenów rocznie. W 1514 r. János wszczął drugi proces przeciwko trzem zabójcom przed arcybiskupem Tomaszem Bakóczem, który również działał w tym czasie jako legat papieski. Prawnicy Jánosa oskarżyli podejrzanych o morderstwo, fałszowanie ostatniej woli Zygmunta i defraudację 1,3 miliona złotych florenów. Sąd kościelny orzekł na korzyść Jánosa, ale tekst wyroku nie jest dokładnie znany. Jednak zarówno powodowie, jak i oskarżeni odwołali się do papieża Leona X. Węgierski dwór królewski ze względów politycznych i skomplikowanych relacji między grupami baronialnymi uniemożliwił kontynuowanie procesu za granicą. Po śmierci Jánosa jego jedyny żyjący syn Gaspar rozpoczął nową rozprawę w 1536 r., ale zmarł w 1540 r. a wraz z nim skończył się ród Ernusztów, czyniąc proces nieaktualnym. W celu wojny z Imperium Osmańskim János przyłączył swoje oddziały wojskowe do armii królewskiej Ludwika II. Jego syn Franciszek zginął w bitwie pod Mohaczem 29 sierpnia 1526 r. Pozostali synowie Jánosa byli jeszcze nieletni. W walkach dynastycznych po bitwie stanął po stronie Jan Zápolya. Po jego niepowodzeniach wojskowych János złożył przysięgę wierności Ferdynandowi I podczas koronacji tego ostatniego w Székesfehérvár w dniu 5 listopada 1527 r. Następnie zbuntował się i ponownie poparł Zápolyę. Później dołączył ponownie do Ferdynanda, w wyniku czego biskupa Zagrzebia Simona Erdődyego, zwolennika Jana Zápolyi splądrował jego własność. Ostatni raz wspominano Jánosa w aktach z 20 listopada 1528 r. Przypisy Źródła C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók [Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baranowie]. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-4160-35-9. Fedeles, Tamás (2010). Püspökök, prépostok, kanonokok: Fejezetek Pécs középkori egyháztörténetéből [Biskupi, kapłani, kanonicy: Rozdziały o historii średniowiecznego kościoła w Peczu]. Szegedi Tudományegyetem Történeti Intézet. ISBN 978-963-482-990-4. Kubinyi, András (2000). "Egy különös középkori per. Ernuszt Zsigmond püspök meggyilkolása és hagyatéka elsikkasztása". História. 22 (4). Kubinyi, András (2001). "Ernuszt Zsigmond pécsi püspök rejtélyes halála és hagyatékának sorsa: A magyar igazságszolgáltatás nehézségei a középkor végén [Tajemnicza śmierć Zsigmonda Ernuszta, biskupa Peczu i los jego dziedzictwa]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 135 (2): str. 301–361. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Wehli, Tünde (2012). "A három Ernuszt [Troje z rodziny Ernusztów]. Budapesti Könyvszemle. Budapesti Könyvszemle Alapítvány. 24 (2): str. 142–151. Linki zewnętrzne Ivan Ernušt – Hrvatski biografski leksikon

Ernust II. János (węg.) Hampó János (węg.) Jan II Ernuszt (pol.) Ivan II. Ernušt Čakovečki (chor.) Johannes Ernusth (łac.) — Podczaszy królewski Koniuszy królewski Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii — Herb rodu Herb rodu Podczaszy królewski Okres 1486 Poprzednik Turóci György Następca Turóci György Koniuszy królewski Okres od 1493 do 1505 Poprzednik Ország László Następca Báthori V. György Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii Okres od 1508 do 1509/1510 Poprzednik Marko Mišljenović Następca Both András Dane biograficzne Ród Ernušt Pochodzenie żydowskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny ok.1465 Śmierć po 20 listopada 1528 Ojciec I. János Matka Nn Katarin żona 1 Pálóci Anna żona 2 Małgorzata Żagańska Żona Ország Borbála Dzieci Francis III. János Farkas Caspar