Nemecká (okres Brezno)

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nemecká (pol. Nemecká, węg. Garamnémetfalva Németfalva lub Nemecke; niem. Deutschdorf an der Gran) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1281[1].

Części lokalne

Wieś Nemecká składa się z trzech części:

  • Dubová (pričlenená v roku 1960)
  • Nemecká
  • Zámostie (pričlenené v roku 1976)

Historia

Plik:Nemecka10Slovakia9.JPG
Pomnik poświęcony ofiarom egzekucji, przedstawiający kobietę w ogniu

Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1281 roku. Po raz pierwszy obszerniejsze wzmianki o osadnictwie niemieckiej wsi znajdują się w spisie papieskich dziesięcin z lat 1332-1337, który wymienia parafię Dubov pod nazwą Parochia s. Nicolai de iuxta Gron (parafia św. Mikołaja nad Hronem). Było to wówczas jedyne centrum religijne na Horehronie, więc istniała tam już parafia i kościół. Z uwagi na istnienie parafii prawdopodobnie istniała tu w tym czasie co najmniej osada. W dokumencie króla Zygmunta z 1424 r. wzmiankowana jest pod nazwą Zenth Miklos, później pod nazwami Dubowo, Dwbowa, Dubova. Tutejszy kościół z XV wieku (pierwotnie gotycki, później barokowy) jest nadal kościołem parafialnym dla pierwotnych wsi Dubová, Nemecká, Zámostie i Ráztok. Istnienie szkoły kościelnej w pobliżu kościoła udokumentowano w XVII wieku.

Pierwsza wzmianka o Zámostie pod nazwą Samoscia znajduje się w spisie miejscowości majątku Ľupčiansky, który jest częścią aktu darowizny węgierskiego króla Zygmunta Luksemburskiego z 1424 roku. Nywiska Wes (wieś niemiecka). Jednak ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo siedziby parafii w Dubovej początki Nemeckej można przypuszczać już w drugiej połowie XIV wieku. Zgodnie z nazwą wsi, założycielami pierwotnej osady byli Niemcy, ale ludność szybko się wzmocniła.

Od średniowiecza do zniesienia pańszczyzny losy mieszkańców wszystkich trzech gmin były mocno związane z ich zobowiązaniami wobec dóbr zamkowych w Ľupča. W Nemeckiej był burmistrz, którego obowiązków należało kierownictwo lokalnymi poddanymi. Oprócz poddanych, wśród mieszkańców wsi znajdowali się również członkowie rodziny ziemiańskiej Kindernay, która otrzymała przywileje szlacheckie od króla Ferdynanda I w 1559 r. Dwór ziemiański obejmował pola i łąki na terenie wsi, a rodzina miała prawo do prowadzenia młynu na potoku Bukovec. Mieszkańcy Zámostii zarządzali dworem w sąsiedniej Predajnej.

Głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności od dawna jest rolnictwo, którego rozwojowi nie sprzyjały warunki panujące w tym regionie. Miejscowi rolnicy zajmowali się głównie hodowlą bydła i owiec, w mniejszym stopniu także rzemiosłem niezbędnym dla rolnictwa i życia praktycznego ludności (kowalstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, szewstwo). Od XVIII w. miejscowi rolnicy zaczęli zajmować się rynkowym handlem galanterią, tekstyliami i wyrobami żelaznymi, które sprzedawali w regionach południowych np na Węgrzech. Dla tego rodzaju działalności gospodarczej, którą zaczęli angażować się mieszkańcy górnej części stolicy Zwolenia, z czasem zaczęto używać nazwy koronkarstwo. Ta typowa dla tego rejonu praca zanikła dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy to ostatnie koronkarstwo zostało pozbawione uprawnień handlowych.

W roku 1882 Ondrej Kindernay Kropáč założył tutaj ręczną cegielnię. Jego zięć Jan Antal wyposażył ją w maszyny.

Od około 1908 do 1930 roku działał wapiennik − piec wapienny, który znajdował się nad wsią Zámostie i skąd kolejka linowa „šodronka” prowadziła do stacji kolejowej Dubov. Niekorzystne warunki życia w pierwszej połowie XX wieku wielu mieszkańców Zámostii próbowało przeprawić się mostem, podróżując do pracy do USA i Kanady. Pierwsza fala odeszła przed I wojną światową, druga w latach dwudziestych XX wieku podczas kryzysu gospodarczego.

Ludność znalazła nowe źródło utrzymania w państwowej rafinerii w Dubovej (później Petrochema), gdzie produkcja została uruchomiona w 1938 roku. Pomimo tego, że Dubová była uważana za ważne źródło paliwa na potrzeby Słowackiego Powstania Narodowego, amerykańska Air Force 20 sierpniu 1944 r. zbombardowała rafinerię. Mała elektrownia wodna w Dubovej działa od 1908 roku.

Mieszkańcy byli głównie rolnikami, leśnikami i pracownikami Państwowej Rafinerii w Dubovej, w miejscowej wapienni i cegielni.

Wieś znana jest z masowych egzekucji w wapienniku, gdzie podczas II wojny światowej w styczniu 1945 r. około 400 mężczyzn (kobiet i dzieci) zostało zabitych przez jednostkę specjalną Einsatzkommando 14 (wcześniejsze źródła wymieniane nawet 800 lub 900). Ponieważ ciała były spalane w wapienniku, dokładna liczba ofiar nie została jeszcze ustalona. Ich śmierć upamiętnia miejsce pamięci i pamięci Słowackiego Powstania Narodowego w Niemczech.

Populacja

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 1829 osób, w tym 939 kobiet i 890 mężczyzn[2].

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[3]:

Wyznania

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[3]:

Kultura i atrakcje

Pomniki

  • Kościół rzymskokatolicki pw. św. Mikołaja, jednonawowa pierwotnie gotycka budowla z wielobocznym zamknięciem prezbiterium i wieżą stanowiącą część bryły kościoła z XV wieku. W XVIII wieku kościół przebudowano w stylu barokowym.[4] Elewacje podzielone są paskami lizen.
  • Stanowisko archeologiczne wzgórze Hradisko (wysokość 785,5 m n.p.m.) znajduje się w północnej części obszaru. Znaleziska wskazują na osadnictwo już w epoce brązu. Znajduje się na zalesionym południowym cyplu Tatr Niskich (fragment Czarnej Części). Od strony zachodniej wzgórze otacza potok Ráztoka. Ufortyfikowana osada zorientowana w kierunku P-P posiada dobrze zachowane umocnienia wałowe. Wejście do fortu zapewne znajdowało się od południowego wschodu, gdyż północne i zachodnie stoki są strome. Najbardziej charakterystyczna i wyraźna jest fortyfikacja wału po stronie południowej.

Osobowości wioski

  • Jozef Búda (* 1898, † 1994), dostojnik kościelny, teolog, biblista, nauczyciel akademicki i ksiądz rzymskokatolicki
  • Dominik Štubňa-Zámostský (* 1905, † 1970), nauczyciel, pisarz dla dzieci i młodzieży
  • Milan Marčok (* 1939), nauczyciel akademicki i polityk regionalny

Linki zewnętrzne

Nemecká
wieś
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Powierzchnia 24,63 km² (2463 ha) [5]
Populacja 1 770 (31. 12. 2020) [6]
Gęstość 71,86 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka
1281
Starosta Branislav Čižmárik[7] (SMER-SD)
PSČ 976 97
ŠÚJ 508829
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu
Hronská 37
Telefón 048/618 22 34
Fax 048/618 22 34
Położenie gminy na Słowacji
Red pog.svg
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Red pog.svg
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Wikimedia Commons: Nemecká
Strona: www.nemecka.info
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
WMA button2b.png 48°48′39″S 19°25′02″V

Przypisy

  1. Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  2. Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. 3,0 3,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  4. Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  5. Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  6. Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  7. Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.