Péter, syn Töre
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Péter, syn Töre (także Turoy, Turwey lub Toraj)[1] (pol. Piotr, syn Töre) (* nieznana, † stracony w 1213), węgierski władca, sędzia królewski w 1198 r. za panowania króla Węgier Emeryka. Piotr przewodził grupie węgierskich baronów, którzy zamordowali królową Gertrudę 28 września 1213 r.[1] KarieraPéter, według nieautentycznych dokumentów służył jako ispán komitatu Pozsony od 1193 do 1195 podczas późnego panowania króla Beli III.[2] Został wymieniony jako ispán komitatu Bihar w 1197 r.[2] Król Emeryk mianował go sędzią królewskim w następnym roku, zastępując Ézsaua.[2] Poza tym działał również jako ispán komitatu Szolnok[2]. Do 1199 r. stracił obie godności, zastąpiony odpowiednio przez Mikę Jáka i Ampuda II (syna palatyna Ampuda).[2] Jego posiadłości leżały w Syrmii i na południe od komitatu Bács.[1] Centrum jego posiadłości znajdowało się w Pétervárad (dziś Petrovaradin, część aglomeracji Nowego Sadu w Serbii), która została nazwana jego imieniem[3]. W 1201 r. sprawował funkcję ispána komitatu Sopron.[2] Do 1207 r. Péter był nieobecny we współczesnych mu źródłach. Przypuszczalnie popierał zbuntowanego księcia Andrzeja przeciwko królowi Emerykowi, a tym samym nie mógł sprawować żadnych funkcji politycznych na dworze królewskim. Po wstąpieniu Andrzeja na tron w 1205 r. Péter należał do królewskiego dworu królowej[1]. W latach 1207–1210 pełnił funkcję sędziego królowej Gertrudy (łac. curialis come regine). Na tej funkcji został zastąpiony przez Bánka Bar-Kalána.[2]. Ponadto Péter po raz drugi funkcjonował również jako ispán komitatu Szolnok (1207)[2] oraz ispán komitatu Csanád od 1207 do śmierci[2]. W końcu sprawował także urząd ispán komitatu Bács między 1210 a 1212.[2] W 1211 r. Péter uczestniczył w królewskiej kampanii przeciwko Księstwu Halickiemu[1]. Zabójstwo królowej GertrudyGdy Andrzej II opuścił Węgry z nową kampanię przeciwko Haliczowi, grupa węgierskich władców wykorzystujących nieobecność króla pojmała i zamordowała królową Gertrudę i wielu jej dworzan na Wzgórzach Pilis (węg. pilisi apátság) 28 września 1213 r.[3] Ciało Gertrudy zostało rozerwane na strzępy, podczas gdy jej brat Bertold, arcybiskup Kalocsa i Leopold VI, książę Austrii, ledwo uszli z życiem. Gertruda została pochowana w [Pilis Abbey opactwie Pilis].[4] Według współczesnych raportów Péter osobiście zamordował królową, podczas gdy palatyn Bán Bar-Kalán, bracia Kacsics (Simon i Michał) i inni panowie byli również zaangażowani w spisek[5]. Motywacja morderców jest niejasna. Według późniejszej tradycji brat królowej Gertrudy (Bertold) zgwałcił żonę Bánka. Bánk zabił królową, ponieważ wypromowała swojego brata.[3] Ta wersja pojawiła się w Chronic Rhythmicum 1270 r.[4], którą powtórzyły XIV-wieczne kroniki węgierskie (Chronica Hungarorum, Annales Posonienses itp.). Były językoznawca János Horváth argumentował, że kronikarze w rzeczywistości opisywali śmierć zabójcy Gertrudy, odwołując się do próby zamachu na Feliksa Záha (1330) przeciwko królowi Węgier Karolowi I[5]. Opera Ban Bánk Józsefa Katonyego (z muzyką Ferenca Erkela), w której Péter występuje jako Ban Petúr, również zachował i rozpowszechnił tę wersję.[1] Dalsze zapisy z XV wieku, oparte na De fundatoribus monasterii Diessensis, mówią, że Gertrude została niewinnie zamordowana, gdyż nie znała zamiarów i zbrodni Bertolda[4]. Bardziej prawdopodobne jest, że panami węgierskimi kierował Péter, który był rozczarowany faworyzowaniem przez królową Gertrudę jej niemieckiej świty, obawiając się trwałej utraty pozycji dworskiej i wpływów. Dawniej dwaj bracia Gertrudy, Ekbert, biskup Bamberg i Henryk II, margrabia z Istrii, uciekli na Węgry w 1208 r. po tym, jak zostali oskarżeni o udział w zabójstwie Filipa, króla Niemców[3]. Bertold z Kalocsa (od 1206 r.) został również mianowany banem całej Slawonii w 1209 r., a później wojewodą siedmiogrodzkim w 1212 r., odpowiednio przez zwolnienia Bánka Bar-Kalána i Michała Kacsicsa. Hojność Andrzeja w stosunku do niemieckich krewnych i dworzan jego żony najwyraźniej nie odpowiadała lokalnym władcom. Niezidentyfikowany autor Gesta Hungarorum odniósł się także do Niemców ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, gdy sarkastycznie wspomnieli, że „teraz ... Rzymianie patrzą na dobra Węgier”.[6] Niektóre źródła wspominają również o słynnym liście Jan arcybiskupie Esztergom (Reginam occidere).[4] Historyk Tamás Körmendi rozważył osobistą motywację Pétera stojącą za morderstwem.[7] EgzekucjaGdy Andrzej II usłyszał wieści o morderstwie swojej żony, przerwał kampanię w Haliczu i wrócił do domu. Nakazał egzekucję mordercy, Péter, syna Töre, który został osadzony jesienią 1213 r., a jego ziemie zostały również skonfiskowane[3]. Według kroniki Magnusa von Reichersberga, Péter został zamordowany wraz z żoną i całą rodziną[4]. Jednak wspólnicy Péter, w tym palatyn Bánk, nie otrzymali aż tak surowych kar z powodu aktualnej sytuacji politycznej i niestabilności władzy Andrzeja[3]. Zajmowali nadal kilka wpływowych urzędów nawet po zamachu[1]. Tylko książę Bela, syn Andrzeja i Gertrudy, zemścił się po nominacji na księcia Siedmiogrodu i zaczął rewidować politykę ojca. W 1228 r. Skonfiskował majątki Bánka i braci Kacsicsów, którzy spiskowali przeciwko jego matce[3]. Według królewskiej karty wydanej w 1237 r. Bela IV, wówczas już jako król, przekazał dawne ziemie Péter nowo powstałemu opactwu cystersów Bélakút, które należało do archidiecezji Kalocsa[1]. Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
