Tekst źródłowy strony Komitaty na Słowacji

[[Kategoria:2]]
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
{{Uwaga|
|strona  = https://sk.wikipedia.org/wiki/Komit%C3%A1t
|autorzy = https://sk.wikipedia.org/w/index.php?title=Komit%C3%A1t&action=history
|nota    = słowacki
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

Komitet (inne nazwy: kráľovský komitát [1], hradské španstvo [1], kráľovská župa [2]) to retrospektywne określenie w słowackiej historiografii pierwszej fazy jednostek administracyjnych na Węgrzech, która trwała od końca X wieku. do 13/14. stulecie.

 '''Komitát''' (iné názvy: '''kráľovský komitát'''<ref name="LSD"/>, '''hradské španstvo'''<ref name="LSD"/>, '''kráľovská župa'''<ref name="DS"/>) je v slovenskej historiografii spätné označenie pre prvú fázu administratívnych jednotiek v [[Uhorsko|Uhorsku]], ktorá trvala od konca 10. storočia do 13./14. storočia.

Komitety (przynajmniej niektóre) zostały dalej podzielone na dzielnice zamkowe, ale ich liczba i granice nie są znane. Ponadto istniały małe, tzw. komisje graniczne, których zadaniem była ochrona granic, a które zniknęły wraz ze stworzeniem taboretów. Księstwo Nitry w 1042 r. Składało się wówczas z 9 komitetów. [3] Około 1074 r. Na Węgrzech istniało 45-50 komitetów.

 Komitáty (aspoň niektoré) sa ďalej delili na hradné obvody, ich počet ani hranice však nie sú známe. Okrem toho existovali malé, tzv. pohraničné komitáty, ktorých úlohou bola ochrana hraníc, a ktoré zanikli so vznikom [[stolica (územie)|stolíc]]. [[Nitrianske kniežatstvo ]]v roku 1042 pozostávalo vtedy z 9 komitátov.<ref name="Kronika_Slovenska"/> Okolo roku 1074 bolo v Uhorsku 45 – 50 komitátov. 

Zaczęli pojawiać się prawdopodobnie za Gejzy, ale później za panowania Stefana I. W północnej części Węgier (a więc także na Słowacji) podążali za powiatami i podobnymi jednostkami Wielkich Moraw. Węgry były państwem scentralizowanym, podzielonym na komitety królewskie administrowane przez dygnitarzy. Na czele dygnitarza stał szata wyznaczona przez monarchę, a później także subkoszulka.

 Začali vznikať asi už za [[Gejza (knieža)|Gejzu]], najneskôr však za [[Štefan I. (Uhorsko)|Štefana I.]] V severnej časti Uhorska (teda aj na [[Slovensko|Slovensku]]) nadviazali na župy a podobné jednotky [[Veľká Morava|Veľkej Moravy]]. Uhorsko bolo centralizovaným štátom, ktorý bol rozdelený na kráľovské komitáty spravované hodnostárom. Hodnostárom na čele bol [[župan (funkcia)|župan]] menovaný panovníkom, neskôr aj [[podžupan]].

Na zamku mieszkał zwykle burmistrz, zgodnie z którym komitet również otrzymał swoją nazwę.

 Župan sídlil zvyčajne na hrade, podľa ktorého komitát dostal aj svoje meno. 

Komitety były po prostu jednostkami organizacyjnymi zajmującymi się zarządzaniem majątkiem królewskim (który do XIII wieku obejmował praktycznie cały kraj). Były to więc jednostki królewskie, w przeciwieństwie do krzeseł, które były jednostkami arystokratycznymi, aw przeciwieństwie do hrabstw, które były jednostkami państwowymi.

 Komitáty boli jednoducho organizačné jednotky s cieľom spravovať kráľovský majetok (ktorým do 13. storočia bola prakticky celá krajina). Išlo teda o kráľovské jednotky, na rozdiel od [[stolica (územie)|stolíc]], ktoré boli šlachtické jednotky a na rozdiel od [[Župa (Uhorsko po roku 1849)|žúp]], ktoré boli štátnymi jednotkami.

Przejście od komitetów do taboretów następowało szybko w każdym powiecie w różny sposób, pierwsze taborety powstały w XIII wieku. [4]

 Prechod od komitátov k stoliciam prebiehal v každej župe inak rýchlo, prvé stolice vznikli v 13. storočí.<ref name="SnS"/>

Po łacinie - wówczas języku urzędowym - jednostka ta miała wiele różnych określeń i dopiero w XIII wieku powstała nazwa „comitatus”, stąd słowo komitát. Prawdopodobnie kilka nazw było również używanych w języku węgierskim, z których jedna to megye [wymowa: copper], które jest słowem pochodzącym od słowiańskiego * medja (lub słowackiego medzä lub bułgarskiej miedzi), które pierwotnie odnosiło się do języka słowiańskiego i węgierskiego (A po słowacku jako granica, a po słoweńsku jako meja nadal oznacza) raczej granicę terytorialną.

 V [[latinčina|latinčine]] – vtedajšom úradnom jazyku – mal tento útvar veľa rôznych označení, až v 13. storočí sa ustálil názov „comitatus“, odkiaľ pochádza aj slovo komitát. V maďarčine sa pravdepodobne tiež používalo viacero názvov, jeden z nich bol ''megye'' [vyslov: meďe], čo je slovo odvodené zo slovanského ''*medja'' (alebo zo slovenského ''medzä'' či bulharského ''mežda''), ktoré pôvodne v slovanských jazykoch aj maďarčine označovalo (a v slovenčine ako medza a v slovinčine ako meja dodnes označuje) skôr územnú hranicu.

Pod koniec X wieku powstały komitety: Bratysława, Komárno, Nitra i Esztergom. Na początku XI w. Komitety Hontiansky i Tekovský, później (jeszcze w XI w.) Komitety Abovský, Novohradský, Trenčiansky i Zemplínsky. Następnie w XII wieku komitety gemerski, spiski, turniański, Užský i Zvolen, aw pierwszej połowie XIII wieku komitet Szaryš. [5] Szablon: Rp

 Koncom [[10. storočie|10. storočia]] vznikli: Bratislavský, Komárňanský, Nitriansky a Ostrihomský komitát. Začiatkom 11. storočia Hontiansky a Tekovský, neskôr (stále ešte v 11. storočí) Abovský, Novohradský, Trenčiansky a Zemplínsky komitát. Následne v [[12. storočie|12. storočí]] Gemerský, Spišský, Turniansky, Užský a Zvolenský komitát a v prvej polovici [[13. storočie|13. storočia]] Šarišský komitát.<ref name="Uličný"/>{{rp|75}}

=== Na Słowacji istniało [5] Szablon: Rp: ===

 Na Slovensku sa nachádzali<ref name="Uličný"/>{{rp|62-74}}:
* [[Abaúj-Torna|Abovský komitát]]
* [[Pozsony|Bratislavský komitát]]
* [[Gömör|Gemerský komitát]]
* [[Hont|Hontiansky komitát]]
* [[Komárom|Komárňanský komitát]]
* [[Nyitra|Nitriansky komitát]]
* [[Nógrád|Novohradský komitát]]
* [[Esztergom|Ostrihomský komitát]]
* [[Szepes|Spišský komitát]]
* [[Sáros|Šarišský komitát]]
* [[Bars|Tekovský komitát]]
* [[Trencsén|Trenčiansky komitát]]
* [[Torna|Turniansky komitát]]
* [[Ung|Užský komitát]]
* [[Zemplén|Zemplínsky komitát]]
* [[Zólyom|Zvolenský komitát]]


Poniżej wyświetlono 33 spośród wszystkich 33 stron tej kategorii.
B

    Ban (tytuł)

K

    Karpato-Ukraina
    Abaúj-Torna
    Árva
    Bars
    Bereg
    Gömör
    Hont
    Komárom
    Kraszna
    Liptó
    Máramaros
    Nyitra
    Nógrád
    Pozsony
    Szepes
    Sáros
    Torna
    Trencsén
    Turóc
    Ugocsa
    Ung
    Komitaty na Słowacji
    Zemplén
    Zólyom

== Referencie ==
{{referencie|refs=

<ref name="LSD">HRADNÉ ŠPANSTVO. In: {{Citácia knihy
| priezvisko = Škvarna
| meno = Dušan
| spoluautori = et al.
| titul = Lexikón slovenských dejín
| odkaz na titul = Lexikón slovenských dejín
| vydanie = 3
| miesto = Bratislava
| vydavateľ = [[Slovenské pedagogické nakladateľstvo – Mladé letá]]
| rok = 2006
| isbn = 80-10-00872-9
| počet strán = 381
| strany = 238
}}</ref>

<ref name="DS">{{Citácia knihy
| editori = [[Samuel Cambel (historik)|Samuel Cambel]]
| titul = Dejiny Slovenska
| zväzok = I : (do roku 1526)
| vydanie text = Vyd. 1.
| miesto = Bratislava
| vydavateľ = [[VEDA, vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied|Veda]]
| rok = 1986
| počet strán = 534
| strany = 263
}}</ref>

<ref name="Kronika_Slovenska">{{Citácia knihy
| priezvisko = Kováč
| meno = Dušan 
| odkaz na autora =Dušan Kováč
| spoluautori = et al.
| titul = Kronika Slovenska : od najstarších čias do konca 19. storočia
| vydanie = 
| vydavateľ = Fortuna Print
| miesto = Bratislava 
| rok = 1998
| isbn = 80-7153-174-X
| počet strán = 616
| strany = 113
}}</ref>

<ref name="SnS">{{Citácia knihy
| priezvisko = Žudel 
| meno = Juraj
| titul = Stolice na Slovensku
| vydanie = 1
| miesto = Bratislava
| vydavateľ = [[Vydavateľstvo Obzor|Obzor]]
| rok = 1984
| počet strán = 200
| strany = 14
}}</ref>

<ref name="Uličný">{{Citácia knihy
| priezvisko = Uličný
| meno = Ferdinand
| odkaz na autora = Ferdinand Uličný
| titul = Dejiny Slovenska v 11. až 13. storočí
| vydanie = 1 
| miesto = Bratislava
| vydavateľ = Veda
| rok = 2013
| isbn = 978-80-224-1292-6
| edícia = Svet vedy
| zväzok edície = 30
| počet strán = 567
| strany = 75
}}</ref>

}}

== Pozri aj ==
* [[Stolica (územie)]]
* [[Župa (Uhorsko po roku 1849)]]
* [[Historické župy na Slovensku]]

{{SORTUJ:Komitaty, xxx}}

[[Kategoria:Komitaty]]
[[Kategoria:Komitaty historyczne]]
[[Kategoria:Komitaty Świętego Stefana ???]]
[[Kategoria:Historia]]
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
[[Kategoria:Historia Ukrainy]]