Komitaty na Słowacji
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Komitet (inne nazwy: kráľovský komitát [1], hradské španstvo [1], kráľovská župa [2]) to retrospektywne określenie w słowackiej historiografii pierwszej fazy jednostek administracyjnych na Węgrzech, która trwała od końca X wieku. do 13/14. stulecie. Komitát (iné názvy: kráľovský komitát[1], hradské španstvo[1], kráľovská župa[2]) je v slovenskej historiografii spätné označenie pre prvú fázu administratívnych jednotiek v Uhorsku, ktorá trvala od konca 10. storočia do 13./14. storočia. Komitety (przynajmniej niektóre) zostały dalej podzielone na dzielnice zamkowe, ale ich liczba i granice nie są znane. Ponadto istniały małe, tzw. komisje graniczne, których zadaniem była ochrona granic, a które zniknęły wraz ze stworzeniem taboretów. Księstwo Nitry w 1042 r. Składało się wówczas z 9 komitetów. [3] Około 1074 r. Na Węgrzech istniało 45-50 komitetów. Komitáty (aspoň niektoré) sa ďalej delili na hradné obvody, ich počet ani hranice však nie sú známe. Okrem toho existovali malé, tzv. pohraničné komitáty, ktorých úlohou bola ochrana hraníc, a ktoré zanikli so vznikom stolíc. Nitrianske kniežatstvo v roku 1042 pozostávalo vtedy z 9 komitátov.[3] Okolo roku 1074 bolo v Uhorsku 45 – 50 komitátov. Zaczęli pojawiać się prawdopodobnie za Gejzy, ale później za panowania Stefana I. W północnej części Węgier (a więc także na Słowacji) podążali za powiatami i podobnymi jednostkami Wielkich Moraw. Węgry były państwem scentralizowanym, podzielonym na komitety królewskie administrowane przez dygnitarzy. Na czele dygnitarza stał szata wyznaczona przez monarchę, a później także subkoszulka. Začali vznikať asi už za Gejzu, najneskôr však za Štefana I. V severnej časti Uhorska (teda aj na Slovensku) nadviazali na župy a podobné jednotky Veľkej Moravy. Uhorsko bolo centralizovaným štátom, ktorý bol rozdelený na kráľovské komitáty spravované hodnostárom. Hodnostárom na čele bol župan menovaný panovníkom, neskôr aj podžupan. Na zamku mieszkał zwykle burmistrz, zgodnie z którym komitet również otrzymał swoją nazwę. Župan sídlil zvyčajne na hrade, podľa ktorého komitát dostal aj svoje meno. Komitety były po prostu jednostkami organizacyjnymi zajmującymi się zarządzaniem majątkiem królewskim (który do XIII wieku obejmował praktycznie cały kraj). Były to więc jednostki królewskie, w przeciwieństwie do krzeseł, które były jednostkami arystokratycznymi, aw przeciwieństwie do hrabstw, które były jednostkami państwowymi. Komitáty boli jednoducho organizačné jednotky s cieľom spravovať kráľovský majetok (ktorým do 13. storočia bola prakticky celá krajina). Išlo teda o kráľovské jednotky, na rozdiel od stolíc, ktoré boli šlachtické jednotky a na rozdiel od žúp, ktoré boli štátnymi jednotkami. Przejście od komitetów do taboretów następowało szybko w każdym powiecie w różny sposób, pierwsze taborety powstały w XIII wieku. [4] Prechod od komitátov k stoliciam prebiehal v každej župe inak rýchlo, prvé stolice vznikli v 13. storočí.[4] Po łacinie - wówczas języku urzędowym - jednostka ta miała wiele różnych określeń i dopiero w XIII wieku powstała nazwa „comitatus”, stąd słowo komitát. Prawdopodobnie kilka nazw było również używanych w języku węgierskim, z których jedna to megye [wymowa: copper], które jest słowem pochodzącym od słowiańskiego * medja (lub słowackiego medzä lub bułgarskiej miedzi), które pierwotnie odnosiło się do języka słowiańskiego i węgierskiego (A po słowacku jako granica, a po słoweńsku jako meja nadal oznacza) raczej granicę terytorialną. V latinčine – vtedajšom úradnom jazyku – mal tento útvar veľa rôznych označení, až v 13. storočí sa ustálil názov „comitatus“, odkiaľ pochádza aj slovo komitát. V maďarčine sa pravdepodobne tiež používalo viacero názvov, jeden z nich bol megye [vyslov: meďe], čo je slovo odvodené zo slovanského *medja (alebo zo slovenského medzä či bulharského mežda), ktoré pôvodne v slovanských jazykoch aj maďarčine označovalo (a v slovenčine ako medza a v slovinčine ako meja dodnes označuje) skôr územnú hranicu. Pod koniec X wieku powstały komitety: Bratysława, Komárno, Nitra i Esztergom. Na początku XI w. Komitety Hontiansky i Tekovský, później (jeszcze w XI w.) Komitety Abovský, Novohradský, Trenčiansky i Zemplínsky. Następnie w XII wieku komitety gemerski, spiski, turniański, Užský i Zvolen, aw pierwszej połowie XIII wieku komitet Szaryš. [5] Szablon: Rp Koncom 10. storočia vznikli: Bratislavský, Komárňanský, Nitriansky a Ostrihomský komitát. Začiatkom 11. storočia Hontiansky a Tekovský, neskôr (stále ešte v 11. storočí) Abovský, Novohradský, Trenčiansky a Zemplínsky komitát. Následne v 12. storočí Gemerský, Spišský, Turniansky, Užský a Zvolenský komitát a v prvej polovici 13. storočia Šarišský komitát.[5]Szablon:Rp Na Słowacji istniało [5] Szablon: Rp:Na Slovensku sa nachádzali[5]Szablon:Rp:
Ban (tytuł) K Karpato-Ukraina Abaúj-Torna Árva Bars Bereg Gömör Hont Komárom Kraszna Liptó Máramaros Nyitra Nógrád Pozsony Szepes Sáros Torna Trencsén Turóc Ugocsa Ung Komitaty na Słowacji Zemplén Zólyom Referencie
Pozri aj |
