Tekst źródłowy strony Básztély II. Rénold

[[Kategoria:2]]
{{Uwaga|
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Reynold_B%C3%A1szt%C3%A9ly
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Reynold_B%C3%A1szt%C3%A9ly&action=history
|nota    = angielski
}}

{|
|
|}

{|
 |-style="vertical-align:top;"
 |

i spis

Preceded by Reynold Básztély 	Master of the stewards 1275–1276 	Succeeded by Reynold Básztély

Preceded by Reynold Básztély 	Master of the stewards 1276–1279 	Succeeded by Peter Csák


{{Redoslijed|
|poprzednik         = [[Básztély II. Rénold]]
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1276-1279 )
|współrządzący      = 
|następca           = [[Csák I. Péter]]
}}

{{Redoslijed|
|poprzednik         = [[Aba Amadé]]
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1289)
|współrządzący      = 
|następca           = [[Kőszegi I. Miklós]]
}}


{| 
|
|}

'''Básztély II. Rénold''' (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† 1291÷1296), węgierski arystokrata, żołnierz i dworzanin, zagorzały stronnik księcia [[V. István|Stefana]]. Pochodzący z rodziny sług królewskiej, został uszlachcony dzięki osobistym sukcesom militarnym i lojalności. W szczytowym okresie swojej kariery służył jako [[palatyn]] w 1289 roku. Przodek potężnej rodu Rozgonyi.

== Status społeczny i rodzina ==

Rénold prawdopodobnie urodził się w połowie lat trzydziestych XIII wieku, wywodził się z rodu [[Básztély]]. Ich posiadłości rodowe znajdowały się w Básztély lub Vasztély, w komitacie [[Esztergom]] (dziś gmina w Csabdi, komitat [[Fejér]])<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). ''Az Árpádok és alattvalóik. Magyarország története 1301-ig'' [Arpadowie i ich tematy: historia Węgier do 1301]. Csokonai Kiadó.  str. 131–132. ISBN 963-260-103-3.</ref>. Zgodnie z teorią uczonych byli pochodzenia francuskiego i wznieśli ''wieżę'' w osadzie, która stała się ''tytułowa'' dla wioski (po raz pierwszy pojawiła się we współczesnych zapisach w 1240 r. jako „''Boztyh''”, a następnie w pokrewnych ("bastille" → "Básztij" → "Básztély"). Według historyka [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]] rodzina należała do statusu społecznego królewskich sług, wolnych, którzy byli właścicielami i podlegali tylko królowi. Pierwszym znanym członkiem rodziny był ojciec –imiennik Rénold I, którego król [[II. András|Andrzej II]] określił w 1222 r. jako „''serviens noster''”. Kilkakrotnie występował jako ''pristaldus'' (komisarz królewski lub „komornik”)<ref name="Zsoldos1998">Zsoldos, Attila (1998). "Közszabad nemzetségek [Klany średnio uprzywilejowane]". Mediavalia Transilvanica. 2 (1):  str. 52, 54.</ref>. Niektórzy historycy, w tym [[Engel Pál|Pál Engel]], niesłusznie twierdzili, że miał pieczęć [[ispán]]a komitatu [[Veszprém]] (1237-1238), którym w rzeczywistości był [[Rátót I. Rénold]].<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 23, 55, 71, 201, 208, 220, 235, 244, 348.</ref>

Rénold miał co najmniej czterech braci: Andrása, Dénesa, Salamona i I. László. Wśród nich tylko András miał potomków<ref name="Engel">Engel: Genealógia (Genus Básztély 1. Básztélyi)</ref> Miał także siostrę, która poślubiła członka lokalnego rodu w Bicske<ref name="Zsoldos1998" />. Po raz pierwszy wspomniano o Rénoldzie we współczesnych mu dokumentach w 1259 r.; był członkiem grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. ''királyi ifjak'', łac. ''iuvenis noster''), która był uważana za wiernych i ambitnych żołnierzy na dworze księcia [[V. István|Stefana]]<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 56, 72, 85-86, 95.</ref>. W tym samym roku zamierzał poślubić niezidentyfikowaną córkę [[Hahót Panyit|Panyita Hahót]], zamożnego członka znanego klanu [[Hahót]], notorycznego i niesławnego rycerza-rabusia tego okresu. Pan ten jednak odmówił wyrażenia zgody, powołując się na to, że młody szlachcic nie ma dość majątku, aby spłacić posag 100 [[marek]] (?). Historyk [[Zsoldos Attila]] argumentował również, że Panyit uważał propozycję małżeństwa za morganatyczną, ponieważ Rénold pochodził z niższej szlachty. Jednak książę Stephen, aby ułatwić swojemu lojalnemu żołnierzowi realizację zamiaru, celowo źle zrozumiał powód skargi i przekazał ziemie Rénoldowi, aby zneutralizować argument Panyita<ref name="Zsoldos1997" />. I tak pierwsze małżeństwo Rénolda miało dwóch synów: [[Básztély II. László|II. László]], pierwszego członka rodziny [[Rozgonyi]] i [[Básztély Péter|Pétera]]. Po śmierci żony Rénold ożenił się po raz drugi z niezidentyfikowaną siostrą szlachcica [[Vecse I. Miklós]] ('' de Putnok'') z rodu [[Rátót]]; mieli trzech synów: [[Básztély Gyula|Gyulę]], Salamona i Dénesa oraz córkę Annę, która została zakonnicą<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216.</ref>. Ich potomstwo nosiło nazwisko [[Básztélyi]] („Básztély”), który pozostał średnią szlachtą na [[Transdanubia|Transdanubii]] i wymarł pod koniec XIV wieku<ref name="Engel" />.

== Kariera wojskowa ==

Rénold połączył swój los, fortunę i pozycję społeczną z aspiracjami władzy księcia [[V. István|Stefana]]<ref name="Zsoldos1997" />, który rządzi [[Siedmiogród|Siedmiogrodem]]  w imieniu swojego ojca, króla Węgier [[IV. Béla|Béli IV]], po utracie [[Księstwo Styrii|Księstwa Styrii]] na rzecz [[Ottokar II|Ottokara II]]. Już w latach 1259–60 walczył z wojskami czeskimi w Karyntii i był aktywnym członkiem armii Stefana, która przepłynęła rzekę Morawę, by zaatakować królestwo Ottokara. W decydującej [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]], w której dzielnie walczył Rénold, zjednoczona armia króla Beli i Stefana została pokonana 12 lipca 1260 r., przede wszystkim z powodu, że główne siły pod dowództwem króla Beli przybyły zbyt późno.

[[File:Hrad Čičva 029.jpg|thumb|300px|left|The ruins of Csicsva (Čičava), today in Slovakia]]

W tym czasie relacje Beli ze swoim najstarszym synem i spadkobiercą Stefanem stały się napięte, co spowodowało, że wojna domowa trwała do 1266 roku. Pomimo tej konfrontacji Rénold pozostał lojalny wobec księcia i prowadził liczne kampanie wojskowe i bitwy w kolejnych latach. Po krótkim konflikcie Bela IV i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju w 1262 r. Rénold uczestniczył w bułgarskiej kampanii księcia w drugiej połowie 1263 r., gdy Stefan wysłał posiłki do Bułgarii, aby pomóc despotowi [https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Svetoslav Jakubowi Svetoslavowi] (Яков Светослав) w jego wojnie z [[Bizancjum]].<ref name="Zsoldos1997" /> Po powrocie do domu Rénold stał się kluczową postacią w toczącej się wojnie domowej między ojcem i synem. Gdy [[Lőrinc, syn Kemény|Laurenty]] [[sędzia królewski]] Beli, przybył na czele nowej armii i zmusił Stefana do wycofania się do [[Feketehalom]] (obecnie Codlea, Rumunia) latem 1264 roku, Rénold był jednym z niewielu obrońców twierdzy. Laurenty przystąpił do oblężenia fortu, ale stronnicy Stefana odblokowali fort<ref name="Zsoldos2007" />. Stefan rozpoczął kontrofensywę i zmusił armię ojca do odwrotu. Odniósł zdecydowane zwycięstwo nad armią ojca w [[Bitwa pod Isaszeg|bitwie pod Isaszegiem]] w marcu 1265 roku. Rénold dzielnie walczył w potyczce, jego lewe oko zostało poważnie uszkodzone<ref name="Zsoldos2007" />. Mimo to udało mu się wysadzić z siodła swoją lancą potężnego barona i dowódcę armii królewskiej [[Kőszegi Henrik|Henryka Kőszegiego]].<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. str. 160, 173, 441.</ref> Podczas wojny domowej na Węgrzech wasal Stefana, despot Jacob Svetoslav, poddał się carowi Bułgarii [[Konstantyn Asen Tich|Konstantynowi Asenowi Tichowi]] (Константин Асен Тих). Latem 1266 Stefan najechał Bułgarię, przejął Widyn, Plewen i inne forty i rozgromił Bułgarów w pięciu bitwach. Rénold brał udział w wojnie, tak podaje  królewski przywilej z 1270 r.<ref name="Zsoldos2007" />

Gdy książę [[V. István|Stefan]] bez trudu przejął tron węgierski po śmierci ojca w maju 1270 r., Rénold otrzymał ogromne darowizny ziemi za swoje osiągnięcia wojskowe i lojalność. Wszystkie jego darowizny były poprzednio własnością księcia [[III. Rosztyiszlav|Rościsława III]], szwagra Stefana. Rénold otrzymał [[Rozgony]]  (dzisiejsze Rozhanovce na Słowacji) – później ''tytułowa'' wioska rodu, Rásfölde („Ras Land”) i Lapispatak (dziś Ploské, Słowacja) w komitacie [[Abaúj]]<ref name="Zsoldos2007" />. Dzięki tym darowiznom Rénold natychmiast stał się jednym z największych właścicieli ziemskich w komitacie<ref name="Szűcs" />. Otrzymał także [[Tuzsér]] i [[Bodon]] w komitacie [[Szabolcs]] i [[Csicsva]] (dzisiejsza [[Čičav]]a, Słowacja) z jej przyległości [[Hosszúmező]] i [[Visnyó]] (dzisiaj [[Višňov]], Słowacja), w komitacie Zemplén. Przypuszcza się, że Rénold lub jego syn Gyula, na przełomie XIII i XIV wieku zbudowali zamek [[Csicsva]].<ref name="Zsoldos2007" /> Historyk [[Zsoldos Attil]]a uważa, że Rénold otrzymał od księcia te ziemie już w 1260 roku; gdy Stefan został koronowany na króla, potwierdził jedynie dawne darowizny ziemi dla swojego wiernego żołnierza<ref name="Zsoldos2007" />. Pomimo darowizn ziemi niski status społeczny Rénolda uniemożliwił mu awans do ''baronialnej'' elity królestwa.<ref name="Zsoldos1997" /> Przez Stefana został mianowany [[ispán]]em dla stajennych (węg. ''lovászispán'', łac. ''comes agasonum''), co było jedynie niewielką godnością na królewskim dworze. Nosił ten tytuł do około 12 maja 1273 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Poza tym służył również jako [[ispán]] komitatu [[Szabolcs]] (1270-1273).<ref name="Zsoldos2011" /> Był [[Stolnik|stolnikiem]] na dworze książęcym syna i spadkobiercy Stefana, [[IV. László|Władysława]] (1270-1271).<ref name="Zsoldos2011" />

==Potężny baron==

Po nagłej śmierci [[V. István|Stefana V]] i koronacji małoletniego władcy [[IV. László|Władysława IV]] w sierpniu 1272 roku Rénold awansował do arystokracji jako zagorzały zwolennik władzy królewskiej, która osłabła w czasach feudalnej anarchii z lat 70., gdy walczyły ze sobą dwie rywalizujące ze sobą najpotężniejsze grupy ''baronialne''<ref name="Zsoldos1997" />. Rénold został członkiem Rady Królewskiej i mianowany [[Stolnik|stolnikiem królewskim]] około września 1272 r., zachowując godność do jesieni 1274 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Stał się stałym punktem administracji sądowej w tym okresie, w pierwszych pięciu latach panowania Władysława IV miało miejsce gdy dwanaście „zmian rządu”<ref name="Zsoldos1997" />. Gdy po [[Bitwa pod Föveny|bitwie pod Föveny]] we wrześniu 1274 r., w której zginął [[Kőszegi Henrik|Henryk Kőszegi]], a grupa baronialna ''[[Kőszegi]] – [[Gutkeled]] – [[Geregye]]'' straciła władzę, Rénold stracił również swoją pozycję i został zastąpiony przez [[Osl Herbord|Herborda Osla]]. Odzyskał ją w czerwcu 1275 roku, ale wkrótce stracił ponownie we wrześniu.<ref name="Zsoldos2011" /> Równolegle ze swoją funkcją [[Stolnik|stolnika królewskiego]] był również [[ispán]]em [[Szolgagyőr]] (Galgóc) (1273–74; 1275), znajdującym się na terytorium komitatu [[Nyitra]]<ref name="Zsoldos2011" />. Gdy w sierpniu 1276 r. [[Kőszegi]] powrócili do królewskich łask, Rénold po raz trzeci służył jako [[Stolnik|stolnika królewskiego]], ale była to także krótka kadencja<ref name="Zsoldos2011" />.

[[File:IV László és Rudolf.jpg|thumb|350px|right|Skutek [[Battle on the Marchfeld]]; Reynold Bastion trzymający w tle królewski sztandar Árpádów]]

Według ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' [[Kézai Simon|Szymona Kézy]], Rénold i jego bracia, Andràs, Salamon i Làszló dzielnie walczyli w [[bitwa pod Marchfeld|bitwie pod Marchfeld]] 26 sierpnia 1278 r., gdzie zginął [[Ottokar II]].<ref name="Markó" /> Podczas potyczki Rénold dzierżył i pilnował królewski sztandar. ''Magister'' Szymon opisując przebieg bitwy, opisywał wyłącznie heroizm braci z rodu [[Básztély]]; dlatego wybitni historycy tacy jak [[Pauler Gyula]] i [[Domanovszky Sándor]] uważali, że pisał tak dlatego, bo kronikarz pochodził z [[Dunakeszi]], które należały do rodu<ref name="Zsoldos1997" />. Pomimo lojalności i umiejętności militarnych Rénold przez następną dekadę nie cieszył się żadną godnością na dworze królewskim, choć przypuszczalnie jest identyczny z Rénoldem, który w 1279 r. tytułował się ''[[ispán]]em'' komitatu [[Valkó]]<ref name="Zsoldos2011" />.

Osiągnął szczyt swojej kariery, gdy został powołany na [[palatyn]]a bez żadnych poprzedników, zapewne około sierpnia 1289 r., w ostatnich latach panowania króla Władysłąwa, który do tego czasu został politycznie osamotniony<ref name="Zsoldos2011" />. Jednak już następnego miesiąca to [[Kőszegi Miklós|Mikołaj Kőszegi]] miał już tę funkcję, zgodnie z dokumentem wydanym 8 września. Jednak kolejny dokument, który został wydany następnego dnia, odnosił się do Rénolda jako zasiedziałego palatyna, co [[Pauler Gyula]] uzasadnił, że w królestwie byli jednocześnie dwaj palatyni, jako precedens ustanowionej później administracji politycznej za panowania króla [[III. András|Andrzeja III]].<ref name="Szőcs">Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 92.</ref> W związku z tym Rénold był odpowiedzialny za sprawy na [[Cisdanubie|Cisdanubii]]<ref name="Szűcs" />. Jednak [[Zsoldos Attila]], który wcześniej również podzielał ten punkt widzenia,<ref name="Zsoldos1997" /> zakwestionował teorię Paulera, udowadniając, że dokumet królewski wydany 9 września i jego transkrybowana wersja z 30 września są nieautentyczne. Jest zatem pewne, że Rénold nosił godność 21 sierpnia, ale wkrótce około 8 września został zastąpiony przez Kőszegiego (poprzednik Rénolda, [[Aba Amadé]], został ostatnio nazwany palatynem w 1288 r.)<ref name="Szőcs" />. Historyk [[Szőcs Tibor]] uznał, że Mikołaj Kőszegi bezprawnie użył tytułu palatyna we wrześniu 1289 r., bez nadania przez  monarchę, opowiadają się za niektórymi tekstami na temat nieautentyczności dokumentów z tego okresu na podstawie innych, lecz tym razem autentycznych dokumentów<ref name="Szőcs" />.

Wraz z [[Péter, syn Petenye|Piotrem]], synem Petenye i pewnym Jakabem, starszy Rénold był czasami po 1289 r. sędzią szlachty (węg. ''szolgabíró'') komitatu [[Zemplén]]. (Niektórzy historycy datowali to na około lata 1286 i 1291 r.)<ref name="Zsoldos2011" />. ] Rénold zmarł przed wrześniem 1296 r., kiedy określano go jako zmarłą osobę<ref name="Markó" />. Jego synowie pozostali zmarginalizowanymi arystokratami, nie sprawując żadnego urzędu; ich niski status utrudniał odziedziczenie wpływów ojca, który wdarł się do elity dzięki swojemu talentowi i lojalności. Jeden z nich, Gyula pojawił się jako znany '[[familiaris]]'' potężnego oligarchy [[Aba Amadé|Amadeusza Aby]]. Ród [[Rozgonyi]] powrócili na szczyty węgierskiej szlachty dopiero na początku XV wieku, za panowania króla [[Zygmunt]]a<ref name="Zsoldos1998" />.

== Źródła ==

* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest; ISBN 963-547-085-1.

*Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN [[978-963-508-697-9.
*Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
*Zsoldos, Attila (1997). ''Az Árpádok és alattvalóik. Magyarország története 1301-ig'' [Arpadowie i ich tematy: historia Węgier do 1301]. Csokonai Kiadó. ISBN 963-260-103-3.
*Zsoldos, Attila (1998). "Közszabad nemzetségek [Klany średnio uprzywilejowane]". Mediævalia Transilvanica. 2 (1): 43–60. ISSN 1453-8520.
*Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.

* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

==Przypisy==
{{izvori}}

|
{{Urzędnik infobox
 |urzędnik          = Básztély II. Rénold
 |imiona            = 
 |tytulatura        = Palatyn Królestwa Węgier
 |grafika           = 
 |opis grafiki      = 
 |herb              = 
 |opis herbu        = 
 |faksymile         = 
 |opis faksymile    = 
 |dewiza            = 
 |1. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
 |1. od             = 1289
 |1. do             = 1289
 |1. powołanie      = 
 |1. poprzednik     = [[Aba Amadé]]
 |1. następca       = [[Kőszegi I. Miklós]]

 |klan              = 
 |ród               = [[Básztély]]/[[Rozgonyi (ród)|Rozgonyi]]
 |rodzina           = 
 |pochodzenie       = węgierskie
 |państwo           = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 |data urodzenia    = ok.1235
 |miejsce urodzenia = 
 |data śmierci      = 1291/96
 |miejsce śmierci   = 
 |przyczyna śmierci = 
 |miejsce spoczynku = 
 |ojciec            = [[I. Rénold]]
 |matka             = 
 |rodzeństwo        = 

 |1. związek        = żona
 |1. związek z      = Hahót Nn <small>(m. 1259)</small>
 |1. związek od     = 
 |1. związek do     = 
 |1. dzieci         = [[Rozgonyi I. László|I. László]], Péter

 |2. związek        = żona
 |2. związek z      = Putnoki Nn
 |2. związek od     = 
 |2. związek do     = 
 |2. dzieci         =  [[Básztély Gyula|Gyula]], [[Básztély II. Solomon|II. Solomon]], [[Básztély II. Dénes|II. Dénes]], Anna

 |dokonania         = 
 |odznaczenia       = 
 |commons           = 
 |wikiźródła        = 
 |wikicytaty        = 
}}
|}

{{SORTUJ:Basztely, Renold}}

[[Kategoria:Básztély]]
[[Kategoria:Rozgonyi]]
[[Kategoria:Rody]]
[[Kategoria:Rodziny]]
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]