Aba Makján

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1286-1287) Następca: Kőszegi I. Miklós Kőszegi Iván Aba Makján lub Mokyanus (* nieznana, † po 1288), węgierski szlachcic, palatyn od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier Władysława IV. Pochodzenie Makján urodził się w mniej znaczącej gałęzi Debrő potężnego i rozległego klanu Aba. Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie Zemplén Dawniej historyk Pál Engel błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny Debrő i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci Heves). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja. Makján (or Mokyanus) was born into the minor and less significant Debrő branch of the powerful and extended gens (clan) Aba. His father was Bökény I, the owner of Tállya and its castle in Zemplén County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Formerly, historian Pál Engel incorrectly identified him as the son of Becse II, Bökény's brother. In fact, Makján III, the ancestor of the Debrői family and builder of the Makján Castle (today ruins near Egerszalók, Heves County) was his cousin. Makján had two brothers, Philip and Nicholas. Kariera Wraz z innymi niższymi szlachtami ze Wschodnich Węgier i Krasju Zacisańskiego, na przykład Balogsemjén Mihály, Hermán Rubinus i Mizse, zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy Kőszegi - Borsa z organów rządowych. Pomijając rywala Kőszegich, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez Aba Amádego i Aba Pétera, bardzo dalekich krewnych Makjána, Władysława IV mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę Elżbietę i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman. Alongside other lower nobles from Eastern Hungary and Transtisia, for instance Balogsemjén Mihály, Hermán Rubinus and Mizse, he committed to supporting the efforts of King Ladislaus IV ("the Cuman"). Hungary's central government lost power because the prelates and the barons ruled the kingdom independently of the monarch. In order to eliminate the powerful barons' influence over the royal council, Ladislaus managed a self-coup in September 1286, expelling members of the Kőszegi–Borsa baronial group from the government body. Neglecting the Kőszegis' rival, the Széplak branch of the Aba clan, represented by Amadeus and Peter, Makján's very distant relatives, Ladislaus IV appointed his own loyal soldiers and lesser nobles to the high positions. In addition, Ladislaus imprisoned his wife Elizabeth and granted all her revenues to his Cuman mistress.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána palatynem Węgier. Oprócz tego został on mianowany ispánem komitatów: Sopron, Moson i Somogy. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina Kőszegi rządziła de facto niezależnie od monarchy w zachodnich części Transdanubii, w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał zgromadzenie ogólne (general congregatio) przed miejscową szlachtą w komitacie Zemplén, dawnej siedzibie klanu Aba, na rozkaz króla. Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców. Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., kiedy wojska Kőszegi pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; Ivan Kőszegi został palatynem od czerwca 1287. During his autocratic attempt, Ladislaus made Makján Aba as Palatine of Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Beside that, he was also appointed ispán of Sopron, Moson and Somogy counties. However these titles were purely nominal as the rebellious and oligarchic Kőszegi family ruled de facto independently the western parts of Transdanubia, including the aforementioned three counties by then.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Makján was mentioned in these four capacities only in a single document issued in Sárospatak on 13 October 1286. Accordingly, Makján summoned a "general assembly" (general congregatio) prior to that for the local nobles in Zemplén County, the ancient seat of the Aba kindred, at the command of the king.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} There Makján judged over a homicide case between two nobles.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} It is plausible that Makján held his dignity until spring 1287, when the Kőszegi troops defeated Ladislaus' army at the river Zsitva (Žitava). The monarch was forced to reconcile with the barons thereafter; Ivan Kőszegi was made Palatine by June.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, Władysław IV spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia Kumanów. Gdy arcybiskup Lodomer rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem [9], Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego palatyna. After his brief and ephemeral role in the national government, Makján lost all political influence and relapsed into the status of lower nobility. His lord and patron, Ladislaus IV spent the last years of his reign wandering from place to place, staying among his Cuman subjects. When Archbishop Lodomer absolved Ladislaus on condition that the king would live in accordance with Christian morals, the king also promised to dismiss his "perfidious, disgraceful Catholic advisors", which perhaps referred to Makján, along with other nobles.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Makján was last mentioned by contemporary records in August 1288, when he and his brother Philip were present as witnesses during a determination of borders of three lands.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Makján still used the honorary title of palatine in the document.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Źródła Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7. Szőcs, Tibor (2012). Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke [Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów] (po węgiersku). Magyar Országos Levéltár. ISBN 978-963-631-219-0. Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342] (po węgiersku). Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9. Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie] (po węgiersku). Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3. Przypisy

Aba Makján — Palatyn Królestwa Węgier — Pieczęć Aba Makjána (1286) Pieczęć Aba Makjána (1286) Palatyn Królestwa Węgier Okres od 1286 do 1287 Poprzednik Kőszegi I. Miklós Następca Kőszegi Iván Dane biograficzne Klan Aba Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć po 1288 Ojciec I. Bökény Matka nieznana