Rátót I. István

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Skarbnik królewski (1273) Następca: Gutkeled Joakim Gutkeled Joakim Rátót I. István, także „Porc” (pol. Stefan I Rátót) (* nieznana, † po 1277), węgierski szlachcic, skarbnik królewski. Przez lata był wybitnym członkiem dworu królewskiego. Jego przejęcia ziem na Węgrzech Środkowych stały się podstawą do ustanowienia prowincji klanu w epoce feudalnej anarchii. Stephen (I) from the kindred Rátót ("Porc"; ; died after 1277) was a Hungarian lord in the 13th century, who served as Master of the treasury. He was a prominent member of the queenly court for years. His acquisitions of lands in Central Hungary proved to be basis for establishment of his clan's province during the era of feudal anarchy. Rodzina István urodził się w potężnym i wpływowym rodzie Rátót, syn Dominika I, który zginął w bitwie pod Mohi w 1241 roku. Stefan miał trzech braci: Rolanda I, Oliwiera I i Eustachego II oraz siostrę Elżbietę (?), który poślubiła Maurycego II Poka. Stephen was born into the prestigious and influential gens (clan) Rátót, as the son of Dominic I, who was killed in the Battle of Mohi in 1241. Stephen had three brothers, Roland I, Oliver I and Leustach II, and a sister, who married Maurice Pok. Jego żona, Aglent Smaragd, została wspomniana jako żyjąca osoba w 1327 r., gdy mieszkała jako zakonnica beginka w klasztorze Sibylla w Budzie. Ponieważ jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r., było prawdopodobne, że Aglent nie była matką czterech synów Istvána: Dominika II, Wawrzyńca, Władysława I i Koguta (Kakaas) , którzy wszyscy ją uprzedzili. W tym czasie Aglent była dziesięciolecia młodsza od swojego męża, a István miał przed sobą niezidentyfikowaną pierwszą żonę. Synowie Istvána byli ważnymi panami na przełomie XIII i XIV wieku; Dominik II był dworzaninem Andrzeja III i był jednym z najpotężniejszych baronów w erze interregnum. Rodzina Pásztói pochodziła od niego. Wawrzyniec zginął w bitwie nad jeziorem Hód (w pobliżu dzisiejszego Hódmezővásárhely) w 1282 roku. Władysław i Kogut podążali za orientacją polityczną swojego starszego brata Dominika; Władysław był przodkiem rodziny Tari, podczas gdy Kogut został zabity w bitwie pod Rozgony w 1312 roku. István miał również syna z małżeństwa z Aglent: Eustachy III zmarł bez spadkobierców w latach 40. XX wieku. His wife, Aglent Smaragd was mentioned as a living person in 1327, when she resided as a Beguine nun at the Sibylla cloister in Buda. As her brothers, Ladislaus and Aynard were active courtiers even in 1350, it is plausible that Aglent was not the mother of Stephen's four sons: Dominic II, Lawrence, Ladislaus I and Kakas, who all predeceased her. Consequently, Aglent was decades younger than her husband and Stephen had an unidentified first wife before her.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen's sons were important lords at the turn of the 13th and 14th centuries; Dominic II was a courtier of Andrew III and was one of the most powerful barons during the era of Interregnum. The Pásztói family ascended from him. Lawrence was killed in the Battle of Lake Hód (near present-day Hódmezővásárhely) in 1282. Ladislaus and Kakas followed their elder brother Dominic's political orientation; Ladislaus was ancestor of the Tari family, while Kakas was killed in the Battle of Rozgony in 1312. Stephen also had a son from his marriage with Aglent: Leustach III died without heirs in the 1340s. Kariera Czasami przed 1264 r. István należał do królewskiego domu Marii Laskariny, małżonki króla Węgier Beli IV. W tym roku był nazywany „byłym” koniuszym królewskim, ispánem, „urzędnikiem” (urzędnikiem finansowym) w sądzie królewskim. W tym czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem Stefanem. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, Beli (którego mianował księciem słowiańskim) i córki Ann irytowało Stefana. Po krótkiej potyczce Bela i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Pomimo tego, że jego bracia Roland i Oliwier byli uważani za wiernych stronników Beli IV, István opuścił dwór królewski i uciekł do księcia Stefana w 1264 r., z powodu strachu przed zwolnieniem i uwięzieniem Csáka z gałęzi Ugod klanu Csák. Z powodu jego zdrady król splądrował jego ziemie, które leżały w domenie króla Beli, powodując poważne szkody dla István. Stephen Rátót brał udział w kolejnej wojnie domowej między ojcem i synem. Był obecny podczas decydującej bitwy na Isaszeg w marcu 1265 r., przewodzenie królowym zamków. Sometimes before 1264, Stephen belonged to the royal household of Maria Laskarina, King Béla IV of Hungary's consort. In that year, he was referred to as "former" Master of the horse and count (ispán; head) of the tárnoks (financial officials) in the queenly court.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During that time tensions emerged between King Béla IV and his eldest son Stephen. Béla's favoritism towards his younger son, Béla (whom he appointed Duke of Slavonia) and daughter, Anna irritated Stephen. Following a short skirmish, Béla and his son divided the country and Stephen received the lands to the east of the Danube. Despite his brothers, Roland and Oliver were considered faithful partisans of Béla IV, Stephen Rátót left the royal court and defected to Duke Stephen in 1264, due to his fear following the dismissal and imprisonment of Csák from the Ugod branch of the gens Csák.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Because of his betrayal, the king plundered his landholdings, which laid in Béla's realm, causing severe damage to Stephen Rátót.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen Rátót participated in the subsequent civil war between father and son.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was present at the decisive Battle of Isaszeg in March 1265, leading the queenly castle folks.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:Cistercian Convent - Pásztó.jpg Ruiny cysterskiego opactwa w Pásztó Jako rekompensatę za swoją poprzednią stratę finansową książę w 1265 roku przekazał Stefanowi Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), niewielki fort położony w górach Mátra w komitacie Nógrád, po wojnie secesyjnej. Zamek działał jako centralna siedziba klanu Rátót w nadchodzących dziesięcioleciach. István otrzymał również prawo do patronatu nad opactwem cystersów w Pásztó. Pod koniec XIII wieku Ágazvár i otaczające go ziemie stały się podstawą przyszłej domeny Rátótów, która z grubsza leżała w komitatach Nógrád i Heves. As a compensation for his previous financial loss, the duke donated Ágasvár (lit. "Ágas Castle"), a small fort located in the mountain range of Mátra in Nógrád County, to Stephen in 1265, after the civil war. The castle functioned the seat centre of the Rátót clan for the upcoming decades.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen was also granted the right of patronage over the Cistercian Abbey of Pásztó.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ágasvár and its surrounding lands became the basis of the future Rátót province by the end of the 13th century, which laid roughly in Nógrád and Heves counties.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} István został koniuszym królewskim na dworze małżonki księcia Stefana Elżbiety Kumanki w 1265 roku. Jest prawdopodobne, że zachował tę godność do 1272 r., pozostając powiernikiem księżnej, która została królową Węgier w 1270 r., gdy Stefan V wstąpił na tron, a nawet po tym, jak owdowiała po śmierci Stefana w 1272 r. Poza tym w drugiej połowie 1272 r. István pełnił także funkcję ispán komitatu Trencsén. Podczas pojawiającej się anarchii feudalnej po śmierci Stefana V, gdy rywalizujące ze sobą grupy baronialne walczyły o władzę przy nieletnim królu Węgier Władysławie IV, István pierwotnie należał do faworytów królowej wdowy Elżbiety. Na krótki czas wiosną 1273 r. został mianowany skarbnikiem królewskim. Wkrótce królowa została odsunięta od władzy, a jej regencja pozostała jedynie nominalna. Następnie István podzielił orientację polityczną swojego starszego brata Rolanda, lecz ostatecznie stracił skuteczny wpływ na dworze królewskim. W 1275 roku był tytułowany ispánem komitatu Veszprém . Ostatni raz wspomniano o nim jako o żyjącej osobie pod koniec 1277 r. Stephen was made Master of the horse in the court of Duke Stephen's spouse Elizabeth the Cuman in 1265.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} It is plausible that he held the dignity until 1272, remaining the confidant of the duchess, who became Queen of Hungary in 1270,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} when Stephen V ascended the throne, and even after she was widowed after Stephen's death in 1272.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Beside that he also served as ispán of Trencsén County in the second half of 1272.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During the emerging feudal anarchy following Stephen V's death, when rivaling baronial groups fought each other for the supreme power during the minority of Ladislaus IV of Hungary, Stephen Rátót initially belonged to Dowager Queen Elizabeth's favourites.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was appointed Master of the treasury for a brief time in the spring of 1273.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The queen was soon expelled from power and her regency remained only nominal. Thereafter Stephen shared his elder brother Roland's political orientation, but definitively lost effective influence in the royal court. He was styled as ispán of Veszprém County in 1275.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was last mentioned as a living person at the end of 1277.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Przypisy Źródła Kádár, Tamás (2014). Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor [Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót]. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 267–288. ISSN 1217-8020. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6. Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Rátót I. István (węg.) Stefan I Rátót (pol.) — Skarbnik królewski — Skarbnik królewski Okres 1273 Poprzednik Gutkeled Joakim Następca Gutkeled Joakim Dane biograficzne Klan Rátót Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć po 1277 Ojciec I. Domokos Rodzeństwo I. Loránd I. Olivér II. Leusták córka Żona Smaragd Aglent Dzieci II. Domokos Lőrinc I. László Kakas III. Leusták