Pavao I. Šubić: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 26: | Linia 26: | ||
'''Pavao I. Šubić ''Bribirski''''' (pol. ''Paweł I Šubić Bribirski'', węg. ''Šubić Pál'') (* ok.1245, † 1 maja [[1312]]), chorwacki szlachcic, najpotężniejszy członek szlacheckiego rodu [[Šubić]], doprowadzając go do szczytu potęgi podczas swojego panowania, władca [[Bośnia|Bośni]]. | '''Pavao I. Šubić ''Bribirski''''' (pol. ''Paweł I Šubić Bribirski'', węg. ''Šubić Pál'') (* ok.1245, † 1 maja [[1312]]), chorwacki szlachcic, najpotężniejszy członek szlacheckiego rodu [[Šubić]], doprowadzając go do szczytu potęgi podczas swojego panowania, władca [[Bośnia|Bośni]]. | ||
| − | + | Rządził Chorwacją w czasach między ostatnim [[Arpadowie|Arpadowiczem]] [[III. András|Andrzejem III]] a pierwszym [[Andegawen]]em [[I. Károly|Karolem Robertem]], który ostatecznie zdobył koronę Chorwacji i Węgier. Przy okazji udało mu się zabezpieczyć dla siebie i swojego rodu dziedzictwo zaszczytów i administracji bana w całej środkowej Chorwacji, aktywnie angażując się w sam proces rozwiązywania kwestii dynastycznej. | |
| − | |||
| − | Rządził Chorwacją w czasach między ostatnim [[III. András| | ||
| − | |||
| − | |||
== Pochodzenie i rodzina == | == Pochodzenie i rodzina == | ||
| − | Najstarszy | + | Najstarszy syn księcia [https://hr.wikipedia.org/wiki/Stjepko_II._%C5%A0ubi%C4%87_Bribirski Stjepki II], przez swoje pochodzenie związany z nową królewską dynastią poprzez koneksje z królewską dynastię [[Arpadowie|Arpadów]].<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref> Urodził się około 1245 roku. Miał sześcioro rodzeństwa, z których najbardziej znaczącym był [[Mladen I. Šubić|Mladen I]]. |
| − | + | Pavao rozszerzył wpływy i sławę swojej rodziny daleko poza żupanię [[Bribir]], a za jego czasów ród [[Šubić]]ów rządził w średniowiecznej Chorwacji i Dalmacji, rozszerzając także wpływy na [[Bośnia|Bośnię]] i [[Zahumle|Hum]]. Pavao miał pięciu synów, z których najstarszy Mladen II zastąpił go na stanowisku chorwackiego bana. Mladenowi nie udało się zachować pozycji i siły rodu. | |
| − | |||
| − | Pavao rozszerzył wpływy i sławę swojej rodziny daleko poza | ||
| − | |||
| − | |||
== Początek rządów == | == Początek rządów == | ||
[[File:PSubicDomain.png|thumb|200px|left|Obszar dominacja Pavao I. Šubicia (z podbitymi terytoriami)]] | [[File:PSubicDomain.png|thumb|200px|left|Obszar dominacja Pavao I. Šubicia (z podbitymi terytoriami)]] | ||
| − | Pavao | + | Pavao szczęśliwie przejął ster rodu Bribirów po zmarłym ojcu. Rządził z twierdzy Bribir, w której wzniósł klasztor franciszkanów z bazyliką Najświętszej Marii Panny. Po raz pierwszy wymieniono go jako księcia Bribiru w roku 1272, a w tym samym roku pojawia się w źródłach jako ''burmistrz'' [[Trogir]]u [2]. W 1273 r. Pavao został mianowany namiestnikiem/gubernatorem banatu Przybrzeża i [[Książę Splitu|księciem Splitu]], a od 1274 r. był już [[Ban Przybrzeżny|Banem Przybrzeżnym]]. Korzystając ze słabości osłabionego rządu centralnego, w ciągu ostatnich dziesięcioleci XIII wieku Pavao poddał wszystkich chorwackich szlachciców i miasta Dalmacji swojej dominacji. I udało mu się zniszczyć potęgę książąt [[Kačići]]ów z [[Omiš]]a, nabywając region [[Omiš]] i krainę Neretvy, które ściśle związał z Chorwacją. |
| − | + | Jako przybrzeżny ban musiał rozwiązać długotrwały spór między gminami Split i Trogir, a także spór między [[Šibenik]]iem a [[Trogir]]em<ref><ref>Hrvatski biografski leksikon, str. 315.</ref></ref>. Budując władzę, polegał na swoich braciach, którym przydzielił księstwa w miastach Dalmacji, ale także na pozostałych członkach rodu<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref>. | |
| − | + | == Walki dynastyczne a potęga Biribirskich == | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | == Walki dynastyczne | ||
[[File:Oligarchs in the Kingdom of Hungary.png|200px|left|Dominacja Paula I Šubicia wśród innych oligarchów podczas [[''Interregnum'']]]] | [[File:Oligarchs in the Kingdom of Hungary.png|200px|left|Dominacja Paula I Šubicia wśród innych oligarchów podczas [[''Interregnum'']]]] | ||
| − | Po 1290 r., tj. po śmierci króla [[IV. László|Władysław IV]], który zmarł nie zostawiając męskiego potomka, rozpoczęły się długotrwałe walki dynastii Arpadów i Andegawenów o tron węgierski. | + | Po 1290 r., tj. po śmierci króla [[IV. László|Władysław IV]], który zmarł nie zostawiając męskiego potomka, rozpoczęły się długotrwałe walki dynastii Arpadów i Andegawenów o tron węgierski.<ref>Hrvatski biografski leksikon, str. 315.</ref> Prawo do korony św. Stefana zgłosił wenecjanin Andrzej, ogłaszając się męskim potomkiem dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] oraz [[Karol Martel]] z dynastii Andegawenów, potomek Arpadów w linii żeńskiej. Władzę nominalnie przejął Wenecjanin jako [[III. András|Andrzej III]], jednak nie umocnił jej z powodu silnego sprzeciwu i niemożności pełnego udowodnienia swojego prawa do dziedziczenia.<ref>Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 214.</ref> <ref>Šišić, F., str. 205.</ref> |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Ponieważ obie strony, zarówno Andrzej, jak i dwór w Neapolu potrzebowały wsparcia książąt Bribiru, zaczęli oni je zdobywać na różne sposoby, oferując przywileje. Tak więc król [[Karol II]] z Neapolu, w imieniu swojego syna Karola Martela przekazał im w sierpniu 1292 r. całą Chorwację od Gvozd do [[Hum]], z dziedzicznym prawem i podporządkował mu wszystkich szlachciców i szlachtę w okolicy<ref>Šišić, F., str. 205.-206.</ref> oraz zagwarantował mu władzę nad dalmatyńskimi miastami: [[Split]], [[Trogir]], [[Šibenik]], [[Nin]] i [[Omiš]]. W następnym roku król Andrzej podarował Pavao i jego rodowi cały chorwacko-dalmatyński banat i dziedziczną godność bana. Jednak król zażądał również, aby Bribirowie uznali jego matkę, [[Tomasina Morosini|Tomasinę Morosinę]], jako księżną całej Slawonii (obszary od Dunaju i Drawy po morze), jednak Pavao odmówił<ref>Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 216.</ref> i nazwał się tytułem „''Ban Chorwacji''” w 1293 r. (łac. ''banus Croatorum''). | |
W międzyczasie zmarł w 1295 r. andegaweński pretendent do tronu chorwacko-węgierskiego Karol Martel, a nowym spadkobiercą i pretendentem został jego syn [[Karol Robert]]. | W międzyczasie zmarł w 1295 r. andegaweński pretendent do tronu chorwacko-węgierskiego Karol Martel, a nowym spadkobiercą i pretendentem został jego syn [[Karol Robert]]. | ||
| − | |||
| − | |||
== Szczyt potęgi i śmierć == | == Szczyt potęgi i śmierć == | ||
| − | Pod koniec XIII wieku Pavao miał w swoich rękach całą Chorwację, od Gvozda po Neretwę. Nosił już tytuł Bana Chorwatów, do którego w 1299 r. dodał tytuł „''hospodara Bośni''” (''dominus Bosnae'') | + | Pod koniec XIII wieku Pavao miał w swoich rękach całą Chorwację, od Gvozda po Neretwę. Nosił już tytuł Bana Chorwatów, do którego w 1299 r. dodał tytuł „''hospodara Bośni''” (''dominus Bosnae'')<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>. |
| − | + | Później Pavao otwarcie poparł Andegawenów i wysłał swojego brata [https://hr.wikipedia.org/wiki/Juraj_I._%C5%A0ubi%C4%87_Bribirski Juraja I]] do Neapolu, aby przetransportować Karola Roberta przez morze do Chorwacji. W międzyczasie Karol Robert otrzymuje także wsparcie wpływowej rodziny [[Babonići]]ów. [[Miha Madijev]], kronikarz ze Splitu, opisywał przybycie Karola Roberta: „''Roku Pańskiego 1300 r. pan Karol, wnuk króla Sycylii, popłynął drogą morską galerami do Splitu, gdzie przebywał przez miesiąc lub dwa''”. | |
| − | + | Na początku stycznia 1301 r. zmarł król Andrzej III, nie pozostawiając spadkobiercy, a dynastia Arpadów wymarła wraz z nim. Po tym wydarzeniu książęta Bribirscy przewieźli Karola Roberta do Zagrzebia, skąd udał się do [[Ostrzyhom]]ia, gdzie został koronowany na króla Węgier przez [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupa Ostrzyhomia]] [[Grgur]]a<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>. Pomimo koronacji król Karol I nie narzucił swojej władzy na Węgrzech przez prawie dekadę, podczas gdy jego władza w Chorwacji została tylko nominalnie uznana. Ban Pavao był prawie niezależnym władcą, który również przywrócił epokę chorwackich władców narodowych i rządził większością chorwackiego państwa<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>. Oprócz środkowej Chorwacji pod jego rządami znajdowała się również Bośnia, którą przekazał swojemu bratu, [[Mladen I. Šubić Bribirski|Mladenowi I]]. W 1311 roku, w wojnie z Wenecją, podbił miasto Zadar. Był u szczytu potęgi, rządząc od Gvozd po Adriatyk i Drinę, odbudowując w ten sposób starą Chorwację. Chociaż nigdy nie koronował się, był suwerennym i niezależnym władcą całej Chorwacji (nie koronowany król Chorwatów), noszącym tytuł Ban Chorwacji i Hospodara Bośni. Okazał także swoją niezależność, bijąc własną monetę. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | Na początku stycznia 1301 r. zmarł król Andrzej III, nie pozostawiając spadkobiercy, a dynastia Arpadów wymarła wraz z nim. Po tym wydarzeniu książęta Bribirscy przewieźli Karola Roberta do Zagrzebia, skąd udał się do [[Ostrzyhom]] | ||
| − | |||
| − | |||
Zmarł 1 maja 1312 r. i został pochowany w kościele franciszkańskim pw. św. Maryji w Bribir. Jego następcą został jego syn Mladen II, podczas którego rządów potęga rodu [[Šubić]]ów zaczyna słabnąć. | Zmarł 1 maja 1312 r. i został pochowany w kościele franciszkańskim pw. św. Maryji w Bribir. Jego następcą został jego syn Mladen II, podczas którego rządów potęga rodu [[Šubić]]ów zaczyna słabnąć. | ||
| − | |||
| − | |||
== Potomstwo == | == Potomstwo == | ||
Na podstawie dostępnych danych Paweł I miał pięciu synów: | Na podstawie dostępnych danych Paweł I miał pięciu synów: | ||
| − | |||
* [[Mladen II. Šubić|Mladena]] (ok.1275-ok.1341), „Bana Chorwatów i Bośni” (1312-1322), „Pana Hum”, „Ksiecia Dalmacji i Zadaru” (1311–1313)”, „Księcia Splitu” (1294) | * [[Mladen II. Šubić|Mladena]] (ok.1275-ok.1341), „Bana Chorwatów i Bośni” (1312-1322), „Pana Hum”, „Ksiecia Dalmacji i Zadaru” (1311–1313)”, „Księcia Splitu” (1294) | ||
* [[Juraj II. Šubić|Juraja]] (ok.1290-1328), „Księcia Splitu” (1300), „Księcia Trypolisu” (1301), „Księcie miast Dalmacji” (1303) | * [[Juraj II. Šubić|Juraja]] (ok.1290-1328), „Księcia Splitu” (1300), „Księcia Trypolisu” (1301), „Księcie miast Dalmacji” (1303) | ||
| Linia 97: | Linia 69: | ||
* Grzegorza, „Księcia Sibeniku” (1320) i „Księcia Ostrovicy” (1346-1477) | * Grzegorza, „Księcia Sibeniku” (1320) i „Księcia Ostrovicy” (1346-1477) | ||
* Marka, „Księcia Bribiru” (1322–1345) | * Marka, „Księcia Bribiru” (1322–1345) | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==Przypisy== | ==Przypisy== | ||
Wersja z 15:14, 28 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Pavao I. Šubić Bribirski (pol. Paweł I Šubić Bribirski, węg. Šubić Pál) (* ok.1245, † 1 maja 1312), chorwacki szlachcic, najpotężniejszy członek szlacheckiego rodu Šubić, doprowadzając go do szczytu potęgi podczas swojego panowania, władca Bośni. Rządził Chorwacją w czasach między ostatnim Arpadowiczem Andrzejem III a pierwszym Andegawenem Karolem Robertem, który ostatecznie zdobył koronę Chorwacji i Węgier. Przy okazji udało mu się zabezpieczyć dla siebie i swojego rodu dziedzictwo zaszczytów i administracji bana w całej środkowej Chorwacji, aktywnie angażując się w sam proces rozwiązywania kwestii dynastycznej. Spis treściPochodzenie i rodzinaNajstarszy syn księcia Stjepki II, przez swoje pochodzenie związany z nową królewską dynastią poprzez koneksje z królewską dynastię Arpadów.[1] Urodził się około 1245 roku. Miał sześcioro rodzeństwa, z których najbardziej znaczącym był Mladen I. Pavao rozszerzył wpływy i sławę swojej rodziny daleko poza żupanię Bribir, a za jego czasów ród Šubićów rządził w średniowiecznej Chorwacji i Dalmacji, rozszerzając także wpływy na Bośnię i Hum. Pavao miał pięciu synów, z których najstarszy Mladen II zastąpił go na stanowisku chorwackiego bana. Mladenowi nie udało się zachować pozycji i siły rodu. Początek rządówPlik:PSubicDomain.png Obszar dominacja Pavao I. Šubicia (z podbitymi terytoriami) Pavao szczęśliwie przejął ster rodu Bribirów po zmarłym ojcu. Rządził z twierdzy Bribir, w której wzniósł klasztor franciszkanów z bazyliką Najświętszej Marii Panny. Po raz pierwszy wymieniono go jako księcia Bribiru w roku 1272, a w tym samym roku pojawia się w źródłach jako burmistrz Trogiru [2]. W 1273 r. Pavao został mianowany namiestnikiem/gubernatorem banatu Przybrzeża i księciem Splitu, a od 1274 r. był już Banem Przybrzeżnym. Korzystając ze słabości osłabionego rządu centralnego, w ciągu ostatnich dziesięcioleci XIII wieku Pavao poddał wszystkich chorwackich szlachciców i miasta Dalmacji swojej dominacji. I udało mu się zniszczyć potęgę książąt Kačićiów z Omiša, nabywając region Omiš i krainę Neretvy, które ściśle związał z Chorwacją. Jako przybrzeżny ban musiał rozwiązać długotrwały spór między gminami Split i Trogir, a także spór między Šibenikiem a TrogiremBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego Walki dynastyczne a potęga BiribirskichPo 1290 r., tj. po śmierci króla Władysław IV, który zmarł nie zostawiając męskiego potomka, rozpoczęły się długotrwałe walki dynastii Arpadów i Andegawenów o tron węgierski.[3] Prawo do korony św. Stefana zgłosił wenecjanin Andrzej, ogłaszając się męskim potomkiem dynastii Arpadów oraz Karol Martel z dynastii Andegawenów, potomek Arpadów w linii żeńskiej. Władzę nominalnie przejął Wenecjanin jako Andrzej III, jednak nie umocnił jej z powodu silnego sprzeciwu i niemożności pełnego udowodnienia swojego prawa do dziedziczenia.[4] [5] Ponieważ obie strony, zarówno Andrzej, jak i dwór w Neapolu potrzebowały wsparcia książąt Bribiru, zaczęli oni je zdobywać na różne sposoby, oferując przywileje. Tak więc król Karol II z Neapolu, w imieniu swojego syna Karola Martela przekazał im w sierpniu 1292 r. całą Chorwację od Gvozd do Hum, z dziedzicznym prawem i podporządkował mu wszystkich szlachciców i szlachtę w okolicy[6] oraz zagwarantował mu władzę nad dalmatyńskimi miastami: Split, Trogir, Šibenik, Nin i Omiš. W następnym roku król Andrzej podarował Pavao i jego rodowi cały chorwacko-dalmatyński banat i dziedziczną godność bana. Jednak król zażądał również, aby Bribirowie uznali jego matkę, Tomasinę Morosinę, jako księżną całej Slawonii (obszary od Dunaju i Drawy po morze), jednak Pavao odmówił[7] i nazwał się tytułem „Ban Chorwacji” w 1293 r. (łac. banus Croatorum). W międzyczasie zmarł w 1295 r. andegaweński pretendent do tronu chorwacko-węgierskiego Karol Martel, a nowym spadkobiercą i pretendentem został jego syn Karol Robert. Szczyt potęgi i śmierćPod koniec XIII wieku Pavao miał w swoich rękach całą Chorwację, od Gvozda po Neretwę. Nosił już tytuł Bana Chorwatów, do którego w 1299 r. dodał tytuł „hospodara Bośni” (dominus Bosnae)[8]. Później Pavao otwarcie poparł Andegawenów i wysłał swojego brata Juraja I] do Neapolu, aby przetransportować Karola Roberta przez morze do Chorwacji. W międzyczasie Karol Robert otrzymuje także wsparcie wpływowej rodziny Babonićiów. Miha Madijev, kronikarz ze Splitu, opisywał przybycie Karola Roberta: „Roku Pańskiego 1300 r. pan Karol, wnuk króla Sycylii, popłynął drogą morską galerami do Splitu, gdzie przebywał przez miesiąc lub dwa”. Na początku stycznia 1301 r. zmarł król Andrzej III, nie pozostawiając spadkobiercy, a dynastia Arpadów wymarła wraz z nim. Po tym wydarzeniu książęta Bribirscy przewieźli Karola Roberta do Zagrzebia, skąd udał się do Ostrzyhomia, gdzie został koronowany na króla Węgier przez arcybiskupa Ostrzyhomia Grgura[9]. Pomimo koronacji król Karol I nie narzucił swojej władzy na Węgrzech przez prawie dekadę, podczas gdy jego władza w Chorwacji została tylko nominalnie uznana. Ban Pavao był prawie niezależnym władcą, który również przywrócił epokę chorwackich władców narodowych i rządził większością chorwackiego państwa[10]. Oprócz środkowej Chorwacji pod jego rządami znajdowała się również Bośnia, którą przekazał swojemu bratu, Mladenowi I. W 1311 roku, w wojnie z Wenecją, podbił miasto Zadar. Był u szczytu potęgi, rządząc od Gvozd po Adriatyk i Drinę, odbudowując w ten sposób starą Chorwację. Chociaż nigdy nie koronował się, był suwerennym i niezależnym władcą całej Chorwacji (nie koronowany król Chorwatów), noszącym tytuł Ban Chorwacji i Hospodara Bośni. Okazał także swoją niezależność, bijąc własną monetę. Zmarł 1 maja 1312 r. i został pochowany w kościele franciszkańskim pw. św. Maryji w Bribir. Jego następcą został jego syn Mladen II, podczas którego rządów potęga rodu Šubićów zaczyna słabnąć. PotomstwoNa podstawie dostępnych danych Paweł I miał pięciu synów:
Przypisy
PatrzZobacz więcejLiteratura
Źródła |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Strony z zepsutymi przypisami
- 1b
- Strony importowane z chorwackiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Šubić
- Banowie Dalmacji i Chorwacji
- Bośniaccy władcy
- Chorwaccy szlachcice
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy oligarchowie
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w 1312
- Zmarli w XIV wieku