Pavao I. Šubić: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 26: Linia 26:
 
'''Pavao I. Šubić ''Bribirski''''' (pol. ''Paweł I Šubić Bribirski'', węg. ''Šubić Pál'') (* ok.1245, † 1 maja [[1312]]), chorwacki szlachcic, najpotężniejszy członek szlacheckiego rodu [[Šubić]], doprowadzając go do szczytu potęgi podczas swojego panowania, władca [[Bośnia|Bośni]].
 
'''Pavao I. Šubić ''Bribirski''''' (pol. ''Paweł I Šubić Bribirski'', węg. ''Šubić Pál'') (* ok.1245, † 1 maja [[1312]]), chorwacki szlachcic, najpotężniejszy członek szlacheckiego rodu [[Šubić]], doprowadzając go do szczytu potęgi podczas swojego panowania, władca [[Bośnia|Bośni]].
  
<small><small>'''Pavao I. Šubić Birbirski''' (o. [[1245]]. - ?, [[1. svibnja]] [[1312]].), [[ban|hrvatski ban]], gospodar [[Bosna|Bosne]] i najmoćniji član velikaške obitelji [[Šubići|Šubić]] koju je, za svoje vladavine, podigao na najvišu razinu moći. </small></small>
+
Rządził Chorwacją w czasach między ostatnim [[Arpadowie|Arpadowiczem]] [[III. András|Andrzejem III]] a pierwszym [[Andegawen]]em [[I. Károly|Karolem Robertem]], który ostatecznie zdobył koronę Chorwacji i Węgier. Przy okazji udało mu się zabezpieczyć dla siebie i swojego rodu dziedzictwo zaszczytów i administracji bana w całej środkowej Chorwacji, aktywnie angażując się w sam proces rozwiązywania kwestii dynastycznej.
 
 
Rządził Chorwacją w czasach między ostatnim [[III. András|Arpadowiczem]] a pierwszym [[I. Károly|Andegawenem]], który ostatecznie zdobył koronę Chorwacji i Węgier. Przy okazji udało mu się zabezpieczyć dla siebie i swojego rodu dziedzictwo zaszczytów i administracji bana w całej środkowej Chorwacji, aktywnie angażując się w sam proces rozwiązywania kwestii dynastycznej.
 
 
 
<small><small>Vladao je [[Hrvatska|Hrvatskom]] u vrijeme prijestolnih borbi između zadnjeg [[Arpadovići|Arpadovića]] i dinastije [[Anžuvinci|Anžuvinaca]] koja je polagala pravo na krunu Hrvatske i [[Ugarska|Ugarske]]. U takvim prilikama, uspio je osigurati za sebe i svoj rod nasljednost banske časti i upravu nad čitavom središnjom Hrvatskom, a upleo se aktivno i u sam proces riješavanja dinastičkog pitanja. </small></small>
 
  
 
== Pochodzenie i rodzina ==
 
== Pochodzenie i rodzina ==
  
Najstarszy sym księcia [[Stjepko II. Šubić|Stefana II]], przez swoje pochodzenie związany z nową królewską dynastią poprzez koneksje z królewską dynastię [[Arpadowie|Arpadów]]. [1] Urodził się około 1245 roku. Miał sześcioro rodzeństwa, z których najbardziej znaczącym był [[Mladen I. Šubić|Mladen I]].
+
Najstarszy syn księcia [https://hr.wikipedia.org/wiki/Stjepko_II._%C5%A0ubi%C4%87_Bribirski Stjepki II], przez swoje pochodzenie związany z nową królewską dynastią poprzez koneksje z królewską dynastię [[Arpadowie|Arpadów]].<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref> Urodził się około 1245 roku. Miał sześcioro rodzeństwa, z których najbardziej znaczącym był [[Mladen I. Šubić|Mladen I]].
  
<small><small>Najstariji je sin bribirskog kneza [[Stjepko II. Šubić|Stjepka II.]], a po majci je u rodbinskoj vezi s kraljevskom dinastijom Arpadovića.<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref> Rodio se oko 1245. godine. Imao je šestoro braće i sestara, od kojih je najznačajniji bio [[Mladen I. Šubić|Mladen I.]] </small></small>
+
Pavao rozszerzył wpływy i sławę swojej rodziny daleko poza żupanię [[Bribir]], a za jego czasów ród [[Šubić]]ów rządził w średniowiecznej Chorwacji i Dalmacji, rozszerzając także wpływy na [[Bośnia|Bośnię]] i [[Zahumle|Hum]]. Pavao miał pięciu synów, z których najstarszy Mladen II zastąpił go na stanowisku chorwackiego bana. Mladenowi nie udało się zachować pozycji i siły rodu.
 
 
Pavao rozszerzył wpływy i sławę swojej rodziny daleko poza żupanat [[Bribir]], a za jego czasów ród [[Šubić]]ów rządził w średniowiecznej Chorwacji i Dalmacji, rozszerzając także wpływy na [[Bośnia|Bośnię]] i [[Zahumle|Hum]]. Paweł miał pięciu synów, z których najstarszy Mladen II zastąpił go na stanowisku chorwackiego bana. Mladenowi nie udała się zachować pozycji i siły rodu.
 
 
 
<small><small>Pavao je proširio moć i ugled svoje obitelji daleko izvan [[Bribir (županija)|bribirske županije]] pa je u njegovo vrijeme obitelj Šubić imala u vlasti cijelu srednjovjekovnu Hrvatsku i [[Dalmacija|Dalmaciju]], a vlast im se protezala i na Bosnu s [[Zahumlje|Humom]]. Pavao je imao petero sinova, a na položaju hrvatskog bana, naslijedio ga je najstariji, [[Mladen II. Šubić|Mladen II.]] koji, međutim, nije uspio zadržati moć roda. </small></small>
 
  
 
== Początek rządów ==
 
== Początek rządów ==
 
[[File:PSubicDomain.png|thumb|200px|left|Obszar dominacja Pavao I. Šubicia (z podbitymi terytoriami)]]
 
[[File:PSubicDomain.png|thumb|200px|left|Obszar dominacja Pavao I. Šubicia (z podbitymi terytoriami)]]
  
Pavao szcześliwie przejął steru rodu Bribirów po zamrłym ojcu. Rządził z twierdzy Bribir, w której wzniósł klasztor franciszkanów z bazyliką Najświętszej Marii Panny. Po raz pierwszy wymieniono go jako księcia '''Bribira''' w roku 1272, a w tym samym roku pojawia się w źródłach jako '''burmistrz''' [[Trogir]]u [2]. W 1273 r. Pavao został mianowany namiestnikiem/gubernatorem banatu Przybrzeża i księciem [[Split]]u, a od 1274 r. był już [[Ban Przybrzeżny|Banem Przybrzeżnym]]. Korzystając ze słabości osłabionego rządu centralnego, w ciągu ostatnich dziesięcioleci XIII wieku Pavao wszystkich chorwackich szlachciców i miasta Dalmacji swojej '''dominacji/potędze''', i udało mu się zniszczyć potęgę książąt [[Kačići]]ów z [[Omiš]]a, nabywając region [[Omiš]] i krainę Neretvy, które ściśle związał z Chorwacją.
+
Pavao szczęśliwie przejął ster rodu Bribirów po zmarłym ojcu. Rządził z twierdzy Bribir, w której wzniósł klasztor franciszkanów z bazyliką Najświętszej Marii Panny. Po raz pierwszy wymieniono go jako księcia Bribiru w roku 1272, a w tym samym roku pojawia się w źródłach jako ''burmistrz'' [[Trogir]]u [2]. W 1273 r. Pavao został mianowany namiestnikiem/gubernatorem banatu Przybrzeża i [[Książę Splitu|księciem Splitu]], a od 1274 r. był już [[Ban Przybrzeżny|Banem Przybrzeżnym]]. Korzystając ze słabości osłabionego rządu centralnego, w ciągu ostatnich dziesięcioleci XIII wieku Pavao poddał wszystkich chorwackich szlachciców i miasta Dalmacji swojej dominacji. I udało mu się zniszczyć potęgę książąt [[Kačići]]ów z [[Omiš]]a, nabywając region [[Omiš]] i krainę Neretvy, które ściśle związał z Chorwacją.
  
<small><small>Naslijedio je oca na čelu velikaškog roda Bribirskih. Vladao je iz utvrde Bribir, u kojoj je podigao i franjevački samostan, s a bazilikom ''Svete Marije''. Prvi put se spomije kao bribirski knez godine [[1272]]., a iste godine javlja se u izvorima kao [[Trogir|trogirski]] načelnik.<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref> Godine [[1273]]. imenovan je namjesnikom primorskog bana i [[split]]skim knezom, a od [[1274]]. postaje ''primorski ban''. Iskoristivši slabosti oslabljene središnje vlasti, Pavao I. je, tijekom zadnjih desetljeća [[13. stoljeće|13. stoljeća]] podvrgao svojoj vlasti sve hrvatske velikaše i dalmatinske gradove, a uspio je skršiti i moć omiških knezova [[Kačići|Kačića]] te stekao [[Omiš]] i Neretvansku krajinu koju je uže povezao s Hrvatskom. </small></small>
+
Jako przybrzeżny ban musiał rozwiązać długotrwały spór między gminami Split i Trogir, a także spór między [[Šibenik]]iem a [[Trogir]]em<ref><ref>Hrvatski biografski leksikon, str. 315.</ref></ref>. Budując władzę, polegał na swoich braciach, którym przydzielił księstwa w miastach Dalmacji, ale także na pozostałych członkach rodu<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref>.
  
Jako przybrzeżny ban musiał rozwiązać długotrwały spór między gminami Split i Trogir, a także spór między [[Šibenik]]iem a [[Trogir]]em [3]. Budując władzę, polegał na swoich braciach, którym przydzielił księstwa w miastach Dalmacji, ale także na pozostałych członkach rodu [4].
+
== Walki dynastyczne a potęga Biribirskich ==
 
 
<small><small>Kao primorski ban, morao je riješavati dugogodišnji spor između komuna Splita i Trogira, kao i onaj između [[Šibenik]]a i Trogira.<ref>Hrvatski biografski leksikon, str. 315.</ref> Pri izgradnji vlasti oslanjao se na svoju braću, kojoj je dijelio kneštva u dalmatinskim gradovima, ali i na druge članove roda.<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.</ref> </small></small>
 
 
 
== Walki dynastyczne i powstanie Bribirskiego ==
 
  
 
[[File:Oligarchs in the Kingdom of Hungary.png|200px|left|Dominacja Paula I Šubicia wśród innych oligarchów podczas [[''Interregnum'']]]]
 
[[File:Oligarchs in the Kingdom of Hungary.png|200px|left|Dominacja Paula I Šubicia wśród innych oligarchów podczas [[''Interregnum'']]]]
  
Po 1290 r., tj. po śmierci króla [[IV. László|Władysław IV]], który zmarł nie zostawiając męskiego potomka, rozpoczęły się długotrwałe walki dynastii Arpadów i Andegawenów o tron ​​węgierski. [5] Prawo do korony św. Stefana zgłosił wenecjanin Andrzej, ogłaszając się męskim potomkiem dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] oraz [[Karol Martel]] z dynastii Andegawenów, potomek Arpadów w linii żeńskiej. Władzę nominalnie przejął Wenecjanin jako [[III. András|Andrzej III]], jednak nie umocnił jej z powodu silnego sprzeciwu i niemożności pełnego udowodnienia swojego prawa do dziedziczenia [6]. [7]
+
Po 1290 r., tj. po śmierci króla [[IV. László|Władysław IV]], który zmarł nie zostawiając męskiego potomka, rozpoczęły się długotrwałe walki dynastii Arpadów i Andegawenów o tron ​​węgierski.<ref>Hrvatski biografski leksikon, str. 315.</ref> Prawo do korony św. Stefana zgłosił wenecjanin Andrzej, ogłaszając się męskim potomkiem dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] oraz [[Karol Martel]] z dynastii Andegawenów, potomek Arpadów w linii żeńskiej. Władzę nominalnie przejął Wenecjanin jako [[III. András|Andrzej III]], jednak nie umocnił jej z powodu silnego sprzeciwu i niemożności pełnego udowodnienia swojego prawa do dziedziczenia.<ref>Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 214.</ref> <ref>Šišić, F., str. 205.</ref>
 
 
<small><small>Godine [[1290]]. umire kralj [[Ladislav IV. Kumanac|Ladislav IV.]] bez muškog potomka i počinju dugotrajne borbe arpadovske i anžuvinske dinastije za ugarsko prijestolje.<ref>Hrvatski biografski leksikon, str. 315.</ref> Pravo na [[Kruna sv. Stjepana|krunu sv. Stjepana]] istaknuli su ''Andrija'', podrijetlom [[Venecija|Mlečanin]], navodni potomak dinastije Arpadovića u muškoj lozi i [[Karlo Martel]] iz dinastije Anžuvinaca, potomak Arpadovića po ženskoj liniji. Vlast nominalno preuzima [[Andrija III. Mlečanin]], no ne uspijeva je učvrstiti zbog jake opozicije i nemogućnosti da u potpunosti dokaže svoje baštinsko pravo.<ref>Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 214.</ref> <ref>Šišić, F., str. 205.</ref> </small></small>
 
 
 
Ponieważ obie strony, zarówno Andrzej, jak i dwór w Neapolu potrzebowały wsparcia książąt Bribiru, zaczęli oni je zdobywać na różne sposoby, oferując przywileje. Tak więc król [[Karol II]] z Neapolu, w imieniu swojego syna Karola Martela przekazał im w sierpniu 1292 r. całą Chorwację od Gvozd do [[Hum]], z dziedzicznym prawem i podporządkował mu wszystkich szlachciców i szlachtę w okolicy [8] oraz zagwarantował mu władzę nad dalmatyńskimi miastami [[Split]], [[Trogir]], [[Šibenik]], [[Nin]] i [[Omiš]]. W następnym roku król Andrzej podarował Pavao i jego rodowi cały chorwacko-dalmatyński banat i dziedziczną godność bana. Jednak król zażądał również, aby Bribirowie uznali jego matkę, [[Tomasina Morosini|Tomasinę Morosinę]], jako księżną całej Slawonii (obszary od Dunaju i Drawy po morze), jednak Pavao odmówił [9] i nazwał się tytułem „''Ban Chorwacji''” w 1293 r. (łac. ''banus Croatorum'').
 
  
<small><small>Budući da je i Andriji III. i [[Napulj|napuljskom dvoru]] trebala podrška knezova Bribirskih, stali su ih pridobivati na razne načine, nudeći im povlastice. Tako je napuljski kralj Karlo II. u ime sina Karla Martela, darovao banu Pavlu u [[kolovoz]]u [[1292]]. čitavu Hrvatsku od [[Petrova gora|Gvozda]] do Huma s nasljednim pravom i podčinio mu sve velikaše i plemiće na tom području<ref>Šišić, F., str. 205.-206.</ref>, a zajamčio mu je i ovlasti nad dalmatinskim gradovima Splitom, Trogirom, Šibenikom, [[Nin]]om i Omišem. Sljedeće godine, kralj Andrija III. darovao je Pavlu i njegovom rodu čitavu hrvatsko-dalmatinsku banovinu i nasljedno bansko dostojanstvo. Međutim, kralj je ujedno zatražio da Bribirci priznaju njegovu majku Tomasinu Morosini za ''herceginju čitave Slavonije'' (područja od Dunava i Drave do mora), što je Pavao odbio prihvatiti<ref>Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 216.</ref> te je [[1293]]. titulu primorskog bana zamijenio titulom "bana Hrvata" ([[latinski jezik|lat.]] ''banus Croatorum''). </small></small>
+
Ponieważ obie strony, zarówno Andrzej, jak i dwór w Neapolu potrzebowały wsparcia książąt Bribiru, zaczęli oni je zdobywać na różne sposoby, oferując przywileje. Tak więc król [[Karol II]] z Neapolu, w imieniu swojego syna Karola Martela przekazał im w sierpniu 1292 r. całą Chorwację od Gvozd do [[Hum]], z dziedzicznym prawem i podporządkował mu wszystkich szlachciców i szlachtę w okolicy<ref>Šišić, F., str. 205.-206.</ref> oraz zagwarantował mu władzę nad dalmatyńskimi miastami: [[Split]], [[Trogir]], [[Šibenik]], [[Nin]] i [[Omiš]]. W następnym roku król Andrzej podarował Pavao i jego rodowi cały chorwacko-dalmatyński banat i dziedziczną godność bana. Jednak król zażądał również, aby Bribirowie uznali jego matkę, [[Tomasina Morosini|Tomasinę Morosinę]], jako księżną całej Slawonii (obszary od Dunaju i Drawy po morze), jednak Pavao odmówił<ref>Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 216.</ref> i nazwał się tytułem „''Ban Chorwacji''” w 1293 r. (łac. ''banus Croatorum'').
  
 
W międzyczasie zmarł w 1295 r. andegaweński pretendent do tronu ​​chorwacko-węgierskiego Karol Martel, a nowym spadkobiercą i pretendentem został jego syn [[Karol Robert]].
 
W międzyczasie zmarł w 1295 r. andegaweński pretendent do tronu ​​chorwacko-węgierskiego Karol Martel, a nowym spadkobiercą i pretendentem został jego syn [[Karol Robert]].
 
<small><small>U međuvremenu, [[1295]]. godine umro je anžuvinski pretendent na hrvatsko-ugarsko prijestolje, Karlo Martel, a novim baštinikom njegovih prava postaje njegov sin [[Karlo I. Robert|Karlo Robert]]. </small></small>
 
  
 
== Szczyt potęgi i śmierć ==
 
== Szczyt potęgi i śmierć ==
  
Pod koniec XIII wieku Pavao miał w swoich rękach całą Chorwację, od Gvozda po Neretwę. Nosił już tytuł Bana Chorwatów, do którego w 1299 r. dodał tytuł „''hospodara Bośni''” (''dominus Bosnae'') [10].
+
Pod koniec XIII wieku Pavao miał w swoich rękach całą Chorwację, od Gvozda po Neretwę. Nosił już tytuł Bana Chorwatów, do którego w 1299 r. dodał tytuł „''hospodara Bośni''” (''dominus Bosnae'')<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>.
  
<small><small>Pavao Bribirski je krajem [[13. stoljeće|13. stoljeća]] imao čitavu Hrvatsku, od Gvozda do Neretve u svojim rukama. Nosio je naslov bana Hrvata, kojem je [[1299]]. godine pridodao i titulu "gospodara Bosne" (''dominus Bosnae'').<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>  </small></small>
+
Później Pavao otwarcie poparł Andegawenów i wysłał swojego brata [https://hr.wikipedia.org/wiki/Juraj_I._%C5%A0ubi%C4%87_Bribirski Juraja I]] do Neapolu, aby przetransportować Karola Roberta przez morze do Chorwacji. W międzyczasie Karol Robert otrzymuje także wsparcie wpływowej rodziny [[Babonići]]ów. [[Miha Madijev]], kronikarz ze Splitu, opisywał przybycie Karola Roberta: „''Roku Pańskiego 1300 r. pan Karol, wnuk króla Sycylii, popłynął drogą morską galerami do Splitu, gdzie przebywał przez miesiąc lub dwa''”.
  
Później Pavao otwarcie poparł Andegawenów i wysłał swojego brata [[Juraj I. Šubić|Juraja I]] do Neapolu, aby przetransportować Karola Roberta przez morze do Chorwacji. W międzyczasie Karol Robert otrzymuje także wsparcie wpływowej rodziny [[Babonići]]ów. [[Miha Madijev]], kronikarz ze Splitu, opisywał przybycie Karola Roberta: „''Roku Pańskiego 1300 r. pan Karol, wnuk króla Sycylii, popłynął drogą morską galerami do Splitu, gdzie przebywał przez miesiąc lub dwa''”.
+
Na początku stycznia 1301 r. zmarł król Andrzej III, nie pozostawiając spadkobiercy, a dynastia Arpadów wymarła wraz z nim. Po tym wydarzeniu książęta Bribirscy przewieźli Karola Roberta do Zagrzebia, skąd udał się do [[Ostrzyhom]]ia, gdzie został koronowany na króla Węgier przez [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupa Ostrzyhomia]] [[Grgur]]a<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>. Pomimo koronacji król Karol I nie narzucił swojej władzy na Węgrzech przez prawie dekadę, podczas gdy jego władza w Chorwacji została tylko nominalnie uznana. Ban Pavao był prawie niezależnym władcą, który również przywrócił epokę chorwackich władców narodowych i rządził większością chorwackiego państwa<ref>Šišić, F., str. 212.</ref>. Oprócz środkowej Chorwacji pod jego rządami znajdowała się również Bośnia, którą przekazał swojemu bratu, [[Mladen I. Šubić Bribirski|Mladenowi I]]. W 1311 roku, w wojnie z Wenecją, podbił miasto Zadar. Był u szczytu potęgi, rządząc od Gvozd po Adriatyk i Drinę, odbudowując w ten sposób starą Chorwację. Chociaż nigdy nie koronował się, był suwerennym i niezależnym władcą całej Chorwacji (nie koronowany król Chorwatów), noszącym tytuł Ban Chorwacji i Hospodara Bośni. Okazał także swoją niezależność, bijąc własną monetę.
 
 
<small><small>Kasnije, Pavao staje otvoreno na stranu Anžuvinaca i šalje svoga brata [[Juraj I. Šubić|Jurja I.]] u Napulj da preveze Karla Roberta preko mora u Hrvatsku. U međuvremenu Karlo Robert dobiva podršku i velikaške obitelji  [[Babonići|Babonić]].
 
[[Miha Madijev]], splitski ljetopisac ovako je zabilježio dolazak Karla Roberta: "''Ljeta Gospodnjega 1300. mjeseca kolovoza gospodin Karlo, unuk sicilskog kralja, doplovi po moru na galijama u Split, gdje je ostao mjesec dana ili gotovo dva.''" </small></small>
 
 
 
Na początku stycznia 1301 r. zmarł król Andrzej III, nie pozostawiając spadkobiercy, a dynastia Arpadów wymarła wraz z nim. Po tym wydarzeniu książęta Bribirscy przewieźli Karola Roberta do Zagrzebia, skąd udał się do [[Ostrzyhom]]a, gdzie został koronowany na króla Węgier przez [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupa Ostrzyhoma]] [[Grgur]]a [11]. Pomimo koronacji król Karol I nie narzucił swojej władzy na Węgrzech przez prawie dekadę, podczas gdy jego władza w Chorwacji została tylko nominalnie uznana. Ban Pavao był prawie niezależnym władcą, który również przywrócił epokę chorwackich władców narodowych i rządził większością chorwackiego państwa [12]. Oprócz środkowej Chorwacji pod jego rządami znajdowała się również Bośnia, którą przekazał swojemu bratu, [[Mladen I. Šubić Bribirski|Mladenowi I]]. W 1311 roku, w wojnie z Wenecją, podbił miasto Zadar. Był u szczytu potęgi, rządząc od Gvozd po Adriatyk i Drinę, odbudowując w ten sposób starą Chorwację. Chociaż nigdy nie koronował się, był suwerennym i niezależnym władcą całej Chorwacji (nie koronowany król Chorwatów), noszącym tytuł Ban Chorwacji i Hospodara Bośni. Okazał także swoją niezależność, bijąc własną monetę.
 
 
 
<small><small>Početkom siječnja [[1301]]. godine umro je kralj Andrija III. Mlečanin, ne ostavivši nasljednika te je s njime izumrla dinastija Arpadovića. Po tom događaju, odveli su knezovi Bribirski Karla Roberta u [[Zagreb]], odakle je otputovao u [[Ostrogon]] gdje ga je ostrogonski nadbiskup Grgur okrunio za hrvatsko-ugarskog kralja.<ref>Šišić, F., str. 212.</ref> Unatoč krunidbi, kralj Karlo I. nije uspio još gotovo desetljeće nametnuti svoju vlast u Ugarskoj, dok je njegova vlast u Hrvatskoj bila tek nominalno priznata. Ban Pavao je bio gotovo nezavisan vladar koji je takoreći obnovio doba hrvatskih narodnih vladara i vladao nad najvećim dijelom hrvatske države.<ref>Šišić, F., str. 212.</ref> Osim, središnjih dijelova Hrvatske, imao je pod svojom vlašću i Bosnu, koju je predao na upravu svom bratu Mladenu I., a [[1311]]. godine osvojio je u ratu protiv [[Mletačka Republika|Venecije]] i grad [[Zadar]]. Bio je na vrhuncu svoje moći, vladajući od Gvozda do Jadrana i do Drine, obnovivši stoga staru Hrvatsku. Iako se nije nikada krunio, bio je suvereni i samostalan vladar cijele Hrvatske (''neokrunjeni kralj Hrvata''), noseći titulu ''Ban Hrvata i gospodar Bosne.'' Svoju samostalnost iskazivao je i time što je dao kovati vlastiti [[novac]]. </small></small>
 
  
 
Zmarł 1 maja 1312 r. i został pochowany w kościele franciszkańskim pw. św. Maryji w Bribir. Jego następcą został jego syn Mladen II, podczas którego rządów potęga rodu [[Šubić]]ów zaczyna słabnąć.
 
Zmarł 1 maja 1312 r. i został pochowany w kościele franciszkańskim pw. św. Maryji w Bribir. Jego następcą został jego syn Mladen II, podczas którego rządów potęga rodu [[Šubić]]ów zaczyna słabnąć.
 
<small><small>Umro je 1. svibnja 1312. godine i pokopan u [[Franjevci|franjevačkoj]] crkvi Sv. Marije u Bribiru. Naslijedio ga je njegov sin Mladen II. za vrijeme kojega moć Šubića počinje slabiti. </small></small>
 
  
 
== Potomstwo ==
 
== Potomstwo ==
  
 
Na podstawie dostępnych danych Paweł I miał pięciu synów:
 
Na podstawie dostępnych danych Paweł I miał pięciu synów:
 
 
* [[Mladen II. Šubić|Mladena]] (ok.1275-ok.1341), „Bana Chorwatów i Bośni” (1312-1322), „Pana Hum”, „Ksiecia Dalmacji i Zadaru” (1311–1313)”, „Księcia Splitu” (1294)
 
* [[Mladen II. Šubić|Mladena]] (ok.1275-ok.1341), „Bana Chorwatów i Bośni” (1312-1322), „Pana Hum”, „Ksiecia Dalmacji i Zadaru” (1311–1313)”, „Księcia Splitu” (1294)
 
* [[Juraj II. Šubić|Juraja]] (ok.1290-1328), „Księcia Splitu” (1300), „Księcia Trypolisu” (1301), „Księcie miast Dalmacji” (1303)
 
* [[Juraj II. Šubić|Juraja]] (ok.1290-1328), „Księcia Splitu” (1300), „Księcia Trypolisu” (1301), „Księcie miast Dalmacji” (1303)
Linia 97: Linia 69:
 
* Grzegorza, „Księcia Sibeniku” (1320) i „Księcia Ostrovicy” (1346-1477)
 
* Grzegorza, „Księcia Sibeniku” (1320) i „Księcia Ostrovicy” (1346-1477)
 
* Marka, „Księcia Bribiru” (1322–1345)
 
* Marka, „Księcia Bribiru” (1322–1345)
 
== Potomstvo ==
 
 
Na osnovi dostupnih [[genealogija|genealoških]] podataka, Pavao I. je imao pet sinova:
 
 
* [[Mladen II. Šubić Bribirski|Mladen II.]] (o. 1275. - o. 1341.) - ''ban Hrvata i Bosne'' (1312.-1322.), ''gospodar humske zemlje'', ''knez Dalmacije i Zadra'' (1311.-1313.), ''splitski knez'' (1294.)
 
* [[Juraj II. Šubić Bribirski|Juraj II. (III.)]] (o. 1290. - 1328.) - ''splitski knez'' (1300.), ''tropoljski knez'' (1301.), ''knez dalmatinskih gradova'' (1303.)
 
* [[Pavao II. Šubić Bribirski|Pavao II.]] (o. 1295. - 1346.) - ''trogirski knez'' (1305.-1315.) i ''ostrovički knez'' (1333.-1346.)
 
* Grgur IV. - ''šibenski knez'' (1320.) i ''ostrovički knez'' (1346.-1347.)
 
* Marko IV. - ''bribirski knez'' (1322.-1345.)
 
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==

Wersja z 15:14, 28 lip 2020

Pavao I. Šubić Bribirski (pol. Paweł I Šubić Bribirski, węg. Šubić Pál) (* ok.1245, † 1 maja 1312), chorwacki szlachcic, najpotężniejszy członek szlacheckiego rodu Šubić, doprowadzając go do szczytu potęgi podczas swojego panowania, władca Bośni.

Rządził Chorwacją w czasach między ostatnim Arpadowiczem Andrzejem III a pierwszym Andegawenem Karolem Robertem, który ostatecznie zdobył koronę Chorwacji i Węgier. Przy okazji udało mu się zabezpieczyć dla siebie i swojego rodu dziedzictwo zaszczytów i administracji bana w całej środkowej Chorwacji, aktywnie angażując się w sam proces rozwiązywania kwestii dynastycznej.

Pochodzenie i rodzina

Najstarszy syn księcia Stjepki II, przez swoje pochodzenie związany z nową królewską dynastią poprzez koneksje z królewską dynastię Arpadów.[1] Urodził się około 1245 roku. Miał sześcioro rodzeństwa, z których najbardziej znaczącym był Mladen I.

Pavao rozszerzył wpływy i sławę swojej rodziny daleko poza żupanię Bribir, a za jego czasów ród Šubićów rządził w średniowiecznej Chorwacji i Dalmacji, rozszerzając także wpływy na Bośnię i Hum. Pavao miał pięciu synów, z których najstarszy Mladen II zastąpił go na stanowisku chorwackiego bana. Mladenowi nie udało się zachować pozycji i siły rodu.

Początek rządów

Plik:PSubicDomain.png
Obszar dominacja Pavao I. Šubicia (z podbitymi terytoriami)

Pavao szczęśliwie przejął ster rodu Bribirów po zmarłym ojcu. Rządził z twierdzy Bribir, w której wzniósł klasztor franciszkanów z bazyliką Najświętszej Marii Panny. Po raz pierwszy wymieniono go jako księcia Bribiru w roku 1272, a w tym samym roku pojawia się w źródłach jako burmistrz Trogiru [2]. W 1273 r. Pavao został mianowany namiestnikiem/gubernatorem banatu Przybrzeża i księciem Splitu, a od 1274 r. był już Banem Przybrzeżnym. Korzystając ze słabości osłabionego rządu centralnego, w ciągu ostatnich dziesięcioleci XIII wieku Pavao poddał wszystkich chorwackich szlachciców i miasta Dalmacji swojej dominacji. I udało mu się zniszczyć potęgę książąt Kačićiów z Omiša, nabywając region Omiš i krainę Neretvy, które ściśle związał z Chorwacją.

Jako przybrzeżny ban musiał rozwiązać długotrwały spór między gminami Split i Trogir, a także spór między Šibenikiem a TrogiremBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref></ref>. Budując władzę, polegał na swoich braciach, którym przydzielił księstwa w miastach Dalmacji, ale także na pozostałych członkach rodu[2].

Walki dynastyczne a potęga Biribirskich

Po 1290 r., tj. po śmierci króla Władysław IV, który zmarł nie zostawiając męskiego potomka, rozpoczęły się długotrwałe walki dynastii Arpadów i Andegawenów o tron ​​węgierski.[3] Prawo do korony św. Stefana zgłosił wenecjanin Andrzej, ogłaszając się męskim potomkiem dynastii Arpadów oraz Karol Martel z dynastii Andegawenów, potomek Arpadów w linii żeńskiej. Władzę nominalnie przejął Wenecjanin jako Andrzej III, jednak nie umocnił jej z powodu silnego sprzeciwu i niemożności pełnego udowodnienia swojego prawa do dziedziczenia.[4] [5]

Ponieważ obie strony, zarówno Andrzej, jak i dwór w Neapolu potrzebowały wsparcia książąt Bribiru, zaczęli oni je zdobywać na różne sposoby, oferując przywileje. Tak więc król Karol II z Neapolu, w imieniu swojego syna Karola Martela przekazał im w sierpniu 1292 r. całą Chorwację od Gvozd do Hum, z dziedzicznym prawem i podporządkował mu wszystkich szlachciców i szlachtę w okolicy[6] oraz zagwarantował mu władzę nad dalmatyńskimi miastami: Split, Trogir, Šibenik, Nin i Omiš. W następnym roku król Andrzej podarował Pavao i jego rodowi cały chorwacko-dalmatyński banat i dziedziczną godność bana. Jednak król zażądał również, aby Bribirowie uznali jego matkę, Tomasinę Morosinę, jako księżną całej Slawonii (obszary od Dunaju i Drawy po morze), jednak Pavao odmówił[7] i nazwał się tytułem „Ban Chorwacji” w 1293 r. (łac. banus Croatorum).

W międzyczasie zmarł w 1295 r. andegaweński pretendent do tronu ​​chorwacko-węgierskiego Karol Martel, a nowym spadkobiercą i pretendentem został jego syn Karol Robert.

Szczyt potęgi i śmierć

Pod koniec XIII wieku Pavao miał w swoich rękach całą Chorwację, od Gvozda po Neretwę. Nosił już tytuł Bana Chorwatów, do którego w 1299 r. dodał tytuł „hospodara Bośni” (dominus Bosnae)[8].

Później Pavao otwarcie poparł Andegawenów i wysłał swojego brata Juraja I] do Neapolu, aby przetransportować Karola Roberta przez morze do Chorwacji. W międzyczasie Karol Robert otrzymuje także wsparcie wpływowej rodziny Babonićiów. Miha Madijev, kronikarz ze Splitu, opisywał przybycie Karola Roberta: „Roku Pańskiego 1300 r. pan Karol, wnuk króla Sycylii, popłynął drogą morską galerami do Splitu, gdzie przebywał przez miesiąc lub dwa”.

Na początku stycznia 1301 r. zmarł król Andrzej III, nie pozostawiając spadkobiercy, a dynastia Arpadów wymarła wraz z nim. Po tym wydarzeniu książęta Bribirscy przewieźli Karola Roberta do Zagrzebia, skąd udał się do Ostrzyhomia, gdzie został koronowany na króla Węgier przez arcybiskupa Ostrzyhomia Grgura[9]. Pomimo koronacji król Karol I nie narzucił swojej władzy na Węgrzech przez prawie dekadę, podczas gdy jego władza w Chorwacji została tylko nominalnie uznana. Ban Pavao był prawie niezależnym władcą, który również przywrócił epokę chorwackich władców narodowych i rządził większością chorwackiego państwa[10]. Oprócz środkowej Chorwacji pod jego rządami znajdowała się również Bośnia, którą przekazał swojemu bratu, Mladenowi I. W 1311 roku, w wojnie z Wenecją, podbił miasto Zadar. Był u szczytu potęgi, rządząc od Gvozd po Adriatyk i Drinę, odbudowując w ten sposób starą Chorwację. Chociaż nigdy nie koronował się, był suwerennym i niezależnym władcą całej Chorwacji (nie koronowany król Chorwatów), noszącym tytuł Ban Chorwacji i Hospodara Bośni. Okazał także swoją niezależność, bijąc własną monetę.

Zmarł 1 maja 1312 r. i został pochowany w kościele franciszkańskim pw. św. Maryji w Bribir. Jego następcą został jego syn Mladen II, podczas którego rządów potęga rodu Šubićów zaczyna słabnąć.

Potomstwo

Na podstawie dostępnych danych Paweł I miał pięciu synów:

  • Mladena (ok.1275-ok.1341), „Bana Chorwatów i Bośni” (1312-1322), „Pana Hum”, „Ksiecia Dalmacji i Zadaru” (1311–1313)”, „Księcia Splitu” (1294)
  • Juraja (ok.1290-1328), „Księcia Splitu” (1300), „Księcia Trypolisu” (1301), „Księcie miast Dalmacji” (1303)
  • Pawła (ok.1295-1346), „Księcia Trogiru” (1305-1315) i „Księcia Ostrovicy” (1333-146)
  • Grzegorza, „Księcia Sibeniku” (1320) i „Księcia Ostrovicy” (1346-1477)
  • Marka, „Księcia Bribiru” (1322–1345)

Przypisy

  1. Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.
  2. Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 188.
  3. Hrvatski biografski leksikon, str. 315.
  4. Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 214.
  5. Šišić, F., str. 205.
  6. Šišić, F., str. 205.-206.
  7. Povijest Hrvata - srednji vijek, str. 216.
  8. Šišić, F., str. 212.
  9. Šišić, F., str. 212.
  10. Šišić, F., str. 212.

Patrz

Zobacz więcej

Literatura

  • Opća i nacionalna encikllopedija u 20 svezaka, sv. III, Zagreb, 2005. ISBN 953-7224-03-1
  • Povijest Hrvata - srednji vijek, Zagreb, 2002. ISBN 953-0-60573-0
  • Šišić, Ferdo, Povijest Hrvata, pregled povijesti hrvatskog naroda 600.-1526., prvi dio, Split, 2004. ISBN 953-214-197-9

Źródła

Pavao I. Šubić <chor.)
Šubić Pál (weg.)
Paweł I Šubić (pol.)

Ban Dalmacji i Chorwacji
Hospodar Bośni
Plik:Paul I Šubić of Bribir.JPG
Ban Dalmacji i Chorwacji
Okres od 1274
do 1312
Poprzednik brak informacji
Następca Mladen II. Šubić Bribirski
Hospodar Bośni
Okres od 1299
do 1310
Poprzednik Stjepan I. Kotromanić
Następca Mladen II. Šubić Bribirski
Dane biograficzne
Ród Šubić
Pochodzenie slawońskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Królestwo Bośni
Urodziny ok. 1245
Śmierć 1 maja 1312
Miejsce Bribir (Skradin)
Ojciec Stjepko
Matka nieznana
Rodzeństwo Juraj I., Mladen I., Stanislava, siostra
Dzieci Mladen II., Juraj II., Pavao III., Juraj I. Zrinski,