Béla macsói herceg: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ")
 
(Nie pokazano 23 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9la_of_Macs%C3%B3
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9la_of_Macs%C3%B3
Linia 14: Linia 14:
 
  |
 
  |
  
−
Béla z Macsó (po 1243 - listopadzie 1272) [1] był członkiem dynastii Rurik. [2] Był księciem Macsó (1262-1272) i Bośni (1266 / 1271-1272); i w ten sposób rządził południowymi prowincjami Królestwa Węgier [3].
+
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Rościsław Michajłowicz]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Maczwy]]<br />(1262-1272)
 +
|następca          = [[Rátót I. Loránd]]
 +
}}
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Mihály bosnyák bán|Mihály]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Bośni]]<br />(1266-1271/72)
 +
|następca          = [[Gutkeled II. István]]
 +
}}
  
−
<small><small>'''Béla of Macsó''' (after 1243 – November 1272)<ref name='Kristó'>{{cite book | last1 = Kristó | first1 = Gyula | last2 = Engel | first2 = Pál | last3 = Makk | first3 = Ferenc | title = Korai magyar történeti lexikon (9-14. század)}}</ref> was a member of the [[Rurik dynasty]].<ref name='Cawley'>{{cite web|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/RUSSIA,%20Rurik.htm#RostislavMikhailovichdied1263B|title=Russia, Rurikids - Grand Princes of Kiev, Princes of Chernigov, descendants of Sviatoslav II, Grand Prince of Kiev (fourth son of Iaroslav I)|publisher=Foundation of Medieval Genealogy|work=Medieval Lands|date=2008-05-19|author=Charles Cawley|accessdate=2009-02-22}}</ref> He was [[Banate of Macsó|Duke of Macsó]] (1262–1272) and [[List of rulers of Bosnia|of Bosnia]] (1266/1271-1272); and thus he governed the southern provinces of the [[Kingdom of Hungary]].<ref name='Zsoldos'>{{cite book | last = Zsoldos | first = Attila | title = Családi ügy - IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években}}</ref> </small></small>
+
{|
−
 
+
|
−
Béla był synem księcia Rostislava z Macsó i jego żony Anny, córki króla [[IV. Béla|Béli IV]] na Węgrzech. [1] Kiedy książę Rostisław zmarł w 1262 r., Jego ziemie zostały podzielone między jego synów: Béla odziedziczyła Banate z Macsó (w tym Belgrad i prowincję Braničevo), a jego brat Michael odziedziczył część ojca Bośni. [4] Król Béla IV, powierzawszy te zadania swoim wnukom, postanowił wprowadzić dalsze zmiany na swoich peryferyjnych terytoriach i wyznaczył Slavonię, Dalmację i Chorwację, które do tej pory były pod jego starszym synem i spadkobiercą Stephenem V, młodszy syn o imieniu Béla. [4]
+
|}
−
 
 
−
<small><small>Béla was the son of Duke [[Rostislav Mikhailovich|Rostislav of Macsó]] and his wife, [[Anna of Hungary (b.1226)|Anna]], a daughter of King [[Béla IV of Hungary]].<ref name='Kristó'/> When Duke Rostislav died in 1262, his lands were divided between his sons: Béla inherited the [[Banate of Macsó]] (including [[Belgrade]] and the [[Braničevo (region)|Braničevo province]]), and his brother, [[Michael of Bosnia|Michael]] inherited their father’s part of [[Bosnia (region)|Bosnia]].<ref name='Fine'>{{cite book | last = Fine | first = John V. A. | title = The Late Medieval Balkans - A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest| url = https://archive.org/details/latemedievalbalk00fine | url-access = registration }}</ref> King Béla IV, having made these assignments to his grandsons, decided also to make some further changes in his peripheral territories, and assigned [[Slavonia]], [[Dalmatia]], and [[Croatia]], which until then had all been under his elder son and heir, [[Stephen V of Hungary|Stephen V]], to a younger son named [[Béla, Duke of Slavonia|Béla]].<ref name='Fine'/> </small></small>
 
−
 
 
−
Stephen V był wściekły i natychmiast zbuntował się przeciwko swojemu ojcu; [4] podczas wojny, Béla i jego matka pomagali Béli IV. [1] Jego dziadek i wujek (Béla IV i Szczepan V) zawarli pokój 5 grudnia 1262 r. [4] i zgodnie z pokojem królestwo zostało podzielone, zdobywając terytoria na wschód od Dunaju [3] jako „młodszy król” [5]. Po pokoju Stephen V zajął dobra, które Béla i jego brat odziedziczyli po ojcu we wschodniej części królestwa (dawne dobra królewskie w hrabstwie Bereg i zamku Füzér) [3]. Ich matka złożyła formalną skargę przeciwko swojemu bratu do papieża Urbana IV, ale „młodszy król” nie oddał ich mienia [3].
 
−
 
 
−
<small><small>Stephen V was infuriated and immediately revolted against his father;<ref name='Fine'/> during the ensuing war, Béla and his mother assisted Béla IV.<ref name='Kristó'/> His grandfather and uncle (Béla IV and Stephen V) concluded a peace on 5 December 1262,<ref name='Fine'/> and according to the peace the kingdom was divided, the latter acquiring the territories east of the river [[Danube]]<ref name='Zsoldos'/> as “junior king”.<ref name='Kontler'>{{cite book | last = Kontler | first = László | title = Millennium in Central Europe - A History of Hungary}}</ref> After the peace, Stephen V occupied the possessions which Béla and his brother had inherited from their father in the eastern parts of the kingdom (the former royal possessions in [[Bereg County]] and the Castle of [[Füzér]]).<ref name='Zsoldos'/> Their mother submitted a formal complaint against her brother to [[Pope Urban IV]], but the "junior king" did not hand back their possessions.<ref name='Zsoldos'/> </small></small>
 
−
 
 
−
W grudniu 1264 r. Oddziały Béli IV zaatakowały części królestwa rządzonego przez „młodszego króla” [3]. „Starszy król” mianował młodego Belę (jego wnuka) na czele jednego ze swoich żołnierzy, ale faktycznym przywódcą armii królewskiej był Henry Kőszegi [3]. W bitwie o Isaszeg Stephen V pokonał wojska ojca, a Béla uciekła z pola bitwy. [3]
 
  
−
<small><small>In December 1264, the troops of Béla IV invaded the parts of the kingdom which had been ruled by the “junior king”.<ref name='Zsoldos'/> The “senior king” appointed the young Béla (his grandson) to lead one of his troops, but the actual leader of the royal army was [[Henry I Kőszegi|Henry Kőszegi]].<ref name='Zsoldos'/> In the [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg]], Stephen V defeated his father’s troops, and Béla fled from the battle-field.<ref name='Zsoldos'/> </small></small>
+
'''Béla''' ''z Macsó'' (pol. ''Bela z Maczwy'') (* po 1243,&nbsp;† listopad 1272)<ref name="Kristó">Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc. ''Korai magyar történeti lexikon (9-14. század)''.</ref>, rusiński książę z dynastii Rurykowiczów.<ref>Charles Cawley (2008-05-19). "Russia, Rurikids – Grand Princes of Kiev, Princes of Chernigov, descendants of Sviatoslav II, Grand Prince of Kiev (fourth son of Iaroslav I)". Medieval Lands. Foundation of Medieval Genealogy. [dostęp:2009-02-22].</ref>, jako [[Książę Maczwy]] (1262-1272) i Bośni (1266-1271/72) rządził południowymi prowincjami Królestwa Węgier<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Problem rodzinny: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60'']. História, MTA Történettudományi Intézete.</ref>.
  
−
Obaj królowie (dziadek i wujek Béli) zawarli nowy pokój 23 marca 1266 r. Na Wyspie Małgorzaty i potwierdzili między nimi dawny podział Królestwa Węgier [3]. W tym czasie brat Béli, Michael umarł, i w ten sposób Béla odziedziczyła części Bośni, którymi jego brat rządził przed śmiercią [3]. W 1268 r. Król Serbii Stefan Uroš I poprowadził swoje wojska do grabieży Macsó, a Serbowie wyrządzili znaczne szkody, zanim węgierska pomoc przyszła [4]. Wojska węgierskie wysłane przez dziadka Béli zdołały następnie schwytać samego Stefana Uroša, a serbski król został zmuszony do wyzwolenia [4].
+
Syn księcia [[III. Rosztyiszlav|Rościsława]] z Macsó (Maczwy) i jego żony [[Árpád-házi Anna|Anny]], córki króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]].<ref name="Kristó" /> Gdy książę Rościsław zmarł w 1262 r., jego ziemie zostały podzielone między jego synów: Béla odziedziczyła [[Banat Maczwy|banat Maczwy]] (w tym Belgrad i prowincję Braničevo), a jego brat [[Mihály bosnyák bán|Michał]] odziedziczył ojcowską część [[Bośnia|Bośni]].<ref name="Fine">Fine, John V. A (1994). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. The University of Michigan Press.</ref> Król Béla IV, powierzając te zadania swoim wnukom, postanowił wprowadzić dalsze zmiany na swoich peryferyjnych terytoriach i wyznaczył Slawonię, Dalmację i Chorwację, które do tej pory były pod władza jego starszego syna i spadkobiercą [[V. István|Stefana]], młodszemu synowi Beli.<ref name="Fine" />
  
−
<small><small>The two kings (Béla’s grandfather and uncle) concluded a new peace on March 23, 1266 on the [[Margaret Island]] and affirmed the former division of the Kingdom of Hungary between them.<ref name='Zsoldos'/> By that time Béla’s brother, Michael had died, and thus Béla inherited the parts of Bosnia his brother had been ruling before his death.<ref name='Zsoldos'/> In 1268, King [[Stefan Uroš I of Serbia]] led his troops to plunder Macsó, and the [[Serbs]] did considerable damage before [[Hungarian people|Hungarian]] help came.<ref name='Fine'/> The Hungarian troops sent by Béla’s grandfather then managed to capture Stefan Uroš himself, and the Serbian king was forced to purchase his release.<ref name='Fine'/> </small></small>
+
Stefan był wściekły i natychmiast zbuntował się przeciwko swojemu ojcu;<ref name="Fine" /> podczas wojny, Bela z matką wspierali Belę IV.<ref name="Kristó" /> Jego dziadek i stryj (król Bela IV i książę Stefan [V]]) zawarli pokój 5 grudnia 1262 r.<ref name="Fine" />, zgodnie z którym królestwo zostało podzielone, Stefan objął terytoria na wschód od Dunaju<ref name="Zsoldos" /> jako „młodszy król”<ref>Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House.</ref>. Po pokoju Stefan zajął dobra, które Béla i jego brat odziedziczyli po ojcu Rościsławie we wschodniej części królestwa (dawne dobra królewskie w komitacie [[Bereg]] i zamek [[Füzér]])<ref name="Zsoldos" />. Ich matka złożyła formalną skargę przeciwko swojemu bratu do papieża [[Urban IV|Urbana IV]], ale „młodszy król” nie zwrócił ich mienia<ref name="Zsoldos" />.
  
−
[[Plik:Mosonmagyaróvár - Castle.jpg|thumb|200px|right|The Castle of Moson]]
+
W grudniu 1264 r. wojska króla Beli IV zaatakowały części królestwa rządzonego przez „młodszego króla”<ref name="Zsoldos" />. „Starszy król” mianował młodego Bélę (swego wnuka) i postawił na czele jednego ze swoich oddziałów, ale faktycznym przywódcą armii królewskiej był [[Kőszegi I. Henrik|Henry I Kőszegi]]<ref name="Zsoldos" />. W [[Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] książę Stefan pokonał wojska ojca, a książę Béla uciekł z pola bitwy.<ref name="Zsoldos" />
  
−
Kiedy jego dziadek zmarł 3 maja 1270 r., Béla nie poszła za przykładem swojej matki i innych stronników dziadka (w tym Henry'ego Kőszegiego), którzy uciekli na dwór swojego zięcia, króla Czech Otakara II. [3] I rzeczywiście Béla asystował swemu wujowi, królowi Szczepanowi V, królowi czeskiemu i jego wyznawcom. [3] <templatestyles src = "Template: Quote / styles.css" />
+
Obaj królowie (dziadek i stryjek Béli) zawarli [[Wyspa Małgorzaty|na Wyspie Małgorzaty]] nowy pokój 23 marca 1266 r. i potwierdzili między nimi dawny podział Królestwa Węgier<ref name="Zsoldos" />. W tym czasie brat Béli, Michał umarł i w ten sposób książę Béla odziedziczył części Bośni, którymi jego brat rządził przed śmiercią<ref name="Zsoldos" />. W 1268 r. Król Serbii [[Stefan Uroš I]] poprowadził swoje wojska na grabieży Maczwy, a Serbowie wyrządzili znaczne szkody, zanim węgierska pomoc przyszła<ref name="Fine" />. Wojska węgierskie wysłane przez króls Belę zdołały następnie schwytać samego Stefana Uroša, a serbski król został zmuszony do wykupienia się z niewoli.<ref name="Fine" />.
  
−
<small><small>When his grandfather died on May 3, 1270, Béla did not follow the example of his mother and his grandfather’s other partisans (among them Henry Kőszegi), who escaped to the court of her son-in-law, King [[Otakar II of Bohemia]].<ref name='Zsoldos'/> And indeed, Béla assisted his uncle, King Stephen V against the [[Czechs|Czech]] king and his followers.<ref name='Zsoldos'/>{{Quote|''And at the Castle of [[Mosonmagyaróvár|Moson]], he'' /[[Csák (family)|Peter ''de genere'' Csák]]/'' rescued Duke Béla (our dear cousin who had been fighting to the best of his ability) from the hands of our enemies who were endeavoring to kill him cruelly with all their might.''|King [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]]’s Charter of 1274 to Master [[Peter I Csák|Peter ''de genere'' Csák]]<ref name='Kristó (1992)'>{{cite book | last = Kristó | first = Gyula | title = Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)}}</ref>}} </small></small>
+
[[Plik:Mosonmagyaróvár – Castle.jpg|thumb|200px|right|Zamek Moson]]
  
−
    Szablon: Przytnij cytaty
+
Gdy dziadek Béli zmarł 3 maja 1270 r., Béla nie poszedł za przykładem swojej matki i innych stronników dziadka (w tym Henryka Kőszegiego), którzy uciekła na dwór swojego zięcia, króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]].<ref name="Zsoldos" /> I rzeczywiście Béla wspierał swego stryja, nowego króla Stefana V, przeciwko królowi Czech i jego zwolennikom.<ref name="Zsoldos" />
−
    - Szablon: Wpisy oddzielone przecinkami
 
  
−
Po śmierci króla Stefana V 6 sierpnia 1272 r. I jego syna młody Władysław IV wstąpił na tron, byli partyzanci króla Béli IV (w tym matka Béli i Henry Kőszegi) powrócili na Węgry [3]. Odtąd kilka frakcji czołowych szlachciców konkurowało ze sobą i wszyscy starali się przejąć kontrolę nad rządem królestwa [1]. W listopadzie członkowie orszaku Henry'ego Kőszegiego zabili Bélę (która była wówczas najbliższą dorosłą krewną młodego króla) w wyniku ostrego sporu [3].
+
<blockquote><cite>
 +
<small>A na Zamku Moson, on {Piotr Csák} uratował księcia Belę (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej, jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy usiłowali go okrutnie zabić z całej siły.<small>
  
−
<small><small>After King Stephen V had died on August 6, 1272, and his son, the young Ladislaus IV ascended the throne, King Béla IV’s former partisans (among them Béla’s mother and Henry Kőszegi) returned to Hungary.<ref name='Zsoldos'/> Thenceforward, several fractions of the leading nobles were competing with each other, and all of them were endeavoring to acquire the control over the government of the kingdom.<ref name='Kristó'/> In November, the members of Henry Kőszegi’s retinue killed Béla (who was the young king’s closest adult male relative at that time) following a sharp dispute.<ref name='Zsoldos'/> </small></small>
+
– Dokument króla Władysława IV z 1274 r. do ''mistrza'' Piotra Csáka<ref>Kristó, Gyula. ''Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)''.</ref></small></small>
 +
</blockquote></cite>
  
−
Po jego morderstwie domeny Béli zostały podzielone między członków wiodących rodzin szlacheckich. [3]
+
6 sierpnia 1272 r., po śmierci króla Stefana V, gdy na tron wstąpił jego syn, nieletni [[IV. László|Władysław IV]], byli stronnicy króla Beli IV (w tym matka Beli i Henryk I Kőszegi) powrócili na Węgry<ref name="Zsoldos" />. Odtąd kilka frakcji czołowych szlachciców  konkurowało ze sobą i wszyscy starali się przejąć kontrolę nad rządem królestwa<ref name="Kristó" />. W listopadzie członkowie orszaku Henryka I Kőszegiego zabili Belę (który była wówczas najbliższą dorosłym krewnym młodego króla) w wyniku ostrego sporu<ref name="Zsoldos" />.
  
−
<small><small>After his murder, Béla’s domains were divided among the members of the leading noble families.<ref name='Zsoldos'/> </small></small>
+
Po jego morderstwie domeny Beli zostały podzielone między członków wiodących rodzin szlacheckich.<ref name="Zsoldos" />
  
−
==Przodkowie==
+
==Przodkowie<ref>Kristó, Gyula: ''Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)'' [''Średniowieczne historie w królewskich kartach (1002-1410)'']; Szegedi Középkorász Műhely przy współpracy Gondolat Kiadó, 1992, Szeged.</ref> ==
 
{{Ahnentafel-compact5
 
{{Ahnentafel-compact5
 
|collapsed=yes |align=center
 
|collapsed=yes |align=center
Linia 97: Linia 99:
  
 
== Źródła ==
 
== Źródła ==
−
* Bernert, Zsolt; Buzár, Ágota (2018). "80 év után kerültek elő az Árpád-házi herceg elveszettnek hitt csontmaradványai [Kości księcia z domu Árpáda, które uważano za zagubione, odkryto ponownie po 80 latach]". ''Határtalan Régészet''. Móra Ferenc Múzeum. '''3''' (4): 84–87. ISSN 2416-3074.
+
* Bernert, Zsolt; Buzár, Ágota (2018). ''80 év után kerültek elő az Árpád-házi herceg elveszettnek hitt csontmaradványai'' [''Kości księcia z domu Árpáda, które uważano za zagubione, odkryto ponownie po 80 latach'']. ''Határtalan Régészet''. Móra Ferenc Múzeum. '''3''' (4): str. 84–87. ISSN 2416-3074.
 +
 
 
* Fine, John V. A (1994). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. The University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4.
 
* Fine, John V. A (1994). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. The University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4.
−
* Kádár, Tamás (2009). "Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája [Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Béli, księcia Maczwy i Bośni]". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. '''16''' (4): 411–429. ISSN 1217-8020.
+
 
 +
* Kádár, Tamás (2009). ''Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája'' [''Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Beli, księcia Maczwy i Bośni'']". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. '''16''' (4): str. 411–429. ISSN 1217-8020.
 +
 
 
* Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
 
* Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
−
* Kristó, Gyula (1979). ''A feudális széttagolódás Magyarországon'' [Anarchia feudalna na Węgrzech] (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-1595-4.
+
 
−
* Kristó, Gyula: Középkori históriák oklevelekben (1002-1410) (''Średniowieczne historie w królewskich kartach /1002-1410/''); Szegedi Középkorász Műhely in association with the Gondolat Kiadó, 1992, Szeged; ISBN 963-04-1956-4.
+
* Kristó, Gyula (1979). ''A feudális széttagolódás Magyarországon'' [''Anarchia feudalna na Węgrzech'']. Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-1595-4.
−
* Petrovics, István (1994). "Béla 5. Magyar herceg". In Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). ''Korai magyar történeti lexikon (9–14. század)'' [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)] (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. str. 93. ISBN 963-05-6722-9.
+
 
−
* Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [Ostatni Arpadowie] (po węgiersku). Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
+
* Kristó, Gyula: ''Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)'' [''Średniowieczne historie w królewskich kartach (1002-1410)'']; Szegedi Középkorász Műhely przy współpracy Gondolat Kiadó, 1992, Szeged. ISBN 963-04-1956-4.
−
* Ternovácz, Bálint (2017). "A macsói és barancsi területek története 1319-ig [''Terytoria Maczwy i Baranyi do 1319 r.'']". W Fábián, Laura; et al. (eds.). Micae Mediaevales VI (po węgiersku). Eötvös Loránd University. str. 227–240. ISBN 978-963-284-826-6.
+
 
−
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Problem rodzinny: konflikt między Béla IV a młodszym królem Stephenem w latach 60] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
+
* Petrovics, István (1994). ''Béla 5. Magyar herceg'' [''Bela V. Książę Węgier'']. W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (red.). ''Korai magyar történeti lexikon (9–14. század)'' [''Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)'']. Akadémiai Kiadó. str. 93. ISBN 963-05-6722-9.
−
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka Archontologia Węgier, 1000-1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.
+
 
 +
* Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
 +
 
 +
* Ternovácz, Bálint (2017). ''A macsói és barancsi területek története 1319-ig'' [''Terytoria Maczwy i Baranyi do 1319 r.'']. W Fábián, Laura; i inn. (red.). Micae Mediaevales VI. Eötvös Loránd University. str. 227–240. ISBN 978-963-284-826-6.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Problem rodzinny: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka Archontologia Węgier, 1000-1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.
  
 
|
 
|
Linia 126: Linia 138:
 
  |1. do            = 1272
 
  |1. do            = 1272
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
−
  |1. poprzednik    = [[Rościsław]]
+
  |1. poprzednik    = [[Rościsław Michajłowicz]]
−
  |1. następca      = [[Roland I Rátót|Roland Rátót]]
+
  |1. następca      = [[Rátót I. Loránd]]
  
 
  |2. tytuł          = [[Ban Bośni]]
 
  |2. tytuł          = [[Ban Bośni]]
−
  |2. od            = 1266/71
+
  |2. od            = 1266
−
  |2. do            = 1272
+
  |2. do            = 1271/72
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. powołanie      =  
−
  |2. poprzednik    = [[Michael of Bosnia|Michael]]
+
  |2. poprzednik    = [[Mihály bosnyák bán|Mihály]]
−
  |2. następca      = [[Stephen Gutkeled]]
+
  |2. następca      = [[Gutkeled II. István]]
  
 
  |klan              = [[Rurykowicze]]
 
  |klan              = [[Rurykowicze]]
Linia 147: Linia 159:
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |miejsce spoczynku =  
−
  |ojciec            =  
+
  |ojciec            = [[Rościsław Michajłowicz]]
 
  |matka            = [[Anna magyar királyi hercegnő|Anna Arpadówna]]
 
  |matka            = [[Anna magyar királyi hercegnő|Anna Arpadówna]]
 
  |rodzeństwo        = [[Mihály bosnyák bán|Michał]]<br>Jelizawieta (Elżbieta)<br>[[Kunigunda cseh királyné|Kunguta]] (Kunigunda)<br>[[Halicsi Agrippina lengyel fejedelemné|Agrippina]] (Gryfina)
 
  |rodzeństwo        = [[Mihály bosnyák bán|Michał]]<br>Jelizawieta (Elżbieta)<br>[[Kunigunda cseh királyné|Kunguta]] (Kunigunda)<br>[[Halicsi Agrippina lengyel fejedelemné|Agrippina]] (Gryfina)
Linia 164: Linia 176:
 
|}
 
|}
  
−
{{SORTUJ:Bela, Maczwa}}
+
{{SORTUJ:Rurykowicze, Bela}}
  
 
[[Kategoria:Dynastie]]
 
[[Kategoria:Dynastie]]
 
[[Kategoria:Dynastia Rurykowiczów]]
 
[[Kategoria:Dynastia Rurykowiczów]]
 +
[[Kategoria:Rody]]
 +
[[Kategoria:Ród Olgowiczów]]
 
[[Kategoria:Rurykowicze]]
 
[[Kategoria:Rurykowicze]]
 
[[Kategoria:Książęta Bośni]]
 
[[Kategoria:Książęta Bośni]]

Aktualna wersja na dzień 16:25, 16 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Ban Maczwy
(1262-1272) 		Następca:
Rościsław Michajłowicz Rátót I. Loránd
Poprzednik: Ban Bośni
(1266-1271/72) 		Następca:
Mihály Gutkeled II. István

Béla z Macsó (pol. Bela z Maczwy) (* po 1243, † listopad 1272)[1], rusiński książę z dynastii Rurykowiczów.[2], jako Książę Maczwy (1262-1272) i Bośni (1266-1271/72) rządził południowymi prowincjami Królestwa Węgier[3].

Syn księcia Rościsława z Macsó (Maczwy) i jego żony Anny, córki króla Węgier Beli IV.[1] Gdy książę Rościsław zmarł w 1262 r., jego ziemie zostały podzielone między jego synów: Béla odziedziczyła banat Maczwy (w tym Belgrad i prowincję Braničevo), a jego brat Michał odziedziczył ojcowską część Bośni.[4] Król Béla IV, powierzając te zadania swoim wnukom, postanowił wprowadzić dalsze zmiany na swoich peryferyjnych terytoriach i wyznaczył Slawonię, Dalmację i Chorwację, które do tej pory były pod władza jego starszego syna i spadkobiercą Stefana, młodszemu synowi Beli.[4]

Stefan był wściekły i natychmiast zbuntował się przeciwko swojemu ojcu;[4] podczas wojny, Bela z matką wspierali Belę IV.[1] Jego dziadek i stryj (król Bela IV i książę Stefan [V]]) zawarli pokój 5 grudnia 1262 r.[4], zgodnie z którym królestwo zostało podzielone, Stefan objął terytoria na wschód od Dunaju[3] jako „młodszy król”[5]. Po pokoju Stefan zajął dobra, które Béla i jego brat odziedziczyli po ojcu Rościsławie we wschodniej części królestwa (dawne dobra królewskie w komitacie Bereg i zamek Füzér)[3]. Ich matka złożyła formalną skargę przeciwko swojemu bratu do papieża Urbana IV, ale „młodszy król” nie zwrócił ich mienia[3].

W grudniu 1264 r. wojska króla Beli IV zaatakowały części królestwa rządzonego przez „młodszego króla”[3]. „Starszy król” mianował młodego Bélę (swego wnuka) i postawił na czele jednego ze swoich oddziałów, ale faktycznym przywódcą armii królewskiej był Henry I Kőszegi[3]. W bitwie o Isaszeg książę Stefan pokonał wojska ojca, a książę Béla uciekł z pola bitwy.[3]

Obaj królowie (dziadek i stryjek Béli) zawarli na Wyspie Małgorzaty nowy pokój 23 marca 1266 r. i potwierdzili między nimi dawny podział Królestwa Węgier[3]. W tym czasie brat Béli, Michał umarł i w ten sposób książę Béla odziedziczył części Bośni, którymi jego brat rządził przed śmiercią[3]. W 1268 r. Król Serbii Stefan Uroš I poprowadził swoje wojska na grabieży Maczwy, a Serbowie wyrządzili znaczne szkody, zanim węgierska pomoc przyszła[4]. Wojska węgierskie wysłane przez króls Belę zdołały następnie schwytać samego Stefana Uroša, a serbski król został zmuszony do wykupienia się z niewoli.[4].

Plik:Mosonmagyaróvár – Castle.jpg
Zamek Moson

Gdy dziadek Béli zmarł 3 maja 1270 r., Béla nie poszedł za przykładem swojej matki i innych stronników dziadka (w tym Henryka Kőszegiego), którzy uciekła na dwór swojego zięcia, króla Czech Ottokara II.[3] I rzeczywiście Béla wspierał swego stryja, nowego króla Stefana V, przeciwko królowi Czech i jego zwolennikom.[3]

A na Zamku Moson, on {Piotr Csák} uratował księcia Belę (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej, jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy usiłowali go okrutnie zabić z całej siły.

– Dokument króla Władysława IV z 1274 r. do mistrza Piotra Csáka[6]

6 sierpnia 1272 r., po śmierci króla Stefana V, gdy na tron wstąpił jego syn, nieletni Władysław IV, byli stronnicy króla Beli IV (w tym matka Beli i Henryk I Kőszegi) powrócili na Węgry[3]. Odtąd kilka frakcji czołowych szlachciców konkurowało ze sobą i wszyscy starali się przejąć kontrolę nad rządem królestwa[1]. W listopadzie członkowie orszaku Henryka I Kőszegiego zabili Belę (który była wówczas najbliższą dorosłym krewnym młodego króla) w wyniku ostrego sporu[3].

Po jego morderstwie domeny Beli zostały podzielone między członków wiodących rodzin szlacheckich.[3]

Przodkowie[7]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Sviatoslav III Vsevolodovich, grand prince of Kiev
 
 
 
 
 
 
 
8. Vsevolod IV Sviatoslavich, grand prince of Kiev
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. Maria Vasilkovna of Polotsk
 
 
 
 
 
 
 
4. Mikhail II Vsevolodovich, grand prince of Kiev
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18. Casimir II, prince of Cracow
 
 
 
 
 
 
 
9. Maria
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
19. Helena of Moravia
 
 
 
 
 
 
 
2. Rostislav Mikhailovich, duke of Macsó
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Mstislav II Izyaslavich, grand prince of Kiev
 
 
 
 
 
 
 
10. Roman Mstislavich, prince of Volhynia and Halych
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5. Elena/Maria Romanovna of Halych
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22. Rurik Rostislavich, grand prince of Kiev
 
 
 
 
 
 
 
11. Predslava Rurikovna of Kiev
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23. Anna Yurievna of Turov
 
 
 
 
 
 
 
1. Béla z Maczwy
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. III. Béla, król Węgier
 
 
 
 
 
 
 
12. II. András, król Węgier
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Agnes of Antioch
 
 
 
 
 
 
 
6. IV. Béla, król Węgier
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Berthold IV, duke of Merania
 
 
 
 
 
 
 
13. Gertrude of Merania
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
27. Agnes of Wettin
 
 
 
 
 
 
 
3. Anna Węgierska
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Unknown Laskaris
 
 
 
 
 
 
 
14. Theodore I, emperor of Nicaea
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7. Maria Laskarina
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
30. Alexios III, emperor of Byzantinum
 
 
 
 
 
 
 
15. Anna Komnena Angelina
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
31. Euphrosyne Doukaina Kamatera
 
 
 
 
 
 

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc. Korai magyar történeti lexikon (9-14. század).
  2. ↑ Charles Cawley (2008-05-19). "Russia, Rurikids – Grand Princes of Kiev, Princes of Chernigov, descendants of Sviatoslav II, Grand Prince of Kiev (fourth son of Iaroslav I)". Medieval Lands. Foundation of Medieval Genealogy. [dostęp:2009-02-22].
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Problem rodzinny: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60]. História, MTA Történettudományi Intézete.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Fine, John V. A (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. The University of Michigan Press.
  5. ↑ Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House.
  6. ↑ Kristó, Gyula. Középkori históriák oklevelekben (1002-1410).
  7. ↑ Kristó, Gyula: Középkori históriák oklevelekben (1002-1410) [Średniowieczne historie w królewskich kartach (1002-1410)]; Szegedi Középkorász Műhely przy współpracy Gondolat Kiadó, 1992, Szeged.

Źródła

  • Bernert, Zsolt; Buzár, Ágota (2018). 80 év után kerültek elő az Árpád-házi herceg elveszettnek hitt csontmaradványai [Kości księcia z domu Árpáda, które uważano za zagubione, odkryto ponownie po 80 latach]. Határtalan Régészet. Móra Ferenc Múzeum. 3 (4): str. 84–87. ISSN 2416-3074.
  • Fine, John V. A (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. The University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4.
  • Kádár, Tamás (2009). Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája [Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Beli, księcia Maczwy i Bośni]". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 16 (4): str. 411–429. ISSN 1217-8020.
  • Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
  • Kristó, Gyula (1979). A feudális széttagolódás Magyarországon [Anarchia feudalna na Węgrzech]. Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-1595-4.
  • Kristó, Gyula: Középkori históriák oklevelekben (1002-1410) [Średniowieczne historie w królewskich kartach (1002-1410)]; Szegedi Középkorász Műhely przy współpracy Gondolat Kiadó, 1992, Szeged. ISBN 963-04-1956-4.
  • Petrovics, István (1994). Béla 5. Magyar herceg [Bela V. Książę Węgier]. W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (red.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó. str. 93. ISBN 963-05-6722-9.
  • Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  • Ternovácz, Bálint (2017). A macsói és barancsi területek története 1319-ig [Terytoria Maczwy i Baranyi do 1319 r.]. W Fábián, Laura; i inn. (red.). Micae Mediaevales VI. Eötvös Loránd University. str. 227–240. ISBN 978-963-284-826-6.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Problem rodzinny: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka Archontologia Węgier, 1000-1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

Béla

— Ban Maczwy —
Ban Maczwy
Okres od 1262
do 1272
Poprzednik Rościsław Michajłowicz
Następca Rátót I. Loránd
Ban Bośni
Okres od 1266
do 1271/72
Poprzednik Mihály
Następca Gutkeled II. István
Dane biograficzne
Klan Rurykowicze
Ród Olgowicze
Pochodzenie rusińskie
Państwo Królestwo Węgier
Ojciec Rościsław Michajłowicz
Matka Anna Arpadówna
Rodzeństwo Michał
Jelizawieta (Elżbieta)
Kunguta (Kunigunda)
Agrippina (Gryfina)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Béla_macsói_herceg&oldid=41201”