Béla macsói herceg: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ") |
|||
| (Nie pokazano 7 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9la_of_Macs%C3%B3 | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9la_of_Macs%C3%B3 | ||
| Linia 29: | Linia 29: | ||
|} | |} | ||
| − | '''Béla''' ''z Macsó'' (pol. ''Bela z Maczwy'') (* po 1243, † listopad 1272)<ref name="Kristó">Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc. ''Korai magyar történeti lexikon (9-14. század)''.</ref>, rusiński książę z dynastii Rurykowiczów.<ref>Charles Cawley (2008-05-19). "Russia, Rurikids | + | '''Béla''' ''z Macsó'' (pol. ''Bela z Maczwy'') (* po 1243, † listopad 1272)<ref name="Kristó">Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc. ''Korai magyar történeti lexikon (9-14. század)''.</ref>, rusiński książę z dynastii Rurykowiczów.<ref>Charles Cawley (2008-05-19). "Russia, Rurikids – Grand Princes of Kiev, Princes of Chernigov, descendants of Sviatoslav II, Grand Prince of Kiev (fourth son of Iaroslav I)". Medieval Lands. Foundation of Medieval Genealogy. [dostęp:2009-02-22].</ref>, jako [[Książę Maczwy]] (1262-1272) i Bośni (1266-1271/72) rządził południowymi prowincjami Królestwa Węgier<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Problem rodzinny: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60'']. História, MTA Történettudományi Intézete.</ref>. |
| − | |||
| − | |||
Syn księcia [[III. Rosztyiszlav|Rościsława]] z Macsó (Maczwy) i jego żony [[Árpád-házi Anna|Anny]], córki króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]].<ref name="Kristó" /> Gdy książę Rościsław zmarł w 1262 r., jego ziemie zostały podzielone między jego synów: Béla odziedziczyła [[Banat Maczwy|banat Maczwy]] (w tym Belgrad i prowincję Braničevo), a jego brat [[Mihály bosnyák bán|Michał]] odziedziczył ojcowską część [[Bośnia|Bośni]].<ref name="Fine">Fine, John V. A (1994). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. The University of Michigan Press.</ref> Król Béla IV, powierzając te zadania swoim wnukom, postanowił wprowadzić dalsze zmiany na swoich peryferyjnych terytoriach i wyznaczył Slawonię, Dalmację i Chorwację, które do tej pory były pod władza jego starszego syna i spadkobiercą [[V. István|Stefana]], młodszemu synowi Beli.<ref name="Fine" /> | Syn księcia [[III. Rosztyiszlav|Rościsława]] z Macsó (Maczwy) i jego żony [[Árpád-házi Anna|Anny]], córki króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]].<ref name="Kristó" /> Gdy książę Rościsław zmarł w 1262 r., jego ziemie zostały podzielone między jego synów: Béla odziedziczyła [[Banat Maczwy|banat Maczwy]] (w tym Belgrad i prowincję Braničevo), a jego brat [[Mihály bosnyák bán|Michał]] odziedziczył ojcowską część [[Bośnia|Bośni]].<ref name="Fine">Fine, John V. A (1994). ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest''. The University of Michigan Press.</ref> Król Béla IV, powierzając te zadania swoim wnukom, postanowił wprowadzić dalsze zmiany na swoich peryferyjnych terytoriach i wyznaczył Slawonię, Dalmację i Chorwację, które do tej pory były pod władza jego starszego syna i spadkobiercą [[V. István|Stefana]], młodszemu synowi Beli.<ref name="Fine" /> | ||
| − | |||
| − | |||
Stefan był wściekły i natychmiast zbuntował się przeciwko swojemu ojcu;<ref name="Fine" /> podczas wojny, Bela z matką wspierali Belę IV.<ref name="Kristó" /> Jego dziadek i stryj (król Bela IV i książę Stefan [V]]) zawarli pokój 5 grudnia 1262 r.<ref name="Fine" />, zgodnie z którym królestwo zostało podzielone, Stefan objął terytoria na wschód od Dunaju<ref name="Zsoldos" /> jako „młodszy król”<ref>Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House.</ref>. Po pokoju Stefan zajął dobra, które Béla i jego brat odziedziczyli po ojcu Rościsławie we wschodniej części królestwa (dawne dobra królewskie w komitacie [[Bereg]] i zamek [[Füzér]])<ref name="Zsoldos" />. Ich matka złożyła formalną skargę przeciwko swojemu bratu do papieża [[Urban IV|Urbana IV]], ale „młodszy król” nie zwrócił ich mienia<ref name="Zsoldos" />. | Stefan był wściekły i natychmiast zbuntował się przeciwko swojemu ojcu;<ref name="Fine" /> podczas wojny, Bela z matką wspierali Belę IV.<ref name="Kristó" /> Jego dziadek i stryj (król Bela IV i książę Stefan [V]]) zawarli pokój 5 grudnia 1262 r.<ref name="Fine" />, zgodnie z którym królestwo zostało podzielone, Stefan objął terytoria na wschód od Dunaju<ref name="Zsoldos" /> jako „młodszy król”<ref>Kontler, László (1999). ''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House.</ref>. Po pokoju Stefan zajął dobra, które Béla i jego brat odziedziczyli po ojcu Rościsławie we wschodniej części królestwa (dawne dobra królewskie w komitacie [[Bereg]] i zamek [[Füzér]])<ref name="Zsoldos" />. Ich matka złożyła formalną skargę przeciwko swojemu bratu do papieża [[Urban IV|Urbana IV]], ale „młodszy król” nie zwrócił ich mienia<ref name="Zsoldos" />. | ||
| − | |||
| − | |||
W grudniu 1264 r. wojska króla Beli IV zaatakowały części królestwa rządzonego przez „młodszego króla”<ref name="Zsoldos" />. „Starszy król” mianował młodego Bélę (swego wnuka) i postawił na czele jednego ze swoich oddziałów, ale faktycznym przywódcą armii królewskiej był [[Kőszegi I. Henrik|Henry I Kőszegi]]<ref name="Zsoldos" />. W [[Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] książę Stefan pokonał wojska ojca, a książę Béla uciekł z pola bitwy.<ref name="Zsoldos" /> | W grudniu 1264 r. wojska króla Beli IV zaatakowały części królestwa rządzonego przez „młodszego króla”<ref name="Zsoldos" />. „Starszy król” mianował młodego Bélę (swego wnuka) i postawił na czele jednego ze swoich oddziałów, ale faktycznym przywódcą armii królewskiej był [[Kőszegi I. Henrik|Henry I Kőszegi]]<ref name="Zsoldos" />. W [[Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] książę Stefan pokonał wojska ojca, a książę Béla uciekł z pola bitwy.<ref name="Zsoldos" /> | ||
| − | |||
| − | |||
Obaj królowie (dziadek i stryjek Béli) zawarli [[Wyspa Małgorzaty|na Wyspie Małgorzaty]] nowy pokój 23 marca 1266 r. i potwierdzili między nimi dawny podział Królestwa Węgier<ref name="Zsoldos" />. W tym czasie brat Béli, Michał umarł i w ten sposób książę Béla odziedziczył części Bośni, którymi jego brat rządził przed śmiercią<ref name="Zsoldos" />. W 1268 r. Król Serbii [[Stefan Uroš I]] poprowadził swoje wojska na grabieży Maczwy, a Serbowie wyrządzili znaczne szkody, zanim węgierska pomoc przyszła<ref name="Fine" />. Wojska węgierskie wysłane przez króls Belę zdołały następnie schwytać samego Stefana Uroša, a serbski król został zmuszony do wykupienia się z niewoli.<ref name="Fine" />. | Obaj królowie (dziadek i stryjek Béli) zawarli [[Wyspa Małgorzaty|na Wyspie Małgorzaty]] nowy pokój 23 marca 1266 r. i potwierdzili między nimi dawny podział Królestwa Węgier<ref name="Zsoldos" />. W tym czasie brat Béli, Michał umarł i w ten sposób książę Béla odziedziczył części Bośni, którymi jego brat rządził przed śmiercią<ref name="Zsoldos" />. W 1268 r. Król Serbii [[Stefan Uroš I]] poprowadził swoje wojska na grabieży Maczwy, a Serbowie wyrządzili znaczne szkody, zanim węgierska pomoc przyszła<ref name="Fine" />. Wojska węgierskie wysłane przez króls Belę zdołały następnie schwytać samego Stefana Uroša, a serbski król został zmuszony do wykupienia się z niewoli.<ref name="Fine" />. | ||
| − | + | [[Plik:Mosonmagyaróvár – Castle.jpg|thumb|200px|right|Zamek Moson]] | |
| − | |||
| − | [[Plik:Mosonmagyaróvár | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Gdy dziadek Béli zmarł 3 maja 1270 r., Béla nie poszedł za przykładem swojej matki i innych stronników dziadka (w tym Henryka Kőszegiego), którzy uciekła na dwór swojego zięcia, króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]].<ref name="Zsoldos" /> I rzeczywiście Béla wspierał swego stryja, nowego króla Stefana V, przeciwko królowi Czech i jego zwolennikom.<ref name="Zsoldos" /> | |
| − | |||
| − | + | <blockquote><cite> | |
| + | <small>A na Zamku Moson, on {Piotr Csák} uratował księcia Belę (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej, jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy usiłowali go okrutnie zabić z całej siły.<small> | ||
| − | + | – Dokument króla Władysława IV z 1274 r. do ''mistrza'' Piotra Csáka<ref>Kristó, Gyula. ''Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)''.</ref></small></small> | |
| + | </blockquote></cite> | ||
| − | + | 6 sierpnia 1272 r., po śmierci króla Stefana V, gdy na tron wstąpił jego syn, nieletni [[IV. László|Władysław IV]], byli stronnicy króla Beli IV (w tym matka Beli i Henryk I Kőszegi) powrócili na Węgry<ref name="Zsoldos" />. Odtąd kilka frakcji czołowych szlachciców konkurowało ze sobą i wszyscy starali się przejąć kontrolę nad rządem królestwa<ref name="Kristó" />. W listopadzie członkowie orszaku Henryka I Kőszegiego zabili Belę (który była wówczas najbliższą dorosłym krewnym młodego króla) w wyniku ostrego sporu<ref name="Zsoldos" />. | |
| − | + | Po jego morderstwie domeny Beli zostały podzielone między członków wiodących rodzin szlacheckich.<ref name="Zsoldos" /> | |
==Przodkowie<ref>Kristó, Gyula: ''Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)'' [''Średniowieczne historie w królewskich kartach (1002-1410)'']; Szegedi Középkorász Műhely przy współpracy Gondolat Kiadó, 1992, Szeged.</ref> == | ==Przodkowie<ref>Kristó, Gyula: ''Középkori históriák oklevelekben (1002-1410)'' [''Średniowieczne historie w królewskich kartach (1002-1410)'']; Szegedi Középkorász Műhely przy współpracy Gondolat Kiadó, 1992, Szeged.</ref> == | ||
Aktualna wersja na dzień 16:25, 16 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Béla z Macsó (pol. Bela z Maczwy) (* po 1243, † listopad 1272)[1], rusiński książę z dynastii Rurykowiczów.[2], jako Książę Maczwy (1262-1272) i Bośni (1266-1271/72) rządził południowymi prowincjami Królestwa Węgier[3]. Syn księcia Rościsława z Macsó (Maczwy) i jego żony Anny, córki króla Węgier Beli IV.[1] Gdy książę Rościsław zmarł w 1262 r., jego ziemie zostały podzielone między jego synów: Béla odziedziczyła banat Maczwy (w tym Belgrad i prowincję Braničevo), a jego brat Michał odziedziczył ojcowską część Bośni.[4] Król Béla IV, powierzając te zadania swoim wnukom, postanowił wprowadzić dalsze zmiany na swoich peryferyjnych terytoriach i wyznaczył Slawonię, Dalmację i Chorwację, które do tej pory były pod władza jego starszego syna i spadkobiercą Stefana, młodszemu synowi Beli.[4] Stefan był wściekły i natychmiast zbuntował się przeciwko swojemu ojcu;[4] podczas wojny, Bela z matką wspierali Belę IV.[1] Jego dziadek i stryj (król Bela IV i książę Stefan [V]]) zawarli pokój 5 grudnia 1262 r.[4], zgodnie z którym królestwo zostało podzielone, Stefan objął terytoria na wschód od Dunaju[3] jako „młodszy król”[5]. Po pokoju Stefan zajął dobra, które Béla i jego brat odziedziczyli po ojcu Rościsławie we wschodniej części królestwa (dawne dobra królewskie w komitacie Bereg i zamek Füzér)[3]. Ich matka złożyła formalną skargę przeciwko swojemu bratu do papieża Urbana IV, ale „młodszy król” nie zwrócił ich mienia[3]. W grudniu 1264 r. wojska króla Beli IV zaatakowały części królestwa rządzonego przez „młodszego króla”[3]. „Starszy król” mianował młodego Bélę (swego wnuka) i postawił na czele jednego ze swoich oddziałów, ale faktycznym przywódcą armii królewskiej był Henry I Kőszegi[3]. W bitwie o Isaszeg książę Stefan pokonał wojska ojca, a książę Béla uciekł z pola bitwy.[3] Obaj królowie (dziadek i stryjek Béli) zawarli na Wyspie Małgorzaty nowy pokój 23 marca 1266 r. i potwierdzili między nimi dawny podział Królestwa Węgier[3]. W tym czasie brat Béli, Michał umarł i w ten sposób książę Béla odziedziczył części Bośni, którymi jego brat rządził przed śmiercią[3]. W 1268 r. Król Serbii Stefan Uroš I poprowadził swoje wojska na grabieży Maczwy, a Serbowie wyrządzili znaczne szkody, zanim węgierska pomoc przyszła[4]. Wojska węgierskie wysłane przez króls Belę zdołały następnie schwytać samego Stefana Uroša, a serbski król został zmuszony do wykupienia się z niewoli.[4]. Plik:Mosonmagyaróvár – Castle.jpg Zamek Moson Gdy dziadek Béli zmarł 3 maja 1270 r., Béla nie poszedł za przykładem swojej matki i innych stronników dziadka (w tym Henryka Kőszegiego), którzy uciekła na dwór swojego zięcia, króla Czech Ottokara II.[3] I rzeczywiście Béla wspierał swego stryja, nowego króla Stefana V, przeciwko królowi Czech i jego zwolennikom.[3]
6 sierpnia 1272 r., po śmierci króla Stefana V, gdy na tron wstąpił jego syn, nieletni Władysław IV, byli stronnicy króla Beli IV (w tym matka Beli i Henryk I Kőszegi) powrócili na Węgry[3]. Odtąd kilka frakcji czołowych szlachciców konkurowało ze sobą i wszyscy starali się przejąć kontrolę nad rządem królestwa[1]. W listopadzie członkowie orszaku Henryka I Kőszegiego zabili Belę (który była wówczas najbliższą dorosłym krewnym młodego króla) w wyniku ostrego sporu[3]. Po jego morderstwie domeny Beli zostały podzielone między członków wiodących rodzin szlacheckich.[3] Przodkowie[7]
Przypisy
Źródła
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
