Aba Makján: Różnice pomiędzy wersjami
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ") |
|||
| (Nie pokazano 22 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Makj%C3%A1n_Aba | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Makj%C3%A1n_Aba | ||
| Linia 24: | Linia 24: | ||
|} | |} | ||
| − | Aba | + | '''Aba Makján''' lub '''''Mokyanus''''' (* nieznana, † po 1288), węgierski szlachcic, [[palatyn]] od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]]. |
| − | |||
| − | ''' | ||
| − | |||
| − | |||
== Pochodzenie == | == Pochodzenie == | ||
| − | Makján | + | Makján urodził się w mniej znaczącej gałęzi [[Debrő]] potężnego i rozległego klanu [[Aba]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Aba 5. Debrő-Tarján branch 1. Debrői)</ref> Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie [[Zemplén]]<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 22, 171, 195, 200, 326.</ref> Dawniej historyk [[Pál Engel|Pál Engel]] błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny [[Debrő]] i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci [[Heves]]). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja.<ref name="engel" /> |
| − | + | == Kariera == | |
| − | = | + | Wraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i [[Kraj Zacisański|Krasju Zacisańskiego]], na przykład [[Balogsemjén Mihály]], [[Hermán Rubinus]] i [[Mizse]], zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV]] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy [[Kőszegi]] – [[Borsa]] z organów rządowych. Pomijając rywala [[Kőszegi]]ch, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez [[Aba Amadé]]go i [[Aba Péter]]a, bardzo dalekich krewnych Makjána, [[IV. László|Władysława IV]] mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę [[Elisabetta di Sicilia|Elżbietę]] i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.<ref name="Szűcs2002">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 436-437, 439.</ref> |
| − | + | Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána [[palatyn]]em Węgier<ref name="Zsoldos" />. Oprócz tego został on mianowany [[ispán]]em komitatów: [[Sopron]], [[Moson]] i [[Somogy]]. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina [[Kőszegi]] rządziła ''de facto'' niezależnie od monarchy w zachodnich części [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach<ref name="Zsoldos" />. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał na rozkaz króla zgromadzenie ogólne (''general congregatio'') miejscowej szlachty w komitacie [[Zemplén]], dawnej siedzibie klanu [[Aba]].<ref>Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 172, 175–176, 245.</ref> Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.<ref name="Szőcs2012">Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [''Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów'']. Magyar Országos Levéltár. str. 199–200, 210.</ref> Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., gdy wojska [[Kőszegi]]ch pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; [[Kőszegi Iván|Ivan Kőszegi]] został [[palatyn]]em od czerwca 1287.<ref name="Zsoldos" /> | |
| − | + | Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, [[IV. László|Władysław IV]] spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia [[Kumani|Kumanów]]. Gdy arcybiskup [[Lodomer]] rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami<ref name="Szűcs2002" />. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem<ref name="Szőcs2012" />, Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego [[palatyn]]a<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [''Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. str. 215.</ref>. | |
| − | + | ==Źródła== | |
| + | *Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [''Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7. | ||
| − | + | *Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [''Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów'']. Magyar Országos Levéltár. ISBN 978-963-631-219-0. | |
| − | + | *Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9. | |
| − | + | *Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6. | |
| − | + | *Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | *Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [ | ||
==Przypisy== | ==Przypisy== | ||
Aktualna wersja na dzień 08:43, 17 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Aba Makján lub Mokyanus (* nieznana, † po 1288), węgierski szlachcic, palatyn od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier Władysława IV. Spis treściPochodzenieMakján urodził się w mniej znaczącej gałęzi Debrő potężnego i rozległego klanu Aba.[1] Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie Zemplén[2] Dawniej historyk Pál Engel błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny Debrő i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci Heves). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja.[1] KarieraWraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i Krasju Zacisańskiego, na przykład Balogsemjén Mihály, Hermán Rubinus i Mizse, zobowiązali się do wspierania wysiłków króla Władysława IV („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy Kőszegi – Borsa z organów rządowych. Pomijając rywala Kőszegich, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez Aba Amadégo i Aba Pétera, bardzo dalekich krewnych Makjána, Władysława IV mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę Elżbietę i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.[3] Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána palatynem Węgier[2]. Oprócz tego został on mianowany ispánem komitatów: Sopron, Moson i Somogy. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina Kőszegi rządziła de facto niezależnie od monarchy w zachodnich części Transdanubii, w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach[2]. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał na rozkaz króla zgromadzenie ogólne (general congregatio) miejscowej szlachty w komitacie Zemplén, dawnej siedzibie klanu Aba.[4] Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.[5] Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., gdy wojska Kőszegich pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; Ivan Kőszegi został palatynem od czerwca 1287.[2] Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, Władysław IV spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia Kumanów. Gdy arcybiskup Lodomer rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami[3]. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem[5], Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego palatyna[6]. Źródła
Przypisy
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||