Ampud: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "skarbnik królewski" na "mistrz skarbu")
 
(Nie pokazano 28 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Ampud
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Ampud
Linia 16: Linia 16:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Belos]]
 
|poprzednik        = [[Belos]]
|gl_članak_funkcija = [[Ban jednolitej Chorwacji]]<br>(1164-1174)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br>(1164-1174)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Dénes]]
 
|następca          = [[Dénes]]
Linia 30: Linia 30:
 
|}
 
|}
  
Ampud, także Ampod, Apod lub Ompud (łac. Ompudinus; zm. 1186) był potężnym arystokratą w Królestwie Węgier w drugiej połowie XII wieku. Był Zakonem Slawonii między 1163 lub 1164 a 1171 lub 1174, a Palatynem Węgier od około 1164 do około 1176. [1] [2]
+
'''Ampud''', także ''Ampod'', ''Apod'' lub ''Ompud'' (łac. ''Ompudinus'') (*&nbsp;nieznana,&nbsp;1186), węgierski arystokrata, [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), [[palatyn]] (ok.1164 do ok.1176).<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.</ref><ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.</ref>
  
<small><small>'''Ampud''', also '''Ampod''', '''Apod''' or '''Ompud''' ({{lang-la|Ompudinus}}; died 1186) was a powerful aristocrat in the [[Kingdom of Hungary]] in the second half of the 12th century. He was [[Ban of Slavonia]] between 1163 or 1164 and 1171 or 1174, and [[Palatine of Hungary]] from around 1164 till around 1176.{{sfn|Markó|2006|p=216}}{{sfn|Zsoldos|2011|pp=16, 41}} </small></small>
+
== Kariera ==
  
==Kariera==
+
Wymieniony jako „[[ispán]]” na mocy dokumentu królewskiego z 1162 r.<ref name="Markó" /> Ampud był lojalnym stronnikiem młodego [[III. István|Stefana III]], którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch stryjów, [[II. László|Władysława II]] i [[IV. István|Stefana IV]], którzy uciekli do [[Bizancjum|Cesarstwa Bizantyjskiego]] podczas panowania swojego brata, [[II. Géza|Gejza II]] i uzyskali poparcie cesarza [[Manuel|Manuela I Komnenosa]]. Po zwycięstwie nad uzurpatorem [[IV. István|Stefanem IV]] w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Stefanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, [[III. Béla|Belę]] do Konstantynopola i pozwolił Bizantyjczykom przejąć księstwo Beli, w tym Chorwację, Dalmację i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sirmium Sirmium]. Jednak dokument z 1164 r. Piotra V, [[Arcybiskup Splitu|arcybiskupa Spalato]] (obecnie Split, Chorwacja) została datowana w odniesieniu do rządów bana Ampuda, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Beli – Środkowa Dalmacja – była pod rządami Stefana w tym roku, a więc Stefan wkrótce złamał traktat z Manuelem.<ref name="Makk">Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. str. 100, 113, 161, 167.</ref>
  
Został wymieniony jako „Ispán” (hrabia) na mocy karty królewskiej z 1162 r. [1] Ampud był lojalnym zwolennikiem młodego Stefana III Węgier, którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch wujów, Władysława II i Szczepana IV, którzy uciekli do Cesarstwa Bizantyjskiego podczas swojego brata, panowania Geza II i uzyskali poparcie od Cesarza Manuel I Komnenos. Po zwycięstwie nad uzurpatorem Szczepanem IV w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Szczepanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, Bélę, do Konstantynopola i pozwolić Bizantyjczykom przejąć księstwo Béli, w tym Chorwację, Dalmację i Sirm. Jednak karta z 1164 r. Piotra, arcybiskupa Spalato (obecnie Split, Chorwacja) została datowana na odniesienie do rządów Ban Ampud, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Béli - Środkowa Dalmacja - była pod rządami Szczepana w tym roku, a więc Szczepan wkrótce złamał traktat z Manuelem. [3]
+
Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stefana w Dalmacji. Jako [[ban całej Slawonii]] poprowadził karną wyprawę i zdobył [[Zara|Zadar]] w 1164 r.<ref name="Markó" /> Gdy Stefan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i pojmała ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Sebastos sebastosa]'' Nicephorusa Chalouphesa, bizantyjskiego gubernatora prowincji.<ref name="Makk" /> Bezskutecznie oblegał Spalato, ale odzyskał [[Biograd na Moru]] i [[Šibenik]], ponieważ królewskie przywileje wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Stefana III potwierdzały również posiadłości w obu miastach.<ref>Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. str. 261.</ref><ref name="Makk" />
  
<small><small>He was mentioned as an "[[Ispán]]" (count) by a royal charter from 1162.{{sfn|Markó|2006|p=216}} Ampud was a loyal supporter of the young [[Stephen III of Hungary]], whose right to the crown was challenged by his two uncles, [[Ladislaus II of Hungary|Ladislaus II]] and [[Stephen IV of Hungary|Stephen IV]], who had fled to the [[Byzantine Empire]] during their brother, [[Géza II of Hungary|Géza II]]'s reign and gained support of Emperor [[Manuel I Komnenos]]. Following the victory over the usurper Stephen IV in June 1163, Manuel made peace with Stephen III who agreed to send his younger brother, [[Béla III of Hungary|Béla]], to [[Constantinople]] and to allow the Byzantines to seize Béla's duchy, which included [[Croatia in the union with Hungary|Croatia]], [[Dalmatia]] and [[Sirmium]]. However an 1164 charter of [[Peter, Archbishop of Spalato]] (now [[Split, Croatia]]) was dated in reference to the rule of Ban Ampud, suggesting that at least a part of Béla's duchy{{mdash}}Central Dalmatia{{mdash}}was under Stephen's rule in that year, thus Stephen soon broke the treaty with Manuel.{{sfn|Makk|1989|p=161}} </small></small>
+
Według nieautentycznego dokumentu królewskiego Ampud był [[ispán]]em komitatu [[Csanád]] w 1171 r.<ref name="Zsoldos" /> Zachował swoje pozycje po koronacji [[III. Béla|Beli III]] w 1172 r.,co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce o tron przeciwko księciu [[Géza magyar királyi herceg|Gejzie]]<ref name="Markó" />.
  
Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stephena w Dalmacji. Jako Zakon Slawonii poprowadził karną wyprawę i schwytał Zadar w 1164 r. [1] Gdy Szczepan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., Armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i zdobyła sebastos przez bizantyjskiego gubernatora prowincji. [4] Bezskutecznie zachorowali w Spalato, ale zostali ponownie schwytani w Biogradzie na Moru i Szibeniku, jako czartery królewskie wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Szczepana III. [5] [6]
+
W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody [[Rátót I. Leusták|Eustachego I Rátóta]], wysłanego przez Belę III, aby walczyli razem z Bizancjum przeciwko Seldżukom w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Myriokefalon bitwie pod Myriokefalon]. Bitwa była ciężką porażką sił bizantyjsko-antiocheńsko-węgierskich.<ref name="Markó" /><ref name="Makk" /> Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r.<ref>Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. str. 411.</ref>
  
<small><small>Ampud was a skilled military leader. He took part in Stephen's campaign in Dalmatia. As Ban of Slavonia, he led a [[punitive expedition]] and captured [[Zadar]] in 1164.{{sfn|Markó|2006|p=216}} When Stephen III stormed into Sirmium and recaptured the whole province in spring 1166, a Hungarian army led by Ampud invaded Dalmatia and captured ''[[sebastos]]'' Nicephorus Chalouphes, the Byzantine governor of the province.{{sfn|Makk|1989|p=100}} He unsuccessfully besieged Spalato, but recaptured [[Biograd na Moru]] and [[Šibenik]], as royal charters issued on behalf of the Hungarian monarch and Stephen III also confirmed estates in the two towns.{{sfn|Stephenson|2000|p=261}}{{sfn|Makk|1989|p=167}} </small></small>
+
==Rodzina==
  
Według nieautentycznej karty królewskiej Ampud był Ispánem z okręgu Csanád w 1171 r. [7] Zachował swoje pozycje po koronacji Béli III w 1172 r., Co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce przeciwko tronowi przeciwko księciu Gezie [1].
+
Jego imiennik, syn Ampuda, służył jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]] w 1199 r., lecz nie ma więcej informacji o nim.<ref name="Zsoldos" /> Jego wnuk [[Dénes, syn Apoda|Dénes]] zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako [[mistrz skarbu]] (1216–1224) i utrzymując pozycję [[palatyn]]a (1227–1228, 1231–1234) za panowania [[II. András|Andrzeja II]].<ref name="Markó" /><ref name="Zsoldos" />
  
<small><small>According to a non-authentic royal charter, Ampud was Ispán of [[Csanád County]] in 1171.{{sfn|Zsoldos|2011|p=145}} He retained his positions after the coronation of Béla III in 1172, proving Ampud had supported him in a struggle for the throne against Prince [[Géza, son of Géza II of Hungary|Géza]].{{sfn|Markó|2006|p=216}} </small></small>
+
==Źródła==
 
+
* Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-5268-X.
W 1176 r. Był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody Leustacha Rátóta, wysłanego przez Węgla Bélę III, aby walczył wzdłuż Bizancjum przeciwko Seldżukom w bitwie pod Myriokephalon. Bitwa była ciężką porażką dla sił bizantyjsko-antyczochińsko-węgierskich. [1] [8] Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r. [9]
 
  
<small><small>In 1176, he was one of the two commanders of the Hungarian auxiliary troops, alongside [[Voivode of Transylvania|Voivode]] [[Leustach I Rátót|Leustach Rátót]], sent by [[Béla III of Hungary]] to fight along the Byzantines against the [[Seljuq Empire|Seljuks]] in the [[Battle of Myriokephalon]]. The battle was a heavy defeat for the Byzantine–[[Principality of Antioch|Antiochian]]–Hungarian forces.{{sfn|Markó|2006|p=216}}{{sfn|Makk|1989|p=113}} Ampud died in 1186, according to the ''[[Annales Posonienses]]''.{{sfn|Thoroczkay|2018|p=411}} </small></small>
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  
==Rodzina==
+
* Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4.
  
Imiennik, syn Ampuda, służył jako Ispán z powiatu Szolnok w 1199 r., Ale nie ma więcej informacji o nim. [10] Jego wnuk Denis zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako Master of the Treasury (1216–1224) i utrzymując pozycję Palatyna Węgierskiego (1227–1228, 1231–1234) za panowania Andrzeja II Węgry. [11], [12]
+
* Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.
  
<small><small>Ampud's namesake son served as Ispán of [[Szolnok County]] in 1199, but there is no more information about him.{{sfn|Zsoldos|2011|p=209}} His grandchild [[Denis, son of Ampud|Denis]] made a more significant political career by introducing a new economic system as [[Master of the treasury]] (1216–1224) and by holding the position of [[Palatine of Hungary]] (1227–1228, 1231–1234) during the reign of [[Andrew II of Hungary]].{{sfn|Markó|2006|p=221}}{{sfn|Zsoldos|2011|p=295}} </small></small>
+
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
 
 
==Źródła==
 
*Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century (Translated by György Novák)''. Akadémiai Kiadó. [[ISBN 963-05-5268-X]].
 
*Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Great Officers of State in Hungary from King Saint Stephen to Our Days: A Biographical Encyclopedia] (po węgiersku). Helikon Kiadó. [[ISBN 963-208-970-7]].
 
*Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. [[ISBN 978-0-521-02756-4]].
 
*Thoroczkay, Gábor, ed. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [Written Sources of the Hungarian History between 1116 and 1205] (po węgiersku). Szegedi Középkorász Műhely. [[ISBN 978-615-80398-3-3]].
 
*Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Secular Archontology of Hungary, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. [ISBN 978-963-9627-38-3].
 
  
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
  |urzędnik          = Ampud
+
  |urzędnik          = Ampud (węg.)<br>Ampod (węg.)<br>Apod (węg.)<br>Ompud<br>Ompudinus (łac.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
  |tytulatura        = Ban jednolitej Chorwacji<br>Palatyn Królestwa Węgier
+
  |tytulatura        = [[Ban całej Slawonii]]<br>[[Palatyn Królestwa Węgier]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 77: Linia 69:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
  |1. tytuł          = [[Ban jednolitej Chorwacji]]
+
  |1. tytuł          = [[Ban całej Slawonii]]
 
  |1. od            = 1164
 
  |1. od            = 1164
 
  |1. do            = 1174
 
  |1. do            = 1174
Linia 117: Linia 109:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 
{{SORTUJ:Ampud}}
 
{{SORTUJ:Ampud}}

Aktualna wersja na dzień 05:30, 13 wrz 2020

Ampud, także Ampod, Apod lub Ompud (łac. Ompudinus) (* nieznana, † 1186), węgierski arystokrata, ban Slawonii (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), palatyn (ok.1164 do ok.1176).[1][2]

Kariera

Wymieniony jako „ispán” na mocy dokumentu królewskiego z 1162 r.[1] Ampud był lojalnym stronnikiem młodego Stefana III, którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch stryjów, Władysława II i Stefana IV, którzy uciekli do Cesarstwa Bizantyjskiego podczas panowania swojego brata, Gejza II i uzyskali poparcie cesarza Manuela I Komnenosa. Po zwycięstwie nad uzurpatorem Stefanem IV w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Stefanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, Belę do Konstantynopola i pozwolił Bizantyjczykom przejąć księstwo Beli, w tym Chorwację, Dalmację i Sirmium. Jednak dokument z 1164 r. Piotra V, arcybiskupa Spalato (obecnie Split, Chorwacja) została datowana w odniesieniu do rządów bana Ampuda, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Beli – Środkowa Dalmacja – była pod rządami Stefana w tym roku, a więc Stefan wkrótce złamał traktat z Manuelem.[3]

Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stefana w Dalmacji. Jako ban całej Slawonii poprowadził karną wyprawę i zdobył Zadar w 1164 r.[1] Gdy Stefan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i pojmała sebastosa Nicephorusa Chalouphesa, bizantyjskiego gubernatora prowincji.[3] Bezskutecznie oblegał Spalato, ale odzyskał Biograd na Moru i Šibenik, ponieważ królewskie przywileje wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Stefana III potwierdzały również posiadłości w obu miastach.[4][3]

Według nieautentycznego dokumentu królewskiego Ampud był ispánem komitatu Csanád w 1171 r.[2] Zachował swoje pozycje po koronacji Beli III w 1172 r.,co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce o tron przeciwko księciu Gejzie[1].

W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody Eustachego I Rátóta, wysłanego przez Belę III, aby walczyli razem z Bizancjum przeciwko Seldżukom w bitwie pod Myriokefalon. Bitwa była ciężką porażką sił bizantyjsko-antiocheńsko-węgierskich.[1][3] Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r.[5]

Rodzina

Jego imiennik, syn Ampuda, służył jako ispán komitatu Szolnok w 1199 r., lecz nie ma więcej informacji o nim.[2] Jego wnuk Dénes zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako mistrz skarbu (1216–1224) i utrzymując pozycję palatyna (1227–1228, 1231–1234) za panowania Andrzeja II.[1][2]

Źródła

  • Makk, Ferenc (1989). The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century (Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-5268-X.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4.
  • Thoroczkay, Gábor, red. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Ampud (węg.)
Ampod (węg.)
Apod (węg.)
Ompud
Ompudinus (łac.)

Ban całej Slawonii
Palatyn Królestwa Węgier
Ban całej Slawonii
Okres od 1164
do 1174
Poprzednik Belos
Następca Dénes
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od 1165
do 1174
Poprzednik Héder Tamás
Następca Bikács Farkas
Dane biograficzne
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1186
Dzieci II. Ampud

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Makk, Ferenc (1989). The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century (Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. str. 100, 113, 161, 167.
  4. Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. str. 261.
  5. Thoroczkay, Gábor, red. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. str. 411.