Ampud: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "skarbnik królewski" na "mistrz skarbu") |
|||
| (Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Ampud | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Ampud | ||
| Linia 30: | Linia 30: | ||
|} | |} | ||
| − | '''Ampud''', także ''Ampod'', ''Apod'' lub ''Ompud'' (łac. ''Ompudinus'') († 1186), węgierski arystokrata, [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), [[palatyn]] (ok.1164 do ok.1176).<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.</ref><ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.</ref> | + | '''Ampud''', także ''Ampod'', ''Apod'' lub ''Ompud'' (łac. ''Ompudinus'') (* nieznana, † 1186), węgierski arystokrata, [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), [[palatyn]] (ok.1164 do ok.1176).<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.</ref><ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.</ref> |
== Kariera == | == Kariera == | ||
| − | Wymieniony jako „[[ispán]]” na mocy | + | Wymieniony jako „[[ispán]]” na mocy dokumentu królewskiego z 1162 r.<ref name="Markó" /> Ampud był lojalnym stronnikiem młodego [[III. István|Stefana III]], którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch stryjów, [[II. László|Władysława II]] i [[IV. István|Stefana IV]], którzy uciekli do [[Bizancjum|Cesarstwa Bizantyjskiego]] podczas panowania swojego brata, [[II. Géza|Gejza II]] i uzyskali poparcie cesarza [[Manuel|Manuela I Komnenosa]]. Po zwycięstwie nad uzurpatorem [[IV. István|Stefanem IV]] w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Stefanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, [[III. Béla|Belę]] do Konstantynopola i pozwolił Bizantyjczykom przejąć księstwo Beli, w tym Chorwację, Dalmację i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sirmium Sirmium]. Jednak dokument z 1164 r. Piotra V, [[Arcybiskup Splitu|arcybiskupa Spalato]] (obecnie Split, Chorwacja) została datowana w odniesieniu do rządów bana Ampuda, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Beli – Środkowa Dalmacja – była pod rządami Stefana w tym roku, a więc Stefan wkrótce złamał traktat z Manuelem.<ref name="Makk">Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. str. 100, 113, 161, 167.</ref> |
| − | + | Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stefana w Dalmacji. Jako [[ban całej Slawonii]] poprowadził karną wyprawę i zdobył [[Zara|Zadar]] w 1164 r.<ref name="Markó" /> Gdy Stefan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i pojmała ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Sebastos sebastosa]'' Nicephorusa Chalouphesa, bizantyjskiego gubernatora prowincji.<ref name="Makk" /> Bezskutecznie oblegał Spalato, ale odzyskał [[Biograd na Moru]] i [[Šibenik]], ponieważ królewskie przywileje wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Stefana III potwierdzały również posiadłości w obu miastach.<ref>Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. str. 261.</ref><ref name="Makk" /> | |
| − | Ampud był | + | Według nieautentycznego dokumentu królewskiego Ampud był [[ispán]]em komitatu [[Csanád]] w 1171 r.<ref name="Zsoldos" /> Zachował swoje pozycje po koronacji [[III. Béla|Beli III]] w 1172 r.,co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce o tron przeciwko księciu [[Géza magyar királyi herceg|Gejzie]]<ref name="Markó" />. |
| − | + | W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody [[Rátót I. Leusták|Eustachego I Rátóta]], wysłanego przez Belę III, aby walczyli razem z Bizancjum przeciwko Seldżukom w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Myriokefalon bitwie pod Myriokefalon]. Bitwa była ciężką porażką sił bizantyjsko-antiocheńsko-węgierskich.<ref name="Markó" /><ref name="Makk" /> Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r.<ref>Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. str. 411.</ref> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody [[Rátót I. Leusták]], wysłanego przez | ||
| − | |||
| − | |||
==Rodzina== | ==Rodzina== | ||
| − | + | Jego imiennik, syn Ampuda, służył jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]] w 1199 r., lecz nie ma więcej informacji o nim.<ref name="Zsoldos" /> Jego wnuk [[Dénes, syn Apoda|Dénes]] zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako [[mistrz skarbu]] (1216–1224) i utrzymując pozycję [[palatyn]]a (1227–1228, 1231–1234) za panowania [[II. András|Andrzeja II]].<ref name="Markó" /><ref name="Zsoldos" /> | |
| − | |||
| − | |||
==Źródła== | ==Źródła== | ||
| − | * Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. | + | * Makk, Ferenc (1989). ''The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century ''(Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-5268-X. |
| − | * Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II | + | * Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. |
| − | * Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. | + | * Stephenson, Paul (2000). ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4. |
| − | * Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. | + | * Thoroczkay, Gábor, red. (2018). ''Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről'' [''Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205'']. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3. |
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. | * Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. | ||
| Linia 119: | Linia 109: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
{{SORTUJ:Ampud}} | {{SORTUJ:Ampud}} | ||
Aktualna wersja na dzień 05:30, 13 wrz 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Ampud, także Ampod, Apod lub Ompud (łac. Ompudinus) (* nieznana, † 1186), węgierski arystokrata, ban Slawonii (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), palatyn (ok.1164 do ok.1176).[1][2] Spis treściKarieraWymieniony jako „ispán” na mocy dokumentu królewskiego z 1162 r.[1] Ampud był lojalnym stronnikiem młodego Stefana III, którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch stryjów, Władysława II i Stefana IV, którzy uciekli do Cesarstwa Bizantyjskiego podczas panowania swojego brata, Gejza II i uzyskali poparcie cesarza Manuela I Komnenosa. Po zwycięstwie nad uzurpatorem Stefanem IV w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Stefanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, Belę do Konstantynopola i pozwolił Bizantyjczykom przejąć księstwo Beli, w tym Chorwację, Dalmację i Sirmium. Jednak dokument z 1164 r. Piotra V, arcybiskupa Spalato (obecnie Split, Chorwacja) została datowana w odniesieniu do rządów bana Ampuda, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Beli – Środkowa Dalmacja – była pod rządami Stefana w tym roku, a więc Stefan wkrótce złamał traktat z Manuelem.[3] Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stefana w Dalmacji. Jako ban całej Slawonii poprowadził karną wyprawę i zdobył Zadar w 1164 r.[1] Gdy Stefan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i pojmała sebastosa Nicephorusa Chalouphesa, bizantyjskiego gubernatora prowincji.[3] Bezskutecznie oblegał Spalato, ale odzyskał Biograd na Moru i Šibenik, ponieważ królewskie przywileje wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Stefana III potwierdzały również posiadłości w obu miastach.[4][3] Według nieautentycznego dokumentu królewskiego Ampud był ispánem komitatu Csanád w 1171 r.[2] Zachował swoje pozycje po koronacji Beli III w 1172 r.,co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce o tron przeciwko księciu Gejzie[1]. W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody Eustachego I Rátóta, wysłanego przez Belę III, aby walczyli razem z Bizancjum przeciwko Seldżukom w bitwie pod Myriokefalon. Bitwa była ciężką porażką sił bizantyjsko-antiocheńsko-węgierskich.[1][3] Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r.[5] RodzinaJego imiennik, syn Ampuda, służył jako ispán komitatu Szolnok w 1199 r., lecz nie ma więcej informacji o nim.[2] Jego wnuk Dénes zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako mistrz skarbu (1216–1224) i utrzymując pozycję palatyna (1227–1228, 1231–1234) za panowania Andrzeja II.[1][2] Źródła
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Makk, Ferenc (1989). The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century (Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. str. 100, 113, 161, 167.
- ↑ Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. str. 261.
- ↑ Thoroczkay, Gábor, red. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. str. 411.
