Aba II. Lőrinc: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 26 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 16: Linia 16:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Csák III. Ugrin]]
 
|poprzednik        = [[Csák III. Ugrin]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1279-1280)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1279-1280)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Csák III. Ugrin]]
 
|następca          = [[Csák III. Ugrin]]
Linia 24: Linia 24:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Csák III. Ugrin]]
 
|poprzednik        = [[Csák III. Ugrin]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1280-1281)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1280-1281)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Aba Péter]]
 
|następca          = [[Aba Péter]]
Linia 31: Linia 31:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Aba Péter]]
 
|poprzednik        = [[Aba Péter]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1284-1285)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1284-1285)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Kőszegi Iván]]
 
|następca          = [[Kőszegi Iván]]
Linia 40: Linia 40:
 
|}
 
|}
  
−
'''Aba II. Lőrinc''' (* nieznana, † po 1290), węgierski szlachcic, trzykrotny [[skarbnik królewski]] na dworze króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]]. Przodek rodziny szlacheckiej [[Atyinai]], która '''kwitła''' do połowy XV wieku.
+
'''Aba II. Lőrinc''' (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† po 1290), węgierski szlachcic, trzykrotny [[Mistrz skarbu]] na dworze króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]]. Przodek rodziny szlacheckiej [[Atyinai]], która funkcjonowała do połowy XV wieku.
−
 
 
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
−
Urodził się w Atyina–Gagy (lub także Nyék) gałęzi potężnego i rozbudowanego klanu Aba. W genealogii gałąź została nazwana na cześć Atyiny (dzisiejszy Voćin, Chorwacja), nabycia i tytułowego majątku synów Lőrinc. Był jedynym znanym synem ojca imiennika, który był wiernym stronnikiem [[IV. Béla|Béli IV]] na Węgrzech.<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Aba 3. Atyina-Gagy gałąź 1. Atyinai)</ref> Za swoją lojalność i służbę wojskową Lőrinc uzyskał ziemie na dużą skalę w komitacie [[Sopron]].<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref>
+
Urodził się w Atyina–Gagy (lub także Nyék), gałęzi potężnego i rozbudowanego klanu [[Aba]]. W genealogii gałąź została nazwana na cześć Atyiny (dzisiejszy Voćin, Chorwacja), tytułowego majątku synów Lőrinca. Jest jedynym znanym synem ojca także o imieniu Lőrinc, który był wiernym stronnikiem króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Aba 3. Atyina-Gagy branch 1. Atyinai)</ref> Za swoją lojalność i służbę wojskową Lőrinc uzyskał rozległe nadania ziemi w komitacie [[Sopron]].<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref>
−
 
 
−
<small>Lawrence II was born into the Atyina–Gagy (or also Nyék) branch of the powerful and extended [[Aba (genus)|''gens'' (clan) Aba]]. In genealogy, the branch was named after [[Voćin|Atyina]] (present-day Voćin, [[Croatia]]), the acquisition and eponymous estate of Lawrence's sons. He was the only known son of [[Lawrence I Aba|his namesake father]], who was a faithful partisan of [[Béla IV of Hungary]]. For his loyalty and military service, Lawrence I was granted large-scale landholdings in [[Sopron County]]. </small>
 
  
 
== Kariera ==
 
== Kariera ==
  
−
Był także nazywany jako Lőrinc z Nyék lub Lőrinc z Sopron przez współczesne dokumenty od nazwy jego rezydencji.<ref name="engel"/> Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 r., gdy podarował majątek Limpach opactwu cystersów Klostermarienberg (Borsmonostor, dziś część Mannersdorf an der Rabnitz, Austria) '''na duchowe''' zbawienie zmarłego ojca, który został pochowany w klasztorze<ref name="Kristó" />. Lőrinc był uważany za wiernego powiernika Władysława IV i jego matki, wdowy królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumańskiej]]. Zgodnie z listą zasług wydaną przez nią w 1290 r. Lőrinc „zwykle bezinteresownie udostępniał swoją własność królowi” i kilkakrotnie negocjował za granicą na własny koszt jako wysłannik króla<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. str. 348.</ref>. Został [[skarbnik królewski|skarbnikiem królewskim]] w grudniu 1279 r.archontologia Węgier, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. str. 64, 189, 324</ref>, gdy Władysław IV uwięził legata papieskiego Filipa z Fermo i zreorganizował radę królewską, aby wypełnić godności swoimi lojalnymi '''partyzantami'''. Jednak później sam Władysław został schwytany przez niektórych '''baronów'''. W niespełna dwa miesiące zarówno legat, jak i król zostali uwolnieni. Jest prawdopodobne, że Lőrinc zachował swoją godność do wiosny 1280 r., gdy [[Csák III. Ugrin]] zajął stanowisko zgodnie z umową i pojednaniem między królem a najpotężniejszymi baronami<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). "Téténytől a Hód-tóig. Az 1279 és 1282 közötti évek politikatörténetének vázlata [''Od Tétény do jeziora Hód: Zarys historii politycznej lat od 1279 do 1282'']". Történelmi Szemle (po węgiersku). Hungarian Academy of Sciences. '''39''' (1): str. 85, 90.</ref>. Gdy Władysław IV odzyskał trochę pola manewru, Lőrinc ponownie pełnił funkcję [[skarbnik królewski|skarbnika królewskiego]] od ok. 1280 r. do kwietnia 1281 r. <ref name="Zsoldos2011" />, ale ostatecznie został zastąpiony przez swojego dalekiego krewnego, Petera Abę z bardziej wpływowej gałęzi [[Széplak]].
+
Przez współczesna mu dokumenty był także nazywany jako ''Lőrinc z Nyék'' lub ''Lőrinc z Sopronu'' (od nazwy jego rezydencji).<ref name="engel" /> Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 r., gdy podarował majątek Limpach opactwu cystersów Klostermarienberg (Borsmonostor, dziś część Mannersdorf an der Rabnitz, Austria) z intencją na duchowe zbawienie zmarłego ojca, który został pochowany w klasztorze<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref>. Lőrinc był uważany za bliskiego powiernika [[IV. László|Władysława IV]] i jego matki, wdowy królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumańskiej]]. Zgodnie z listą zasług wydaną przez nią w 1290 r. Lőrinc „zwykle bezinteresownie udostępniał swoją własność królowi” i kilkakrotnie negocjował za granicą na własny koszt jako wysłannik króla<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: ''Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. str. 348.</ref>. Został [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]] w grudniu 1279 r.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). '''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 64, 189, 324</ref>, gdy Władysław IV uwięził legata papieskiego Filipa z Fermo i zreorganizował radę królewską, aby wypełnić ją swoimi lojalnymi zwolennikami. Jednak później i sam Władysław został schwytany przez niektórych spośród baronów W niespełna dwa miesiące zarówno legat, jak i król zostali uwolnieni. Jest prawdopodobne, że Lőrinc zachował swoją godność do wiosny 1280 r., gdy [[Csák III. Ugrin]] zajął stanowisko zgodnie z umową i pojednaniem między królem a najpotężniejszymi baronami<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). "Téténytől a Hód-tóig. Az 1279 és 1282 közötti évek politikatörténetének vázlata [''Od Tétény do jeziora Hód: Zarys historii politycznej lat od 1279 do 1282'']". ''Történelmi Szemle''. Hungarian Academy of Sciences. '''39''' (1): str. 85, 90.</ref>. Gdy Władysław IV odzyskał swobodę manewru, Lőrinc ponownie pełnił funkcję mistrza skarbu od ok. 1280 r. do kwietnia 1281 r.<ref name="Zsoldos2011" />, ale ostatecznie został zastąpiony przez swojego dalekiego krewnego, [[Aba Péter|Piotra Abę]] z bardziej wpływowej gałęzi [[Széplak]].<ref name="Zsoldos1997" />
−
 
 
−
<small>He was also called as '''Lawrence of Nyék''' or '''Lawrence of Sopron''' by contemporary documents after his residence.<ref name="engel"/> He first appears in sources in 1279, when donated the estate of Limpach to the [[Cistercians|Cistercian]] [[Klostermarienberg Abbey]] (Borsmonostor, today part of [[Mannersdorf an der Rabnitz]], Austria) for his late father's spiritual salvation, who was buried in the monastery. Lawrence II was considered a faithful confidant of Ladislaus IV and his mother, Dowager Queen [[Elizabeth the Cuman]]. According to a list of merits, issued by her in 1290, Lawrence usually "selflessly made his property available to the king" and negotiated in abroad at his own expense as an envoy of Ladislaus on several occasions. He was made Master of the treasury in December 1279, when Ladislaus IV imprisoned [[papal legate]] [[Philip of Fermo]] and reorganized the royal council in order to fill the dignities with his loyal partisans. However, thereafter Ladislaus himself was also captured by some lords. In less than two months, both the legate and the king were set free. It is plausible that Lawrence held his dignity until the spring of 1280, when [[Ugrin Csák]] retook the position in accordance with the agreement and reconciliation between the king and the most powerful barons. When Ladislaus IV regained some space for maneuver, Lawrence again served as Master of the treasury from around July 1280 to April 1281, but he was ultimately replaced by his distant relative, Peter Aba from the more influential Széplak branch. </small>
 
  
 
[[File:Lánzsér légifotó2.jpg|thumb|right|Aerialphotography of [[Burgruine Landsee]] (Lánzsér), today in Austria]]
 
[[File:Lánzsér légifotó2.jpg|thumb|right|Aerialphotography of [[Burgruine Landsee]] (Lánzsér), today in Austria]]
  
−
Od wczesnych lat 1280. potężna rodzina [[Kőszegi]] stopniowo rozszerzyła swoje wpływy na komitat [[Sopron]], w tym region Locsmánd, gdzie położono większość ziem Lőrinca. Według historyka [[Gyula Kristó|Gyuli Kristó]], [[Kőszegi Iván]] objął cały okręg Sopron pod swoją jurysdykcją i do 1285 r. i przyłączył go do swojej powstającej prowincji oligarchicznej, kiedy to jako jego rodzinę wspomniano o kilku lokalnych szlachcicach. Kiedy [[Kőszegi I. Miklós]] podarował ziemię opactwu Klostermarienberg w 1285 roku, Lőrinc pojawił się między innymi jako świadek i określany jako „nasz drogi”, odzwierciedlając jego polityczną lojalność, gdy był zmuszony przejść na służbę [[Kőszegi]]ch do tego czasu.<ref name="Kristó" /> W 1284 r. Kőszegi ponownie zajęli swoje stanowiska przed radą królewską. W tym czasie Lőrinc po raz trzeci pełnił funkcję [[skarbnik królewski|skarbnika królewskiego]], prawdopodobnie między 1284 a 1285 r., aż do ostatniego buntu [[Kőszegi]]ch przeciwko Władysławowi IV.<ref name="Zsoldos2011" /> Poza tym w 1285 r. pełnił także funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sáros]]<ref name="Zsoldos2011" />.
+
Od wczesnych lat 80. XIII wieku potężna rodzina [[Kőszegi]] stopniowo rozszerzyła swoje wpływy na komitat [[Sopron]], w tym region Locsmánd, gdzie położona była większość ziem Lőrinca. Według historyka [[Kristó Gyula|Gyuli Kristó]], [[Kőszegi Iván|Iwan Kőszegi]] przejął cały komitat [[Sopron]] pod swoją jurysdykcją do 1285 r. i przyłączył go do swojej powstającej prowincji oligarchicznej (kilku lokalnych szlachcicach określiło się jako ''familiaris'' rodziny Iwana). Gdy [[Kőszegi I. Miklós|Mikołaj I Kőszegi]] podarował ziemię opactwu Klostermarienberg w 1285 roku, Lőrinc pojawił się między innymi jako świadek wydarzenia i został określony jako „nasz drogi”, co odzwierciedliło jego polityczną lojalność, gdyż zapewne był zmuszony przejść na służbę [[Kőszegi]]ch.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref> W 1284 r. Kőszegi ponownie zajęli swoje stanowiska w radzie królewskiej. W tym czasie Lőrinc po raz trzeci pełnił funkcję mistrza skarbu, prawdopodobnie między 1284 a 1285 r., aż do ostatniego buntu [[Kőszegi]]ch przeciwko Władysławowi IV.<ref name="Zsoldos2011" /> Poza tym w 1285 r. pełnił także funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sáros]]<ref name="Zsoldos2011" />.
−
 
 
−
<small>Since the early 1280s, the powerful [[Kőszegi family]] gradually extended their influence over Sopron County, including the Locsmánd region, where the majority of Lawrence's lands had laid. According to historian [[Gyula Kristó]], [[Kőszegi Iván]] brought whole Sopron County under his jurisdiction and annexed it to his emerging oligarchic province by 1285, when several local nobles were mentioned as his ''familiares''. When [[Nicholas I Kőszegi|Nicholas Kőszegi]] donated a land to the Klostermarienberg Abbey in 1285, Lawrence Aba, among others, appeared as a witness and was referred to as "''cari nostri''" ("our dear"), reflecting his political allegiance, as he was forced to enter the Kőszegis' service by then. The Kőszegis retook their positions over the royal council in 1284. During the course, Lawrence functioned as Master of the treasury for the third time, presumably between 1284 and 1285, until the Kőszegis' most recent rebellion against Ladislaus IV. Beside that, he also served as ''[[ispán]]'' of [[Sáros County]] in 1285. </small>
 
−
 
 
−
Ciągłe rabunki [[Kőszegi Iván |Iwana Kőszegi]]ego w Austrii i Styrii doprowadziły do wojny na dużą skalę („Güssing Feud”; niemiecki: Güssinger Fehde) W 1289 r., gdy Albert I, książę Austrii, rozpoczął potężną '''kampanię królewską przeciwko swojej armii''' liczącej 15 000 żołnierzy Kőszegis i ich rodziny. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic, w tym trzy zamki Lőrinca: Lánzsér, Nyék i Locsmánd (obecnie Landsee, Neckenmarkt i Lutzmannsburg w Austrii), ponieważ Lőrinc i jego sojusznicy odmówili przyłączenia się do armii austriackiej, by pokonać rodzinę Kőszegi.<ref name="Kristó" /> Najemnicy księcia Alberta całkowicie spalili i zdewastowali twierdzę Nyék, rezydencję Lőrinc, podczas gdy jego mieszkańcy zostali uwięzieni i wysłani do Austrii wiosną 1289 roku. Zamek w Nyéku nigdy nie został odbudowany.<ref name="Markó" /> Za swoją lojalność królowa Elżbieta za zgodą swojego syna Władysława IV przekazała opactwo św. Marcinowi w żupanacie [[Virovitica]] w 1290 r.<ref name="Markó" /> [[IV. László|Władysław IV]] został zamordowany kilka miesięcy później. Lőrinc przysięgał lojalność wobec węgierskiego króla [[III. András|Andrzeja III]] i otrzymał od nowego węgierskiego monarchy ziemie w okręgu [[Križevci]]. Przejęcia w Slawonii stały się podstawą do ekspansji jego potomków, a także udanego powrotu rodziny z Lánzsér po królewskiej kampanii Andrzeja przeciwko Austrii<ref name="Markó" />. Lőrinc zmarł jakiś czas po 1290 r.<ref name="Zsoldos2011" />
 
  
−
<small>Ivan Kőszegi's continuous looting raids in [[Duchy of Austria|Austria]] and [[Duchy of Styria|Styria]] resulted a large-scale war ("Güssing Feud"; {{lang-de|Güssinger Fehde}}) throughout in 1289, when [[Albert I of Germany|Albert I, Duke of Austria]] launched a massive royal campaign with his 15,000-size army against the Kőszegis and their ''familiares''. The Austrians captured at least 30 fortresses and settlements along the western borders, including Aba Lawrence's three castles, [[Burgruine Landsee|Lánzsér]], [[Neckenmarkt|Nyék]] and [[Lutzmannsburg|Locsmánd]] (present-day Landsee, Neckenmarkt and Lutzmannsburg in Austria, respectively), because Lawrence and his ''[[banderium]]'' refused to join the Austrian army to defeat the Kőszegi family. Duke Albert's mercenaries completely burnt and devastated the fort of Nyék, Lawrence's residence, while its inhabitants were imprisoned and sent to Austria in the spring of 1289. Nyék Castle was never re-built. For his loyalty, Queen Elizabeth, with the consent of her son, Ladislaus IV, donated the abbey of Szentmárton in [[Virovitica County]] in 1290. Ladislaus IV was assassinated some months later. Lawrence Aba swore loyalty to [[Andrew III of Hungary]], and was granted lands in [[Bjelovar-Križevci County|Križevci County]] from the new Hungarian monarch. These acquisitions in [[Slavonia]] became the basis of his descendants' direction of expansion, in addition that his family successfully recovered Lánzsér after Andrew's royal campaign against Austria. Lawrence Aba died sometime after 1290. </small>
+
Ciągłe rabunki [[Kőszegi Iván |Iwana Kőszegi]]ego w Austrii i [[Styria|Styrii]] doprowadziły do wojny na dużą skalę („Güssing Feud”; niem. ''Güssinger Fehde''). W 1289 r. [[Albrecht I. (HRR)|Albert I]], książę Austrii, rozpoczął potężną kampanię królewską przeciwko liczącej 15.000 żołnierzy armii Iwana i jego rodziny. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic, w tym trzy zamki Lőrinca: Lánzsér, Nyék i Locsmánd (obecnie Landsee, Neckenmarkt i Lutzmannsburg w Austrii), ponieważ Lőrinc i jego sojusznicy odmówili przyłączenia się do armii austriackiej, by pokonać rodzinę Kőszegi.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref> Najemnicy księcia Alberta całkowicie spalili i zdewastowali twierdzę Nyék, rezydencję Lőrinc, podczas gdy jej mieszkańcy zostali wiosną 1289 roku uwięzieni i wysłani do Austrii. Zamek w Nyéku nigdy nie został odbudowany.<ref name="Markó" /> Za jego lojalność królowa Elżbieta, za zgodą swojego syna Władysława IV, przekazała opactwo św. Marcinowi w [[żupa|żupanii]] [[Virovitica]] w 1290 r.<ref name="Markó" /> Gdy [[IV. László|Władysław IV]] został zamordowany kilka miesięcy później, Lőrinc przyrzekł lojalność wobec nowego króla Węgier [[III. András|Andrzeja III]] i otrzymał od nowego węgierskiego monarchy ziemie w żupanii [[Križevci]]. Przejęcia w Slawonii stały się podstawą do ekspansji jego potomków, a także udanego powrotu rodziny z Lánzsér do królewskiej wojennej kampanii Andrzeja przeciwko Austrii<ref name="Markó" />. Lőrinc zmarł jakiś czas po 1290 r.<ref name="Zsoldos2011" />
  
 
== Rodzina ==
 
== Rodzina ==
  
−
Z małżeństwa z niezidentyfikowaną szlachcianką Lawrence II miał czterech synów:  
+
Z małżeństwa z niezidentyfikowaną szlachcianką Lőrinc II miał czterech synów:  
  
 
* I. Miklósa;
 
* I. Miklósa;
 
* I. Jánosa;
 
* I. Jánosa;
 
* Jakaba;
 
* Jakaba;
−
* I. Pétera.<ref name="engel"/>
+
* I. Pétera.<ref name="engel" />
−
 
 
−
Podczas Interregnum poparli oni roszczenia [[I. Károly|Karola Roberta]].
 
−
Mikołaj poślubił jedną z córek potężnego niegdyś barona [[Monoszló Egyed]]. Podczas tego ślubu bracia nabyli Lordship of Darnóc (dziś Slatinski Drenovac w Chorwacji) i Atyinę, a po gwałtownych walkach z Kőszegis zostali przodkami rodziny [[Atyinai]] (1317)<ref name="Kristó" />, która kwitła aż do lat 30. XX wieku<ref name="engel"/>
 
−
 
 
−
<small>From his marriage to an unidentified noble lady, Lőrinc miał 4 synów:
 
−
 
 
  
−
During the Interregnum, they supported the claim of [[Charles I of Hungary]]. Nicholas I married one of the daughters of the once powerful baron [[Egyed Monoszló]]. Through this wedding, the brothers acquired the lordships of Darnóc (today Slatinski Drenovac in Croatia) and Atyina, and – following violent struggles with the Kőszegis – became ancestors of the Atyinai family (1317), which flourished until the 1430s.<ref name="engel"/> </small>
+
Podczas ''[[Interregnum]]'' poparli oni roszczenia [[I. Károly|Karola Roberta]].  
 +
Mikołaj poślubił jedną z córek potężnego niegdyś barona [[Monoszló Egyed]]a. Dzieki temu ślubowi bracia nabyli prawa do [[Darnóc]] (dziś Slatinski Drenovac w Chorwacji) i [[Atyinę]], a po gwałtownych walkach z Kőszegimi zostali przodkami rodziny [[Atyinai]] (ok.1317)<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref>, która była aktywna aż do lat 30. XV wieku.<ref name="engel" />
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 97: Linia 83:
 
  |urzędnik          = Aba II. Lőrinc
 
  |urzędnik          = Aba II. Lőrinc
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Skarbnik królewski
+
  |tytulatura        = [[Mistrz skarbu]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 105: Linia 91:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
−
  |1. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
  |1. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 
  |1. od            = <small><small>(1) </small>1279, <small>(2) </small>1280, <small>(3) </small>1284</small>
 
  |1. od            = <small><small>(1) </small>1279, <small>(2) </small>1280, <small>(3) </small>1284</small>
 
  |1. do            = <small><small>(1) </small>1280, <small>(2) </small>1281, <small>(3) </small>1285</small>
 
  |1. do            = <small><small>(1) </small>1280, <small>(2) </small>1281, <small>(3) </small>1285</small>
Linia 143: Linia 129:
 
[[Kategoria:Aba]]
 
[[Kategoria:Aba]]
 
[[Kategoria:Klan]]
 
[[Kategoria:Klan]]
−
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]

Aktualna wersja na dzień 05:42, 13 wrz 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1279-1280) 		Następca:
Csák III. Ugrin Csák III. Ugrin


Poprzednik: Mistrz skarbu
(1280-1281) 		Następca:
Csák III. Ugrin Aba Péter
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1284-1285) 		Następca:
Aba Péter Kőszegi Iván

Aba II. Lőrinc (* nieznana, † po 1290), węgierski szlachcic, trzykrotny Mistrz skarbu na dworze króla Węgier Władysława IV. Przodek rodziny szlacheckiej Atyinai, która funkcjonowała do połowy XV wieku.

Rodzina

Urodził się w Atyina–Gagy (lub także Nyék), gałęzi potężnego i rozbudowanego klanu Aba. W genealogii gałąź została nazwana na cześć Atyiny (dzisiejszy Voćin, Chorwacja), tytułowego majątku synów Lőrinca. Jest jedynym znanym synem ojca także o imieniu Lőrinc, który był wiernym stronnikiem króla Węgier Beli IV.[1] Za swoją lojalność i służbę wojskową Lőrinc uzyskał rozległe nadania ziemi w komitacie Sopron.[2]

Kariera

Przez współczesna mu dokumenty był także nazywany jako Lőrinc z Nyék lub Lőrinc z Sopronu (od nazwy jego rezydencji).[1] Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 r., gdy podarował majątek Limpach opactwu cystersów Klostermarienberg (Borsmonostor, dziś część Mannersdorf an der Rabnitz, Austria) z intencją na duchowe zbawienie zmarłego ojca, który został pochowany w klasztorze[2]. Lőrinc był uważany za bliskiego powiernika Władysława IV i jego matki, wdowy królowej Elżbiety Kumańskiej. Zgodnie z listą zasług wydaną przez nią w 1290 r. Lőrinc „zwykle bezinteresownie udostępniał swoją własność królowi” i kilkakrotnie negocjował za granicą na własny koszt jako wysłannik króla[3]. Został mistrzem skarbu w grudniu 1279 r.[4], gdy Władysław IV uwięził legata papieskiego Filipa z Fermo i zreorganizował radę królewską, aby wypełnić ją swoimi lojalnymi zwolennikami. Jednak później i sam Władysław został schwytany przez niektórych spośród baronów W niespełna dwa miesiące zarówno legat, jak i król zostali uwolnieni. Jest prawdopodobne, że Lőrinc zachował swoją godność do wiosny 1280 r., gdy Csák III. Ugrin zajął stanowisko zgodnie z umową i pojednaniem między królem a najpotężniejszymi baronami[5]. Gdy Władysław IV odzyskał swobodę manewru, Lőrinc ponownie pełnił funkcję mistrza skarbu od ok. 1280 r. do kwietnia 1281 r.[4], ale ostatecznie został zastąpiony przez swojego dalekiego krewnego, Piotra Abę z bardziej wpływowej gałęzi Széplak.[5]

Plik:Lánzsér légifotó2.jpg
Aerialphotography of Burgruine Landsee (Lánzsér), today in Austria

Od wczesnych lat 80. XIII wieku potężna rodzina Kőszegi stopniowo rozszerzyła swoje wpływy na komitat Sopron, w tym region Locsmánd, gdzie położona była większość ziem Lőrinca. Według historyka Gyuli Kristó, Iwan Kőszegi przejął cały komitat Sopron pod swoją jurysdykcją do 1285 r. i przyłączył go do swojej powstającej prowincji oligarchicznej (kilku lokalnych szlachcicach określiło się jako familiaris rodziny Iwana). Gdy Mikołaj I Kőszegi podarował ziemię opactwu Klostermarienberg w 1285 roku, Lőrinc pojawił się między innymi jako świadek wydarzenia i został określony jako „nasz drogi”, co odzwierciedliło jego polityczną lojalność, gdyż zapewne był zmuszony przejść na służbę Kőszegich.[2] W 1284 r. Kőszegi ponownie zajęli swoje stanowiska w radzie królewskiej. W tym czasie Lőrinc po raz trzeci pełnił funkcję mistrza skarbu, prawdopodobnie między 1284 a 1285 r., aż do ostatniego buntu Kőszegich przeciwko Władysławowi IV.[4] Poza tym w 1285 r. pełnił także funkcję ispána komitatu Sáros[4].

Ciągłe rabunki Iwana Kőszegiego w Austrii i Styrii doprowadziły do wojny na dużą skalę („Güssing Feud”; niem. Güssinger Fehde). W 1289 r. Albert I, książę Austrii, rozpoczął potężną kampanię królewską przeciwko liczącej 15.000 żołnierzy armii Iwana i jego rodziny. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic, w tym trzy zamki Lőrinca: Lánzsér, Nyék i Locsmánd (obecnie Landsee, Neckenmarkt i Lutzmannsburg w Austrii), ponieważ Lőrinc i jego sojusznicy odmówili przyłączenia się do armii austriackiej, by pokonać rodzinę Kőszegi.[2] Najemnicy księcia Alberta całkowicie spalili i zdewastowali twierdzę Nyék, rezydencję Lőrinc, podczas gdy jej mieszkańcy zostali wiosną 1289 roku uwięzieni i wysłani do Austrii. Zamek w Nyéku nigdy nie został odbudowany.[3] Za jego lojalność królowa Elżbieta, za zgodą swojego syna Władysława IV, przekazała opactwo św. Marcinowi w żupanii Virovitica w 1290 r.[3] Gdy Władysław IV został zamordowany kilka miesięcy później, Lőrinc przyrzekł lojalność wobec nowego króla Węgier Andrzeja III i otrzymał od nowego węgierskiego monarchy ziemie w żupanii Križevci. Przejęcia w Slawonii stały się podstawą do ekspansji jego potomków, a także udanego powrotu rodziny z Lánzsér do królewskiej wojennej kampanii Andrzeja przeciwko Austrii[3]. Lőrinc zmarł jakiś czas po 1290 r.[4]

Rodzina

Z małżeństwa z niezidentyfikowaną szlachcianką Lőrinc II miał czterech synów:

  • I. Miklósa;
  • I. Jánosa;
  • Jakaba;
  • I. Pétera.[1]

Podczas Interregnum poparli oni roszczenia Karola Roberta. Mikołaj poślubił jedną z córek potężnego niegdyś barona Monoszló Egyeda. Dzieki temu ślubowi bracia nabyli prawa do Darnóc (dziś Slatinski Drenovac w Chorwacji) i Atyinę, a po gwałtownych walkach z Kőszegimi zostali przodkami rodziny Atyinai (ok.1317)[2], która była aktywna aż do lat 30. XV wieku.[1]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Engel: Genealógia (Genus Aba 3. Atyina-Gagy branch 1. Atyinai)
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie]". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. 23 (2): str. 131, 142-143.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna]. Helikon Kiadó. str. 348.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Zsoldos, Attila (2011). 'Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 64, 189, 324
  5. ↑ 5,0 5,1 Zsoldos, Attila (1997). "Téténytől a Hód-tóig. Az 1279 és 1282 közötti évek politikatörténetének vázlata [Od Tétény do jeziora Hód: Zarys historii politycznej lat od 1279 do 1282]". Történelmi Szemle. Hungarian Academy of Sciences. 39 (1): str. 85, 90.

Źródła

  • Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie]". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. 23 (2): 131–144.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1.
  • Zsoldos, Attila (1997). "Téténytől a Hód-tóig. Az 1279 és 1282 közötti évek politikatörténetének vázlata [Od Tétény do jeziora Hód: Zarys historii politycznej lat od 1279 do 1282]". Történelmi Szemle (po węgiersku). Hungarian Academy of Sciences. 39 (1): 69–98. ISSN 0040-9634.
  • Zsoldos, Attila (2011). 'Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

Aba II. Lőrinc

— Mistrz skarbu —
Mistrz skarbu
Okres od (1) 1279, (2) 1280, (3) 1284
do (1) 1280, (2) 1281, (3) 1285
Poprzednik 1. Csák III. Ugrin
2. Csák III. Ugrin
3. Aba Péter
Następca 1. Csák III. Ugrin
2. Aba Péter
3. Kőszegi Iván
Dane biograficzne
Klan Aba
Ród Atyinai
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć po 1290
Ojciec I. Lőrinc
Matka nieznana
Żona nieznana
Dzieci I. Miklós
I. János
Jakab
I. Péter
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Aba_II._Lőrinc&oldid=43598”