|
|
| (Nie pokazano 59 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | === 1. Święty Stefan, Szent István<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_I_%C5%9Awi%C4%99ty]'''</ref> ===
| + | #PATRZ [[Związki świętych węgierskich z Koroną Królestwa Polskiego]] |
| | | | |
| − | '''I Szent István''', urodzony jako '''''Vajk''''' (pol. ''Stefan I Święty'', zwany ''Węgierskim''<ref>[http://brewiarz.katolik.pl/czytelnia/swieci/08-16a.php3 św.Stefan Węgierski]. – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]</ref>) (* ok.969<ref>H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 5, kolumna 304. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84, podaje, że Stefan urodził się dokładnie w 969 roku.</ref>, † 15 sierpnia 1038) – [[władcy Węgier|książę Węgier]] od [[997]] roku, król od [[1001]] roku z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Pierwszy węgierski władca [[Koronacja|koronowany]] na króla. W ciągu swojego panowania zjednoczył węgierskie plemiona w jedno feudalne państwo. Znacznie powiększył terytorium Węgier oraz doprowadził do końca proces ich chrystianizacji. Założyciel dwóch [[Archidiecezja|arcybiskupstw]] w [[Ostrzyhom]]iu i [[Kalocsa|Kalocsy]] oraz ośmiu biskupstw, [[święty]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]]. Syn księcia Węgier [[Gejza|Gejzy]] i jego żony [[Sarolta|Sarolty]] – córki [[Gyula Siedmiogrodzki|Gyuli Siedmiogrodzkiego]]. W starszej literaturze utrzymywał się pogląd, że jego matką była [[Adelajda Biała Knegini]], rzekoma siostra [[Mieszko I|Mieszka I]]. Obecnie pogląd ten został zarzucony, a Adelajda uznawana jest przez badaczy za postać fikcyjną. Wspomniany ojciec Sarolty wyznawał wprawdzie chrześcijaństwo, tyle że przyjął on chrzest z [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]]. Sarolta, mimo że na dworze swojego ojca również została ochrzczona w obrządku greckim przez biskupa [[Hieroteos]]a, nie wytrwała w tej wierze. Według legendy Vajk (tak brzmiało pogańskie imię syna Gejzy) przyjął sakrament chrztu z rąk [[Święty Wojciech|św. Wojciecha]] i otrzymał imię Stefan dla uczczenia pamięci św. Stefana I, papieża z III wieku. Być może owo imię zostało wybrane z innych powodów, gdyż pochodzi ono od greckiego słowa στεφανος (stefanos), co oznacza ''ukoronowany''. Dawniej wybór imienia dla dziecka nie był sprawą przypadkową. Miało ono bowiem być wyznacznikiem losów osoby, która je otrzymywała. Wynikałoby stąd, że celem Stefana miało być podniesienie Węgier do rangi królestwa. Powód nadania synowi Gejzy imienia Stefan mógł jednak być inny. Oto bowiem narzeczona Stefana, księżniczka bawarska [[Gizela Bawarska|Gizela]] pochodziła z diecezji [[Pasawa|pasawskiej]]. Z miasta tego wywodził się również święty o imieniu Stefan i oto dla uczczenia pamięci tegoż świętego nadano Vajkowi jego imię.
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | | |
| − | Gdy Stefan osiągnął wiek dorosły, jego ojciec Gejza zwołał wiec, który zadecydował, że jego syn zostanie jego następcą jako [[książę]] Węgrów. Decyzja ta, jakkolwiek niezgodna ze zwyczajem plemion węgierskich, wprowadzała zasadę sukcesji na wypadek śmierci panującego.
| |
| − | | |
| − | W roku 996<ref>Praca zbiorowa: ''Oxford – Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie – Arabowie na półwyspie pirenejskim''. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 245. ISBN 978-83-7425-697-1.</ref> Stefan poślubił Gizelę, córkę księcia bawarskiego [[Henryk II Kłótnik|Henryka Kłótnika]]. Stał się tym samym szwagrem przyszłego [[Święty Cesarz Rzymski|cesarza]] [[Henryk II Święty|Henryka II]], syna Henryka Kłótnika. Wraz z Gizelą na dwór jej męża przybyli niemieccy rycerze, którzy siłą swego oręża mieli dopomóc dziełu chrystianizacji Węgier.
| |
| − | | |
| − | Stefan objął rządy po śmierci swojego ojca, w 997 r. W początkach swojego panowania musiał uporać się ze swoim wujem [[Koppány]]em, który był potężnym pogańskim władcą w okolicach [[Somogy (księstwo)|Somogy]]. Pokonał go w bitwie koło [[Veszprém]], i po tym zwycięstwie przyjął tytuł wielkiego księcia Węgrów. Do zwycięstwa Stefana przyczynili się w dużej mierze rycerze niemieccy, dowodzeni przez dwóch jego braci – Honta i [[Pázmányi]]ego. Mniej więcej w tym samym czasie węgierski władca założył klasztor benedyktynów w miejscowości [[Pannonhalma]]. Tak więc Stefan rozszerzył swoje panowanie na terenie [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], ale nadal nie we wszystkich częściach Węgier uznawano jego władztwo.
| |
| − | | |
| − | Zgodnie z węgierską tradycją historyczną papież [[Sylwester II]], za zgodą cesarza [[Otton III (cesarz rzymski)|Ottona III]] posłał Stefanowi wspaniałą złotą koronę zwieńczoną krzyżem apostolskim, a wraz z nią list , w którym oficjalnie uznawał władcę Madziarów za katolickiego króla Węgier. Ten czyn następcy św. Piotra był potem interpretowany jako jego zgoda na uwolnienie Węgier spod zależności [[Niemcy|Niemiec]]. Koronacja królewska Stefana I odbyła się 25 grudnia 1000 r. lub 1 stycznia 1001 r.
| |
| − | | |
| − | Z osobą pierwszego króla Węgier związane są pojęcia [[Kraje Korony Świętego Stefana]] oraz [[Korona świętego Stefana|Święta Korona]]. Pierwszego z nich zaczęto później używać dla określenia wszystkich ziem wchodzących w skład historycznego Królestwa Węgier. Drugie z kolei odnosi się do owej bogato zdobionej, przecudnej korony, która zgodnie z legendą miała stanowić dar papieża Sylwestra II dla Stefana. Jej powstanie jest jednak datowane dopiero na XII wiek. Wynika z tego, że pierwszy władca Królestwa Węgier ''de facto'' nigdy nie miał z nią styczności.
| |
| − | | |
| − | Po swojej koronacji lub krótko przed nią Stefan I utworzył pięć biskupstw: w [[Veszprém]], [[Győr]], [[Vác]], [[Kalocsa|Kalocsy]] i w [[Bihar]] oraz arcybiskupstwo w [[Ostrzyhom]]iu ([[Język węgierski|węg.]] Esztergom). W ten sposób węgierski monarcha chciał powołać do życia węgierską organizację kościelną, która byłaby niezależna od biskupstw niemieckich. Ponadto '''Stefan I dokonał podziału administracyjnego terytorium swojego królestwa dzieląc je na [[komitat]]y''' (łac. ''comitatus'', węg. ''megye'').
| |
| − | | |
| − | Stefan I walczył z pogaństwem i umacniał wiarę chrześcijańską nie tylko siłą oręża, ale również poprzez wprowadzanie różnego rodzaju przepisów prawa. W początkach swojego panowania wydał rozporządzenie, w którym na każde dziesięć wsi nakładano obowiązek budowy kościoła. Na jego prośbę do Węgier przybyli duchowni katoliccy z innych krajów. Ich celem miało być nawracanie Węgrów na wiarę Chrystusową. Benedyktyn [[Anastazy-Astryk]] został doradcą króla, a [[Gerard Sagredo|Św. Gerard Sagredo]] nauczycielem królewskiego syna, [[Święty Emeryk|Emeryka]] ([[Język węgierski|węg.]] Imre).
| |
| − | | |
| − | Około 1003 r. Stefan najechał i opanował część [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] ([[Łacina|łac.]] Transilvania, [[Język węgierski|węg.]] Érdely), terytorium które znajdowało się we władaniu brata jego matki, Gyuli. Po wyprawie siedmiogrodzkiej na zajętych terenach król ustanowił biskupstwo. W ciągu kilku kolejnych lat zwojowane zostały ziemie w południowej części Transdanubii, gdzie utworzone biskupstwo w [[Pecz|Pécsu]]. Wkrótce potem Stefan doszedł do porozumienia z [[Samuel Aba|Samuelem Abą]], jednym z plemiennych wodzów węgierskich, który wszedł w związek małżeński z siostrą króla. Na ziemiach będących domeną królewskiego szwagra powstało kolejne biskupstwo z siedzibą w [[Eger]]ze.
| |
| − | | |
| − | Koniec batalii o zjednoczenie Węgier pod władzą Stefana I nastąpił wówczas, gdy władca Królestwa Węgier pokonał [[Ajtony]]a i zagarnął jego ziemie (dzisiejszy [[Banat (kraina)|Banat]]). Tam z kolei Stefan powołał do życia biskupstwo w [[Csanád]].
| |
| − | | |
| − | Stefan prowadził także aktywną politykę zagraniczną. W czasie wojny cesarza Henryka II z polskim księciem [[Bolesław I Chrobry|Bolesławem Chrobrym]] wspierał swojego szwagra posyłając mu posiłki wojskowe. Wkrótce potem węgierski król wsparł militarnie Bolesława Chrobrego podczas jego wyprawy przeciwko [[Ruś Kijowska|Rusi Kijowskiej]]. W 1018 r. Stefan w sojuszu z cesarzem [[Cesarstwo Bizantyńskie|bizantyjskim]] [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazylim II]] zaatakował [[Bułgaria|Bułgarię]]. Podczas tej kampanii zdobył trochę cennych relikwii.
| |
| − | | |
| − | W 1083 r. papież [[Grzegorz VII (papież)|Grzegorz VII]] dokonał [[kanonizacja równoważna|kanonizacji równoważnej]]<ref>[http://www.osservatoreromano.va/portal/dt?JSPTabContainer.setSelected=JSPTabContainer%2FDetail&last=false=&path=/news/cultura/2012/110q12-Che-cosa-significa-canonizzazione-equipolle.html&title=Co%20to%20znaczy%20%20kanonizacja%20r%C3%B3wnowa%C5%BCna&locale=pl Co to znaczy kanonizacja równoważna]. L’Osservatore Romano, 12 maj 2012. [dostęp 2012-12-21].</ref> Stefana I wraz z jego synem Emerykiem oraz biskupem Gerhardem ([[Język węgierski|węg.]] Szent Gellért – Św. Gellért ). Świety Stefan jest uznawany za patrona Węgier, królów węgierskich, dzieci, które umierają, kamieniarzy oraz murarzy.
| |
| − | | |
| − | Św. Stefan nie jest wymieniony w [[Trydencki Kalendarz Świętych|Kalendarzu Trydenckim]]. Dzień jemu poświęcony został wprowadzony do Kalendarza Gregoriańskiego w 1631 r., ale tylko jako jego [[wspomnienie liturgiczne|wspomnienie]] na dzień 20 sierpnia, czyli na dzień [[Bernard z Clairvaux|Św. Bernarda z Clairvaux]]. W 1687 r. wspomnienie Św. Stefana zostało przesunięte na 2 września i tak pozostało do roku 1969, kiedy to nastąpiła rewizja [[Rzymsko-katolicki Kalendarz Świętych|Rzymsko-Katolickiego Kalendarza Świętych]]. Wówczas to został przesunięty dzień [[Święty Joachim|Św. Joachima]] – 16 sierpnia – a w jego miejsce poświęcono ów dzień Św. Stefanowi węgierskiemu. Data ta jest bowiem najbliższa dacie jego śmierci. Mimo to w Kościele katolickim na Węgrzech dzień św. Stefana jest obchodzony 20 sierpnia, kiedy to relikwie świętego zostały przeniesione do [[Buda (Budapeszt)|Budy]]. Święto pierwszego króla węgierskiego jest na Węgrzech dniem wolnym od pracy.
| |
