|
|
| (Nie pokazano 43 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | === 1. Święty Stefan, Szent István<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_I_%C5%9Awi%C4%99ty]'''</ref> ===
| + | #PATRZ [[Związki świętych węgierskich z Koroną Królestwa Polskiego]] |
| | | | |
| − | '''I Szent István''', urodzony jako '''''Vajk''''' (pol. ''Stefan I Święty'', zwany ''Węgierskim''<ref>[http://brewiarz.katolik.pl/czytelnia/swieci/08-16a.php3 św.Stefan Węgierski]. – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]</ref>) (* ok.969<ref>H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 5, kolumna 304. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84, podaje, że Stefan urodził się dokładnie w 969 roku.</ref>, † 15 sierpnia 1038) – [[władcy Węgier|książę Węgier]] od [[997]] roku, król od [[1001]] roku z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Pierwszy węgierski władca [[Koronacja|koronowany]] na króla. W ciągu swojego panowania zjednoczył węgierskie plemiona w jedno feudalne państwo. Znacznie powiększył terytorium Węgier oraz doprowadził do końca proces ich chrystianizacji. Założyciel dwóch [[Archidiecezja|arcybiskupstw]] w [[Ostrzyhom]]iu i [[Kalocsa|Kalocsy]] oraz ośmiu biskupstw, [[święty]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]]. Syn księcia Węgier [[Gejza|Gejzy]] i jego żony [[Sarolta|Sarolty]] – córki [[Gyula Siedmiogrodzki|Gyuli Siedmiogrodzkiego]]. W starszej literaturze utrzymywał się pogląd, że jego matką była [[Adelajda Biała Knegini]], rzekoma siostra [[Mieszko I|Mieszka I]]. Obecnie pogląd ten został zarzucony, a Adelajda uznawana jest przez badaczy za postać fikcyjną. Wspomniany ojciec Sarolty wyznawał wprawdzie chrześcijaństwo, tyle że przyjął on chrzest z [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]]. Sarolta, mimo że na dworze swojego ojca również została ochrzczona w obrządku greckim przez biskupa [[Hieroteos]]a, nie wytrwała w tej wierze. Według legendy Vajk (tak brzmiało pogańskie imię syna Gejzy) przyjął sakrament chrztu z rąk [[Święty Wojciech|św. Wojciecha]] i otrzymał imię Stefan dla uczczenia pamięci św. Stefana I, papieża z III wieku. Być może owo imię zostało wybrane z innych powodów, gdyż pochodzi ono od greckiego słowa στεφανος (stefanos), co oznacza ''ukoronowany''. Dawniej wybór imienia dla dziecka nie był sprawą przypadkową. Miało ono bowiem być wyznacznikiem losów osoby, która je otrzymywała. Wynikałoby stąd, że celem Stefana miało być podniesienie Węgier do rangi królestwa. Powód nadania synowi Gejzy imienia Stefan mógł jednak być inny. Oto bowiem narzeczona Stefana, księżniczka bawarska [[Gizela Bawarska|Gizela]] pochodziła z diecezji [[Pasawa|pasawskiej]]. Z miasta tego wywodził się również święty o imieniu Stefan i oto dla uczczenia pamięci tegoż świętego nadano Vajkowi jego imię.
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | | |
| − | Gdy Stefan osiągnął wiek dorosły, jego ojciec Gejza zwołał wiec, który zadecydował, że jego syn zostanie jego następcą jako [[książę]] Węgrów. Decyzja ta, jakkolwiek niezgodna ze zwyczajem plemion węgierskich, wprowadzała zasadę sukcesji na wypadek śmierci panującego.
| |
| − | | |
| − | W roku 996<ref>Praca zbiorowa: ''Oxford – Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie – Arabowie na półwyspie pirenejskim''. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 245. ISBN 978-83-7425-697-1.</ref> Stefan poślubił Gizelę, córkę księcia bawarskiego [[Henryk II Kłótnik|Henryka Kłótnika]]. Stał się tym samym szwagrem przyszłego [[Święty Cesarz Rzymski|cesarza]] [[Henryk II Święty|Henryka II]], syna Henryka Kłótnika. Wraz z Gizelą na dwór jej męża przybyli niemieccy rycerze, którzy siłą swego oręża mieli dopomóc dziełu chrystianizacji Węgier.
| |
| − | | |
| − | Stefan objął rządy po śmierci swojego ojca, w 997 r. W początkach swojego panowania musiał uporać się ze swoim wujem [[Koppány]]em, który był potężnym pogańskim władcą w okolicach [[Somogy (księstwo)|Somogy]]. Pokonał go w bitwie koło [[Veszprém]], i po tym zwycięstwie przyjął tytuł wielkiego księcia Węgrów. Do zwycięstwa Stefana przyczynili się w dużej mierze rycerze niemieccy, dowodzeni przez dwóch jego braci – Honta i [[Pázmányi]]ego. Mniej więcej w tym samym czasie węgierski władca założył klasztor benedyktynów w miejscowości [[Pannonhalma]]. Tak więc Stefan rozszerzył swoje panowanie na terenie [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], ale nadal nie we wszystkich częściach Węgier uznawano jego władztwo.
| |
| − | | |
| − | Zgodnie z węgierską tradycją historyczną papież [[Sylwester II]], za zgodą cesarza [[Otton III (cesarz rzymski)|Ottona III]] posłał Stefanowi wspaniałą złotą koronę zwieńczoną krzyżem apostolskim, a wraz z nią list , w którym oficjalnie uznawał władcę Madziarów za katolickiego króla Węgier. Ten czyn następcy św. Piotra był potem interpretowany jako jego zgoda na uwolnienie Węgier spod zależności [[Niemcy|Niemiec]]. Koronacja królewska Stefana I odbyła się 25 grudnia 1000 r. lub 1 stycznia 1001 r.
| |
| − | | |
| − | Z osobą pierwszego króla Węgier związane są pojęcia [[Kraje Korony Świętego Stefana]] oraz [[Korona świętego Stefana|Święta Korona]]. Pierwszego z nich zaczęto później używać dla określenia wszystkich ziem wchodzących w skład historycznego Królestwa Węgier. Drugie z kolei odnosi się do owej bogato zdobionej, przecudnej korony, która zgodnie z legendą miała stanowić dar papieża Sylwestra II dla Stefana. Jej powstanie jest jednak datowane dopiero na XII wiek. Wynika z tego, że pierwszy władca Królestwa Węgier ''de facto'' nigdy nie miał z nią styczności.
| |
| − | | |
| − | Po swojej koronacji lub krótko przed nią Stefan I utworzył pięć biskupstw: w [[Veszprém]], [[Győr]], [[Vác]], [[Kalocsa|Kalocsy]] i w [[Bihar]] oraz arcybiskupstwo w [[Ostrzyhom]]iu ([[Język węgierski|węg.]] Esztergom). W ten sposób węgierski monarcha chciał powołać do życia węgierską organizację kościelną, która byłaby niezależna od biskupstw niemieckich. Ponadto '''Stefan I dokonał podziału administracyjnego terytorium swojego królestwa dzieląc je na [[komitat]]y''' (łac. ''comitatus'', węg. ''megye'').
| |
| − | | |
| − | Stefan I walczył z pogaństwem i umacniał wiarę chrześcijańską nie tylko siłą oręża, ale również poprzez wprowadzanie różnego rodzaju przepisów prawa. W początkach swojego panowania wydał rozporządzenie, w którym na każde dziesięć wsi nakładano obowiązek budowy kościoła. Na jego prośbę do Węgier przybyli duchowni katoliccy z innych krajów. Ich celem miało być nawracanie Węgrów na wiarę Chrystusową. Benedyktyn [[Anastazy-Astryk]] został doradcą króla, a [[Gerard Sagredo|Św. Gerard Sagredo]] nauczycielem królewskiego syna, [[Święty Emeryk|Emeryka]] ([[Język węgierski|węg.]] Imre).
| |
| − | | |
| − | Około 1003 r. Stefan najechał i opanował część [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] ([[Łacina|łac.]] Transilvania, [[Język węgierski|węg.]] Érdely), terytorium które znajdowało się we władaniu brata jego matki, Gyuli. Po wyprawie siedmiogrodzkiej na zajętych terenach król ustanowił biskupstwo. W ciągu kilku kolejnych lat zwojowane zostały ziemie w południowej części Transdanubii, gdzie utworzone biskupstwo w [[Pecz|Pécsu]]. Wkrótce potem Stefan doszedł do porozumienia z [[Samuel Aba|Samuelem Abą]], jednym z plemiennych wodzów węgierskich, który wszedł w związek małżeński z siostrą króla. Na ziemiach będących domeną królewskiego szwagra powstało kolejne biskupstwo z siedzibą w [[Eger]]ze.
| |
| − | | |
| − | Koniec batalii o zjednoczenie Węgier pod władzą Stefana I nastąpił wówczas, gdy władca Królestwa Węgier pokonał [[Ajtony]]a i zagarnął jego ziemie (dzisiejszy [[Banat (kraina)|Banat]]). Tam z kolei Stefan powołał do życia biskupstwo w [[Csanád]].
| |
| − | | |
| − | Stefan prowadził także aktywną politykę zagraniczną. W czasie wojny cesarza Henryka II z polskim księciem [[Bolesław I Chrobry|Bolesławem Chrobrym]] wspierał swojego szwagra posyłając mu posiłki wojskowe. Wkrótce potem węgierski król wsparł militarnie Bolesława Chrobrego podczas jego wyprawy przeciwko [[Ruś Kijowska|Rusi Kijowskiej]]. W 1018 r. Stefan w sojuszu z cesarzem [[Cesarstwo Bizantyńskie|bizantyjskim]] [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazylim II]] zaatakował [[Bułgaria|Bułgarię]]. Podczas tej kampanii zdobył trochę cennych relikwii.
| |
| − | | |
| − | W 1083 r. papież [[Grzegorz VII (papież)|Grzegorz VII]] dokonał [[kanonizacja równoważna|kanonizacji równoważnej]]<ref>[http://www.osservatoreromano.va/portal/dt?JSPTabContainer.setSelected=JSPTabContainer%2FDetail&last=false=&path=/news/cultura/2012/110q12-Che-cosa-significa-canonizzazione-equipolle.html&title=Co%20to%20znaczy%20%20kanonizacja%20r%C3%B3wnowa%C5%BCna&locale=pl Co to znaczy kanonizacja równoważna]. L’Osservatore Romano, 12 maj 2012. [dostęp 2012-12-21].</ref> Stefana I wraz z jego synem Emerykiem oraz biskupem Gerhardem ([[Język węgierski|węg.]] Szent Gellért – Św. Gellért ). Świety Stefan jest uznawany za patrona Węgier, królów węgierskich, dzieci, które umierają, kamieniarzy oraz murarzy.
| |
| − | | |
| − | Św. Stefan nie jest wymieniony w [[Trydencki Kalendarz Świętych|Kalendarzu Trydenckim]]. Dzień jemu poświęcony został wprowadzony do Kalendarza Gregoriańskiego w 1631 r., ale tylko jako jego [[wspomnienie liturgiczne|wspomnienie]] na dzień 20 sierpnia, czyli na dzień [[Bernard z Clairvaux|Św. Bernarda z Clairvaux]]. W 1687 r. wspomnienie Św. Stefana zostało przesunięte na 2 września i tak pozostało do roku 1969, kiedy to nastąpiła rewizja [[Rzymsko-katolicki Kalendarz Świętych|Rzymsko-Katolickiego Kalendarza Świętych]]. Wówczas to został przesunięty dzień [[Święty Joachim|Św. Joachima]] – 16 sierpnia – a w jego miejsce poświęcono ów dzień Św. Stefanowi węgierskiemu. Data ta jest bowiem najbliższa dacie jego śmierci. Mimo to w Kościele katolickim na Węgrzech dzień św. Stefana jest obchodzony 20 sierpnia, kiedy to relikwie świętego zostały przeniesione do [[Buda (Budapeszt)|Budy]]. Święto pierwszego króla węgierskiego jest na Węgrzech dniem wolnym od pracy.
| |
| − | | |
| − | === 2. Święty Emeryk, Szent Imre<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99ty_Emeryk]'''</ref> ===
| |
| − | '''Szent Imre''' (pol. ''Święty Emeryk, królewicz'', chor. ''Sveti Emerik'', słow. ''Imrich'', cz. ''Svatý Emerich'') (* 1000 albo 1007, † 2 września 1031), węgierski następca tronu, syn [[Stefan I Święty|Stefana I Świętego]] i jego żony [[Gizela Bawarska|Gizeli]], [[święty]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Z jego osobą związane jest podanie o przekazaniu [[Świętokrzyskie relikwie drzewa krzyża świętego|relikwii Krzyża Świętego]] ([[enkolpion]]) [[benedyktyni|benedyktynom]] na [[Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)|Łysej Górze]]. Fakt założenia klasztoru został ujęty w poetyckie opowiadanie o Św. Emeryku<ref>[http://www.swietykrzyz.pl/index1.php?go=historia Święty Krzyż-historia] na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bazylika_na_%C5%9Awi%C4%99tym_Krzy%C5%BCu Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego]</ref>.
| |
| − | | |
| − | Emeryk został [[kanonizacja|kanonizowany]] przez [[Grzegorz VII (papież)|papieża Grzegorza VII]], wraz ze swym ojcem [[Stefan I Święty|Stefanem]] [[5 listopada]] [[1083]] roku, na prośbę króla węgierskiego [[Władysław I Święty|Władysława I]], jego ojca [[Bela I|króla Béli]] oraz nauczyciela [[Gerard Sagredo|Gerarda Sagredo]]<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TS/swieci/rajski-emeryk.html Święty Emeryk] na [https://pl.wikipedia.org/wiki/Opoka.org.pl opoka.org.pl] (autor: Kajetan Rajski)</ref>.
| |
| − | | |
| − | Na Węgrzech św. Emeryk jest patronem młodzieży.
| |
| − | | |
| − | === 3. Święty Władysław, Szent László <ref>'''Autorskie tłumaczenie tekstu z [https://en.wikipedia.org/wiki/Ladislaus_I_of_Hungary]'''</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''I. László''', także '''''Szent László''''' (pol. ''Władysław I'' lub ''Święty Władysław'', chor. ''Ladislav I'', slow. ''Svätý Ladislav'', słow. ''Ladislav I.'', cz. ''Svatý Ladislav'') (* ok.1040, † 29 lipca 1095), węgierski monarcha z rodu [[Arpadowie|Arpadów]], król Węgier od 1077 r. i Król Chorwacji od 1091 roku. Drugi syn króla Węgier [[I. Béla|Beli I]]. Po śmierci Béli w 1063 r. László i jego starszy brat, [[I. Géza|Gejza]], uznali swojego kuzyna, [[Salomon]]a, za prawowitego króla w zamian za otrzymanie byłego księstwa ojca, obejmującego jedną trzecią królestwa. Współpracują z [[Salomon]]em przez następną dekadę. […] Relacje braci z [[Salomon]]em pogorszyły się na początku lat 70. i zbuntowali się przeciwko niemu. [[I. Géza|Gejza]] został ogłoszony królem w 1074 r., ale [[Salomon]] zachował kontrolę nad zachodnimi regionami swojego królestwa. Za panowania Gejzy László był najbardziej wpływowym orędownikiem swojego brata.
| |
| − | [[I. Géza|Gejza]] zmarł w 1077 r., a jego zwolennicy mianowali László królem. [[Salomon]] poparł László z pomocą króla Niemiec [[Henryk IV|Henryka IV]]. László poparł przeciwników Henryka IV podczas kontrowersji w sprawie inwestytury. W 1081 r. [[Salomon]] abdykował i potwierdził panowanie László, ale spiskował, by odzyskać królewską koronę, a László uwięził go. […]
| |
| − | | |
| − | Pierwszych pięciu węgierskich świętych, w tym pierwszy król Węgier, [[Stefan I]] i syn Stefana, [[Szent Imre|Emeryk]], zostali kanonizowani za panowania László<ref name="Kristó">Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [''Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 78–79, 94, 106–110, 114, 116–123, 133.</ref>. Kanonizacja Stefana dowodzi wielkoduszności László, ponieważ jego dziadek, [[Vasul]], został oślepiony rozkazami Stefana w latach 30. XI wieku<ref name="Engel" /><ref name="Kontler" />. Historyk [[Kontler László|László Kontler]] mówi, że ceremonia kanonizacyjna, która odbyła się w sierpniu 1083 r., była również aktem politycznym, demonstrującym „zaangażowanie László w zachowanie i umocnienie” państwa chrześcijańskiego<ref name="Kontler" />. László poświęcił nawet nowo powstały klasztor benedyktyński – opactwo [[Szentjobb]] – prawemu ramieniu Stefana, zwanemu „[[Świętym Dexterem]]”, który w cudowny sposób został nienaruszone<ref name="Engel" />. László uwolnił [[Salomon]]a podczas ceremonii;<ref name="Engel" /> legenda głosi, że grobu Stefana nie można otworzyć, dopóki tego nie zrobi.<ref name="Kosztolnyik">Kosztolnyik, Z. J. (1981). ''Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome''. Boulder. str. 85, 93–94, 100–105, 108.</ref>
| |
| − | | |
| − | Po serii wojen domowych głównym celem László było przywrócenie bezpieczeństwa publicznego. Wprowadził surowe przepisy prawne, karząc tych, którzy naruszali prawa własności, śmiercią lub okaleczeniem. W 1091 r. okupował prawie całą Chorwację, co zapoczątkowało okres ekspansji średniowiecznego [[Królestwo|Królestwa Węgier]].
| |
| − | | |
| − | László interweniował w konflikcie między [https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_I_Herman Władysławem I Hermanem], księciem polskim, a nieślubnym synem księcia, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew_(polski_ksi%C4%85%C5%BC%C4%99) Zbigniewem], w imieniu tego ostatniego<ref name="Manteuffel">Manteuffel, Tadeusz (1982). ''The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194'' (tłum. i wproadzenie: Andrew Gorski). Wayne State University Press. str. 97–98, 101–102.</ref>. Pomaszerował do Polski i schwytał młodszego syna Władysława I Hermana, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_III_Krzywousty Bolesława], w 1093 r.<ref name="Manteuffel" /> Na żądanie László Władysław I Herman ogłosił Zbigniewa swoim prawowitym synem<ref name="Manteuffel" />. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina także, że wojska węgierskie zdobyły Kraków podczas kampanii László, ale wiarygodność tej relacji została zakwestionowana<ref name="Bárány" />.
| |
| − | | |
| − | Zwycięstwa László nad [[Pieczyngowie|Pieczyngami]] i [[Kumani|Kumanami]] zapewniały bezpieczeństwo wschodnich granic jego królestwa przez około 150 lat. Jego stosunki ze Stolicą Apostolską pogorszyły się w ostatnich latach jego rządów, ponieważ papieże twierdzili, że Chorwacja jest ich lennem, ale László podważył ich roszczenia.
| |
| − | | |
| − | ==== Wczesne lata (przed 1064) ====
| |
| − | | |
| − | […] László i jego starszy brat, Gejza, urodzili się w Polsce, gdzie Bela osiedlił się w latach 30. XI wieku po wygnaniu z Węgier<ref name="Kristó" /><ref name="Bárány">Bárány, Attila (2012). ''The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages (1000–1490)'' [''Ekspansja Królestwa Węgier w średniowieczu (1000–1490)'']. W: Berend, Nóra (red.). ''The Expansion of Central Europe in the Middle Ages''. Ashgate Variorum. str. 338–340, 345.</ref> László urodził się około 1040 r.<ref name="Kristó" /> Według „Legendy z końca XII wieku” László „''fizyczny i duchowy obraz świadczy o Bożej łaskawej woli nawet przy jego narodzinach''”<ref name="Klaniczay" />. Niemal współcześnie [[Gall Anonim]] napisał, że László „''wychowany w dzieciństwie w Polsce''” i prawie stał się „''Polakiem w sposobie życia''”<ref name="Bárány" /><ref name="Czyny">''The Deeds of the Princes of the Poles'' [''Czyny książąt Polski''] (tłum. i adnotacje: Paul W. Knoll i Frank Schaer, wstęp Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. (rozdz. 27.), str. 97.</ref> Otrzymał słowiańskie imię: „Władysław” pochodzące od „[[Vladislav]]”<ref name="Kristó" />.
| |
| − | | |
| − | László został kanonizowany 27 czerwca 1192 r. przez papieża [[Celestyn III|Celestyna III]]. Legendy przedstawiają go jako pobożnego rycerza-króla, „wcielenie późnośredniowiecznego węgierskiego ideału rycerskości”.<ref name="Klaniczay">Klaniczay, Gábor (2002). ''Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe''. Cambridge University Press. str. 173–178, 182–187, 190–193, 418.</ref> Jest popularnym świętym na Węgrzech i sąsiednich narodach, w których poświęcono mu wiele kościołów.
| |
| − | | |
| − | Bela i jego rodzina wrócili na Węgry około 1048 r.<ref name="Kristó" /> Bela otrzymał od swojego brata, króla Węgier [[I. András|Andrzeja I]]<ref name="Kontler">Kontler, László (1999).''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. str. 60–64.</ref><ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 30–34, 37, 43, 115.</ref><ref name="Kristó" /> tak zwane „Księstwo”, które obejmowało jedną trzecią królestwa. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina, że syn Andrzeja, [[Salomon]], „''został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów: Gejzy i László''”<ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 65.92), str. 115.</ref> w 1057 lub 1058 r.<ref name="Kristó" />
| |
| − | | |
| − | Bela, który był spadkobiercą Andrzeja przed koronacją [[Salomon]]a, wyjechał do Polski w 1059 r. w towarzystwie swoich synów.<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi">Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). ''Az Árpádok királysága, 1000–1301'' [''Monarchia Arpadów, 1000–1301'']. W: Solymosi, László (red.). ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [''Chronologia historyczna Węgier, Volume I: Od początku do 1526 r.'']. Akadémiai Kiadó. str. 88–90, 92–93.</ref> Wrócili później z polskimi posiłkami i rozpoczęli bunt przeciwko królowi Andrzejowi.<ref name="Kontler" /><ref name="Engel" /> Po pokonaniu Andrzeja Bela został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.<ref name="Engel" /> [[Salomon]] opuścił kraj, szukając schronienia w [[Cesarstwo|Świętym Cesarstwie Rzymskim]]<ref name="Kontler" /><ref name="Robinson">Robinson, I. S. (1999). ''Henry IV of Germany, 1056–1106''. Cambridge University Press. str. 53, 191, 263.</ref> [[I. Béla|Bela I]] zmarł 11 września 1063 r., na jakiś czas przed wkroczeniem wojsk niemieckich na Węgry w celu przywrócenia rządów [[Salomon]]a<ref name="Érszegi" />. László i jego bracia [[I. Géza|Gejza]] i [[Lampert magyar királyi herceg|Lampert]] wrócili do Polski, a [[Salomon]] został ponownie koronowany na króla w [[Székesfehérvár]].<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi" /> Trzej bracia powrócili, gdy Niemcy opuścili Węgry<ref name="Bartl">Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). ''Slovak History: Chronology & Lexicon''. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. str. 26–27.</ref>. Aby uniknąć kolejnej wojny domowej, bracia podpisali traktat z [[Salomon]]em w dniu 20 stycznia 1064 r.<ref name="Bartl" /><ref name="Érszegi" />, uznając panowanie Salomona w zamian za księstwo ojca.<ref name="Érszegi" /><ref name="Bartl" />
| |
| − | | |
| − | László zmarł w pobliżu granicy węgiersko-czeskiej 29 lipca 1095 r.<ref name="Kristó" /> Papieska bulla papieża [[Paschalis II|Paschalisa II]] z 1106 r. stwierdza, że „czcigodne ciało László spoczywa” w opactwie Somogyvár, co sugeruje, że László został pochowany w Somogyvár.<ref name="Klaniczay" /> Z drugiej strony, „Legenda” László z końca XII wieku przewiduje, że jego współpracownicy pochowali go w Székesfehérvár, ale karawana z jego ciałem „wyruszyła samotnie do [[Nagyvárad|Váradu]], bez pomocy żadnego zwierzęcia pociągowego”<ref name="Klaniczay" />.
| |
| − | | |
| − | === 4. Święta Elżbieta Węgierska, Szent Erzsébet<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/El%C5%BCbieta_z_Turyngii]'''</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''Szent Erzsébet''' (pol. ''Elżbieta Węgierska'', także ''Elżbieta z Turyngii''<ref>H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 2, Kraków 1997, kolumna 143.</ref>, chor. ''Elizabeta Ugarska'', słow. ''Alžbeta Uhorská'', cz. ''Alžběta Durynská'') (* 1207 w [[Bratysława|Pożoniu]] lub w [[Sárospatak]], † 17 listopada 1231 w [[Marburg]]u) − królewna węgierska, [[Franciszkański Zakon Świeckich|tercjarka franciszkańska]]<ref>Lázaro Iriarte OFMCap, Józef Salezy Kafel OFMCap, Andrzej Józef Zębik OFMCap, Krystyna Kuklińska OSC: ''Historia franciszkanizmu''. Kraków: Bracia Mniejsi Kapucyni, 1998, s. 569. ISBN 83-910410-0-X.</ref>, [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego|święta Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Elżbieta Węgierska była trzecim dzieckiem [[władcy Węgier|króla Węgier]] [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] i [[Gertruda z Meran|Gertrudy z Meran]] (siostry św. [[Jadwiga Śląska|Jadwigi Śląskiej]] i [[Agnieszka z Meran|Agnieszki]], królowej Francji).
| |
| − | | |
| − | W wieku 4 lat ówczesnym zwyczajem została zaręczona z [[Ludwik IV Święty|Ludwikiem IV]], synem [[Herman I (landgraf Turyngii)|Hermana]], [[palatynat saski|hrabiego-palatyna saskiego]] i [[władcy Turyngii|landgrafa Turyngii]]. Udała się wtedy do [[Turyngia|Turyngii]] i zamieszkała na zamku w [[Wartburg (zamek)|Wartburgu]]. Ślub obojga odbył się dopiero 10 lat później, kiedy Elżbieta miała zaledwie 14 lat. W następnych latach urodziła troje dzieci: [[Herman II (landgraf Turyngii)|Hermana]], [[Zofia z Turyngii|Zofię]] i [[Gertruda z Altenbergu|Gertrudę]].
| |
| − | | |
| − | Od 1225, zgodnie z życzeniem męża, spowiednikiem i kierownikiem duchowym Elżbiety został [[Konrad z Marburga]], kaznodzieja i [[Inkwizycja|inkwizytor]]. Duchowny z jednej strony kładł pewne granice uczynkom miłosierdzia świętej. Obawiał się także jej praktyk ubóstwa, inspirowanych życiem współczesnych jej świętych Franciszka i Klary. Przypominały mu jednak zbytnio ascezę grup [[Herezja|heretyckich]] ([[Gnostycyzm|gnostyckich]]). Z drugiej strony oczekiwał, że nie będzie jadła potraw dworskich, pochodzących z niepewnego źródła, tzn. z danin niesprawiedliwie ściąganych od chłopów. Elżbieta praktykowała z tego powodu wiele postów. Blisko zamku zbudowała szpital, w którym sama usługiwała chorym i ubogim, często spłacając ich długi<ref>Por. A.M.Sicari, ''Santa Elisabetta d'Ungheria (1207-1231) w Il nono libro dei ritratti di santi'', Milano: Jaca Books, 2006, ISBN 88-16-30427-8, str.17-19.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Po 6 latach małżeństwa w 1227 zmarł jej mąż podczas [[wyprawy krzyżowe]]j do [[Ziemia Święta|Ziemi Świętej]]. Elżbieta została odsunięta od życia dworskiego przez regenta jej małoletniego syna, [[Henryk Raspe|Henryka Raspe]], opuściła zamek w Wartburgu i przeniosła się do [[Eisenach]].
| |
| − | | |
| − | Po śmierci męża, z obawy przed rozrzutną wdową, próbowano pozbyć się jej z zamku, nie było dla niej i jej dzieci miejsca także w Wartburgu. Dopiero, gdy towarzysze męża wrócili z wyprawy krzyżowej, ujęli się za nią. Rodzina proponowała jej nowe, korzystne małżeństwo. Elżbieta jednak w [[Wielki Piątek]] 1229. w kaplicy zamku w Wartburgu, do którego wróciła na jakiś czas, złożyła na ręce franciszkanów ślub wyrzeczenia się własnej woli, w służbie ubogich i chorych. Następnie, wbrew woli Konrada, przeniosła się do Marburga, gdzie zbudowała nowy szpital, pod wezwaniem [[Franciszek z Asyżu|św. Franciszka]], niedawno kanonizowanego. Konrad próbował wprowadzić ład w jej żywiołową posługę, ograniczając ilość rozdawanej jałmużny i liczbę chorych, którym sama usługiwała. Chciał ją uchronić przed zarażeniem, co niestety stało się faktem, wcześniej niż myślał. 17 listopada 1231 zmarła w wieku zaledwie 24 lat. Jej ostatnie słowa przed śmiercią, gdy zbliżała się północ, brzmiały: "''Oto godzina, kiedy Dziewica porodziła swe Dzieciątko!''"<ref>Por. A.M.Sicari, ''Santa Elisabetta d'Ungheria'' (1207-1231), str.20-23.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Za sugestią Konrada, i z polecenia papieskiego, przeprowadzono badania tych, którzy zostali uzdrowieni przy jej grobie pomiędzy sierpniem 1232. i styczniem 1235. Wyniki badań zostały uzupełnione krótkim [[żywoty świętych|żywotem]] przyszłej świętej i świadectwami służebnic i towarzyszek Elżbiety (''Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elizabeth confectus''). Została kanonizowana przez papieża [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]].
| |
| − | | |
| − | Jej ciało złożono w złotym grobowcu, zachowanym do dziś dnia w Marburgu w kościele pod jej wezwaniem.
| |
| − | W okresie Reformacji jej własny potomek, [[Filip Wielkoduszny|Landgraf Filip I "Wielkoduszny"]] z [[Hesja|Hesji]], wyjął i rozrzucił jej doczesne szczątki. ''Elizabeth Kirche'' jest obecnie kościołem protestanckim, kaplica Elżbiety z relikwiarzem jest dostępna dla modlitwy katolickiej.
| |
| − | | |
| − | Marburg stał się centrum [[Zakon krzyżacki|Zakonu krzyżackiego]], który przyjął Świętą za swą drugorzędną patronkę.
| |
| − | | |
| − | W 1228. złożyła śluby jako jedna z pierwszych [[Franciszkański Zakon Świeckich|tercjarek franciszkańskich]]. Oddała się całkowicie modlitwie, pokucie i uczynkom miłosierdzia. Sprowadziła z rodzinnych Węgier do Turyngii [[Zakon Rycerzy św. Łazarza|zakonników św. Łazarza]]. W Marburgu ufundowała przytułek dla opuszczonych, gdzie codziennie posługiwała ubogim, prowadząc jednocześnie bardzo surowy tryb życia.
| |
| − | | |
| − | Patronka zgromadzenia [[Elżbietanki|elżbietanek]] oraz [[Elżbietanki cieszyńskie|elżbietanek cieszyńskich]].
| |
| − | | |
| − | Została ogłoszona świętą przez [[papież]]a [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]] [[27 maja]] [[1235]].
| |
| − | | |
| − | === 5. Święta Kinga , Szent Kinga<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99ta_Kinga]</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''Szent Kinga''', także '''''Árpád-házi Szent Kinga''''' lub '''''Kunigunda''''' (pol. ''Święta Kinga'', także ''Kunegunda'', cz. ''Kinga Polská'', chor. ''Kinga Poljska'') (* 5 marca [[1234]]<ref name="Uwaga"><small><sup>'''Uwaga:1'''</sup></small> Źródła węgierskie podają jako roczną datę urodzenia Kingi rok 1224</ref> w [[Ostrzyhom]]iu, † 24 lipca [[1292]] w [[Stary Sącz|Starym Sączu]]) – [[Węgrzy|węgierska]] królewna z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], księżna krakowska i sandomierska, a następnie [[zakonnica]] w [[Zakon Świętej Klary|Zakonie Świętej Klary (klarysek)]], [[Dziewictwo|dziewica]], córka króla [[Władcy Węgier|Węgier]] [[Bela IV|Beli IV]] i [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], żona [[władcy Polski|polskiego władcy]], [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława V Wstydliwego]] oraz [[święty|święta]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Święta Kinga pochodziła z rodziny wielodzietnej. Jej siostrami były m.in. [[Małgorzata Węgierska|św. Małgorzata Węgierska]], [[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]], księżna ruska, oraz [[Jolenta Helena|bł. Jolenta]]<ref name="Szwarga">ks. Kazimierz Szwarga, o. Joachim Roman Bar OFMConv.: ''Polscy Święci. Błogosławiona Kinga''. T. 11. Warszawa: ATK, 1987. str. 77-80, 83-89, 92, 94, 96-97.</ref>. Ciotką Kingi była [[Elżbieta z Turyngii|św. Elżbieta Węgierska]], szwagierką [[Błogosławiona Salomea|bł. Salomea]], a dalszymi krewnymi [[Jadwiga Śląska|św. Jadwiga Śląska]] i [[Agnieszka Przemyślidka (1211–1282)|św. Agnieszka z Pragi]].
| |
| − | | |
| − | === 6. Święta Małgorzata, Szent Margit<ref>Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ma%C5%82gorzata_W%C4%99gierska]</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''Szent Margit''' (pol. ''Małgorzata Węgierska''<ref>H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, kolumna 56.</ref>, również ''Małgorzata Młodsza''<ref name=Dworzaczek>W. Dworzaczek, ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 85.</ref>, chor. ''Margareta Ugarska'', słow. ''Margita Uhorská'', cz. ''Markéta Uherská'') (* 27 stycznia [[1242]] na [[Twierdza Klis|zamku Klis]] koło [[Split]]u, † 18 stycznia [[1271|1270]]<ref name=Dworzaczek/>) – córka [[Władcy Węgier|króla Węgier]] [[Bela IV|Beli IV]] i cesarzówny [[Cesarstwo Nicejskie|Nikai]] [[Maria Laskarina|Marii Laskaris]], ofiarowana przez ojca [[Bóg|Bogu]] z intencją uratowania Węgier z najazdu [[Tatarzy|tatarskiego]], [[Mniszki Zakonu Kaznodziejskiego|dominikanka]] (OP), [[mistycyzm|mistyczka]], [[stygmat (religia)|stygmatyczka]], [[Dziewice konsekrowane|dziewica]] i [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego|święta Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Małgorzata w wieku trzech i pół lat została [[dominikanki|dominikanką]] w klasztorze św. Katarzyny w [[Veszprém]]. W wieku 10 lat zamieszkała w klasztorze dominikanek, który wzniósł jej ojciec na wyspie na [[Dunaj]]u (dziś [[Wyspa Małgorzaty]] w [[Budapeszt|Budapeszcie]]). Tam też złożyła w wieku 12 lat śluby zakonne na ręce generała dominikanów, Humberta z Romains. Z rąk prymasa Węgier otrzymała też konsekrację dziewic. Kilkakrotnie próbowano ją wydać za mąż, ale zawsze się skutecznie opierała. Czyniła starania o pokój, gdy jej brat [[Stefan V węgierski|Stefan V]] walczył z ojcem Belą IV. W zakonie dominikanek nie pełniła żadnych funkcji, była szeregową mniszką. Pracowała głównie z chorymi zakonnicami jako infirmerka. Oddawała się także ciężkiej pracy.
| |
| − | | |
| − | Małgorzata była [[mistycyzm|mistyczką]] i [[stygmat (religia)|stygmatyczką]] (jedną z pierwszych kobiet w Kościele). Jej życie upłynęło na ustawicznych modlitwach i wyjątkowo surowych pokutach (posty, upokarzanie się, ciężka praca, posługa zaraźliwie chorym czy biczowania [[Dyscyplina (narzędzie)|dyscypliną]]). Jej siostrami były: [[Święta Kinga|św. Kinga]], bł. [[Jolenta Helena]] i [[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]].
| |
