Hédervári (ród): Różnice pomiędzy wersjami
(→5) |
(→6) |
||
| Linia 144: | Linia 144: | ||
== 6 == | == 6 == | ||
| − | + | W 1443 roku przywilej kapituły Budy wymienia Hédervár jako miasto targowe. Dokument utrwala porozumienie osiągnięte między rodem [[Hédervári]] a rodziną [[Tamási]]. Zgodnie z tym, jeśli jedna wymrze bez następcy, jej majątki przechodzą na drugą stronę. Dokument jest pierwszym, który zawiera wyczerpującą inwentaryzację rodzinnych majątków. Nazwy pałaców, zamków, miast targowych, posiadłości i posiadłości Imre Lőrinc i jego syna Imre to: „…''inaczej zamek i miasto Hédervár oraz posiadłości…''“, na przykład w pobliżu Hédervár: Olthwa, Gywlwez, Selew, Darnow, Remethe, Bodak, Zolnok, Lypolthfalwa, Gomboldus, Assowan, Raro, Sekethew, Fayz, Zenthpal, Panthe, Chanad, Dunazeg, Ladamer, Hedreh, Zamor, Wyfalw, Radwan, Medwe, Kendermedwe, Zabady, Zygeth, Ettewen, Gyewrttewen. Rodzina posiadała również posiadłości w hrabstwach Komárom, Moson, Veszprém, Győr, Bratysława, Tolna, Somogy, Pest, Baranya, Pozsega, Fejér, Valkó, Csanád i Bihar. | |
| − | + | Ostatnim z rodu był V. István (1604-1658), jego wnukiem był Katalinem (Jánosné Viczay). | |
=== A család címere === | === A család címere === | ||
Wersja z 11:44, 22 gru 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Hédervári jest gałęzią klanu Héder, który odegrał ważną rolę w historii, wywodząc się z Niemiec, hrabstw Hennenburg lub Houmburg. Spis treściDrzewo genalogiczne[1]
HistoriaPlik:Coa Hungary Clan Héderváry.svg A Héderváriak címere a 15 századig Plik:Henrik-Chronicon Pictum.jpg Henrik, a Héderváriak őse, Képes krónika Plik:Hédervár – Palace.jpg A hédervári kastély Już w XIV wieku nazwa osady pojawia się często w dokumentach, w różnych formach. W 1314 r. przy imieniu Hédervár Péter pojawiło się określenie de castro Hedrici, następnie w 1317 r., kiedy wspomniano mistrza Dezső w formie de Heydreh, w 1322 r. in castri Hedrici, następnie w statucie z 1330 r. w dwóch wersjach: Hedrukvar i Hderukvara. W przywileju z 1322 r. potomkowie Leupolda, czyli Lipóta, zadeklarowali się jako pochodzący z wyspy zamku Héder. Z dokumentu jasno wynika również, że nazwisko Héder jest pochodzenia niemieckiego i występuje tylko w złożonej wersji: Héderfája (komitat Kis-Küküllő, obecnie Rumunia), Hedrekhely, Hederhel (komitat Somogy). Dlatego niektórzy ludzie wywodzą osobiste imię Héder od nazwiska rodu Hédervár lub od Hédervár, uważając je za dzieło wydawców dokumentów lub że są domniemane. W rzeczywistości Héder, człon nazwy Hédervár, wyewoluował z niemieckiego nazwiska Hedrich. Jej drugi człon pochodzi od węgierskiego rzeczownika „zamek” (vár). Oznacza to, że powstał z połączenia węgierskiego tłumaczenia łacińskiego tłumaczenia „Castrum Hedrici” z „Hedrich vára”, tak że pominięto zaborczą osobowość słowa „zamek”. Według Gyuli Kristó nazwa Héder oznacza „dominujący na jego ogrodzonej posiadłości”. W każdym razie osada powstała na polanie wykarczowanej przez wylesianie wokół dzisiejszego Wzgórza Żydowskiego. Po 1540 roku tylko wersja Héder została poprzedzona. 1Warto wspomnieć, że w pobliżu był inny Hédervár. Szentgyörgyi z rodu Hont-Pázmány zbudowali twierdzę na tym terenie w XIV wieku. W należącej do Bazina „Hedvará” Szentgyörgyi János otrzymał pozwolenie na budowę nowego zamku w 1361 r., po czym nazwa miejscowości już nie występuje. Dziś nie wiemy, gdzie był. Pesty Frigyes umieszczał go w Csallóköz. Hédervári, posiadający przywileje i wojsko, dzięki darowiznom przejęli kontrolę nad kolejnymi wioskami między posiadłościami. Ród potrzebował siły, a nie tylko dowodu siły. Prawdziwie potężna wroga siła po raz pierwszy okrążyła mury podczas najazdu Tatarów (1241–1242). Strategiczne znaczenie zamku polegało na tym, że był on prawdopodobnie jedyną siłą na szlaku Győr-Magyaróvár. Dom i siedziba takiego rodu nieuchronnie zaczęły się rozwijać i słusznie mogło stać się centrum regionu, życie u stóp zamku było bezpieczniejsze, zwłaszcza w warunkach hydrograficznych Szigetköz. 2Centrum etniczne zbudowane na dzisiejszym żydowskim wzgórzu 13–14. Jego istnienie w XVI wieku zostało również potwierdzone wykopaliskami i znalezionymi tu dachówkami z okresu Arpadów. Fortalicja mogła pierwotnie mieć czterdzieści do pięćdziesięciu stóp średnicy. W każdym razie te wyniki archeologiczne nie potwierdzają założenia Járdányi Paulovics István, że zamek, a dokładniej jedna z jego wież, został zbudowany na fundamentach rzymskiej strażnicy, a ta została dalej rozbudowana. Twierdza ta stała pośrodku dzisiejszej wsi, na końcu parku zamkowego i była otoczona fosami. Nie udało się odnaleźć śladów poprzedniego drewnianego zamku z XII wieku. W 1241 roku, gdy Tatarzy najechali kraj i zniszczyli północne obszary po bitwie pod Muhi, książę Austrii Fryderyk II Bitny, korzystając z niefortunnej sytuacji kraju, zaatakował zachodnią część kraju i zajął zamek w Győr. Hédervárt z Hady również został okradziony i spalony. Zdesperowana ludność chwyciła wtedy za broń, pokonała armię austriacką, odbiła zamek i spaliła żołnierzy wroga. Wojska austriackie zostały ledwo pokonane, a hordy tatarskie przekraczające zamarznięty Dunaj zniszczyły ten obszar. Hédervár podzielił również los wyspy. W lutym 1271 roku ludność ucierpiała podczas najazdu wojsk króla Czech Ottokara. Pokonał Hédervárów, wojska węgierskie pod wodzą Csák Péter przegoniły je z kraju. Czesi ponownie napadli dwa lata później i na polecenie Ottokára wszystkie okupowane obiekty zostały splądrowane i zburzone. W wyniku zdrady w ich ręce wpadł również zamek w Győr. W dokumentach odnotowano, że Rár, sąsiadujący z Hédervár, został prawie całkowicie zniszczony podczas okupacji. 3W kronikach odnotowano również czyny średniowiecznych sławnych osobistości rodu Hédervári. Dezső zasłynął podczas kampanii Karola Roberta w Havasalföld (1330), gdzie wymienił zbroję ze swoim królem, umierając w ten sposób bohaterską śmiercią, ratując życie króla. Szlachetny akt został uwieczniony na dwóch miniaturach w Képes Krónika. Bohaterski akt wspomina również kronika Jánosa Thurócziego: „A król zamienił swój herb z Dezső, synem Dénesa, i uważano go za króla, ponieważ został brutalnie zamordowany. Król mógł uciec sam, pod ochroną niektórych swoich wiernych ludzi”. 5 września 1348 roku król Ludwik Wielki nadał rodowi Hédervári prawo do pallosu, a tym samym pełną jurysdykcję nad poddanymi. „My, Lajos, król Węgier z łaski Bożej, oświadczamy… że syn Miklósa Hédervári z klanu Héder, mistrz Miklós, wraz ze swoim bratem Istvánem, który miał dobrą pamięć, zadeklarowali swoją lojalność i wierną służbę i ofiarowali je w nasze ręce… István i jego synowie Ponieważ ich majątek jest zajęty przez różnych złodziei, latrok i innych złoczyńców, chcemy ich zachęcić, aby jeśli złoczyńca zbliżający się ze złymi zamiarami został schwytany w granicach ich majątku, może działać swobodnie, godnie potępiając i każąc”- głosi tekst dyplomu. Tradycja ustna identyfikuje nazwę winnicy Pázszeg w Hédervár jako miejsce ogniska w średniowiecznych sądach boga, a wiadomo, że panowanie Hédervár również sprawowało swoje prawo pallos na tym obszarze. Wielu uważa, że posąg Piety wzniesiony przez Viczayów został umieszczony w tym miejscu jako pokuta. 4Spisek Istvána Konta z Hédervárich przeciwko Zygmuntowi Luksemburskiemu utonął we krwi i w 1388 roku został stracony wraz z kilkoma innymi osobami. W swojej kronice János Thuróczi pisze o żałobnym wydarzeniu: „Ci bohaterowie wędrowali po ziemiach kraju, a to było hańbą króla Zygmunta. Dlatego podejrzewając, że przeciwko niemu zostanie zorganizowane powstanie, postanowił ich aresztować… Kiedy jednak dotarli do miasta Haram, założono na nich ciężkie kajdanki i samochodem przewieziono do Budy. Szlachcice… zgodzili się, że jeśli zostaną postawieni przed królem, nie zostaną zaszczyceni jednym słowem pozdrowienia… Dlatego w swym zaciekłym gniewie ściął im głowę na męczeńskim targu św. Jerzego w Budzie. Niektórzy twierdzą, że István Kont, kiedy musiał ponieść karę ścięcia, chciał przyjąć kata twarzą w twarz, i powiedział, że już wiele razy i bez mrugnięcia okiem stawiał czoła zbliżającej się śmierci, a teraz już się go nie bał. Jednak posiadacz miecza Istvána Konta imieniem Csóka wybuchnął nieodpartymi łzami” i uderzył króla Zygmunta w głowę:„Nigdy bym ci nie służył, ty czeska świnio”. Potem również został stracony. Jego czyn został nazwany przez potomność chwalebnym, a jego osoba stała się symbolem bohatera, który walczył o wolność i zginął jako męczennik. Zainspirowały nas również wielkie postaci naszej literatury i ich żałobna śmierć. János Arany, Sándor Petőfi, János Garay śpiewali swoje bohaterstwo. W wierszu Garay Konta tak: Trzydziestu szlachciców udaje się do Budy / Ready for Free Death; / Przed trzydziestoma szlachetnymi towarzyszami / Kont jest twardym rycerzem, / Ale tyran klęka na kolanach / Pchasz nas i tę chatę / Ani ta armia cię nie popędzi, / Ani Héderváry Kont! Tettét az utókor dicsőnek nevezte, személye a szabadságért küzdő és mártírhalált halt hős jelképe lett. Irodalmunk nagyjait is megihlette tettük és gyászos haláluk. Arany János, Petőfi Sándor, Garay János énekelte meg hősiességüket. Garay Kont című versében így: Harminc nemes Budára tart / Szabad halálra kész; / Harminc nemes bajtárs előtt / Kont a kemény vitéz, / De térdet zsarnok úr, hogy úgy / Dúlsz minket és e hont / Nem hajt neked sem e sereg, / Sem Héderváry Kont! Drzewo Kont i otaczające je miejsce pamięci do dziś zachowują tradycję Kont w Hédervár. Mówi się, że pan zebrał się pod tym drzewem ze swoimi towarzyszami i zorganizował tutaj ich spisek. 5Lőrinc Hédervári (1413–1447) był również wybitną postacią, zasługiwał na tytuł barona, był dyplomatą, a także palatynem kraju. W jego czasach ród osiąga najwyższą pozycję. Dowodem jego znaczącej potęgi jest to, że w 1435 roku Hédervári wysłali dwa bataliony żołnierzy do obrony Pozsony. W 1433 roku w Rzymie Lőrinc jako pan Hédervár przedstawił papieżowi Jenő IV prośba dla kaplicy Matki Bożej z Hédervár o pozwolenie na pożegnanie i przebaczenie dla siebie i swojej rodziny. Oprócz męstwa i chwalebnych czynów niektórzy członkowie rodziny nie unikali również bezprawia, by wzbogacić swój majątek. Dolument z 1395 r., w którym po raz pierwszy wspomina się o zamku Hédervár i panu zamku - utrwala w ten sposób szczególne „nabycie własności”: sędzia wzywa kapitułę w Pozsony do „…wezwania Jánosa Hédervári na osobiste stawiennictwo i poproszenia go o okazanie kochanka zamku, Bálint i jego krewni, którzy z rozkazu ich pana Jánosa Hédervári wypędzili 49 sztuk bydła, siedem koni, 27 świń i taką samą liczbę kóz z majątku sióstr Óbuda. Jedno z uprowadzonych zwierząt było trzymane przez Jánosa Hédervári, a resztę sprzedano, co potwierdziło badanie zlecone przez królewskie zamówienie.” Najwięksi właściciele Szigetköz byli również kilkakrotnie pozywani pod zarzutem dominacji. Wraz z rozkwitem rodziny miejscowośc oczywiście również prosperowała. Przejawiało się to na przykład na placach budowy. Ich forty zostały rozbudowane, a kościół Najświętszej Marii Panny został zbudowany w średniowieczu. Pierwsza wzmianka o dzisiejszym kościele, otoczonym zadbanym parkiem, pojawia się w źródle pisanym dopiero w 1643 roku. Pozornie dużo starszy budynek został już wykopany i powstaje w pierwszej połowie XV wieku. Kościół lub kaplica z pewnością stała wcześniej, jeśli nie w innym celu, po prostu po to, by zaspokoić potrzeby arystokratycznej rodziny. Według Historii Domus rodowe miejsce pochówku istniało już w 1296 roku, nad którym wzniesiono kościół. W średniowieczu, a dokładniej w połowie XV wieku, wykonano również wspomnianą już marmurową chrzcielnicę − ze znacznie wcześniejszego legendarnego roku. 6W 1443 roku przywilej kapituły Budy wymienia Hédervár jako miasto targowe. Dokument utrwala porozumienie osiągnięte między rodem Hédervári a rodziną Tamási. Zgodnie z tym, jeśli jedna wymrze bez następcy, jej majątki przechodzą na drugą stronę. Dokument jest pierwszym, który zawiera wyczerpującą inwentaryzację rodzinnych majątków. Nazwy pałaców, zamków, miast targowych, posiadłości i posiadłości Imre Lőrinc i jego syna Imre to: „…inaczej zamek i miasto Hédervár oraz posiadłości…“, na przykład w pobliżu Hédervár: Olthwa, Gywlwez, Selew, Darnow, Remethe, Bodak, Zolnok, Lypolthfalwa, Gomboldus, Assowan, Raro, Sekethew, Fayz, Zenthpal, Panthe, Chanad, Dunazeg, Ladamer, Hedreh, Zamor, Wyfalw, Radwan, Medwe, Kendermedwe, Zabady, Zygeth, Ettewen, Gyewrttewen. Rodzina posiadała również posiadłości w hrabstwach Komárom, Moson, Veszprém, Győr, Bratysława, Tolna, Somogy, Pest, Baranya, Pozsega, Fejér, Valkó, Csanád i Bihar. Ostatnim z rodu był V. István (1604-1658), jego wnukiem był Katalinem (Jánosné Viczay). A család címerePlik:Németújvári Henrik bán pecsétje.jpg Pieczęć ban Henrika z Németújvár Starożytny XIII-wieczny herb narodowy na czerwonym polu ma trzy srebrne stosy. Ten herb znajduje się na pieczęci wikariusza biskupiego Jánosa Hédervári z 1347 roku. Rodziny Tamási i Rohonci z rodziny Héder używali później herbu wyrzeźbionego pięciokrotnie w kolorze czerwonym i srebrnym, który został przejęty przez członków rodziny Hédervári. W 1440 r.László Hédervári, opat Pannonhalma, używał tego ostatniego herbu. Az ősi, 13 századi nemzetségi címer vörös mezőben három ezüst cölöp. E címer tűnik fel Hédervári János püspöki vikárius 1347 évi pecsétjén. A Héder-nemzetségből eredő Tamási és Rohonci családok később vörössel és ezüsttel ötször hasított címert használtak, amelyet átvettek a Hédervári család tagjai. 1440-ben Hédervári László pannonhalmi apát már az utóbbi címert használta. Herb rodu - wydany przez Wágnera - znany jest z pieczęci Jánosa V .: A család címere – Wágner által kiadott – V. János pecsétjéről ismert: Krew podzielona pionowo na dwie części, klasa praworęczna ponownie tworzy poziomy dziedziniec dolny i górny, na górnym znajduje się starożytny herb: widoczne są trzy pionowe pasy; koronowany lew stojący na tylnych łapach u dołu, z wyciągniętymi przednimi łapami. Függőlegesen kétfelé osztott vért, a jobb-oldali osztály ismét vízszintessen alsó és felső udvart képez, a felsőbben az ősi címer: a három függőleges csík látható; az alsóban hátulsó lábain álló koronás oroszlán, kinyújtott első lábakkal. Jest też ten sam lew we właściwej klasie krwi, jak opisano powyżej.
A vért jobb oldali osztályában szintén az előbb leírttal megegyező oroszlán áll. Wyróżnia się jednogłowy czarny orzeł w koronie ze skrzydłami rozpiętymi na koronie hełmu nad krwią.
A vért fölötti sisak koronáján kiterjesztett szárnyakkal koronás egyfejű fekete sas emelkedik ki. Po obu stronach hełmu zbroję otaczają zwykłe strzępy. A sisak két oldaláról a vértet szokásos foszladék veszi körül. Ismertebb tagjaiPlik:Chronicon Pictum P0143 A posadai csata1.JPG „A király pedig elcserélte címeres[2][3] fegyverzetét, amit azután Dezső, Dénes fia öltött magára…” A véres csata jelenete, a holtak között az átöltözött Dezső vitéz Anjou sisakdíszes holtteteme fekszik.[4][5] Így a havasalföldiek Hédervári Dezsőt hitték a királynak és őt ölték meg Dezső Hédervári, przykład heroicznego poświęcenia i szlachty, wszedł na dwór Anjouk jako syn Dénesa Hédervári, a następnie od 1322 do 1327 roku był sędzią wiejskim królowej Elżbiety. W latach 1326-1330 był arcybiskupem Sopronu i zamku zamkowego Valsvár, następnie w 1330 roku wraz z Károlym Róbertem wyruszył przeciwko województwu basarabskiemu. Jednak wojska węgierskie zostały uwięzione w jednej z cieśnin karpackich, według kronikarza „byli jak ryby złowione w Warszawie”. W bitwie pod Posadą Wołosi masakrowali Węgrów przez cztery dni. Sam król mógł uciec tylko kosztem poświęcenia jednego ze swoich poddanych. Zgodnie z opisem kroniki: „I król zmienił zbroję, którą wziął na siebie Dezső, syn Dénesa”. Tak więc mieszkańcy Havasalföld wierzyli, że Dezső Hédervári jest królem i zabili go. Károly Róbert nadal miał trudności z ucieczką pod ochroną niektórych swoich zwolenników. Hédervári Dezső a hősies önfeláldozás és nemeslelkűség példaképe Hédervári Dénes fiaként került az Anjouk udvarába, majd 1322–1327-ig Erzsébet királyné országbírája volt. 1326 és 1330 között soproni főispán és világosvári várnagy volt, majd 1330-ban Károly Róbert-el együtt indult Basarab havasalföldi vajda ellen. A magyar sereg azonban a Kárpátok egyik szorosában csapdába került, a krónikás szerint „olyanok voltak, mint a varsában megfogott halak”. A posadai csatában a vlachok négy napon át mészárolták a magyarokat. Maga a király is csak egy alattvalójának önfeláldozása árán menekülhetett meg. A krónika leírása szerint: „A király pedig elcserélte címeres fegyverzetét, amit azután Dezső, Dénes fia öltött magára…”. Így a havasalföldiek Hédervári Dezsőt hitték a királynak és őt ölték meg. Károly Róbert így is csak nehezen menekült meg néhány híve védelme alatt. ZamkiPrzypisy
Źródła
Linki zewnętrzne
|
| |||||||||||||||||||||
